Tổ Chức Không Gian Kiến Trúc Làng Gốm Truyền Thống Khu Vực Miền Trung Việt Nam

Tài liệu nghiên cứu Tổ chức không gian kiến trúc làng gốm truyền thống khu vực miền trung việt nam, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Tác giả: Nguyễn Văn Nguyên
• Người hướng dẫn: PGS.KTS Đặng Đức Quang
• Trường học: Trường Đại Học Kiến Trúc Hà Nội
• Chuyên ngành: Kiến Trúc
• Đề tài: Tổ Chức Không Gian Kiến Trúc Làng Gốm Truyền Thống Khu Vực Miền Trung Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KHÔNG GIAN KIẾN TRÚC LÀNG GỐM TRUYỀN THỐNG KHU VỰC MIỀN TRUNG
• 1.1. Khái quát về nghề gốm và làng gốm truyền thống Việt Nam
• 1.2. Khái quát các làng gốm truyền thống khu vực miền Trung. Những đặc điểm chung
• 1.3. Các làng gốm truyền thống khu vực miền Trung
• 1.4. Tình hình hoạt động nghề gốm
• 1.5. Đặc điểm hình thái cấu trúc làng gốm truyền thống
• 1.6. Thực trạng không gian kiến trúc các làng gốm truyền thống KVMT
• 1.7. Những biến đổi không gian làng
• 1.8. Thực trạng không gian kiến trúc LGTT
• 1.9. Thực trạng nhà ở hoạt động nghề gốm
• 1.10. Tổng quan một số công trình nghiên cứu liên quan trong và ngoài nước
• 1.10.1. Nhóm các đề tài nghiên cứu về tổ chức không gian làng
• 1.10.2. Nhóm đề tài nghiên cứu về làng gốm truyền thống
• 1.10.3. Những vấn đề tồn tại và tập trung nghiên cứu
• 1.10.4. Những vấn đề tồn tại trong nghiên cứu
• 1.10.5. Những vấn đề cần tập trung giải quyết
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ TỔ CHỨC KHÔNG GIAN KIẾN TRÚC CÁC LÀNG GỐM TRUYỀN THỐNG KHU VỰC MIỀN TRUNG
• 2.1. Các văn bản quy phạm pháp luật
• 2.2. Các quy chuẩn, tiêu chuẩn. Những định hướng phát triển
• 2.3. Cơ sở lý thuyết tổ chức không gian kiến trúc
• 2.4. Cơ sở lý luận về các nguyên tắc thiết kế bảo tồn
• 2.5. Cơ sở lý thuyết về mô hình định cư. Lý thuyết về tổ chức không gian làng nghề
• 2.6. Các mô hình thiết kế trong tổ chức không gian làng gốm truyền thống
• 2.7. Cơ sở thực tiễn tổ chức không gian kiến trúc các làng gốm truyền thống khu vực miền Trung
• 2.7.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.7.2. Điều kiện kinh tế
• 2.7.3. Điều kiện văn hoá xã hội
• 2.7.4. Đặc điểm nghề gốm khu vực miền Trung
• 2.7.5. Đặc trưng không gian kiến trúc các LGTT khu vực miền Trung
• 2.7.6. Kinh nghiệm trong nước và một số nước có điều kiện tương tự
• 2.7.6.1. Kinh nghiệm trong nước
• 2.7.6.2. Kinh nghiệm nước ngoài có điều kiện tương tự
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP TỔ CHỨC KHÔNG GIAN KIẾN TRÚC LÀNG GỐM TRUYỀN THỐNG KHU VỰC MIỀN TRUNG
• 3.1. Quan điểm, mục tiêu và nguyên tắc
• 3.2. Xây dựng tiêu chí đánh giá tiềm năng bảo tồn và phát triển làng gốm truyền thống khu vực miền Trung
• 3.3. Giải pháp bảo tồn và phát triển không gian làng gốm truyền thống khu vực miền Trung
• 3.3.1. Thiết lập ranh giới bảo tồn
• 3.3.2. Các mô hình không gian kiến trúc LGTT phục vụ phát triển du lịch
• 3.3.3. Đề xuất các biện pháp tăng cường khả năng tiếp cận
• 3.3.4. Giải pháp tổ chức không gian làng gốm truyền thống khu vực miền Trung
• 3.4. Đề xuất không gian chức năng mới và mối quan hệ trong cấu trúc không gian LGTT
• 3.4.1. Tổ chức không gian quy hoạch tổng thể làng
• 3.4.2. Tổ chức không gian ở kết hợp sản xuất - dịch vụ
• 3.4.3. Tổ chức không gian công cộng, tôn giáo tín ngưỡng
• 3.4.4. Tổ chức không gian cảnh quan
• 3.4.5. Tổ chức hạ tầng kỹ thuật
• 3.5. Giải pháp bảo tồn và phát triển không gian kiến trúc nhà ở làng gốm khu vực miền Trung
• 3.5.1. Cơ cấu chức năng chính của nhà ở làng gốm truyền thống
• 3.5.2. Tổ chức không gian kiến trúc nhà ở
• 3.6. Nghiên cứu áp dụng - Tổ chức không gian kiến trúc làng gốm truyền thống Thanh Hà, thành phố Hội An, Quảng Nam
• 3.6.1. Giới thiệu chung
• 3.6.2. Thực trạng và những tồn tại trong tổ chức không gian làng gốm truyền thống Thanh Hà. Những giá trị, đặc trưng làng gốm truyền thống Thanh Hà
• 3.6.3. Các vấn đề cần giải quyết
• 3.6.4. Giải pháp tổ chức không gian kiến trúc tổng thể LGTT Thanh Hà
• 3.6.5. Bàn luận về kết quả nghiên cứu
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• CÁC BÀI BÁO KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHẦN PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Kiến Trúc Làng Gốm Truyền Thống Miền Trung

Các làng gốm truyền thống miền Trung là nơi lưu giữ và phát triển văn hóa kiến trúc đặc sắc. Nghề gốm, với lịch sử lâu đời, không chỉ là hoạt động kinh tế mà còn là di sản văn hóa phi vật thể. Mỗi làng gốm mang một bản sắc riêng, thể hiện qua kỹ thuật chế tác, mẫu mã sản phẩm và không gian kiến trúc độc đáo. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa và hội nhập kinh tế đang đặt ra nhiều thách thức cho sự tồn tại và phát triển của các làng nghề này. Việc nghiên cứu và bảo tồn kiến trúc làng gốm là vô cùng cần thiết để duy trì bản sắc văn hóa và phát triển bền vững.

1.1. Lịch Sử Hình Thành và Phát Triển Làng Gốm Miền Trung

Nghề gốm ở miền Trung có lịch sử lâu đời, bắt nguồn từ văn hóa Sa Huỳnh từ thế kỷ thứ 2 TCN đến thế kỷ thứ 2 CN, sau đó được tiếp nối từ thế kỷ thứ 10. Sản xuất gốm trở nên phổ biến, trở thành một phần quan trọng của đời sống, kinh tế, và văn hóa địa phương. Các làng nghề phát triển với những phương pháp sản xuất và mẫu mã riêng biệt, tận dụng nguyên liệu địa phương và kỹ thuật thủ công truyền thống.

1.2. Đặc Điểm Chung Của Làng Gốm Truyền Thống Miền Trung

Mặc dù mỗi làng gốm có nét độc đáo riêng, nhưng vẫn tồn tại những đặc điểm chung như vị trí địa lý thường gắn liền với nguồn nước, bố cục không gian mang tính cộng đồng cao, và kiến trúc nhà ở kết hợp sản xuất. Các làng gốm thường có cấu trúc không gian bao gồm khu vực ở, khu vực sản xuất, và khu vực công cộng như đình, chùa, miếu. Lò gốm truyền thống cũng là một yếu tố quan trọng trong không gian kiến trúc của làng.

1.3. So Sánh Với Làng Gốm Bát Tràng và Các Làng Nghề Khác

So với làng gốm Bát Tràng, làng gốm truyền thống miền Trung thường có quy mô nhỏ hơn và mang đậm nét văn hóa địa phương hơn. Trong khi Bát Tràng tập trung vào sản xuất hàng loạt, các làng gốm miền Trung chú trọng vào sản phẩm thủ công mỹ nghệ với số lượng hạn chế. Ngoài ra, yếu tố văn hóa Chăm pa cũng ảnh hưởng đến mỹ thuật gốm truyền thống của một số làng nghề.

II. Thách Thức và Biến Đổi Kiến Trúc Làng Gốm Hiện Nay

Quá trình đô thị hóa và hội nhập kinh tế đang tạo ra những biến đổi sâu sắc trong kiến trúc làng gốm. Sự phát triển của các ngành công nghiệp khác cạnh tranh trực tiếp với nghề gốm, dẫn đến sự suy giảm về số lượng thợ gốm và sản lượng sản phẩm. Đồng thời, sự thay đổi về lối sống và nhu cầu của người dân cũng tác động đến không gian kiến trúc truyền thống. Nhiều ngôi nhà truyền thống bị thay thế bằng nhà hiện đại, các khu vực sản xuất bị thu hẹp hoặc chuyển đổi sang mục đích sử dụng khác.

2.1. Tác Động Của Đô Thị Hóa Đến Không Gian Làng Gốm

Đô thị hóa dẫn đến sự thay đổi về quy hoạch, hạ tầng, và mật độ xây dựng. Các làng gốm bị chia cắt bởi đường giao thông, các khu vực sản xuất bị xâm lấn bởi nhà ở và công trình công cộng. Sự xuất hiện của các vật liệu xây dựng mới và phong cách kiến trúc hiện đại làm mất đi đặc điểm kiến trúc làng gốm truyền thống. Ví dụ, hiện tượng xây chèn, lấp đầy tại làng Quảng Đức và làng Vân Sơn.

2.2. Sự Thay Đổi Trong Cơ Cấu Kinh Tế và Nghề Nghiệp

Sự phát triển của các ngành công nghiệp khác tạo ra nhiều cơ hội việc làm mới, khiến nhiều người dân làng gốm chuyển đổi nghề nghiệp. Điều này dẫn đến sự thiếu hụt về lao động và kỹ năng trong nghề gốm. Đồng thời, sự thay đổi về cơ cấu kinh tế cũng làm giảm nhu cầu về sản phẩm gốm truyền thống, khiến nhiều làng nghề gặp khó khăn trong việc duy trì sản xuất. Chẳng hạn, sự chuyển dịch không gian sản xuất – dịch vụ gốm làng Trường Thịnh, giai đoạn phát triển mạnh mẽ, và hiện nay.

2.3. Mất Mát Giá Trị Văn Hóa và Bản Sắc Làng Nghề

Sự thay đổi về không gian kiến trúc và cơ cấu kinh tế dẫn đến sự mất mát về giá trị văn hóa và bản sắc làng nghề. Các phong tục tập quán, lễ hội truyền thống liên quan đến nghề gốm dần bị mai một. Nguy cơ biến mất làng gốm truyền thống miền Trung ngày càng trở nên rõ rệt nếu không có các biện pháp bảo tồn hiệu quả.

III. Giải Pháp Tổ Chức Không Gian Kiến Trúc Làng Gốm Bền Vững

Để bảo tồn và phát triển kiến trúc làng gốm, cần có những giải pháp tổ chức không gian phù hợp, kết hợp giữa việc bảo tồn các giá trị truyền thống và đáp ứng nhu cầu phát triển hiện đại. Các giải pháp này cần dựa trên nguyên tắc tôn trọng bản sắc văn hóa, khai thác tối đa nguồn lực địa phương, và tạo ra sự hài hòa giữa con người và môi trường tự nhiên.

3.1. Quy Hoạch và Thiết Kế Làng Gốm Hợp Lý

Cần có quy hoạch tổng thể cho các làng gốm, xác định rõ các khu vực bảo tồn, khu vực phát triển, và khu vực chức năng khác nhau. Thiết kế đô thị cần chú trọng đến việc duy trì hình thái kiến trúc truyền thống, tạo ra không gian công cộng hấp dẫn, và đảm bảo kết nối giao thông thuận tiện. Ví dụ, thiết lập ranh giới bảo tồn và phân khu chức năng trong làng là rất quan trọng.

3.2. Phát Triển Du Lịch Làng Nghề Gắn Với Bảo Tồn Kiến Trúc

Phát triển du lịch làng nghề là một giải pháp hiệu quả để tạo ra nguồn thu nhập mới cho người dân và nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa của làng gốm. Cần khai thác các tiềm năng du lịch của làng gốm, như các công trình kiến trúc truyền thống, các hoạt động sản xuất gốm, và các lễ hội văn hóa. Đồng thời, cần đảm bảo rằng hoạt động du lịch không gây ảnh hưởng tiêu cực đến không gian kiến trúc và môi trường tự nhiên. Đề xuất các biện pháp tăng cường khả năng tiếp cận cho du khách.

3.3. Hỗ Trợ Phát Triển Sản Xuất Gốm Truyền Thống

Cần có các chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất gốm truyền thống, như cung cấp vốn, đào tạo kỹ năng, và xúc tiến thương mại. Cần khuyến khích các nghệ nhân trẻ tham gia vào nghề gốm, bảo tồn và phát huy các kỹ thuật chế tác truyền thống. Đồng thời, cần tìm kiếm các thị trường mới cho sản phẩm gốm truyền thống, đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng hiện đại. Tổ chức không gian ở kết hợp sản xuất và dịch vụ.

IV. Tổ Chức Không Gian Chức Năng Mới Trong Làng Gốm Truyền Thống

Việc bổ sung các không gian chức năng mới vào cấu trúc không gian làng gốm là cần thiết để đáp ứng nhu cầu phát triển hiện đại, đồng thời vẫn duy trì bản sắc văn hóa truyền thống. Các không gian này bao gồm khu trưng bày sản phẩm, xưởng sản xuất hiện đại, trung tâm đào tạo nghề, và khu vực dịch vụ du lịch.

4.1. Khu Trưng Bày và Bán Sản Phẩm Gốm

Khu trưng bày và bán sản phẩm gốm cần được thiết kế đẹp mắt, thu hút khách du lịch, và tạo điều kiện cho các nghệ nhân giới thiệu sản phẩm của mình. Không gian trưng bày cần đa dạng, thể hiện được tinh hoa của nghề gốm truyền thống, đồng thời đáp ứng nhu cầu mua sắm của khách hàng. Bàn luận về các kết quả nghiên cứu liên quan đến khu vực này.

4.2. Xưởng Sản Xuất Gốm Hiện Đại

Xưởng sản xuất gốm hiện đại cần được trang bị các thiết bị tiên tiến, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Đồng thời, xưởng sản xuất cần đảm bảo an toàn lao động và bảo vệ môi trường. Cần có sự kết hợp giữa kỹ thuật truyền thống và công nghệ hiện đại để tạo ra những sản phẩm gốm độc đáo, đáp ứng nhu cầu của thị trường. Tổ chức không gian quy hoạch tổng thể làng.

4.3. Trung Tâm Đào Tạo Nghề Gốm

Trung tâm đào tạo nghề gốm cần được thành lập để truyền dạy các kỹ năng chế tác gốm truyền thống cho thế hệ trẻ. Chương trình đào tạo cần kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, giúp học viên nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết để trở thành nghệ nhân gốm giỏi. Tổ chức không gian công cộng, tôn giáo tín ngưỡng.

V. Nghiên Cứu Áp Dụng Tại Làng Gốm Thanh Hà Hội An

Làng Gốm Thanh Hà, Hội An là một ví dụ điển hình về làng gốm truyền thống miền Trung đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Việc nghiên cứu và áp dụng các giải pháp tổ chức không gian kiến trúc tại đây có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn và phát triển làng nghề.

5.1. Thực Trạng và Tồn Tại Tại Làng Gốm Thanh Hà

Thực trạng tại Làng Gốm Thanh Hà là sự xuống cấp của nhiều công trình kiến trúc truyền thống, thiếu không gian công cộng, và ô nhiễm môi trường do hoạt động sản xuất gốm. Cần xác định rõ những giá trị, đặc trưng làng gốm truyền thống Thanh Hà trước khi đưa ra giải pháp.

5.2. Giải Pháp Tổ Chức Không Gian Tổng Thể Tại Thanh Hà

Các giải pháp cần tập trung vào việc bảo tồn các công trình kiến trúc có giá trị, tạo ra không gian công cộng xanh, và cải thiện môi trường sản xuất. Cần có sự tham gia của cộng đồng địa phương trong quá trình quy hoạch và thiết kế. Giải pháp tổ chức không gian kiến trúc tổng thể làng gốm truyền thống Thanh Hà cần tính đến yếu tố lịch sử và văn hóa.

VI. Kết Luận và Định Hướng Phát Triển Kiến Trúc Làng Gốm

Nghiên cứu về tổ chức không gian kiến trúc làng gốm truyền thống miền Trung có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn di sản văn hóa và phát triển bền vững làng nghề. Cần có sự phối hợp giữa các cấp chính quyền, các nhà khoa học, và cộng đồng địa phương để thực hiện các giải pháp bảo tồn và phát triển hiệu quả. Đề xuất các kiến nghị để phát huy các giá trị kiến trúc làng gốm.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu đã hệ thống hóa các đặc điểm kiến trúc làng gốm, phân tích các thách thức và cơ hội phát triển, và đề xuất các giải pháp tổ chức không gian phù hợp. Các kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng cho các làng gốm khác ở miền Trung và cả nước.

6.2. Định Hướng Phát Triển Kiến Trúc Làng Gốm Trong Tương Lai

Trong tương lai, kiến trúc làng gốm cần phát triển theo hướng bền vững, kết hợp giữa bảo tồn và hiện đại hóa. Cần chú trọng đến việc sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường, tiết kiệm năng lượng, và tạo ra không gian sống tiện nghi cho người dân. Phát triển du lịch làng nghề cần gắn liền với bảo tồn giá trị văn hóa và bản sắc làng nghề.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KHÔNG GIAN KIẾN TRÚC LÀNG GỐM TRUYỀN THỐNG KHU VỰC MIỀN TRUNG 1. Khái quát về nghề gốm và làng gốm truyền thống Việt Nam Nghiên cứu văn hóa Bắc Sơn, sông Hồng, sông Mã, sông Côn, sông Đồng Nai, hệ thống sông ngòi đồng bằng sông Cửu Long…, các nhà khoa học chỉ ra rằng: Gốm đã xuất hiện cách nay hơn một vạn năm và được phân bố dọc dài theo hệ thống châu thổ các sông. Tùy từng địa hình cụ thể, theo khả năng cung cầu mà việc chế tác gốm dần trở thành một nghề và thành làng nghề khi nhiều người cùng tham gia để đáp ứng các yêu cầu phát triển của xã hội và nhu cầu tiêu dùng. Ở thời kỳ đầu (Bắc Sơn), xương gốm được nhào từ đất sét với cát, có lẫn tạp chất.

Mặt gốm sau nung thường gồ ghề đôi chỗ còn nổi rõ những vệt cát lớn. Loại gốm này chủ yếu dùng trong sinh hoạt đời thường sau khi phơi. Thời gian dài sau mới biết dùng lửa nâng cao độ bền bằng phương pháp nung giúp cho sản phẩm không bể, không thấm nước. Từ các miêu thuật qua báo cáo khoa học, thấy nhiều lõi than trong xương gốm nên đã có nhận định khả năng người thợ thời đó đã đan tre tạo hình rồi đắp đất trong, ngoài trước khi nung.

Sự tiến bộ mang tính đột phá của gốm bắt đầu từ lúc phát minh ra bàn xoay và sau đó sử dụng phổ biến vào thời kỳ văn hóa Phùng Nguyên. Khi đất đã làm kỹ, đặt lên bàn xoay, người thợ chỉ cần ngồi một chỗ để tạo hình, vẽ hoa văn và gốm đã đạt yêu cầu chất lượng tốt hơn, có tính mỹ thuật hơn. Thời Bắc thuộc, gốm men đã xuất hiện nhưng vẫn song song tồn tại các loại gốm có phần cao cấp hơn như: gốm nung màu trắng hồng hay sữa đục; gốm sành có xương gốm màu cánh gián nhạt, hay xám xanh; gốm men từ sành tráng thêm men màu đỏ hay xám xanh. Loại này bằng chất liệu đất sét trắng, xương mỏng, có độ rắn búng vào phát âm thanh trong.

Từ thế kỷ 11 đến 13 (thời Lý), gốm men ngọc bắt đầu xuất hiện và thịnh hành. Đây là loại sành trắng hoặc sành xốp được phủ một lớp men màu. Loại men màu này đa dạng màu sắc nhìn bắt mắt, có loại chuyên được sử dụng trong cung cấm và xuất khẩu. Trong khoảng thế kỷ 12-14, gốm hoa nâu xuất hiện cuối thời Lý đầu thời Trần 10 được làm từ đất sét trắng và cao lanh, có vị trí chiếm lĩnh thị trường nội địa lớn.

Loại gốm này được tráng men màu trắng ngà, hoa văn nâu, kiếu dáng thô, dày. Khi gốm hoa lam xuất hiện thì loại gốm này dần lui vào quên lãng. Trở lại tiến trình phát triển có thể hình dung từng bước phát triển của các dòng gốm như sau: - Ở giai đoạn đầu Đá Mới, Đa Bút, Quỳnh Văn,… gốm được nung trong thời gian ngắn ngoài trời trong đống củi lửa. Đến giữa và cuối thời kỳ Đá Mới, sơ kỳ Đồng Thau gốm đã được nung trong lò thô sơ, đơn giản như lợi dụng mô đất, khoét rộng rồi xếp gốm cùng củi để đốt, khi lửa tàn thì gốm cũng chín.

Đến thời kỳ Đồng Thau, sơ kỳ Đồ Sắt, gốm đã được nung trong lò gồm ngăn đốt và ngăn nung. Khi tắt lửa, gốm còn được nung ủ thêm thời gian nữa. - Lịch sử tiến trình hình thành và phát triển của nghề gốm truyền thống tuy khá dài nhưng đến nay vẫn chỉ chiếm tỉ lệ rất nhỏ so với hàng chục ngàn làng nghề truyền thống trong cả nước. Nguyên nhân chính vẫn là phụ thuộc vào cung - cầu, vào cả khả năng, kỹ thuật chế tác.

Nhìn vào tiến trình gốm trong lịch sử có thể hình dung tiến trình phát triển từ gốm thô, gốm đất nung rồi đến bước cao hơn là gốm men, đồ sứ. - Trong thời kỳ công nghiệp, hóa chất phát triển, các sản phẩm phục vụ đời sống, sản xuất được đổi mới, tạo hình đẹp phù hợp, thích ứng cho người tiêu dùng nên nghề gốm truyền thống đã không theo kịp bước chuyển hóa của thời đại càng bị ảnh hưởng, mai một, xuống cấp trầm trọng. Qua nghiên cứu thực địa, 14 làng nghề gốm cổ truyền còn đang được nhắc đến nhiều trong các ấn phẩm được lưu giữ trong sử sách có vai trò lớn với từng vùng, bao gồm những làng nghề còn đang hoạt động như: Làng gốm Thanh Hà (Hội An, Quảng Nam), Làng gốm Phước Tích (Thừa Thiên - Huế), Làng gốm Bát Tràng (huyện Gia Lâm, Hà Nội) Làng gốm Chu Đậu (huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương), Làng gốm Phù Lãng (huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh), Làng gốm Tân Vạn (Biên Hòa, Đồng Nai), Làng gốm Bàu Trúc (Bình Thuận), Làng gốm Lái Thiêu, Làng gốm Chánh Nghĩa, Làng gốm Tân Phước Khánh (Bình Dương), Làng gốm Vĩnh Long (Vĩnh Long). Nhiều nơi nghề gốm cổ truyền đã suy tàn, nhiều nơi gần như xóa sổ chỉ còn lại trong câu chuyển kể cùng tiềm thức tiếc nuối của các 11 bậc cao tuổi, bao gồm Làng gốm Thổ Hài (Bắc Ninh), Làng gốm Cây Mai (Thành phố Hồ Chí Minh).

Như vậy là bức tranh GỐM của Việt Nam khá phong phú và nhộn nhịp vì bắt đầu “Bên cạnh việc sản xuất những đồ gốm phục vụ cho nhu cầu của thị trường trong nước, từ thế kỷ XIV, Việt Nam đã chính thức tham gia vào mạng lưới xuất khẩu đồ gốm qua con đường gốm sứ trên biển. Các thời kỳ sau đó, thời Lê sơ (thế kỷ XV), thời Lê trung hưng (thế kỷ XVII), Việt Nam cũng đã xuất khẩu một số lượng lớn đồ gốm sứ sang thị trường Đông Nam Á, Đông Bắc Á và Tây Á… Thời kỳ này có rất nhiều làng gốm chuyên làm đồ gốm men. Riêng ở Hải Dương có 7 làng chuyên sản xuất đồ gốm men, đó là Chu Đậu - Mỹ Xá (huyện Nam Sách), Ngói, Cậy, Láo, Bá Thủy, Hợp Lễ (huyện Bình Giang). Trung tâm gốm Bát Tràng (làng Bát Tràng và Kim Lan hiện nay) vẫn duy trì và phát triển khá phồn thịnh trong giai đoạn này”.

Mô hình gốm thế kỷ I-III Đồ gốm thế kỷ I-III Đồ gốm thế kỷ I-III Chất liệu Gốm Hoa lam. Niên đại Chất liệu Gốm men ngọc. Niên Chất liệu Gốm hoa lam, niên thế kỷ XIV đại Thế kỷ XIII -XIV đại thế kỷ XV Chất liệu Gốm. Niên đại thế kỷ VI Chất liệu Gốm men trắng.

Niên Chất liệu Gốm hoa nâu. Niên đại Thế kỷ XII-XIII đại Thế kỷ XIII-XIV Hình 1.1: Minh họa các sản phẩm gốm Việt Nam qua các thời kỳ Cơ hội may mắn cho một số làng nghề gốm truyền thống khi kịp thời thoát khỏi tính ràng buộc khuôn mẫu đã áp dụng kỹ thuật mới vào sản xuất trên nền truyền thống 12 xưa để cho ra những mẫu mã đa dạng, những sản phẩm mới đẹp, bền, thích nghi đời sống. Nhiều trung tâm sản xuất gốm xuất khẩu mới ra đời và phát triển nhanh cả về quy mô và tốc độ. Tiếp theo các thế kỷ sau và đến hiện nay công nghệ mới đã đáp ứng được cuộc sống hiện đại thêm nhiều giá trị về văn hóa, nhân văn, giá trị thẩm mỹ… được người tiêu dùng chấp nhận, không thể thiếu vắng trong mỗi gia đình.

Trong công nghiệp lại đáp ứng được các công cụ, vật liệu cách điện, chịu được hóa chất bào mòn, đáp ứng các nhu cầu xây dựng công nghệ cao, đảm bảo tính thân thiện với môi trường… Nhờ vậy tạo nên sự thịnh vượng của cả làng nghề gốm truyền thống. Tiêu biểu nhất ở vùng châu thổ sông Hồng là làng gốm truyền thống Bát Tràng đã có nhiều áp dụng kỹ thuật mới khi dùng lò ga thay lò củi - than, dùng vật liệu cao lanh, đất sét trắng làm xương gốm, dùng men tráng trong - ngoài có trang trí hoa văn hấp dẫn… để tạo nên sản phẩm phong phú, đa dạng phù hợp nhu cầu trong nước và xuất khẩu ra nước ngoài. Khái quát các làng gốm truyền thống khu vực miền Trung 1. Những đặc điểm chung Về địa lý, địa hình: Đây là nơi giao hòa giữa cao nguyên và biển dù nhiều khi bất lợi vào mùa mưa lụt nhưng chỉ trong thời gian ngắn.

Thời tiết khí hậu nắng, gió, mưa bão, lũ lụt… nhìn chung phù hợp với khả năng chống chịu của con người. Đặc biệt, mạng lưới sông ngòi đa dạng, phong phú phù sa chính là nguồn nguyên liệu dồi dào cho nghề gốm truyền thống. Với đặc điểm cấu tạo địa hình như vậy, không gian văn hóa vùng duyên hải miền Trung thường bao hợp cả không gian văn hóa biển đảo, văn hóa duyên hải, văn hóa nông thôn đồng bằng và văn hóa miền núi – trung du. Chính những vấn đề này tác động đến làng gốm và nghề gốm truyền thống góp phần lý giải về sự tồn tại, phát triển nghề gốm truyền thống của cả người Chăm và người Việt trong quá khứ cũng như đương đại.

[71] Vùng đất từ Thừa Thiên Huế vào đến Bình Thuận, thế kỷ thứ 2 sau Công nguyên trở về trước thuộc cư dân Sa Huỳnh. Phía Bắc giao lưu với Trung Hoa, phía Nam buôn bán với Ấn Độ. Họ là cư dân năng động có tầm nhìn sâu sắc về biển tạo nên nền 13 văn hóa Sa Huỳnh. Họ để lại nhiều chứng tích về sự sáng tạo trong chế tác gốm thô.

Loại chum lớn dùng trong mai táng, loại nhỏ dùng trong sinh hoạt và cả cho đồ minh khí phục vụ táng tục. Từ thế kỷ thứ 2 đến thế kỷ 15, người Chăm phát huy các giá trị văn hóa, kỹ thuật gốm của cư dân Sa Huỳnh tiếp tục phát triển làm nên nền văn hóa Champa rực rỡ. Gốm Champa biểu hiện về sự kết nối, tiếp biến, thích nghi nâng tầm cao mới trong sử dụng, xuất khẩu đem lại những lợi ích về kinh tế cho người làm gốm và là nguyên nhân chính trong bảo tồn, phát triển duy trì nghề liên tục đến nay. Vùng Duyên hải Miền Trung 9 tỉnh hiện nay có số dân là 12.000 người, diện tích 49.2: Cấu trúc làng truyền thống điển hình KVMT 14 Cấu trúc làng xã: Cấu trúc tổ chức làng xã khu vực Trung Bộ không mang tính “đóng” như ở đồng bằng Bắc Bộ, nhưng cũng không mang tính “mở” như làng xã Nam Bộ và dễ dàng biến đổi dưới các tác động của xã hội xung quanh.

Các làng rải rác trên diện rộng bám theo các đường giao thông chính theo dạng chuỗi, điểm theo trục giao thông hoặc bám theo địa hình sông kênh. Điểm nổi bật là các làng xóm cư dân nằm rải rác tự nhiên đều trên mặt bằng canh tác, các hệ san sát nhau tiếp nối theo các đường làng ngõ xóm. Là những cộng đồng cấu trúc vừa đóng vừa mở.