Chương 1 NHUNG VAN DE LÝ LUẬN CƠ BẢN VE PHAP LUẬT TO CHỨC VA HOAT DONG CUA VIEN KIEM SAT NHÂN DAN 11. Vi trí, vai trò, cách thức thành lập Viện kiểm sát nhân dân. LLL Vị trí của Viện kiêm sát nhân din Viện kiểm sát nhân dân 1a một cơ quan trong bộ may nha nước, phố biển & các quốc gia dân chủ nhân dân, xây đựng nén tư pháp nhân dân, xuất phat từ nhu cầu giám sát việc thực hiện quyền lực nha nước, điều tiết và bảo. vệ các quan hệ xã hội.
Bởi từ khi xuất hiện mô hình Nha nước va quyền lực nha nước, loại quyền lực đặc biết được nhân dan trao cho nha nước, buộc tat cả các chủ thể phải phục tùng để duy trì trật tự xã hội. Ở bat ky mô hình nha rước nảo, quyển lực nói chung và quyển lực nha nước nói riêng nêu không có sự kiểm soát rất dễ xảy ra tỉnh trang lạm dụng quyên hạn, tạo ra xu hướng. “lông quyền, lạm quyên ”3. Nhìn lại lịch sử hình thành và phát triển của Viện kiểm sát, có quan.
điểm cho rằng ngay từ thời chiếm hữu nô lệ và thời phong kiến, một hình thức phôi thai của Viên kiểm sát ngày nay” đã được định hình với tên gọi chung là “Ngự sử đải”, với vai trò chính là kiểm tra, giám sát quyển lực tối cao của người đứng đầu (aha Vua) trong việc thực hiện quản lý đất nước. Tuy nhiên, vai tro nay không rổ rang vi quyền lực của nha Vua mang tính tối cao, đẳng thời vi trí của Ngự sử dai cũng không rõ rang trong bộ máy thuộc nhánh. lập pháp, hành pháp hay tư pháp ˆ 1ã By Th (Chả nhiệm) 2010), Tàn vd chức xăng gián ade vid tực in adn he nhà racic và chúc ing Màu sát Mộc tuần theo pháp út ca iện bên 36 ước ta ĐỒ thYhot bọc cap Bộ, Nột vo + tân Vin Nasa G017), Sih chán Rh Tn in sử nền đân qui rọh hành tk pa dn và đi Môi oên câu cã cá hacpháp Pt Nem, Nhà Te, BA Nội ,z23 Phải tới giai đoạn của nhà nước tư sản, khi học thuyết Tam quyển phân. lập được áp dung phổ biến, quyền lực của nha nước được chia lam ba nhánh.
lập pháp ~ hành pháp va tư pháp rổ rang, tạo nên thé kiểm chế, đối trong vẻ quyền lực rõ nét. Bên cạnh đó, thể chế chính trị đa nguyên, da đồng giữa các đăng phải chính trị tự bản thân Viện kiểm sát đã trở thành một cơ quan có chức năng giảm sắt việc tuân thủ pháp luật. Do đó, Viên kiểm sit được thảnh lập trong những mô hình nhả nước này không có chức năng chính là giám sát việc tuần thủ pháp luật mà chủ yêu là thực hiện chức năng công tổ. Đó là lý đo ra đời va tôn tại mô hình hệ thông cơ quan công tô thay vì Viện kiểm sit vì.
nó gắn liễn với chức năng công tổ. Chức năng công tố có ban chất lả hành pháp nên da sé viện công tô được tổ chức ở nhánh hành pháp trong bô máy nhả nước của các quốc gia theo thuyết tam quyên phân lập. Điễu nảy trấi ngược với các nước theo mô hình xã hội chủ nghĩa như Liên Xô (ci), Việt Nam, Trung Quốc. mồ hình tập quyển zã hội chủ nghĩa có đặc trưng cơ bản là quyển lực thống nhất thuộc vé nhân dân, quyển lực Nha nước được nhên dân thống nhất trao quyển lực cho Nha nước.
Quốc hội 1a cơ quan quyển lực cao nhất đại điện cho ý chí, nguyên vung của nhân dân để thực hiện quyền lực nhà nước, giao cho VKSND chức năng giám sắt, tuân thủ việc thực hiện pháp luật và đồng thời thực hiện chức năng công tổ. nữa, bản chất của kiểu nba nước zã hôi chủ nghĩa với đặc trưng về chế đô công hữu về tư liệu sản xuất, quyển lực nha nước thuộc vé giai cắp nông dân và nhên dân lao déng. Do đó, dé dam bao nhà nước thực sự "của dân, do dân và vi dén, mọi quyển lực nha nước thuộc vé nhân dân” thi việc thiết kế và lua chon mô hình Viện kiểm sat thay vì viện công tổ là phủ hợp. “Xuất phát từ sự khác biệt trong thể chế chính tn trong mỗi nha nước, tại ua gia ane yc Vil ee St rg bổ ray nha nữ# cũng Không giống nhau.
Sự khác biệt về dia vị pháp lý sẽ dẫn đến su khác biệt về chức 10 năng, chỉ phối tới nhiệm vụ và quyển hạn của VKSND cũng khác nhau. Các tên gọi của Viện kiểm sat trên thé giới cũng rất đa dạng va không đông nhất như. VKS, VKSND, Viện công tô, Cơ quan công td, Văn phòng công ta. Tit những phân tích trên cho thấy, vi ti của VKSND trong bộ máy nhà nước có ý nghữa và vai trò rất quan trọng, quyết định tới vai trò, chức năng, nhiệm vụ và quyền han cu thé.
Thuật ngữ “vị tri”: Theo Từ điển tiếng Việt, vị trí có nghĩa là “chỗ được xác định dành riêng cho người nào, vật nào a5 Co thể hiểu, vị trí của VKSND 1a dia vị của VKSND trong bô máy nhà nước. Vi trí của VKSND hay Cơ quan công té trong bộ may nha nước rất đa dang và cũng không giống nhau vẻ tên gọi. Tuy nhiên, di ở vị trí nao, với tên goi nào thi cũng phải dim bao một nguyén tắc la tính độc lập về tổ chức và hoạt động trong bộ máy nha nước, tit đó mới đảm bão được tính khách quan trong công việc Sur độc lập của VKSND 1a một trong những yêu tổ quan trong của chế độ pháp quyên. Tính độc lập là điều kiện bắt buộc để VKSND thực hiện được chức năng quan trọng của quyển lực nhà nước, đó là việc áp dụng pháp luật một cách đúng én dé bo vệ pháp luật, dm bao pháp luật được thực thí mốt cách nghiêm chỉnh và thông nhất, thông qua việc thực hiện chức năng công tổ ‘va kiểm sát hoạt động tư pháp.
Những yêu tổ cơ bản dim bảo sự độc lập của VKSND trong bộ máy nhả nước bao gém: () Nguyên tắc hiển định cắm sự can thiệp vào hoạt động của VKSND; (ii) Áp dung các chế độ nhân sự đặc thủ với VKSND. Chế đồ ‘vé nhiệm kiểm sát cho phép để cao năng lực chuyên môn nghệ nghiệp của. kiểm sắt viên. Do đó, pháp luật của các nước thường xác định sẵn khung tiêu.
chuẩn pháp lý cách thức bổ nhiém va con đường sự nghiệp của kiểm sát viên. Vai trò của Viện kiểm sát nhân dan ` Viện Ngh ngšhọc 2003), Từ đến tổng Pt Neb. " Dưới góc độ ngôn ngữ học, “vai rô” có nghĩa là “te ching. chute năng của ai hoặc cái gì trong sự hoạt động, sự phát triển cinmg của một tập thể, một #6 chu "6.
Từ đó, có thể hiểu khái quát vai trò của VKSND là những giá trị mà VIKSND mang lại cho hoạt động quan lý nhà nước vả xã hội xuất phát từ vị tr hoạt động của minh trong bộ may nhà nước. Tir đó có thé hiểu VKSND có những vai trò như saw Thưt nhất, VKSND có vai trò bao vệ pháp luật. SND thực hiện nhiệm vu bio vệ pháp luất thông qua hoạt động thực ‘hanh quyền công tổ và kiểm sát hoạt động tư pháp. Thực chất chức năng thực.
‘hanh quyền công tổ và kiểm sat các hoạt động tư pháp của VKSND là bao vệ pháp luật, bảo đâm cho pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh va thống, nhất, đã, bảo cho moi tôi phạm va vi phạm pháp luật đều được phát hiện, xử ý kip thời, không bô lọt tôi pham, không ham oan người võ tôi, đảm bảo việc giải quyết các vụ án đúng pháp luật, nghiêm minh. Thông qua đó, bảo vé lợi ích của Nha nước, bảo vệ quyên va lợi ich hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Trên cơ sở cụ thé hóa chức năng thành các nhiệm vụ cụ thể, thì việc thực hiện. nhiệm vụ bảo vệ pháp luật, bảo vệ chế độ zã hội chủ ngiĩa, bao vệ lợi ích của Nha nước, bao vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tdi chức, cá nhân chính là cách để thể hiện vai trò của VKSND.
Thit hai, VESND có vai trò bo vệ quyển con người va quyên công, dân. Bao vệ quyển con người vả quyển công dân lé giá tri ma Nhà nước pháp quyền hướng tới. Quyển con người va quyền công dân được sác lập về mặt pháp lý, tao cơ sỡ cho việc xây dựng một sã hội bình đẳng và công bằng Trong Nhà nước pháp quyển, nha nước trở vẻ đúng với vi tri của mình trong môi quan hệ với zẽ hội công dân. Điều nay thể hiện trên cơ sở quy định cia pháp luật, cơ quan nha nước co thẩm quyền có nghĩa vụ hoạt động chỉ tuân * Viện ngânngĩ học 2003), Tự ain nống Việt Wb.
Ba Nẵng, Bi Ning, 1324 theo Hiển pháp va pháp luật, để bao vệ cho công lý va lẽ phải, bảo vệ các quyền cơ bản cia con người và công dân thông qua việc tham gia vao hoạt đông tw pháp. Điều này khác với với các nha nước không phải Nha nước pháp, quyền, vi ỡ đó người dân phải lam các nghĩa vụ với nha nước còn nhà nước thì không” Thit ba, VKSND có vai trò kiểm tra, giám sát các hoạt đông quản ly nhà nước, Cũng giống với vai trỏ dim bảo pháp chế xã hội chủ ngiữa, vai trò kiểm tra, giám sat các hoạt động quản lý nha nước 1a vai trò cụ thể ở phạm vi hẹp Với vai trò kiểm tra và giám sát, VKSND dam bảo cho việc thực hiện hoạt đông quản lý nhà nước được diễn ra đúng nguyên tắc và yêu câu của pháp luật. Trong một sổ mô hình tổ chức bô máy nha nước ở các quốc gia, trong đó có Lao và Việt Nam, đây 14 một trong những nội dung Hiển định. Bởi trong mô hình nhà nước xã hội chủ nghĩa, VKSND 1a thiết chế quan trọng để thực hiện có hiệu quả hoạt động giám sát tuân thũ Hién pháp la pháp luật của Quốc hội bởi “mỗi hoat động thực hiện quyền lực nhà nước đều có xi.
hướng lạm dung. Dé các hoạt động đô có liệu qué cao, tránh lạm quyển thi yêu cầu đặt ra phải cô sự kiểm tra, giảm sát thường xuyênŠ Đồng thời cũng thông qua vai trò nảy của VKSND giúp cho Quốc hội nắm được thông tin một cách kip thời, day di, trên cơ sỡ đó đưa ra những giải pháp dé tăng cường, pháp chế trên các lĩnh vực quan ly nha nước cụ thể. Day là điểm khác biệt rất lớn với mô hình Viện công tổ trong bộ may nha nước của các nước theo mô hình tam quyền phân lập.