phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn đƣợc kết cấu thành 4 chƣơng: 3 z Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận, thực tiễn về hoạt động tín dụng đối với hộ nghèo của Ngân hàng chính sách xã hội Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng tín dụng đối với hộ nghèo tại ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Nghệ An từ năm 2003 đến nay Chƣơng 4: Mục tiêu và giải pháp nâng cao chất lƣợng tín dụng đối với hộ nghèo tại Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Nghệ An đến năm 2020 4 z CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN VỀ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI HỘ NGHÈO CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Khái quát về những công trình đã công bố liên quan đến hoạt động tín dụng đối với hộ nghèo của ngân hàng chính sách xã hội Vấn đề XĐGN và tín dụng ƣu đãi đối với hộ nghèo và các đối tƣợng chính sách khác đã đƣợc nhiều ngƣời nghiên cứu, trên phạm vi cả nƣớc cũng nhƣ từng địa phƣơng. Trong số các công trình đã công bố, liên quan trực tiếp đến nội dung đề tài có các công trình tiêu biểu sau: - "Ngân hàng Chính sách Xã hội giúp người dân thoát nghèo bền vững” (2013), của Đàm Hữu Đắc, đăng tên tờ Báo mới điện tử, http://www.
Bài này viết về quá trình nỗ lực phấn đấu để tập trung nguồn lực lớn, tạo bƣớc đột phá trong công tác giảm nghèo; nâng cao chất lƣợng và hiệu quả vốn tín dụng chính sách; huy động lực lƣợng toàn xã hội tham gia vào sự nghiệp xóa đói giảm nghèo, góp phần hạn chế nạn cho vay nặng lãi ở khu vực nông thôn. - “Tín dụng cho người nghèo và các Quỹ xóa đói giảm nghèo ở nước ta hiện nay” (2002), của TS. Nguyễn Trung Tăng, Luận án Tiến sĩ kinh tế, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội. Luận án nghiên cứu về vấn đề tín dụng đối với ngƣời nghèo và các Quỹ XĐGN ở nƣớc ta trong thời kỳ hoạt động của Ngân hàng Phục vụ ngƣời nghèo.
- “Giải pháp tín dụng góp phần thực hiện xóa đói giảm nghèo của Ngân hàng Phục vụ người nghèo Việt Nam” (2003), của TS. Đào Tấn Nguyên, Luận án tiến sĩ kinh tế, Học viện Ngân hàng, Hà Nội. Luận án 5 z nghiên cứu và đề xuất các giải pháp về cho vay đối với hộ nghèo của Ngân hàng Phục vụ ngƣời nghèo Việt Nam nhằm góp phần thực hiện Chƣơng trình XĐGN ở nƣớc ta. - “Thực trạng và giải pháp tín dụng Ngân hàng hỗ trợ cho công cuộc xóa đói giảm nghèo” (2001), do TS.
Đỗ Quế Lƣợng chủ nhiệm đề tài khoa học ngành Ngân hàng, Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam, Hà Nội. Đề tài khoa học nghiên cứu về thực trạng công tác tín dụng của các Ngân hàng Thƣơng mại nhằm phục vụ cho công cuộc XĐGN của Đảng và Chính phủ. Từ đó đề xuất các giải pháp nhằm tăng cƣờng hiệu quả tín dụng ngân hàng để hỗ trợ cho công tác xóa đói giảm nghèo. - "Mô hình Ngân hàng Chính sách và giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của Ngân hàng chính sách” (2002), do TS.
Đỗ Tất Ngọc chủ nhiệm đề tài khoa học ngành Ngân hàng, Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam, Hà Nội. Đề tài khoa học nghiên cứu về mô hình Ngân hàng Chính sách và giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của Ngân hàng Chính sách nói chung. - "Về thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam giai đoạn 2011-2020” (2013), của GS, TS Trần Ngọc Hiên, Học viện Chính trị – Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh, đăng trên tờ Tạp chí cộng sản điện tử, http://www. Tác giả đƣa ra và làm rõ những nhân tố tác động đến chính sách xóa đói, giảm nghèo ở Việt Nam trong giai đoạn 2011 – 2020.
Ba nhân tố sẽ tác động đến chính sách này là, tăng trƣởng kinh tế phiến diện, môi trƣờng bị tàn phá và sự hạn chế về năng lực tổ chức, quản lý của bộ máy nhà nƣớc các cấp. Đồng thời cũng đƣa ra 3 định hƣớng cho chính sách xóa đói giảm nghèo trong giai đoạn này. Đó là: Thứ nhất, đổi mới mô hình tăng trƣởng kinh tế. Đây là hƣớng chung của sự nghiệp đổi mới, là bƣớc chuyển giai đoạn từ tăng trƣởng số lƣợng lên tăng trƣởng cả số lƣợng và chất 6 z lƣợng, là giai đoạn lấy chất lƣợng làm động lực tăng trƣởng kinh tế; thứ hai, tạo lập những tiền đề, điều kiện để giải quyết vấn đề đói nghèo trong mô hình mới.
Đây là những tiền đề vừa để xây dựng mô hình kinh tế mới, vừa giải quyết có hiệu quả vấn đề đói nghèo; thứ ba, đổi mới tổ chức và thể chế quản lý của Nhà nƣớc theo yêu cầu đổi mới mô hình kinh tế. - "Hiệu quả tín dụng đối với hộ nghèo” (2014), của Ngô Thị Huyền đăng trên báo điện tử: http://old. Bài viết về hiệu quả tín dụng đối với hộ nghèo, tác giả đƣa ra khái niệm về hiệu quả tín dụng đối với hộ nghèo. Đó là một khái niệm tổng hợp bao hàm ý nghĩa toàn diện về kinh tế, chính trị xã hội.
Có thể hiểu hiệu quả tín dụng đối với hộ nghèo là sự thoả mãn nhu cầu về sử dụng vốn giữa chủ thể Ngân hàng và ngƣời vay vốn, những lợi ích kinh tế mà xã hội thu đƣợc và đảm bảo sự tồn tại và phát triển của Ngân hàng. Đồng thời tác giả cũng đƣa ra các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả tín dụng đối với hộ nghèo, nhƣ: luỹ kế số lƣợt hộ nghèo đƣợc vay vốn Ngân hàng, tỷ lệ hộ nghèo đƣợc vay vốn, số tiền vay bình quân 1 hộ, số hộ đã thoát khỏi ngƣỡng nghèo đói. - “Nâng cao chất lượng cho vay hộ nghèo tại Chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội thành phố Hà Nội” (2007), luận văn thạc sỹ kinh tế của Đặng Thị Phƣơng Nam. Trong công trình này, tác giả đã nghiên cứu lý luận về chất lƣợng cho vay hộ nghèo của NHCSXH, phân tích thực trạng chất lƣợng cho vay hộ nghèo của chi nhánh NHCSXH thành phố Hà Nội, từ đó rút ra những kết quả đạt đƣợc những hạn chế và nguyên nhân hạn chế, giải pháp nâng cao chất lƣợng cho vay hộ nghèo tại chi nhánh.
- “Giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng đối với hộ nghèo tại Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Thanh Hóa” (2011), luận văn thạc sỹ kinh tế của Lê Thị Thúy Nga. Trong công trình này, tác giả đã hệ thống hoá những vấn đề lý luận cơ bản về đói nghèo, tín dụng đối với hộ nghèo. Phân tích, đánh giá 7 z thực trạng và hiệu quả tín dụng đối với hộ nghèo tại NHCSXH tỉnh Thanh Hóa, đồng thời đề xuất một hệ thống giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả tín dụng hộ nghèo tại NHCSXH tỉnh Thanh Hóa. - "Phát triển tín dụng đối với học sinh sinh viên tại Ngân hàng Chính sách xã hội Việt Nam” (2014), luận văn thạc sĩ của Lã Thị Hồng Yến, bảo vệ tại Trƣờng Đại học Kinh tế, ĐHQG Hà Nội.
Theo luận văn này, tín dụng đối với HSSV có hoàn cảnh khó khăn trong thời gian theo học tại các trƣờng chuyên nghiệp và dạy nghề là rất quan trọng, bới nó có tác động lớn đến sự phát triển nguồn nhân lực trong tƣơng lai. Vì vậy, Chƣơng trình cho vay HSSV không chỉ có ý nghĩa kinh tế, mà còn có ý nghĩa xã hội sâu sắc. Chƣơng trình cho vay đối với HSSV có hoàn cảnh khó khăn tại NHCSXH là chƣơng trình tín dụng lớn, thu hút sự quan tâm của toàn xã hội. Với nỗ lực của bản thân ngân hàng cùng với sự ủng hộ của các cấp Chính quyền từ Trung ƣơng đến địa phƣơng và toàn dân, đến nay vốn cho vay ƣu đãi đối với HSSV đã đến với 100% số xã, phƣờng trong cả nƣớc.
Bản luận văn đã tổng quan khá đầy đủ và toàn diện lý luận chung về tín dụng ngân hàng, nguyên nhân hình thành tín dụng đối với HSSV. Phân tích, đánh giá đƣợc thực trạng việc cho vay chƣơng trình tín dụng đối với HSSV tại NHCSXH, tìm ra các vấn đề còn tồn tại và nguyên nhân của các tồn tại đó. Trên cơ sở phân tích các tồn tại đã đƣa ra một số giải pháp cũng nhƣ các kiến nghị nhằm phát triển tín dụng đối với HSSV tại NHCSXH Việt Nam. Kết quả chủ yếu của các công trình trên và một số vấn đề đặt ra cần được nghiên cứu tiếp Các công trình trên đã đề cập đến các khía cạnh khác nhau của vấn đề tín dụng đối với hộ nghèo; trong đó tập trung làm rõ vai trò, sự cần thiết, hay tác động của tín dụng NHCSXH đối với xóa đói giảm nghèo; phân tích hiệu quả hoạt động tín dụng hộ nghèo của NHCSXH, kể cả ở cấp Trung 8 z ƣơng và các địa phƣơng.
Các công trình cũng đã cố gắng xoáy quanh vấn đề tìm kiếm các giải pháp hữu hiệu để đẩy mạnh và nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng đối với hộ nghèo. Đó là nguồn tài liệu quý báu để chúng tôi kế thừa và phát triển. Tuy nhiên, vấn đề hoạt động tín dụng đối với hộ nghèo tại Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Nghệ An thì cho đến nay vẫn còn là khoảng trống, nhất là với tƣ cách một luận văn thạc sỹ. Vì vậy, đề tài “Hoạt động tín dụng đối với hộ nghèo tại Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Nghệ An” có nhiệm vụ phải lấp đầy khoảng trống đó.
Những vấn đề lý luận cơ bản về tín dụng đối với hộ nghèo 1. Hộ nghèo và những điều kiện cần thiết để thoát nghèo 1. Khái niệm và đặc điểm của hộ nghèo * Khái niệm hộ nghèo Tình trạng đói nghèo ở mỗi quốc gia đều có sự khác nhau về cấp độ và số lƣợng, thay đổi theo thời gian. Ngƣời nghèo của quốc gia này có thể có mức sống cao hơn mức sống trung bình của quốc gia khác.
Bởi vậy, để nhìn nhận và đánh giá đƣợc tình trạng đói nghèo của một quốc gia, một vùng và nhận dạng đƣợc hộ đói nghèo, để từ đó có giải pháp phù hợp để XĐGN, đòi hỏi chúng ta phải có sự thống nhất về khái niệm và các tiêu chí để đánh giá đói nghèo tại từng thời điểm. Phải khẳng định rằng không có định nghĩa duy nhất về đói, nghèo. Trƣớc đây, ngƣời ta thƣờng đánh đồng nghèo đói với mức thu nhập thấp, xem thu nhập là tiêu chí chủ yếu để đánh giá sự nghèo đói của con ngƣời.