Luận văn: Tiếp cận vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa - Thực trạng và giải pháp

Tổng hợp thực trạng tiếp cận vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Phân tích rào cản và đề xuất các giải pháp toàn diện giúp khơi thông dòng vốn.

• Tác giả: Lý Anh Tú
• Người hướng dẫn: Ts Nguyễn Thu Hằng
• Trường học: Trường Đại học Ngoại thương
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Tiếp cận vốn của các doanh nghiệp nhỏ và vừa: Thực trạng và Giải pháp
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Toàn cảnh tiếp cận vốn SME Đòn bẩy cho kinh tế Việt Nam

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) được xem là xương sống của nền kinh tế, chiếm hơn 98% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động và đóng góp khoảng 45% vào GDP cả nước. Vai trò của SME trong việc tạo việc làm, thúc đẩy đổi mới và ổn định xã hội là không thể phủ nhận. Tuy nhiên, một trong những rào cản lớn nhất kìm hãm tiềm năng phát triển của khối doanh nghiệp này chính là khó khăn về vốn. Nhu cầu huy động vốn cho SME để mở rộng sản xuất, đầu tư công nghệ và duy trì vốn lưu động là vô cùng cấp thiết. Theo một khảo sát của Ngân hàng Thế giới (2015), tiếp cận tài chính là trở ngại kinh doanh lớn nhất đối với 22% doanh nghiệp Việt Nam, một con số cao gấp đôi so với các nước trong khu vực Đông Á - Thái Bình Dương. Thực trạng này cho thấy một khoảng cách lớn giữa nhu cầu vốn của doanh nghiệp và khả năng đáp ứng của các kênh tài chính truyền thống. Các nguồn vốn cho doanh nghiệp vừa và nhỏ hiện nay rất đa dạng, từ tín dụng ngân hàng, quỹ đầu tư đến các hình thức mới như Fintech. Tuy nhiên, việc tiếp cận các nguồn vốn này không hề dễ dàng. Bài viết này sẽ đi sâu phân tích thực trạng, chỉ ra những nút thắt cốt lõi và đề xuất các giải pháp toàn diện nhằm gỡ khó cho SME trong hành trình tiếp cận vốn, từ đó tạo đà cho sự phát triển bền vững của toàn bộ nền kinh tế. Việc giải quyết bài toán vốn cho SME không chỉ là câu chuyện của riêng doanh nghiệp mà còn là nhiệm vụ chiến lược, đòi hỏi sự chung tay của cả Chính phủ, các tổ chức tài chính và bản thân doanh nghiệp.

1.1. Vai trò chiến lược của doanh nghiệp nhỏ và vừa SME

Các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) đóng một vai trò không thể thiếu trong nền kinh tế quốc gia. Họ không chỉ đóng góp lớn vào GDP mà còn là động lực chính tạo ra việc làm, thu hút một lực lượng lao động đông đảo, góp phần giảm tỷ lệ thất nghiệp và ổn định xã hội. Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, đến năm 2018, khối SME đã thu hút hơn 5 triệu việc làm. Ngoài ra, với bộ máy gọn nhẹ và linh hoạt, SME dễ dàng thích ứng với những biến động của thị trường, lấp đầy các khoảng trống mà doanh nghiệp lớn bỏ lại, từ đó làm đa dạng hóa sản phẩm, dịch vụ và tăng cường tính cạnh tranh cho nền kinh tế. Sự phát triển của SME còn thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

1.2. Nhu cầu cấp thiết về vốn trong hoạt động của SME

Vốn là huyết mạch của mọi hoạt động sản xuất kinh doanh. Đối với SME, nhu cầu về vốn càng trở nên cấp thiết ở mọi giai đoạn phát triển. Giai đoạn khởi sự, doanh nghiệp cần vốn để đầu tư tài sản cố định, nhà xưởng, máy móc. Giai đoạn vận hành, doanh nghiệp cần vốn lưu động để chi trả chi phí nguyên vật liệu, lương nhân công và các chi phí thường xuyên khác. Khi muốn mở rộng quy mô, SME lại cần một lượng vốn lớn hơn để đầu tư công nghệ, mở rộng thị trường. Tuy nhiên, do quy mô nhỏ và tiềm lực tài chính hạn chế, SME thường xuyên đối mặt với tình trạng thiếu hụt vốn, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cạnh tranh và duy trì hoạt động liên tục.

II. Top 4 rào cản chính khiến việc huy động vốn SME bế tắc

Thực trạng khó khăn về vốn của SME bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân, bao gồm cả các yếu tố chủ quan từ chính doanh nghiệp và các rào cản khách quan từ thị trường tài chính. Việc xác định rõ những nút thắt này là bước đầu tiên để tìm ra lời giải hiệu quả. Các nghiên cứu, bao gồm luận văn của Lý Anh Tú (2020), đã chỉ ra rằng các SME Việt Nam đang đối mặt với một tổ hợp thách thức phức tạp. Về phía doanh nghiệp, điểm yếu cố hữu là sự thiếu minh bạch trong tài chính, năng lực quản trị hạn chế và không chuẩn bị được một phương án kinh doanh đủ sức thuyết phục. Nhiều SME vẫn vận hành theo mô hình gia đình, hệ thống sổ sách kế toán chưa chuyên nghiệp, dẫn đến việc các tổ chức tín dụng khó thẩm định và đánh giá rủi ro. Về phía các nhà cung cấp vốn, đặc biệt là ngân hàng, các yêu cầu về tài sản thế chấp và thủ tục vay vốn phức tạp trở thành những bức tường gần như không thể vượt qua đối với nhiều doanh nghiệp. Những rào cản này tạo ra một vòng luẩn quẩn: SME cần vốn để lớn mạnh, nhưng để được cấp vốn lại cần phải chứng minh được sự lớn mạnh. Phân tích sâu hơn vào từng rào cản sẽ cho thấy bức tranh toàn cảnh về những thách thức mà cộng đồng SME đang phải đối mặt hàng ngày trong nỗ lực tìm kiếm tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ.

2.1. Hạn chế nội tại Thiếu báo cáo tài chính minh bạch

Một trong những rào cản lớn nhất xuất phát từ chính SME là tình trạng thiếu một báo cáo tài chính minh bạch. Theo nghiên cứu, nhiều doanh nghiệp duy trì hệ thống sổ sách kế toán kép: một cho nội bộ và một cho cơ quan thuế. Điều này khiến các tổ chức tín dụng và nhà đầu tư không có cơ sở tin cậy để đánh giá sức khỏe tài chính thực sự của doanh nghiệp. Thông tin tài chính không rõ ràng, mập mờ làm tăng rủi ro trong mắt bên cho vay, khiến họ e ngại giải ngân. Thiếu minh bạch không chỉ cản trở việc vay vốn ngân hàng cho doanh nghiệp mà còn đóng sập cánh cửa tiếp cận các quỹ đầu tư mạo hiểm, vốn yêu cầu sự rõ ràng tuyệt đối về số liệu.

2.2. Yêu cầu về tài sản thế chấp Rào cản gần như tuyệt đối

Yêu cầu về tài sản thế chấp là một điều kiện gần như bắt buộc khi SME tìm đến kênh tín dụng ngân hàng. Tuy nhiên, phần lớn SME tại Việt Nam có quy mô nhỏ, tài sản cố định có giá trị thấp hoặc không thuộc sở hữu của doanh nghiệp (ví dụ: nhà xưởng đi thuê). Theo khảo sát của Nguyễn Thị Hoàng Anh (2018), không đủ tài sản thế chấp là một trong hai khó khăn lớn nhất của SME khi vay vốn. Điều này tạo ra một nghịch lý: doanh nghiệp cần vốn để mua sắm tài sản, nhưng lại cần có tài sản để được vay vốn. Rào cản này đặc biệt nghiêm trọng với các doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực công nghệ, nơi tài sản lớn nhất là trí tuệ và ý tưởng chứ không phải bất động sản.

2.3. Năng lực quản trị và phương án kinh doanh còn hạn chế

Năng lực quản trị của chủ doanh nghiệp và chất lượng của phương án kinh doanh khả thi là yếu tố quan trọng để thuyết phục nhà đầu tư và ngân hàng. Tuy nhiên, nhiều chủ SME xuất thân từ nghề, thiếu kiến thức bài bản về quản trị tài chính, chiến lược. Do đó, các phương án kinh doanh trình lên thường thiếu chi tiết, không lượng hóa được tiềm năng thị trường và dòng tiền dự kiến. Một bản kế hoạch sơ sài, thiếu tính thực tế sẽ không thể chứng minh được khả năng sinh lời và trả nợ của dự án, từ đó làm giảm đáng kể cơ hội được phê duyệt khoản vay hoặc nhận đầu tư.

III. Hướng dẫn nâng cao năng lực tài chính nội tại cho SME

Để vượt qua các rào cản tiếp cận vốn, giải pháp căn cơ nhất phải bắt đầu từ chính bản thân doanh nghiệp. Việc chủ động nâng cao năng lực tài chính và quản trị không chỉ giúp SME đáp ứng tiêu chí của các tổ chức tín dụng mà còn tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững. Trước hết, doanh nghiệp cần ưu tiên xây dựng một hệ thống tài chính minh bạch. Điều này đòi hỏi sự chuẩn hóa quy trình kế toán, áp dụng công nghệ vào quản lý và đảm bảo mọi số liệu đều được ghi nhận chính xác, nhất quán. Một báo cáo tài chính minh bạch và đáng tin cậy là tấm vé thông hành quan trọng nhất. Tiếp theo, SME cần đầu tư vào việc xây dựng một phương án kinh doanh khả thi. Thay vì những kế hoạch sơ sài, doanh nghiệp phải trình bày một lộ trình chi tiết, phân tích thị trường sâu sắc, dự báo tài chính hợp lý và chiến lược sử dụng vốn rõ ràng. Điều này thể hiện tầm nhìn và sự chuyên nghiệp của ban lãnh đạo. Ngoài ra, việc nâng cao năng lực quản trị cho đội ngũ lãnh đạo thông qua các khóa đào tạo, tư vấn chuyên gia cũng là một khoản đầu tư chiến lược. Một ban lãnh đạo am hiểu về tài chính, thị trường và pháp luật sẽ tự tin hơn khi làm việc với ngân hàng và các nhà đầu tư, đồng thời quản lý rủi ro hiệu quả hơn.

3.1. Xây dựng hệ thống báo cáo tài chính minh bạch chuyên nghiệp

Bước đi tiên quyết là chuẩn hóa hệ thống kế toán. SME nên đầu tư vào phần mềm kế toán hiện đại để tự động hóa quy trình, giảm sai sót và đảm bảo tính nhất quán của dữ liệu. Doanh nghiệp cần cam kết vận hành một hệ thống sổ sách duy nhất, phản ánh trung thực mọi hoạt động kinh doanh. Việc thuê các đơn vị kiểm toán độc lập để xác minh báo cáo tài chính hàng năm cũng là một giải pháp hiệu quả. Một báo cáo được kiểm toán không chỉ tăng uy tín với ngân hàng mà còn là công cụ giúp chủ doanh nghiệp có cái nhìn chính xác về "sức khỏe" của công ty mình, từ đó đưa ra các quyết định quản trị tốt hơn.

3.2. Lập phương án kinh doanh khả thi và chiến lược sử dụng vốn

Một phương án kinh doanh khả thi phải trả lời được các câu hỏi cốt lõi: thị trường mục tiêu là ai, lợi thế cạnh tranh là gì, dòng tiền dự kiến ra sao, và rủi ro tiềm ẩn là gì. Doanh nghiệp cần trình bày chi tiết kế hoạch marketing, sản xuất, nhân sự và đặc biệt là kế hoạch tài chính. Trong đó, phải nêu rõ số vốn cần huy động sẽ được sử dụng vào mục đích gì, hiệu quả dự kiến ra sao và lộ trình trả nợ cụ thể. Việc xây dựng nhiều kịch bản tài chính (tích cực, cơ sở, tiêu cực) sẽ cho thấy sự chuẩn bị kỹ lưỡng và năng lực quản trị rủi ro của doanh nghiệp.

3.3. Nâng cao kỹ năng quản trị và kiến thức tài chính cho lãnh đạo

Chủ doanh nghiệp và đội ngũ quản lý cần chủ động tham gia các khóa học về quản trị tài chính, luật doanh nghiệp và kỹ năng đàm phán. Hiểu rõ các chỉ số tài chính quan trọng, biết cách đọc và phân tích báo cáo tài chính sẽ giúp lãnh đạo tự tin trình bày và bảo vệ kế hoạch của mình trước các nhà cung cấp vốn. Bên cạnh đó, việc xây dựng mối quan hệ tốt với các chuyên viên tín dụng ngân hàng, các chuyên gia tư vấn tài chính cũng là một cách để học hỏi kinh nghiệm và nhận được những lời khuyên giá trị, giúp quá trình chuẩn bị hồ sơ vay vốn trở nên thuận lợi hơn.

IV. Giải pháp vĩ mô Vai trò của chính phủ và các định chế

Bên cạnh nỗ lực tự thân của doanh nghiệp, các giải pháp ở tầm vĩ mô đóng vai trò quyết định trong việc khơi thông dòng vốn cho doanh nghiệp vừa và nhỏ. Vai trò của chính phủ thể hiện qua việc xây dựng một hành lang pháp lý thuận lợi và triển khai các chính sách hỗ trợ SME một cách thực chất. Chính phủ cần tiếp tục đơn giản hóa các thủ tục hành chính, đặc biệt là các quy định liên quan đến đăng ký kinh doanh và vay vốn. Việc thành lập và nâng cao hiệu quả hoạt động của các quỹ bảo lãnh tín dụng là một giải pháp then chốt để giải quyết vấn đề tài sản thế chấp. Các quỹ này sẽ đứng ra bảo lãnh cho các khoản vay của SME, giúp giảm rủi ro cho ngân hàng và tăng khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp. Về phía Ngân hàng Nhà nước và các ngân hàng thương mại, cần có những chính sách tín dụng linh hoạt hơn, thiết kế các gói sản phẩm chuyên biệt cho SME với lãi suất vay doanh nghiệp ưu đãi và quy trình thẩm định phù hợp với đặc thù của khối doanh nghiệp này. Thay vì chỉ tập trung vào tài sản đảm bảo, ngân hàng có thể xem xét các yếu tố khác như dòng tiền, uy tín kinh doanh và tiềm năng của dự án. Sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách nhà nước và hành động của ngành ngân hàng sẽ tạo ra một hệ sinh thái tài chính thân thiện hơn với SME.

4.1. Hoàn thiện chính sách hỗ trợ SME và quỹ bảo lãnh tín dụng

Chính phủ cần rà soát và hoàn thiện Luật Hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa, đảm bảo các chính sách đi vào thực tiễn. Đặc biệt, cần tăng cường nguồn lực và năng lực hoạt động cho hệ thống quỹ bảo lãnh tín dụng tại các địa phương. Cơ chế bảo lãnh cần được thiết kế linh hoạt, thủ tục nhanh gọn để quỹ thực sự trở thành "bà đỡ" cho các SME có dự án tốt nhưng thiếu tài sản đảm bảo. Đồng thời, cần có cơ chế chia sẻ rủi ro hợp lý giữa quỹ, ngân hàng và doanh nghiệp để khuyến khích các bên tham gia mạnh mẽ hơn.

4.2. Ngân hàng thương mại đổi mới sản phẩm tín dụng cho SME

Các ngân hàng thương mại cần xây dựng các gói tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ với điều kiện linh hoạt. Thay vì áp dụng một tiêu chuẩn chung, ngân hàng có thể phát triển các mô hình chấm điểm tín dụng riêng cho SME, dựa trên phân tích dữ liệu về ngành nghề, dòng tiền, lịch sử giao dịch. Việc ứng dụng công nghệ số để đơn giản hóa thủ tục vay vốn phức tạp, cho phép nộp hồ sơ và thẩm định sơ bộ trực tuyến sẽ giúp tiết kiệm thời gian và chi phí cho cả hai bên. Cung cấp các gói vay không yêu cầu tài sản thế chấp dựa trên tín chấp hoặc đánh giá dòng tiền là một hướng đi đột phá cần được khuyến khích.

V. Khám phá kênh huy động vốn SME thay thế và hiện đại

Bên cạnh kênh tín dụng ngân hàng truyền thống, sự phát triển của công nghệ đã mở ra nhiều kênh huy động vốn mới, linh hoạt và phù hợp hơn với SME. Chuyển đổi số trong tài chính đang tạo ra một cuộc cách mạng, mang đến các giải pháp sáng tạo giúp kết nối trực tiếp doanh nghiệp với nhà đầu tư. Các công ty Fintech cho vay SME đang ngày càng phổ biến, cung cấp các khoản vay nhỏ, thủ tục nhanh gọn thông qua nền tảng trực tuyến. Mô hình này sử dụng thuật toán và dữ liệu lớn để đánh giá rủi ro tín dụng thay vì chỉ dựa vào tài sản thế chấp. Một kênh huy động vốn tiềm năng khác là cho vay ngang hàng (P2P lending), nơi các SME có thể vay vốn trực tiếp từ một cộng đồng các nhà đầu tư cá nhân. Hình thức này giúp đa dạng hóa nguồn vốn và giảm sự phụ thuộc vào ngân hàng. Đối với các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, quỹ đầu tư mạo hiểm và gọi vốn cộng đồng (crowdfunding) là những lựa chọn lý tưởng. Các quỹ đầu tư không chỉ cung cấp vốn mà còn mang đến kinh nghiệm quản trị, mạng lưới quan hệ và tư vấn chiến lược. Crowdfunding cho phép doanh nghiệp huy động một lượng vốn nhỏ từ số đông, đồng thời là một cách hiệu quả để kiểm chứng nhu cầu thị trường và quảng bá sản phẩm. Việc tìm hiểu và tận dụng các kênh huy động vốn thay thế này sẽ giúp SME có thêm nhiều lựa chọn để giải quyết bài toán tài chính của mình.

5.1. Vai trò của Fintech và cho vay ngang hàng P2P Lending

Các nền tảng Fintech cho vay SME và P2P lending có lợi thế vượt trội về tốc độ và sự tiện lợi. Doanh nghiệp có thể hoàn tất hồ sơ vay vốn chỉ trong vài phút và nhận giải ngân trong vòng 24-48 giờ. Các nền tảng này thường có yêu cầu linh hoạt hơn về tài sản đảm bảo, thay vào đó họ tập trung phân tích dữ liệu phi truyền thống như lịch sử giao dịch trực tuyến, hoạt động trên mạng xã hội, hóa đơn điện nước để đánh giá uy tín của người vay. Đây là giải pháp đặc biệt phù hợp cho các nhu cầu vốn lưu động ngắn hạn hoặc các khoản vay quy mô nhỏ mà ngân hàng thường bỏ qua.

5.2. Tiếp cận quỹ đầu tư mạo hiểm và gọi vốn cộng đồng

Đối với các SME có tiềm năng tăng trưởng đột phá, quỹ đầu tư mạo hiểm là một nguồn vốn quan trọng. Để thu hút các quỹ này, doanh nghiệp cần có một ý tưởng kinh doanh độc đáo, đội ngũ sáng lập tài năng và một mô hình kinh doanh có khả năng nhân rộng. Trong khi đó, gọi vốn cộng đồng (crowdfunding) lại phù hợp với các sản phẩm tiêu dùng hoặc dự án có tính cộng đồng cao. Doanh nghiệp có thể tạo một chiến dịch trên các nền tảng như Kickstarter hay Indiegogo, giới thiệu sản phẩm và kêu gọi mọi người đóng góp tài chính. Đây không chỉ là cách huy động vốn mà còn là một công cụ marketing mạnh mẽ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) giữ vai trò then chốt đối với sự phát triển kinh tế của Việt Nam, chiếm tới hơn 98% trong tổng số 758.610 doanh nghiệp đang hoạt động tính đến ngày 31/12/2019. Khối doanh nghiệp này đóng góp khoảng 45% vào tổng sản phẩm quốc nội (GDP), chiếm 31% tổng thu ngân sách nhà nước và tạo việc làm cho hơn 5 triệu lao động. Dù sở hữu tiềm năng to lớn và tính linh hoạt cao, các DNNVV luôn phải đối mặt với rào cản tài chính nghiêm trọng. Theo khảo sát 996 doanh nghiệp của Ngân hàng Thế giới năm 2015, có tới 22% doanh nghiệp Việt Nam xác định tiếp cận tài chính là trở ngại lớn nhất trong việc duy trì và mở rộng sản xuất kinh doanh, cao gấp 2 lần so với mức trung bình của khu vực Đông Á - Thái Bình Dương.

Luận văn thạc sĩ ngành Quản trị Kinh doanh của tác giả Lý Anh Tú (Trường Đại học Ngoại thương, hướng dẫn khoa học bởi TS Nguyễn Thu Hằng) được thực hiện nhằm giải quyết trực diện điểm nghẽn nguồn vốn của cộng đồng doanh nghiệp. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: phân tích thực trạng tiếp cận vốn của DNNVV tại Việt Nam giai đoạn 2015 - 2019, xác định và lượng hóa các nhân tố chủ quan cùng khách quan chi phối dòng vốn, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận vốn qua hai kênh chính là tín dụng ngân hàng và quỹ đầu tư mạo hiểm.

Phạm vi nghiên cứu bao quát các tiêu chuẩn phân loại doanh nghiệp theo Nghị định số 39/2018/NĐ-CP trên toàn quốc. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc trong việc hỗ trợ cải thiện chỉ số đòn bẩy tài chính cho nhóm doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, vốn đang ghi nhận chỉ số nợ khiêm tốn ở mức 0,8 lần so với mức 2,7 lần của nhóm doanh nghiệp quy mô lớn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng Lý thuyết Bất cân xứng thông tin (Information Asymmetry Theory) của Akerlof cùng mô hình định lượng rủi ro tín dụng của Stiglitz và Weiss để giải thích hiện tượng các ngân hàng thương mại thắt chặt điều kiện cấp vốn đối với doanh nghiệp quy mô nhỏ. Đồng thời, nghiên cứu kết hợp Lý thuyết Trật tự phân hạng (Pecking Order Theory) của Myers và Majluf, lý giải xu hướng các DNNVV thường tận dụng lợi nhuận giữ lại trước khi tìm kiếm dòng vốn nợ từ ngân hàng và vốn cổ phần từ quỹ đầu tư mạo hiểm.

Khung phân tích của đề tài chuẩn hóa 5 khái niệm chuyên ngành nền tảng:

• Doanh nghiệp nhỏ và vừa: Xác định theo tiêu chí định tính và định lượng quy định tại Nghị định số 39/2018/NĐ-CP và hướng dẫn của Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC), phân loại thành doanh nghiệp siêu nhỏ (dưới 10 lao động, vốn không quá 3 tỷ đồng), doanh nghiệp nhỏ (dưới 100 lao động, vốn không quá 20 - 50 tỷ đồng) và doanh nghiệp vừa (dưới 200 lao động, vốn không quá 100 tỷ đồng).
• Nguồn vốn tài trợ: Bao gồm vốn chủ sở hữu dài hạn không cam kết hoàn trả và nợ phải trả đi kèm nghĩa vụ lãi suất cùng tài sản thế chấp.
• Tín dụng ngân hàng: Kênh dẫn vốn chính thức gồm tín dụng ngắn hạn bổ sung vốn lưu động và tín dụng trung - dài hạn tài trợ cho máy móc, công nghệ.
• Quỹ đầu tư mạo hiểm: Định chế tài chính chuyên nghiệp cung cấp vốn và năng lực quản trị cho các mô hình kinh doanh có tính đột phá, phân loại theo hình thức nội địa, hải ngoại, hợp đồng tín thác hoặc công ty cổ phần theo hướng dẫn của OECD.
• Tài sản đảm bảo: Biện pháp phòng ngừa rủi ro theo Điều 295 Bộ luật Dân sự 2015, yêu cầu tài sản phải có tính pháp lý sở hữu và giá trị thanh lý tương đương hoặc lớn hơn giá trị khoản vay.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp quy mô lớn với phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh và tổng hợp chỉ số tài chính. Nguồn dữ liệu thứ cấp được kế thừa từ các bộ dữ liệu điều tra uy tín gồm: khảo sát 996 doanh nghiệp của Ngân hàng Thế giới (2015), điều tra 2.600 DNNVV ngành công nghiệp chế biến - chế tạo của Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM), UNU-WIDER và Viện Khoa học Lao động và Xã hội (ILSSA, 2016). Đồng thời, tác giả khai thác số liệu vĩ mô toàn diện từ Cục Quản lý Đăng ký Kinh doanh, Tổng cục Thống kê và Sách trắng Doanh nghiệp Việt Nam các năm 2017 và 2020.

Cỡ mẫu phân tích bao quát toàn bộ 758.610 doanh nghiệp đang hoạt động đến cuối năm 2019. Phương pháp chọn mẫu phân tầng theo 3 khu vực kinh tế (Nông nghiệp; Công nghiệp - Xây dựng; Thương mại - Dịch vụ) và 4 nhóm quy mô (Siêu nhỏ, Nhỏ, Vừa, Lớn) được áp dụng nhằm loại bỏ sai số thống kê. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích so sánh chuỗi thời gian giai đoạn 2015 - 2019 cùng hệ thống chỉ số tài chính (ROA, ROE, ROS, vòng quay vốn, chỉ số nợ) là nhằm phản ánh khách quan mối tương quan giữa quy mô vốn và hiệu quả hoạt động kinh doanh, làm nổi bật bản chất của rào cản tiếp cận nguồn vốn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tốc độ thành lập doanh nghiệp và quy mô vốn đăng ký mới tăng trưởng vượt bậc trong giai đoạn 2015 - 2019 nhờ tác động tích cực của Luật Doanh nghiệp 2014 và Luật Đầu tư 2014. Năm 2019 ghi nhận kỷ lục 138.139 doanh nghiệp thành lập mới với tổng số vốn đăng ký đạt 1,73 triệu tỷ đồng, tăng 17,1% về vốn so với năm 2018 và gấp 2,87 lần so với mức 601,5 nghìn tỷ đồng của năm 2015. Bình quân mỗi năm trong giai đoạn 2016 - 2019 có 126.593 doanh nghiệp mới gia nhập thị trường, tốc độ tăng trưởng số lượng doanh nghiệp đạt 49,3% và vốn đăng ký tăng 24,8%/năm. Thời gian đăng ký thành lập doanh nghiệp rút ngắn từ nhiều tuần xuống còn trung bình 2,9 ngày vào năm 2016 với tỷ lệ chấp thuận hồ sơ lần đầu đạt gần 86%.

Thứ hai, cơ cấu doanh thu và mức độ tiếp cận đòn bẩy tài chính có sự phân hóa sâu sắc theo quy mô. Trong tổng doanh thu 23,64 triệu tỷ đồng của toàn bộ khu vực doanh nghiệp năm 2018, các doanh nghiệp lớn chiếm tới 72,8% (đạt 17,2 triệu tỷ đồng), trong khi doanh nghiệp nhỏ chỉ chiếm 14,9% (3,53 triệu tỷ đồng), doanh nghiệp vừa chiếm 9,7% (2,3 triệu tỷ đồng) và doanh nghiệp siêu nhỏ chỉ đóng góp 2,6% (614,78 nghìn tỷ đồng). Chỉ số nợ bình quân năm 2018 đạt 2,1 lần nhưng doanh nghiệp lớn dẫn đầu với 2,7 lần, doanh nghiệp vừa đạt 2,2 lần, doanh nghiệp nhỏ đạt 1,5 lần và doanh nghiệp siêu nhỏ chỉ đạt 0,8 lần, phản ánh việc các doanh nghiệp nhỏ không thể tối ưu hóa nguồn vốn nợ bên ngoài.

Thứ ba, hiệu quả sinh lời tỷ lệ thuận với quy mô vốn và bộc lộ sự suy giảm nghiêm trọng ở nhóm quy mô siêu nhỏ. Năm 2018, hiệu suất sinh lợi trên tài sản (ROA) của doanh nghiệp lớn đạt 3,6%, doanh nghiệp vừa đạt 1,1%, trong khi doanh nghiệp nhỏ âm 0,3% và doanh nghiệp siêu nhỏ âm 1,1%. Hiệu suất sinh lợi trên vốn chủ sở hữu (ROE) của doanh nghiệp lớn đạt 13,1%, doanh nghiệp vừa đạt 3,4%, doanh nghiệp nhỏ âm 0,8% và doanh nghiệp siêu nhỏ rơi xuống mức âm 2,0%. Về hiệu suất sử dụng lao động, doanh nghiệp vừa đạt cao nhất với 17,5 lần, doanh nghiệp lớn đạt 16,6 lần, doanh nghiệp nhỏ đạt 13,6 lần và doanh nghiệp siêu nhỏ chỉ đạt 5,2 lần.

Thảo luận kết quả

Các kết quả nghiên cứu có thể được hệ thống hóa rõ ràng qua bảng so sánh các chỉ tiêu tài chính và biểu đồ phân tích biến động ROA/ROE theo quy mô doanh nghiệp. Dữ liệu từ biểu đồ chuỗi thời gian cho thấy biên độ dao động ROA của doanh nghiệp siêu nhỏ giai đoạn 2007 - 2015 lên tới 4,8%, giảm từ 7,7% năm 2012 xuống mức đáy 2,9% năm 2015 và tiếp tục rơi vào trạng thái âm năm 2018. Điều này chứng minh các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ chịu tổn thương nặng nề nhất trước biến động kinh tế vĩ mô do thiếu nguồn vốn đệm dự phòng.

Nguyên nhân của tình trạng khó tiếp cận vốn xuất phát từ cả hai phía chủ quan và khách quan:

• Về phía chủ quan của DNNVV: Sự thiếu minh bạch trong báo cáo tài chính là rào cản hàng đầu. Phần lớn doanh nghiệp chưa qua kiểm toán độc lập, hệ thống ghi chép nội bộ thiếu chuẩn mực, dẫn đến hiện tượng bất cân xứng thông tin với ngân hàng. Thêm vào đó, năng lực quản trị của chủ doanh nghiệp còn mang tính kinh nghiệm vụn vặt, khả năng lập kế hoạch kinh doanh chi tiết kém và đặc biệt là thiếu tài sản đảm bảo hợp pháp để đáp ứng tỷ lệ thế chấp bắt buộc.
• Về phía khách quan: Điều kiện vay vốn tín dụng ngân hàng còn quá chặt chẽ, lãi suất vay thương mại chưa thực sự ưu đãi cho sản xuất dài hạn. Kênh quỹ đầu tư mạo hiểm tuy có bước phát triển nhưng quy mô vốn giải ngân còn khiêm tốn, định hướng rót vốn chỉ tập trung vào nhóm công nghệ đột phá và hành lang pháp lý quản lý quỹ đầu tư mạo hiểm nội địa vẫn còn nhiều khoảng trống. Những phát hiện này hoàn toàn tương thích với các nghiên cứu thực nghiệm của Beck và Demirguc-Kunt (2006) cũng như Wang (2016) trên phạm vi quốc tế.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tháo gỡ điểm nghẽn và khơi thông dòng vốn cho các DNNVV, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Chuẩn hóa quản trị nội bộ và nâng cao tính minh bạch tài chính: Các chủ doanh nghiệp nhỏ và vừa cần chủ động chuyển đổi số quy trình kế toán, tách bạch tài chính cá nhân và doanh nghiệp, thực hiện kiểm toán định kỳ. Mục tiêu đặt ra là nâng tỷ lệ doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ có báo cáo tài chính chuẩn hóa đạt trên 80% trong giai đoạn 2021 - 2023. Doanh nghiệp cần phối hợp với Cục Phát triển Doanh nghiệp để bồi dưỡng kỹ năng lập phương án sản xuất kinh doanh khả thi.

2. Cải cách điều kiện cho vay và linh hoạt hóa sản phẩm tín dụng ngân hàng: Ngân hàng Nhà nước cần chỉ đạo các ngân hàng thương mại phát triển các gói tín dụng dựa trên thẩm định dòng tiền và uy tín thương mại thay vì phụ thuộc 100% vào tài sản thế chấp bất động sản. Các tổ chức tín dụng cần số hóa quy trình thẩm định để rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ xuống dưới 3 đến 5 ngày làm việc, phấn đấu duy trì tốc độ tăng trưởng dư nợ cho vay DNNVV đạt từ 15% đến 20%/năm trong giai đoạn 2021 - 2025.

3. Hoàn thiện khung pháp lý và chính sách ưu đãi cho quỹ đầu tư mạo hiểm: Chính phủ và Bộ Kế hoạch và Đầu tư cần sớm ban hành các văn bản hướng dẫn chi tiết Nghị định số 38/2018/NĐ-CP, thiết lập cơ chế ưu đãi giảm 50% thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm đầu cho các quỹ đầu tư mạo hiểm rót vốn vào DNNVV khởi nghiệp sáng tạo, nhằm mục tiêu thu hút tổng vốn đầu tư mạo hiểm vào Việt Nam vượt mốc 1 tỷ USD trong vòng 5 năm tới.

4. Tái cấu trúc và mở rộng Quỹ Bảo lãnh tín dụng cho DNNVV: Cơ quan quản lý nhà nước tại các địa phương cần nâng mức vốn điều lệ cho Quỹ Bảo lãnh tín dụng, đơn giản hóa thủ tục nhận bảo lãnh, đặt chỉ tiêu bảo lãnh thành công tối thiểu 30% các hồ sơ dự án khả thi nhưng thiếu tài sản đảm bảo trong giai đoạn 2021 - 2024.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Lãnh đạo doanh nghiệp nhỏ và vừa, các nhà sáng lập khởi nghiệp: Nắm vững các tiêu chuẩn thẩm định tín dụng của ngân hàng thương mại và khẩu vị của quỹ đầu tư mạo hiểm, từ đó chủ động tái cấu trúc hệ thống tài chính, lập phương án kinh doanh bài bản để nâng chỉ số đòn bẩy nợ từ mức 0,8 lần lên mức tối ưu 1,5 - 2,0 lần.

2. Chuyên viên phân tích tín dụng và cán bộ quản lý rủi ro tại các ngân hàng thương mại: Khai thác bộ chỉ số tài chính thực chứng (ROA, ROE, vòng quay vốn) theo từng phân khúc ngành nghề để hoàn thiện mô hình chấm điểm tín dụng nội bộ, thiết kế các sản phẩm tín dụng tín chấp phù hợp cho nhóm khách hàng chiếm hơn 98% thị trường.

3. Nhà hoạch định chính sách tại Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ngân hàng Nhà nước: Tham khảo các luận cứ khoa học và dữ liệu giai đoạn 2015 - 2019 để rà soát hiệu quả thi hành Luật Hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa, bổ sung các chính sách lãi suất trần và hoàn thiện hành lang pháp trị cho thị trường vốn mạo hiểm.

4. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Quản trị Kinh doanh, Tài chính - Ngân hàng: Sử dụng công trình như một tài liệu học thuật tham khảo chuyên sâu, kế thừa mô hình phân tích các nhân tố ảnh hưởng và phương pháp đánh giá thực trạng tài trợ vốn doanh nghiệp tại các nền kinh tế mới nổi.

Câu hỏi thường gặp

1. Rào cản lớn nhất của DNNVV tại Việt Nam khi tiếp cận vốn ngân hàng là gì? Rào cản lớn nhất là thiếu tài sản đảm bảo đạt chuẩn pháp lý và tính thanh khoản, kết hợp với việc thiếu minh bạch trong báo cáo tài chính. Khảo sát của Ngân hàng Thế giới cho thấy 22% doanh nghiệp xác nhận khó khăn tài chính là rào cản hàng đầu, khiến chỉ số nợ của nhóm siêu nhỏ chỉ đạt 0,8 lần.

2. Tiêu chí phân loại DNNVV tại Việt Nam theo Nghị định 39/2018/NĐ-CP gồm những gì? Nghị định 39/2018/NĐ-CP phân loại dựa trên 3 tiêu chí định lượng chính: số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm (dưới 10, 100 hoặc 200 người), tổng nguồn vốn (không quá 3 tỷ, 20 - 50 tỷ hoặc 100 tỷ đồng) hoặc tổng doanh thu của năm trước liền kề (không quá 3 tỷ, 50 - 100 tỷ hoặc 200 - 300 tỷ đồng tùy lĩnh vực).

3. Tại sao tỷ suất sinh lời ROA và ROE của doanh nghiệp siêu nhỏ năm 2018 lại ghi nhận mức âm? Năm 2018, ROA của doanh nghiệp siêu nhỏ là âm 1,1% và ROE là âm 2,0% do quy mô vốn hạn chế, chi phí cố định cao và hiệu suất sử dụng lao động thấp chỉ đạt 5,2 lần. Nhóm doanh nghiệp này không tiếp cận được nguồn vốn vay chi phí thấp để mở rộng quy mô.

4. Quỹ đầu tư mạo hiểm có thể thay thế hoàn toàn nguồn vốn tín dụng ngân hàng cho DNNVV không? Không thể thay thế hoàn toàn. Quỹ đầu tư mạo hiểm chỉ tập trung vào các dự án có tính đột phá sáng tạo và khả năng mở rộng quy mô nhanh. Tín dụng ngân hàng vẫn là kênh dẫn vốn huyết mạch phục vụ hơn 90% nhu cầu bổ sung vốn lưu động cho các doanh nghiệp sản xuất và thương mại truyền thống.

5. Doanh nghiệp cần làm gì để cải thiện khả năng vay vốn không cần tài sản thế chấp? Doanh nghiệp cần chuẩn hóa hệ thống báo cáo tài chính, áp dụng phần mềm kế toán số, duy trì dòng tiền kinh doanh dương có sao kê ngân hàng rõ ràng, xây dựng kế hoạch kinh doanh minh bạch và duy trì lịch sử tín dụng chuẩn mực tại Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia (CIC).

Kết luận

• DNNVV chiếm hơn 98% tổng số doanh nghiệp và đóng góp 45% GDP nhưng đang chịu sự thiệt thòi lớn trong việc tiếp cận các nguồn vốn tài trợ chính thức.
• Bất cân xứng thông tin, thiếu tài sản đảm bảo và báo cáo tài chính chưa chuẩn mực là các rào cản nội tại chính khiến chỉ số nợ của khối doanh nghiệp siêu nhỏ dừng lại ở mức 0,8 lần.
• Hiệu quả sinh lời tỷ lệ thuận với quy mô vốn, biểu hiện qua việc ROE của nhóm doanh nghiệp lớn đạt 13,1% trong khi nhóm doanh nghiệp siêu nhỏ rơi vào mức âm 2,0% trong năm 2018.
• Tín dụng ngân hàng và quỹ đầu tư mạo hiểm là hai trụ cột bổ trợ lẫn nhau cần được khơi thông đồng bộ thông qua cải cách thể chế và đa dạng hóa sản phẩm tài chính.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp liên kết chặt chẽ giữa Doanh nghiệp - Tổ chức tín dụng - Chính phủ là điều kiện tiên quyết để thúc đẩy tăng trưởng tín dụng DNNVV 15 - 20%/năm giai đoạn 2021 - 2025.

Đóng góp nổi bật của luận văn là đã lượng hóa toàn diện thực trạng tiếp cận vốn giai đoạn 2015 - 2019 và đề xuất lộ trình hành động thiết thực cho nền kinh tế. Các nhà quản trị doanh nghiệp và các tổ chức tín dụng hãy chủ động triển khai ngay các giải pháp chuẩn hóa thông tin và kết nối dòng vốn nhằm tạo đà bứt phá bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.1 Tổng quan doanh nghiệp nhỏ và vừa 1.1 Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) là những doanh nghiệp có quy mô nhỏ về mặt doanh thu, lao động hoặc vốn. Căn cứ vào quy mô, DNNVV được chia thành ba loại: doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa. Tùy vào mỗi quốc gia mà khái niệm được hiểu khác nhau và việc phân loại DNNVV sẽ phụ thuộc vào loại tiêu thức được sử dụng và giới hạn bởi từng tiêu thức. Đồng thời, DNNVV chịu tác động của đặc thù mỗi ngành nghề, trình độ phát triển kinh tế, điều kiện phát triển của mỗi quốc gia hay mục đích phân loại doanh nghiệp trong từng thời kỳ, nên việc xác định quy mô DNNVV chỉ mang tính tương đối, và tùy thuộc vào những ngành nghề khác nhau thì chỉ tiêu độ lớn của các tiêu thức cũng khác nhau.

Theo Martin Senderovitz (2009), có hai tiêu chí chính được dùng để xác định quy mô DNNVV là sử dụng phương pháp định tính và định lượng: Tiêu chí định tính: dựa trên các tiêu thức cơ bản như nghiệp vụ tài chính, trình độ chuyên môn hóa, bộ máy quản lý hay hình thức tổ chức doanh nghiệp. Các tiêu thức này thường được sử dụng để tham khảo khi phân loại DNNVV vì có thể nó phản ánh đúng bản chất nhưng lại khó xác định ngoài thực tế. Tiêu chí định lượng: được xây dựng trên các chỉ tiêu như số lao động, tổng giá trị tài sản, vốn cố định hoặc giá trị tài sản thực có của doanh nghiệp, tổng doanh thu hay lợi nhuận của DNNVV. Các tiêu chí định lượng đóng vai trò quan trọng trong việc xác định quy mô doanh nghiệp.

Mặc dù có các yếu tố chung nhất định nhưng ở mỗi thời điểm khác nhau thì các tiêu chí này cũng thay đổi giữa các ngành nghề. Tùy vào mỗi quốc gia trên thế giới sẽ có những tiêu chí khác nhau để xác định DNNVV. Điều này có thể dễ dàng nhận thấy thông qua số liệu thể hiện ở bảng 1.1 Tiêu thức xác định doanh nghiệp vừa và nhỏ ở một số nước và vùng lãnh thổ Tiêu thức xác định Nước và vùng lãnh thổ Số lao động Tổng vốn hoặc giá trị tài sản Indonesia < 100 < 0,6 tỷ Rupi Singapo < 100 < 499 triệu USD Thái Lan < 100 < 200 Bath < 300 trong CN, XD < 0,6 triệu USD Hàn Quốc < 200 trong TM, DV < 0,25 triệu USD < 100 trong bán buôn < 30 triệu JPY Nhật Bản < 50 trong bán lẻ < 10 triệu JPY EU < 250 < 27 triệu ECU Mexico < 250 < 7 triệu USD Mỹ < 500 < 20 triệu USD (Nguồn: Giải pháp phát triển DNNVV Việt Nam – NXB CTQG 2002, tr2) Trong khi đó, theo Ngân hàng thế giới, DNNVV phải có ít nhất 2 trong 3 tiêu chí đó là số lượng nhân viên, tổng tài sản và doanh thu hàng năm của doanh nghiệp, cụ thể thể hiện ở bảng 1.2 Các định nghĩa của Ngân hàng thế giới về DNNVV Quy mô công ty Nhân viên (người) Tài sản (USD) Doanh thu hàng năm (USD) Vi mô < 10 < 0.1 triệu < 0,1 triệu Nhỏ < 50 < 3 triệu < 0,1 triệu Vừa < 300 < 15 triệu < 0,1 triệu Nguồn: IFC, cẩm nang kiến thức dịch vụ Ngân hàng cho SME (2009) Tại Việt Nam tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa được thể hiện trong Nghị định số 39/2018/NĐ - CP của Chính phủ với định nghĩa DNNVV như sau: Doanh nghiệp nhỏ và vừa được phân theo quy mô bao gồm doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp vừa, cụ thể theo bảng 1.3 Các tiêu chí phân loại DNNVV tại Việt Nam Quy Doanh nghiệp siêu Doanh nghiệp nhỏ Doanh nghiệp vừa mô nhỏ Khu Tổng Số lao Tổng Số lao Tổng Số lao vực doanh động doanh động doanh động thu của thu của thu của năm/ năm/ năm/ Tổng Tổng Tổng nguồn nguồn nguồn vốn vốn vốn Nông, Không Không Không Không Không Không lâm quá 3 tỷ/ quá 10 quá 50 quá 100 quá 200 quá 200 nghiệp Không người tỷ/ người tỷ/ người và thuỷ quá 3 tỷ Không Không 7 sản quá 20 quá 100 tỷ tỷ Công Không Không Không Không Không Không nghiệp quá 3 tỷ/ quá 10 quá 50 quá 100 quá 200 quá 200 và xây Không người tỷ/ người tỷ/ người dựng quá 3 tỷ Không Không quá 20 quá 100 tỷ tỷ Thương Không Không Không Không Không Không mại và quá 10 quá 10 quá 100 quá 50 quá 300 quá 100 dịch vụ tỷ/ người tỷ/ người tỷ/ người Không Không Không quá 3 tỷ quá 50 quá 100 tỷ tỷ Nguồn: Nghị định 39/2018/NĐ-CP của Chính phủ.2 Đặc điểm của DNNVV Theo Trần Thị Hồng Thuý (2016), ngoài những đặc trưng vốn có của một doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế, DNNVV còn có những đặc điểm riêng biệt xuất phát từ tính chất hoạt động của mình: Thứ nhất, DNNVV có quy mô nhỏ cả về hoạt động sản xuất kinh doanh lẫn tiềm lực tài chính Với lượng vốn đầu tư giới hạn và số lượng lao động thấp thì quy mô của doanh nghiệp là tương đối nhỏ. Điều này mang lại một số lợi thế cho DNNVV như khả năng dễ thành lập, dễ gia nhập thị trường, khả năng thu hồi vốn nhanh.

Những lợi thế này đã tạo điều kiện cho các DNNVV phát triển trong nhiều ngành nghề, trên nhiều địa bàn, dễ tham giá vào các khoảng trống thị trường mà các doanh nghiệp lớn để lại. 8 Tuy nhiên, do quy mô vốn nhỏ nên DNNVV bị hạn chế trong khả năng tiến hành đầu tư vào mặt bằng, nhà xưởng, nguyên vật liệu, máy móc thiết bị và công nghệ. Các DNNVV thường không đạt được lợi thế kinh tế về quy mô như các doanh nghiệp lớn. Hơn nữa, với quy mô nhỏ và vấn đề minh bạch thông tin còn hạn chế cũng khiến cho các DNNVV khó khăn trong việc tiếp cận nhà đầu tư để huy động vốn từ quỹ đầu tư cũng như từ thị trường chứng khoán.

Đối với các DNNVV tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng cũng gặp nhiều khó khăn do hạn chế về thủ tục vay vốn đối với ngân hàng, phương án sản xuất kinh doanh chưa hoàn thiện, tài sản bảo đảm không đáp ứng được các tiêu chuẩn của ngân hàng… Vì vậy, DNNVV phụ thuộc nhiều vào các nguồn vốn phi chính thức, chiếm dụng từ đối tác và lợi nhuận giữ lại. Thứ hai, DNNVV có loại hình doanh nghiệp, ngành nghề và lĩnh vực kinh doanh phong phú DNNVV hoạt động dưới nhiều loại hình doanh nghiệp như hộ kinh doanh cá thể, hợp tác xã, doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần,… trên nhiều lĩnh vực, ngành nghề kinh doanh khác nhau. Nhờ quy mô nhỏ, có khả năng tận dụng được nguyên vật liệu và nguồn lao động tại địa phương, dễ dàng thích ứng được những thay đổi trong nhu cầu của thị trường nên DNNVV phát triển nhanh chóng, là nhân tố đóng góp quan trọng vào ổn định đời sống xã hội, thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế. Thứ ba, chiến lược sản xuất kinh doanh, trình độ khoa học kỹ thuật và năng lực cạnh tranh của DNNVV hạn chế DNNVV thường thiếu chiến lược kinh doanh rõ ràng, phù hợp, đồng nhất với sứ mệnh, mục tiêu của doanh nghiệp mà phần lớn chỉ xây dựng các kế hoạch sản xuất kinh doanh mang tính tạm thời, ngắn hạn, đáp ứng nhu cầu biến động của thị trường.

Do đó, DNNVV thường có xu hướng đi phát triển sai lệch với sứ mệnh và mục tiêu đề ra ban đầu, thiếu sự điều chỉnh kịp thời và hợp lý. Với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ và thị trường, đầu tư vào khoa học kỹ thuật để nâng cao chất lượng sản phẩm, cắt giảm chi phí đã trở thành điều 9 kiện cốt lõi giúp một doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh. Đối với DNNVV, do quy mô vốn bị hạn chế nên việc đầu tư nâng cấp, đổi mới máy móc, thiết bị, quy trình sản xuất không được thường xuyên nên dẫn đến xu hướng dễ rơi vào tình trạng lạc hậu so với thị trường. Hệ quả là các DNNVV thường sử dụng công nghệ lỗi thời, chi phí sản xuất cao, thiếu kinh nghiệm và trình độ trong việc nắm bắt thông tin thị trường cũng như triển khai chiến lược truyền thông, kinh doanh sản phẩm, dịch vụ.

Thứ tư, hoạt động của DNNVV phụ thuộc nhiều vào biến động của môi trường kinh doanh Quy mô vốn thấp, hoạt động sản xuất kinh doanh mang tính thời vụ, thiếu chiến lược dài hạn dẫn đến mức độ đa dạng hóa hoạt động kinh doanh và tính ổn định của DNNVV tương đối thấp. Chính vì vậy, những thay đổi trong môi trường kinh tế vĩ mô và thị trường kinh doanh có những ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động của DNNVV. Tuy vậy, với quy mô nhỏ, DNNVV cũng có những lợi thế nhất định khi có thể dễ dàng chuyển hướng kinh doanh sản xuất, tăng giảm lao động, thậm chí thay đổi địa điểm sản xuất dễ dàng hơn các doanh nghiệp lớn. Thứ năm, DNNVV có bộ máy điều hành gọn nhẹ, có tính linh hoạt cao nhưng năng lực quản trị còn thấp Với số lượng lao động không nhiều, cơ cấu tổ chức nhân sự cũng như bộ máy quản lý trong các DNNVV tương đối tinh gọn, không có quá nhiều khâu trung gian.

Điều này giúp tăng hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp; các quyết định và thay đổi hoạt động đến với người lao động một cách nhanh chóng, tiết kiệm chi phí quản lý doanh nghiệp. Đồng thời, vì áp dụng mô hình quản lý trực tiếp nên các quyết định thường được đưa ra nhanh chóng, nhạy bén với những thay đổi trong môi trường kinh doanh. Tuy nhiên, việc đưa ra các quyết định nhanh chóng, thiếu nghiên cứu tình hình thị trường thường dẫn tới rủi ro cho doanh nghiệp khi các quyết định được đưa ra thiếu tính chuẩn xác. Đây là hạn chế xuất phát từ thực tế một bộ phận lãnh đạo 10 DNNVV ít được đào tạo qua các trường lớp chính quy, thiếu những kiến thức cơ bản về quản trị, tài chính, pháp luật… 1.3 Vai trò của DNNVV trong nền kinh tế DNNVV luôn đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế của mỗi quốc gia, đặc biệt là các quốc gia đang phát triển do chiếm tỉ trọng lớn trong tổng số doanh nghiệp, hoạt động có mặt ở nhiều ngành nghề, lĩnh vực và tồn tại như một bộ phận không thể thiếu của nền kinh tế.