MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Đất nƣớc ta đang trong thời kỳ phát triển mới, nhất là trong bối cảnh Việt Nam đã gia nhập WTO, từng bƣớc hội nhập sâu rộng vào nền kinh thế thế giới với nhiều thời cơ, vận hội nhƣng cũng phải đối mặt với không ít những khó khăn và thách thức. Yêu cầu về nguồn nhân lực ở trong nƣớc ngày một cao cả về chất lƣợng và số lƣợng. Mục tiêu của giáo dục nƣớc ta là “đào tạo con ngƣời Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, có tri thức, sức khỏe thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tƣởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hình thành và bồi dƣỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Đại hội lần thứ XI của Đảng tiếp tục khẳng định quan điểm nhất quán về tƣ tƣởng, chủ trƣơng hành động là coi “con ngƣời là vốn quý nhất”. Giáo dục - đào tạo, khoa học - công nghệ đƣợc coi là “quốc sách hàng đầu”. Văn kiện Đại hội X chỉ rõ: “Giáo dục và đào tạo với khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu, là nền tảng và động lực thức đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc”. Trong những năm gần đây, giáo dục đại học (GDĐH) của nƣớc ta đã có nhiều biến đổi, đang từng bƣớc hội nhập với các nƣớc trong khu vực và trên thế giới.
Sự chuyển đổi từ GDĐH tinh hoa (chỉ dành cho số ít) sang GDĐH đại trà (dành cho số đông) đang từng bƣớc đáp ứng nhu cầu học tập, nhu cầu sử dụng nguồn nhân lực của xã hội. GDĐH theo định hƣớng nghề nghiệp, ứng dụng đang từng bƣớc đƣợc hình thành và phát triển. Quy mô đào tạo tăng nhanh, đa dạng hoá ngành nghề đào tạo, loại hình, phƣơng thức đào tạo và chủ thể sở hữu cơ sở giáo dục và đào tạo. Các hoạt động liên kết đào tạo giữa các cơ sở GDĐH ở trong nƣớc và nƣớc ngoài đang đƣợc mở rộng.
Một số cơ sở GDĐH ở trong nƣớc đã bắt đầu áp dụng, đƣa các mô hình, chuẩn mực đào tạo của nƣớc 9 ngoài vào Việt Nam. Chính những chuyển biến này vừa là cơ hội để nâng cao chất lƣợng giáo dục và đào tạo ở trong nƣớc, đồng thời cũng là những thách thức đối với công tác đảm bảo chất lƣợng giáo dục và đào tạo. Trong lý luận và thực tiễn, đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục luôn đƣợc xem là lực lƣợng cốt cán của sự nghiệp phát triển giáo dục và đào tạo, là nhân tố quan trọng nhất quyết định việc nâng cao chất lƣợng giáo dục. Nghị quyết Hội nghị Ban chấp hành Trung ƣơng 2 khoá VIII đã xác định: “Giáo viên là nhân tố quyết định chất lượng giáo dục”.
Chỉ thị 40-CT/TW của Ban Bí thƣ Trung ƣơng Đảng về xây dựng, nâng cao chất lƣợng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục cũng chỉ rõ: “Nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục là lực lượng nòng cốt, có vai trò quan trọng”. Do vậy, muốn phát triển giáo dục – đào tạo, điều quan trọng trƣớc tiên là phải chăm lo xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên. Những năm qua, chúng ta đã xây dựng đƣợc đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục ngày càng đông đảo và phần lớn có phẩm chất đạo đức, ý thức chính trị tốt, có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ ngày càng đƣợc nâng cao. Đội ngũ này cơ bản đã đáp ứng yêu cầu nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dƣỡng nhân tài, góp phần quan trọng vào sự nghiệp bảo vệ và xây dựng đất nƣớc.
Tuy nhiên, trƣớc những yêu cầu của sự phát triển giáo dục trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục một mặt phải tiếp tục phát huy hiệu quả hơn những ƣu điểm, mặt khác phải đƣợc phát triển và nâng cao chất lƣợng, khắc phục nhanh chóng và kiên quyết những hạn chế, yếu kém. Việc đảm bảo chất lƣợng đào tạo, trong lĩnh vực đào tạo đại học nói chung và đặc biệt là trong đào tạo giáo viên là một trong những mục tiêu chiến lƣợc của nhà nƣớc đáp ứng yêu cầu nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dƣỡng nhân tài, góp phần quan trọng vào sự nghiệp bảo vệ và xây dựng 10 đất nƣớc, để đạt đƣợc điều đó thì chất lƣợng đội ngũ giảng viên trong các trƣờng sƣ phạm phải luôn đi đầu trong nâng cao chất lƣợng giảng dạy. Một trong những điều kiện để đảm bảo và nâng cao chất lƣợng giáo dục mà các trƣờng đại học sƣ phạm đang sử dụng là công tác kiểm định đánh giá tất cả các khâu của quá trình giáo dục nhƣ: đánh giá chƣơng trình đào tạo, phƣơng pháp giảng dạy, đội ngũ cán bộ, cơ sở vật chất.Tôi nhận thấy việc xây dựng tiêu chí đánh giá các khâu của quá trình giáo dục là cần thiết. Trong phạm vi tiếp cận của một luận văn thạc sỹ việc xây dựng các tiêu chí đánh giá chất lƣợng hoạt động giảng dạy trong các trƣờng đại học sƣ phạm là một trong những công việc quan trọng và là cơ sở đầu tiên cho việc đảm bảo và nâng cao chất lƣợng đào tạo hiện nay.
Trên cơ sở đó, là cán bộ đang công tác tại một trƣờng đại học sƣ phạm tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Xây dựng tiêu chí đánh giá chất lượng hoạt động giảng dạy của giảng viên trường đại học sư phạm”. Mục đích nghiên cứu Hình thành cơ sở lý thuyết và thực tiễn cho việc xây dựng bộ tiêu chí đánh giá chất lƣợng hoạt động giảng dạy của giảng viên trƣờng đại học sƣ phạm. Mô tả nội dung bộ tiêu chí đánh giá Đánh giá độ tin cậy của bộ tiêu chí. Đƣa ra khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động giảng dạy của giảng viên.
Phạm vi và đối tƣợng nghiên cứu 3. Đối tƣợng nghiên cứu Tiêu chí đánh giá hoạt động giảng dạy của giảng viên trƣờng đại học sƣ phạm. Phạm vi nghiên cứu Tập trung nghiên cứu các tiêu chí, chỉ báo, chỉ số đánh giá chất lƣợng hoạt động giảng dạy của giảng viên tại các trƣờng ĐHSP Nghiên cứu này tập trung áp dụng thử nghiệm tại Trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội. Nghiên cứu này sử dụng hai loại hình đánh giá chất lƣợng hoạt động giảng dạy là: - Tự đánh giá của giảng viên.
- Sinh viên đánh giá giảng viên. Câu hỏi nghiên cứu Đề tài tập trung vào 2 câu hỏi nghiên cứu chính sau: 1. Bộ tiêu chí đánh giá chất lƣợng hoạt động giảng dạy của giảng viên trong các Trƣờng Đại học Sƣ phạm cần đƣợc xây dựng nhƣ thế nào? Dựa trên cơ sở nào? 2. Bộ tiêu chí đánh giá chất lƣợng hoạt động giảng dạy của giảng viên trƣờng đại học sƣ phạm có đảm bảo các đặc tính đo lƣờng (độ tin cậy, độ phân biệt, độ giá trị…) để đánh giá đƣợc thực trạng chất lƣợng hoạt động giảng dạy của giảng viên trƣờng ĐHSP? 5.
Phƣơng pháp nghiên cứu 5. Phƣơng pháp nghiên cứu lý luận Nghiên cứu các cơ sở lý luận. từ đó phân tích tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát hóa các tài liệu để xây dựng khung lý thuyết và các khái niệm công cụ làm luận cứ lý luận cho vấn đề nghiên cứu. Phƣơng pháp lấy ý kiến chuyên gia Đề tài sử dụng phƣơng pháp phỏng vấn tham khảo ý kiến của các chuyên gia có kinh nghiệm trong giáo dục đại học về các tiêu chí đánh giá chất lƣợng hoạt động giảng dạy của GV.
Phƣơng pháp điều tra xã hội học Đề tài nghiên cứu xây dụng các tiêu chí đánh giá chất lƣợng hoạt động giảng dạy của GV, cụ thể hoá các tiêu chí này thành bảng hỏi để GV tự đánh giá và SV đánh giá hiệu quả chất lƣợng giảng dạy môn học/học phần; tiến hành thử nghiệm và khảo sát đại trà trên khoảng 100 GV và khoảng 600-800 SV: 5. Phƣơng pháp thống kê Sử dụng thống kê toán học để xử lý số liệu nghiên cứu bằng phần mềm SPSS và phần mềm Quest/Conquest. Các công cụ đƣợc sử dụng để nghiên cứu - Bảng hỏi để thu thập thông tin, dữ liệu đƣợc thiết kế theo dạng phiếu trắc nghiệm để có thể quét trên máy quét chuyên dụng, đảm bảo chính xác và nhanh chóng. - Các phần mềm chuyên dụng để xử lý số liệu: QUEST/CONQUEST, SPSS.
Mô tả mẫu nghiên cứu Sau khi nghiên cứu xây dựng bộ tiêu chí, đề tài sẽ tiến hành thử nghiệm: - Chọn ngẫu nhiên 100 cán bộ giảng dạy của ĐHSPHN để phát phiếu tự đánh giá chất lƣợng hoạt động giảng dạy. - Chọn khoảng 600 - 800 sinh viên của 3 khoa tự nhiên và 3 khoa xã hội của trƣờng ĐHSPHN để phát phiếu hỏi ý kiến sinh viên về chất lƣợng hoạt động giảng dạy của giảng viên. 13 PHẦN 2: NỘI DUNG LUẬN VĂN Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN Trong chƣơng này, cơ sở lý luận để xây dựng bộ tiêu chí đánh giá chất lƣợng giảng dạy của đội ngũ giảng viên đƣợc nghiên cứu theo từng vấn đề cụ thể. Từ những điểm khác nhau của các tác giả trong nƣớc và trên thế giới về chất lƣợng giáo dục nói chung cũng nhƣ các quan niệm về giảng dạy có chất lƣợng đến n hững khái niệm về đánh giá chất lƣợng giáo dục, qui trình tiếp cận, công cụ đo cũng nhƣ việc sử dụng các kết quả đánh giá, thực tiễn đánh giá chất lƣợng giảng dạy của một số nƣớc trên thế giới và ở Việt Nam.
Trên cơ sở đó sẽ rút ra những vấn đề cơ bản trong các nghiên cứu nhằm xây dựng bộ tiêu chí đánh giá chất lƣợng giảng dạy của đội ngũ giảng viên trƣờng ĐHSP và từ đây sẽ cụ thể hoá các tiêu chí để xây dựng một bộ công cụ đo phù hợp. Tổng quan các nghiên cứu liên quan Đã có nhiều công trình nghiên cứu và sử dụng nhiều hình thức khác nhau để đánh giá giảng viên trong đó có đánh giá giảng dạy, ví dụ: đồng nghiệp đánh giá, đánh giá của khoa, tổ chuyên môn, sinh viên đánh giá. Trải qua nhiều thời kỳ khác nhau thì hình thức đánh giá cũng khác nhau. Theo nghiên cứu của Rashdall (1936) và Centra (1993) [18], các trƣờng đại học ở châu Âu dựa vào sinh viên để kiểm tra việc giảng dạy của giảng viên.
Hiệu trƣởng chỉ định một hội đồng sinh viên, Hội đồng này có nhiệm vụ giám sát việc giảng dạy của giảng viên và báo cáo với Hiệu trƣởng. Hiệu trƣởng sẽ xử lý những giảng viên vi phạm đó.