Chương 1: TÓNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tổng quan chan thương. Tình hình chung. Trên Thế giới tỉ lệ tử vong và mắc bệnh liên quan đến chấn thương ngày càng gia tăng không ngừng.
Theo Tổ chức y tế thế giời (WHO) thì chấn thương. ■ Đứng thứ nhất hay thứ hai trong những nguyên nhân nhập viện. ■ Nguyên nhân chính gây tàn phế, năm mất khả năng sống tiềm tàng. ■ Chiếm 11% gánh nặng bệnh tật toàn cầu.
Chấn thương thực sự là vấn đề toàn cầu và là một đại dịch, trên toàn Thế Giới trung bình mỗi năm có khoảng trên 5 triệu người tử vong liên quan đến chấn thương. Số người chết do chấn thương nhiều hơn cả số người chết do HIV/AIDS và sốt rét cộng lại, trong đó 90% số người chết do chấn thương xẩy ra tại các nước nghèo, đang phát triển. Theo WHO thì khoảng 80% gánh nặng CT nằm trong các nước đang phát triển mà các nước này chiếm 80% dân sổ toàn cầu. Trên toàn Thế Giới chấn thương là nguyên nhân gây tàn phế cho khoảng 78 triệu người mồi năm.
Hậu quả của chấn thương Chấn thương gây hậu quả tới mọi người, nó không chỉ gây tổn thất cho bản thân người bị nạn mà còn gây tổn thất lớn cho gia đình, bạn bè và cả xã hội. Một số chấn thương nhẹ có thể chỉ gây ra những thương tổn tạm thời, nhưng rất nhiều chấn thương nặng sẽ gây ra tàn phế, thậm chí chết người. Theo báo cáo của trung tâm phòng ngừa và kiểm soát bệnh tật (CDC, Atlanta Mỹ) trong năm 2002 các tử vong có liên quan đến chấn thương là 161.000 người và chấn thương cũng là nguyên nhân hàng đầu gây chết người ở mọi lứa tuổi tại Mỹ. Nhưng chấn thương chết người cũng chỉ là một phần của bức tranh hậu quả do chấn thương gây ra, tại Mỹ năm 2004, có khoang 29,6 triệu người được điều trị vi một chấn thương nào đó gây ra và đã tiêu tốn của Chính phủ Mỹ nhiều tỉ USD [38], Chấn thương cũng là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở Thái Lan, còn ở Đài Loan tỉ lệ tử vong do chấn thương gấp hai lần tỉ lệ tử vong chung từ 1960- 1978.
6 Các chi phí hàng năm về xã hội và y tế của chấn thương ước tính vượt quá 500 tỉ USD trên toàn Thế giới (WHO 1989). Chấn thương chiếm 1/3 tất cả các trường hợp nhập viện. Thêm vào đó là các chi phí cho dịch vụ cấp cứu, các chi phí không thể tính toán hết cho việc tiếp tục điều trị, phục hồi chức năng, mất khả năng lao động do cả tử vong và tàn tật gây nên. Người ta ước tính rằng chi phí cho việc điều trị mỗi trường họp tử vong ở Mỹ vào khoảng 317.000 USD, cho mỗi trường họp nhập viện là 34.000 USD và 500 USD cho mỗi trường họp chấn thương không cần nhập viện[48].
Ớ Thái Lan ước tính rằng chi phí cho chấn thương chiếm khoảng 2% san phẩm quốc nội không tính đến các chi phí cho tàn phế lâu dài (WHO 1987). Bởi sự thiệt hại chủ yếu rơi vào nhóm người trẻ tuồi nên CT là nguyên nhân chính của số năm mất khả năng sống tiềm tàng ở các nước công nghiệp phát triển. Như ở Mỹ chi phí cho chấn thương ước tính vào khoảng 117 tỉ USD/năm cho cả CT tử vong và không gây tử vong [38]. Tàn tật, bao gồm cả tạm thời và vĩnh viễn do hậu quá của chấn thương không tử vong gây nên là chi phí đáng kể của CT.
Ở Mỹ tàn tật do CT làm mất khả năng hoạt động bình thường vào khoảng 3 ngày/người/năm. Theo WHO (1986) ước tính rằng có 13% dân số thế giới bị tàn tật và tàn tật do chấn thương gây nên chiếm tối thiểu 15% trong số này. Tổng quan tai nạn lao động 2. Tình hình chung TNLĐ đang trở thành vấn đề y tế công cộng quan trọng và nó được dự báo ngày càng tăng trong những năm đầu của thế kỷ 21 [44], Các báo cáo đã cho thấy tỉ lệ tử vong và mắc bệnh liên quan đến TNLĐ ngày càng gia tăng không ngừng.
Theo Tổ chức lao động quốc te (ILO) thì TNLĐ là một trong những nguyên nhân hàng đầu trong những nguyên nhân nhập viện, nó cũng là nguyên nhân chính gây tàn phế và gây mất khả năng lao động. Hàng năm trên thế giới có khoảng 250 triệu vụ TNLĐ và khoảng 335.000 người chết vì TNLĐ, như vậy tính bình quân mỗi ngày sẽ có khoảng gần 1.000 người lao động bị chết do TNLĐ.[41],[42] TNLĐ thực sự là vấn đề toàn cầu và là một đại dịch, số người chết do TNLĐ ngày càng tăng ở nhiều quốc gia, đặc biệt là ở châu Á và Mỹ la tinh. Theo báo cáo 7 của ILO, từ năm 1998 đến 2001 số người chết do TNLĐ tăng từ 73.500 người một năm ớ Trung Quốc. Tương tự, ớ châu Mỹ la tinh số người chêt do TNLĐ cũng tăng từ 29.[42] Xu hướng nổi bật từ các báo cáo cũng chỉ ra rằng TNLĐ và bệnh liên quan đến nghề nghiệp có xu hướng giảm ở các quốc gia phát triển nhưng lại đang gia tăng nhanh chóng ở các quốc gia đang phát triển.
Có 3 nguyên nhân chính gây ra TNLĐ là thiếu biện pháp an toàn; hệ thống quản lý an toàn - sức khỏe nghề nghiệp nghèo nàn và thiếu sự giám sát - đôn đốc của Chính phủ. Hậu quả của tai nạn lao động. Cũng theo ILO thì số người chết hàng năm do nguyên nhân TNLĐ hoặc bệnh liên quan đến nghề nghiệp chiếm tới 3,9% trong tổng số người chết/năm trên phạm vị toàn cầu, với khoảng 2.2 triệu người chết trong đó cỏ 335.000 người chết do TNLĐ. Tỉ lệ này là 2,2% ở các nước phát triển và 2,8% ở Trung Quốc.[42] Từ năm 1998 đến năm 2001, tại Trung Quốc TNLĐ chết người tăng từ 73.500 người/năm lên 90.500 người/năm, số TNLĐ chết người tại các nước trung, đông Âu và trung Á tăng từ 17.500 người/năm lên 21.
Tại châu Mỹ la tinh tăng từ 29.500 người/năm lên 39. Trên phạm vị toàn cầu, tổng số người chết do TNLĐ tăng từ 345.500 người năm 1998 lến 351. [42] Tại các nước đông nam á, số người bị TNLĐ cũng rất lớn. Năm 2001, In-đô-nê- xia có khoảng 16.931 người chết do TNLĐ, Thái Lan có 6.953 người chết, My-an- ma có 4.447 người chết.[42] 8 Nirtfc, khu vục 01998 ■ZOoF] Biểu đồ 1: TNLĐ chết người theo nưó’c, khu vực trong 2 năm 1998, 2001 TNLĐ không chỉ gây tổn thất về tính mạng của người lao động mà nó còn gây ra nhiều tổn thất khác như các thương tổn thực thể trên thân thể người lao động làm giảm khả năng lao động hoặc thậm chí là tàn tật vĩnh viễn.
Các chi phí trực tiếp và gián tiếp cho việc điều trị, chăm sóc người bị nạn của gia đình, người sử dụng lao động và xã hội là rất lớn. Chi phí cho việc khắc phục hậu quả của TNLĐ và bệnh liên quan đến nghề nghiệp hàng năm ước tính khoảng 4% tổng sản phẩm quốc nội trên thế giới.[49] Số ngày phải nghỉ việc do TNLĐ gây ra cũng là một tổn thất rất lớn cho người lao động và cộng đồng. Theo ước tính của ILO, năm 2001, tại Trung Quốc chỉ tính riêng những TNLĐ phải nghỉ việc từ 3 ngày trở lên đã có tới 69 triệu trường hợp. Tại Án Độ có tới 30,5 triệu trường hợp, các nước châu Á khác và Alien có 58,5 triệu trường hợp và toàn cầu có tới 268 triệu trường hợp.
[42] 9 và Alien Caribbean ___________________ Nước, khu vực □ 1998 □ 2001 Biểu đồ 2: TNLĐ nghỉ việc > 3ngày theo nước, khu vực năm 1998, 2001 3. Tình hình tai nạn lao động ờ Việt Nam. Việt Nam là một quốc gia thuộc nhóm nước đang phát triển với dân số được xếp là một trong những nước đông dân nhất, tổng dân số ước tính năm 2006 là 84,11 triệu người, số lao động từ 15 tuổi trở lên đang làm việc trong nền kinh tế tại thời điểm 1/7/2006 ước tính là 43,44 triệu người, tổng sản phẩm quốc nội (GDP) tính bình quân đầu người khoảng 650 USD [13]. Việt Nam đang bước vào quá trình hội nhập và phát triển với sự mở ra nhiều tiến bộ trong việc cải thiện nền kinh tế song cũng kéo theo những diễn biến mới của tình hình bệnh tật và tử vong.1 Thiệt hại về người do tai nạn lao động.
Vài thập kỷ trở lại đây TNLĐ ở Việt Nam cũng đang nồi lên là một vấn đề y tê công cộng quan trọng cần đặc biệt quan tâm. Theo số liệu thống kê chưa đầy đủ, trong các năm từ 2000 - 2006, số vụ TNLĐ tăng bình quân trên 10% năm. Năm 2000, số vụ TNLĐ là 3.405 vụ thì đến năm 2006 là 5. Tưong tự, số người bị TNLĐ và số người chết do TNLĐ hàng năm cũng gia tăng nhanh chóng, năm 2000, số người bị TNLĐ là 3.530 trong đó có 403 người chết thì đến năm 2006 có 6.088 người bị TNLĐ, 536 người chết [1 ],[14],[ 17] Bảng 1: Tổng hợp TNLĐ theo các năm từ 2000 - 2006 Đon vị: Vụ - Người TT Nội dung 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 1 Số vụ TNLĐ 3405 3601 4298 3896 6026 4050 5881 2 Số người bị TNLĐ 3530 3748 4521 4089 5650 4164 6088 Số người chết do 114 3 TNLĐ 403 395 513 575 473 536 Nguôn: Cục A TLĐ - Bộ LĐ, TB và XH Theo số liệu ước tính của ILO cho thấy số vụ TNLĐ, số người bị nạn và chết do TNLĐ ở Việt Nam cao hon số liệu thống kê rất nhiều lần.
ILO ước tính Việt Nam có khoảng 8.900 người chết do TNLĐ trong khi đó số liệu thống kê từ Bộ Lao động - Thưong binh và Xã hội chỉ là 395 người chết, điều này phản ánh phần nào thực chất công tác báo cáo, thống kê về TNLĐ còn nhiều hạn chế. Cũng theo ước tính của ILO cho thấy số trường hợp bị TNLĐ phải nghỉ việc từ 3 ngày trở lên là khoảng 6.118, con số này lớn hon rất nhiều lần số thống kê người bị TNLĐ năm 2001 (3.2 Thiệt hại vật chất do tai nạn lao động. Từ năm 2001 - 2004, tổng số tiền trợ cấp TNLĐ từ cơ quan bảo hiểm xã hội trả là 166,09 tỉ đồng, bình quân mỗi năm chi 41,5 tỉ đồng. Từ năm 2001-2005, tổng chi phí trả cho nạn nhân và thiệt hại tài sản do TNLĐ từ doanh nghiệp là 117,838 tỉ đồng.
Tuy nhiên, còn có nhiều khoản chi ngoài chế độ không thế tính toán được như việc tạm dừng sản xuất, số ngày phải nghỉ việc, hỗ trợ xe đưa đi và đón về để khám bệnh, tiền điện thoại, hao phí thời gian do thăm hỏi, các đoàn thanh tra.