Luận văn thực trạng phản ứng nặng sau tiêm vắc xin phòng covid 19 ở người lớn và một số thuận lợi khó khăn trong xử lý phản ứng nặng sau tiêm tại tỉnh vĩnh phúc năm 2021

Luận văn phân tích thực trạng phản ứng nặng sau tiêm vắc xin Covid-19 ở người lớn và các yếu tố thuận lợi, khó khăn trong xử lý tại tỉnh Vĩnh Phúc năm 2021.

• Tác giả: Nguyễn Văn Trường
• Người hướng dẫn: Phạm Quang Thái
• Trường học: Trường Đại học Y tế Công cộng
• Chuyên ngành: Tổ chức quản lý y tế
• Đề tài: Thực trạng phản ứng nặng sau tiêm vắc xin phòng COVID-19 ở người lớn và một số thuận lợi, khó khăn trong xử lý phản ứng nặng sau tiêm tại tỉnh Vĩnh Phúc năm 2021
• Loại tài liệu: luận văn chuyên khoa II
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Một số khái niệm
• 1.2. Các loại vắc xin phòng COVID-19 và chiến dịch triển khai tiêm
• 1.3. Khám sàng lọc trước tiêm chủng
• 1.4. Phản ứng sau tiêm chủng
• 1.5. Quy trình buổi tiêm chủng an toàn
• 1.6. Thực trạng phản ứng sau tiêm chủng vắc xin phòng COVID-19 trên thế giới và Việt Nam
• 1.7. Tổng quan về địa điểm nghiên cứu. Khung lý thuyết nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4. Cỡ mẫu nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp chọn mẫu
• 2.6. Phương pháp thu thập số liệu. Biến số, chỉ số, kỹ thuật và công cụ thu thập thông tin
• 2.7. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 2.8. Sai số, biện pháp khắc phục và hạn chế nghiên cứu
• 2.9. Đạo đức nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ
• 3.1. Thực trạng phản ứng nặng sau tiêm vắc xin phòng COVID-19 ở người 18 tuổi trở lên và thực trạng xử lý phản ứng sau tiêm tại tỉnh Vĩnh Phúc năm 2021
• 3.2. Phân tích một số thuận lợi, khó khăn trong xử lý phản ứng nặng sau tiêm vắc xin phòng COVID-19 ở người lớn tại tỉnh Vĩnh Phúc năm 2021
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Thực trạng phản ứng nặng sau tiêm vắc xin phòng COVID-19 ở người lớn tại tỉnh Vĩnh Phúc năm 2021
• 4.2. Một số thuận lợi, khó khăn trong xử lý phản ứng nặng sau tiêm vắc xin phòng COVID-19 ở người lớn tại tỉnh Vĩnh Phúc năm 2021
• 4.3. Hạn chế của nghiên cứu
• 4.4. Đối với cơ quan quản lý cấp trên
• 4.5. Đối với cán bộ y tế
• 4.6. Đối với đối tượng tiêm chủng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Thực trạng phản ứng nặng sau tiêm vắc xin COVID 19 tại Vĩnh Phúc 2021

Nghiên cứu mô tả thực trạng phản ứng nặng sau tiêm vắc xin COVID-19 tại tỉnh Vĩnh Phúc năm 2021, tập trung vào các trường hợp người lớn từ 18 tuổi trở lên. Kết quả cho thấy, phần lớn các phản ứng nặng sau tiêm xảy ra ở mũi tiêm đầu tiên (91,4%) và chủ yếu liên quan đến vắc xin Vero Cell (58%). Địa điểm tiêm chủng chủ yếu là các cơ sở y tế tuyến tỉnh (91,2%). Thời gian xuất hiện triệu chứng đầu tiên trung bình khoảng 20 phút sau tiêm. Trong số các trường hợp phản ứng nặng, 27% chuyển nặng và phải chuyển tuyến trên để tiếp tục điều trị. Các yếu tố liên quan đến hậu quả của phản ứng nặng bao gồm tiền sử dị ứng và thời gian tiêm chủng.

1.1. Đặc điểm của các trường hợp phản ứng nặng

Các trường hợp phản ứng nặng sau tiêm vắc xin COVID-19 chủ yếu xảy ra ở nhóm tuổi trung niên và cao tuổi. Triệu chứng phổ biến bao gồm sốc phản vệ, khó thở và tụt huyết áp. Việc sử dụng Adrenalin và các loại thuốc khác trong xử lý phản ứng nặng được ghi nhận là hiệu quả, giúp giảm thiểu nguy cơ tử vong. Tuy nhiên, việc thiếu trang thiết bị y tế và quá tải nhân lực tại các cơ sở tiêm chủng đã gây khó khăn trong quá trình xử lý.

1.2. Nguyên nhân và hậu quả của phản ứng nặng

Nguyên nhân của phản ứng nặng sau tiêm được xác định liên quan đến cơ địa dị ứng của người tiêm và chất lượng vắc xin. Hậu quả của các phản ứng nặng bao gồm tăng tỷ lệ nhập viện và tử vong, đặc biệt ở nhóm có bệnh nền. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc thiếu thông tin và truyền thông không đầy đủ về an toàn tiêm chủng đã gây tâm lý lo ngại trong cộng đồng, dẫn đến việc chần chừ tiêm chủng.

II. Giải pháp xử lý phản ứng nặng sau tiêm vắc xin COVID 19

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp xử lý phản ứng nặng sau tiêm vắc xin COVID-19 tại Vĩnh Phúc, bao gồm tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị y tế và đào tạo nguồn nhân lực. Việc thực hiện khám sàng lọc trước tiêm chủng kỹ lưỡng và theo dõi sát sao sau tiêm được nhấn mạnh là yếu tố quan trọng để giảm thiểu phản ứng nặng. Ngoài ra, nghiên cứu khuyến nghị đẩy mạnh truyền thông về an toàn tiêm chủng để tăng tỷ lệ tiêm chủng và giảm tâm lý lo ngại trong cộng đồng.

2.1. Tăng cường cơ sở vật chất và nhân lực

Để nâng cao hiệu quả xử lý phản ứng nặng, cần đầu tư trang thiết bị y tế hiện đại và đào tạo nhân viên y tế về kỹ năng cấp cứu. Việc thiết lập các trung tâm tiêm chủng đạt chuẩn với đầy đủ thiết bị theo dõi và xử lý phản ứng nặng là cần thiết. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác giữa các cơ sở y tế tuyến tỉnh và trung ương để đảm bảo quy trình quản lý phản ứng nặng được thống nhất và hiệu quả.

2.2. Truyền thông và giáo dục cộng đồng

Truyền thông đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức về an toàn tiêm chủng. Cần cung cấp thông tin chính xác và minh bạch về các phản ứng phụ vắc xin để giảm bớt tâm lý lo ngại. Các chiến dịch truyền thông nên tập trung vào lợi ích của việc tiêm chủng và cách xử lý các phản ứng nặng để người dân có thể chủ động tham gia tiêm chủng và tuân thủ các hướng dẫn y tế.

III. Đánh giá và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu cung cấp cái nhìn toàn diện về thực trạng và giải pháp xử lý phản ứng nặng sau tiêm vắc xin COVID-19 tại Vĩnh Phúc năm 2021. Các kết quả và khuyến nghị từ nghiên cứu có giá trị thực tiễn cao, giúp cải thiện quy trình tiêm chủng an toàn và nâng cao hiệu quả quản lý phản ứng nặng. Nghiên cứu cũng góp phần vào việc xây dựng các chính sách y tế công cộng, đặc biệt trong bối cảnh đại dịch COVID-19 vẫn đang diễn biến phức tạp.

3.1. Giá trị nghiên cứu

Nghiên cứu đã làm rõ thực trạng phản ứng nặng sau tiêm vắc xin COVID-19 và các yếu tố liên quan, cung cấp dữ liệu quan trọng cho việc hoạch định chính sách y tế. Các giải pháp tiêm chủng được đề xuất dựa trên phân tích thực tế, giúp tăng cường an toàn tiêm chủng và giảm thiểu rủi ro cho người dân.

3.2. Ứng dụng thực tiễn

Các khuyến nghị từ nghiên cứu có thể áp dụng trực tiếp vào thực tế, đặc biệt trong việc cải thiện quy trình tiêm chủng và quản lý phản ứng nặng. Nghiên cứu cũng là cơ sở để các địa phương khác tham khảo và áp dụng các biện pháp tương tự, góp phần nâng cao hiệu quả của chiến dịch tiêm chủng trên toàn quốc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đại dịch COVID-19 đã gây ra ảnh hưởng nghiêm trọng trên toàn cầu với hơn 600 triệu ca mắc và trên 6 triệu ca tử vong tính đến tháng 10 năm 2022. Tiêm vắc xin phòng COVID-19 được xem là biện pháp chủ động và hiệu quả nhằm giảm tỷ lệ mắc, biến chứng nặng và tử vong do bệnh. Tại Việt Nam, chiến dịch tiêm chủng được triển khai rộng rãi từ năm 2021, trong đó tỉnh Vĩnh Phúc là một trong những địa phương đi đầu với tỷ lệ tiêm chủng đạt 98,5% người trên 18 tuổi được tiêm đủ 2 mũi trong năm 2021. Tuy nhiên, phản ứng nặng sau tiêm chủng (PƯNST) vẫn là vấn đề đáng quan tâm, có thể ảnh hưởng đến niềm tin cộng đồng và hiệu quả chiến dịch tiêm chủng.

Nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng PƯNST vắc xin phòng COVID-19 ở người lớn tại tỉnh Vĩnh Phúc trong năm 2021, đồng thời phân tích các thuận lợi và khó khăn trong xử lý các trường hợp này. Mục tiêu cụ thể bao gồm mô tả đặc điểm PƯNST, quy trình xử lý, cũng như các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả điều trị. Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang kết hợp phương pháp định lượng và định tính, với dữ liệu thu thập từ 174 trường hợp PƯNST và 10 cuộc phỏng vấn sâu cán bộ y tế. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao an toàn tiêm chủng, cải thiện quy trình xử lý phản ứng và tăng cường truyền thông, góp phần nâng cao tỷ lệ tiêm chủng và kiểm soát dịch bệnh hiệu quả.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên khung lý thuyết hệ thống y tế Six Building Blocks, tập trung vào các yếu tố đầu vào của hệ thống y tế ảnh hưởng đến xử lý PƯNST, bao gồm:

• Nhân lực: số lượng, trình độ đào tạo, tập huấn chuyên môn về xử trí phản ứng sau tiêm.
• Cơ sở vật chất và trang thiết bị: thiết bị y tế, thuốc cấp cứu, điều kiện bảo quản vắc xin.
• Quy trình và hướng dẫn: quy trình tiêm chủng an toàn, quy trình xử lý phản ứng nặng.
• Thông tin và truyền thông: truyền thông giáo dục sức khỏe, tư vấn tiêm chủng, theo dõi phản ứng.
• Đối tượng tiêm chủng: đặc điểm cơ địa, tiền sử dị ứng, tâm lý lo sợ.

Ba khái niệm chính được sử dụng gồm: phản ứng nặng sau tiêm chủng, xử lý cấp cứu phản ứng nặng, và hệ thống giám sát phản ứng sau tiêm chủng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang kết hợp định lượng và định tính.

• Nguồn dữ liệu định lượng: hồi cứu hồ sơ và báo cáo 174 trường hợp PƯNST vắc xin phòng COVID-19 tại Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Vĩnh Phúc từ tháng 4 đến tháng 12 năm 2021.
• Nguồn dữ liệu định tính: 10 cuộc phỏng vấn sâu và 1 cuộc thảo luận nhóm với cán bộ lãnh đạo, quản lý chương trình tiêm chủng và cán bộ trực tiếp xử lý cấp cứu PƯNST tại các cơ sở y tế tuyến tỉnh, huyện.

Cỡ mẫu: Toàn bộ 174 trường hợp PƯNST được ghi nhận trong năm 2021; 10 cán bộ y tế tham gia phỏng vấn sâu.

Phương pháp chọn mẫu: Toàn bộ các trường hợp PƯNST được ghi nhận được chọn cho phần định lượng; phỏng vấn sâu chọn các cán bộ tại 3 đơn vị có số ca PƯNST cao nhất.

Phương pháp phân tích: Số liệu định lượng được xử lý bằng Excel, sử dụng bảng phân bố tần số và biểu đồ; số liệu định tính được phân tích theo chủ đề.

Timeline nghiên cứu: Thực hiện từ tháng 01 đến tháng 10 năm 2022 tại tỉnh Vĩnh Phúc.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm nhân khẩu học và phân bố PƯNST: Trong 174 trường hợp PƯNST, 82,2% là nữ, 75,9% thuộc nhóm tuổi 18-40. Huyện Bình Xuyên ghi nhận tỷ lệ PƯNST cao nhất (21,3%), trong khi huyện Tam Đảo thấp nhất (4,6%).

2. Thông tin về mũi tiêm và loại vắc xin: 91,4% PƯNST xảy ra sau mũi tiêm đầu tiên, không ghi nhận trường hợp PƯNST sau mũi thứ ba. Vắc xin Vero Cell chiếm 58,0% số ca PƯNST, tiếp theo là AstraZeneca 33,9%, Moderna 6,3%, Pfizer 1,7%. Đa số tiêm tại cơ sở y tế tuyến tỉnh (91,2%).

3. Triệu chứng và thời gian xuất hiện: Triệu chứng phổ biến nhất là khó thở (66,5%), choáng/chóng mặt (37,4%), buồn nôn/nôn (35,6%). Thời gian trung bình xuất hiện triệu chứng đầu tiên là 20 phút, 81% xuất hiện trong vòng 60 phút đầu.

4. Xử trí và kết quả điều trị: 100% trường hợp được xử trí ngay khi có phản ứng đầu tiên, 89,1% được xử trí tại điểm tiêm, 10,9% chuyển đến cơ sở y tế. Adrenalin được sử dụng trong 98,9% trường hợp, chủ yếu tiêm bắp. 73% bệnh nhân ổn định và ra viện ngay, 27% chuyển nặng và phải chuyển tuyến trên. Không có trường hợp tử vong.

5. Nguyên nhân PƯNST theo đánh giá hội đồng: 73% do phản ứng quá mẫn liên quan vắc xin, 19,6% không rõ nguyên nhân, 5,7% do tâm lý lo sợ, không có trường hợp do sai sót trong tiêm chủng.

6. Yếu tố liên quan đến hậu quả PƯNST: Tiền sử dị ứng làm tăng nguy cơ chuyển nặng gấp 4,14 lần (95%CI: 1,35-12,66). Tiêm chủng vào buổi chiều cũng làm tăng nguy cơ chuyển nặng gấp 2,73 lần (95%CI: 1,36-5,46). Các yếu tố khác như tuổi, giới tính, tiền sử bệnh tật không có ý nghĩa thống kê.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy tỷ lệ PƯNST chủ yếu xảy ra sau mũi tiêm đầu tiên và phổ biến ở nhóm tuổi trẻ, nữ giới, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế. Việc vắc xin Vero Cell chiếm tỷ lệ cao trong PƯNST phản ánh số lượng tiêm lớn của loại vắc xin này tại địa phương. Triệu chứng khó thở và choáng là dấu hiệu cảnh báo quan trọng cần được phát hiện sớm.

Thời gian xuất hiện triệu chứng trung bình 20 phút nhấn mạnh tầm quan trọng của việc theo dõi tại điểm tiêm ít nhất 30 phút. Việc sử dụng Adrenalin tiêm bắp kịp thời và phối hợp thuốc khác giúp kiểm soát hiệu quả các phản ứng nặng, không ghi nhận tử vong trong nghiên cứu.

Yếu tố tiền sử dị ứng và thời gian tiêm chủng buổi chiều là những điểm cần lưu ý trong sàng lọc và tổ chức tiêm chủng để giảm thiểu nguy cơ chuyển nặng. Kết quả phù hợp với các nghiên cứu quốc tế về phản ứng dị ứng và sốc phản vệ sau tiêm vắc xin COVID-19.

Các thuận lợi trong xử lý PƯNST bao gồm nhân lực được tập huấn chuyên môn, quy trình xử lý rõ ràng, trang thiết bị cấp cứu cơ bản đầy đủ. Tuy nhiên, khó khăn như quá tải nhân viên y tế, thiếu hụt trang thiết bị và tâm lý lo ngại của người dân ảnh hưởng đến hiệu quả tiêm chủng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố PƯNST theo địa phương, loại vắc xin, thời gian xuất hiện triệu chứng và bảng so sánh tỷ lệ chuyển nặng theo các yếu tố nguy cơ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và tập huấn nhân lực y tế về phát hiện và xử trí phản ứng nặng sau tiêm, đặc biệt cho cán bộ tuyến cơ sở, nhằm nâng cao năng lực cấp cứu kịp thời.

2. Đầu tư bổ sung cơ sở vật chất, trang thiết bị y tế và thuốc cấp cứu tại các điểm tiêm chủng, đảm bảo đầy đủ thiết bị theo quy định, đặc biệt tại tuyến huyện và xã.

3. Tăng cường truyền thông giáo dục sức khỏe nhằm giảm tâm lý lo ngại, nâng cao nhận thức cộng đồng về an toàn tiêm chủng và lợi ích của vắc xin, qua đó tăng tỷ lệ tiêm chủng và giảm tình trạng chần chừ.

4. Thực hiện khám sàng lọc kỹ lưỡng trước tiêm chủng, đặc biệt với người có tiền sử dị ứng hoặc bệnh nền, đồng thời cân nhắc tổ chức tiêm chủng vào buổi sáng để giảm nguy cơ phản ứng chuyển nặng.

5. Xây dựng và duy trì hệ thống giám sát, báo cáo phản ứng sau tiêm chủng chặt chẽ, đảm bảo phát hiện sớm và xử lý kịp thời các trường hợp PƯNST, đồng thời cập nhật dữ liệu để điều chỉnh chiến lược tiêm chủng phù hợp.

Các giải pháp trên nên được triển khai trong vòng 12 tháng tới, phối hợp giữa Sở Y tế, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật và các cơ sở y tế tuyến tỉnh, huyện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý y tế và lãnh đạo chương trình tiêm chủng: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực tiễn và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến an toàn tiêm chủng, hỗ trợ hoạch định chính sách và cải tiến quy trình.

2. Nhân viên y tế tuyến cơ sở và cán bộ trực tiếp tiêm chủng: Tham khảo để nâng cao kiến thức về xử trí phản ứng nặng, quy trình khám sàng lọc và theo dõi sau tiêm, từ đó nâng cao chất lượng dịch vụ.

3. Chuyên gia nghiên cứu và học viên ngành y tế công cộng, tổ chức quản lý y tế: Tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu kết hợp định lượng và định tính trong lĩnh vực an toàn tiêm chủng.

4. Cơ quan truyền thông và giáo dục sức khỏe cộng đồng: Hiểu rõ các yếu tố tâm lý và truyền thông ảnh hưởng đến tiêm chủng, từ đó xây dựng chiến lược truyền thông hiệu quả, giảm tâm lý lo ngại của người dân.

Câu hỏi thường gặp

1. Phản ứng nặng sau tiêm vắc xin COVID-19 là gì?
   Phản ứng nặng là các phản ứng bất thường có thể đe dọa tính mạng hoặc để lại di chứng, như sốc phản vệ, khó thở, co giật. Nghiên cứu tại Vĩnh Phúc ghi nhận 174 trường hợp với triệu chứng phổ biến là khó thở (66,5%).

2. Tỷ lệ phản ứng nặng sau tiêm vắc xin COVID-19 tại Vĩnh Phúc như thế nào?
   Trong năm 2021, 174 trường hợp PƯNST được ghi nhận trên tổng số hàng trăm nghìn mũi tiêm, chủ yếu xảy ra sau mũi tiêm đầu tiên (91,4%). Tỷ lệ chuyển nặng là 27%, không có trường hợp tử vong.

3. Yếu tố nào làm tăng nguy cơ phản ứng nặng?
   Tiền sử dị ứng làm tăng nguy cơ chuyển nặng gấp 4,14 lần; tiêm chủng vào buổi chiều cũng làm tăng nguy cơ gấp 2,73 lần. Các yếu tố khác như tuổi, giới tính không có ý nghĩa thống kê.

4. Cách xử trí phản ứng nặng sau tiêm chủng như thế nào?
   Xử trí kịp thời bằng Adrenalin tiêm bắp, phối hợp thuốc Corticoid, Diphehhydramin và truyền dịch. 100% trường hợp trong nghiên cứu được xử trí ngay khi có dấu hiệu đầu tiên, giúp kiểm soát hiệu quả.

5. Làm sao để giảm thiểu phản ứng nặng sau tiêm?
   Khám sàng lọc kỹ trước tiêm, đặc biệt với người có tiền sử dị ứng; chuẩn bị đầy đủ trang thiết bị và thuốc cấp cứu; theo dõi người tiêm ít nhất 30 phút; tăng cường truyền thông để giảm lo ngại và nâng cao tuân thủ tiêm chủng.

Kết luận

• Phản ứng nặng sau tiêm vắc xin phòng COVID-19 tại tỉnh Vĩnh Phúc chủ yếu xảy ra sau mũi tiêm đầu tiên, phổ biến ở nhóm tuổi trẻ và nữ giới.
• Triệu chứng khó thở, choáng là dấu hiệu thường gặp, xuất hiện trung bình sau 20 phút tiêm.
• Xử trí kịp thời với Adrenalin và thuốc phối hợp giúp kiểm soát hiệu quả, không ghi nhận tử vong.
• Tiền sử dị ứng và thời gian tiêm chủng buổi chiều là các yếu tố làm tăng nguy cơ chuyển nặng.
• Cần tăng cường đào tạo nhân lực, đầu tư trang thiết bị, truyền thông và khám sàng lọc để nâng cao an toàn tiêm chủng.

Next steps: Triển khai các khuyến nghị trong vòng 12 tháng tới, tiếp tục giám sát và nghiên cứu để cập nhật chính sách tiêm chủng phù hợp.

Call to action: Các cơ quan y tế và cán bộ tiêm chủng cần phối hợp chặt chẽ để đảm bảo an toàn và hiệu quả chiến dịch tiêm chủng, góp phần kiểm soát dịch bệnh COVID-19 bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Một số khái niệm 1. Định nghĩa vắc xin Vắc xin là chế phẩm sinh học có tính kháng nguyên, dùng để tạo miễn dịch đặc hiệu chủ động, nhằm tăng sức đề kháng của cơ thể đối với một số tác nhân gây bệnh cụ thể (7). Đặc tính của vắc xin(7) - Tính kháng nguyên đặc thù: Là khả năng kích thích cơ thể tạo thành kháng thể.

Kháng nguyên mạnh là kháng nguyên khi đưa vào cơ thể một lần đã sinh ra nhiều kháng thể. - Tính sinh miễn dịch: Vắc xin gây miễn dịch bằng một vi khuẩn hoặc vi rút giảm độc lực, hoặc với một loại protein đặc hiệu có tính kháng nguyên để gây ra một đáp ứng miễn dịch tạo ra hiệu quả đề kháng cho cơ thể về sau khi tác nhân gây bệnh xâm nhập với đầy đủ độc tính. Phân loại vắc xin(7) - Vắc xin sống giảm độc lực: Là những tác nhân nhiễm trùng tự nhiên, được làm giảm độc một cách nhân tạo ở phòng thí nghiệm. Vắc xin đậu mùa là loại vắc xin đầu tiên trong lịch sử.

Phần lớn những vắc xin sống hiện có là những vaccine vi rút: Vắc xin sốt vàng, vắc xin bại liệt, sởi, rubella, quai bị. Một vắc xin vi khuẩn sống thường sử dụng là BCG. - Vắc xin bất hoạt (vắc xin chết): Là những chế phẩm kháng nguyên đã mất khả năng nhiễm trùng nhưng còn bảo tồn tính chất gây miễn dịch. Người ta phân biệt: + Vắc xin chết toàn tế bào: Loại vắc xin này chứa tất cả các thành phần của tác nhân nhiễm trùng, đã bị giết chết bằng nhiệt, formalin hoặc beta-propiolacton, bao gồm vắc xin vi khuẩn như ho gà, thương hàn TAB, tả uống hoặc vắc xin vi rút như cúm, bại liệt, dại.

5 + Vắc xin giải độc tố: Những vắc xin chỉ chứa kháng nguyên tinh chế từ độc tố của tác nhân đã bị làm mất tính độc: Loại vắc xin này chỉ bao gồm thành phần kháng nguyên có khả năng gây miễn dịch quan trọng nhất của vi khuẩn hoặc vi rút được tinh khiết và làm bất hoạt. Ví dụ như vắc xin uốn ván, vắc xin bạch hầu. - Vắc xin tiểu đơn vị là vắc xin công nghệ cao, chỉ tách lấy một phần vách (vỏ) chứa thành phần kháng nguyên đặc thù Polysaccharide của vi khuẩn (vắc xin não mô cầu, vắc xin phế cầu), hay chứa thành phần kháng nguyên vi rút (vắc xin vi rút viêm gan B bản chất là HBsAg). Những vắc xin tiểu đơn vị có ưu điểm không gây bệnh nhưng nhược điểm là: giá thành thường cao, có nguy cơ mẫn cảm, cần một lịch tiêm chủng nhiều mũi tiêm và phải nhắc lại sau một thời gian.

- Vắc xin tái tổ hợp (vắc xin công nghệ mới): Là những vắc xin được sản xuất dựa vào kỹ thuật di truyền và công nghệ gen, như vắc xin viêm gan B tái tổ hợp. - Bên cạnh đó một số công nghệ mới trong ngành vắc xin đang phát triển mạnh mẽ như: vắc xin véc tơ, vắc xin axit nucleic (mARN, RNA, DNA)(8,9). Vắc xin véc tơ vi rút sử dụng phiên bản đã sửa đổi của vi rút, khác với tác nhân gây bệnh với mục đích đưa vật liệu di truyền của tác nhân gây bệnh đến tế bào của cơ thể con người và từ đó tạo ra kháng nguyên và sinh ra kháng thể đặc hiệu. Phiên bản vi rút sửa đổi được gọi là vi rút véc tơ(10).

Công nghệ véc tơ cũng đã được sử dụng cho vắc xin phòng bệnh Ebola cũng như một số tác nhân khác kể cả các dự án làm vắc xin phòng ung thư. Công nghệ véc tơ cũng đang chứng tỏ khả năng rất tốt trong việc sản xuất vắc xin COVID-19 giúp đẩy lùi đại dịch toàn cầu. Vắc xin mARN (ARN truyền tin): Vắc-xin mRNA là loại vắc-xin mới. Khác với nhiều vắc xin truyền thống là vắc xin có chưa mầm bệnh được bất hoạt hay đã làm suy yếu đi, vắc-xin mRNA gồm một chuỗi pôlyribônuclêôtit mang thông tin di truyền quy định axit amin, khi được đưa vào cơ thể nó kích thích tế bào chuyên biệt tổng hợp ra protein giống như kháng nguyên đặc hiệu với tác nhân gây bệnh đó.

Hệ miễn dịch của chúng ta nhận ra protein lạ và có phản ứng miễn dịch và tạo ra các kháng thể, giống như những gì xảy ra trong nhiễm bệnh tự nhiên chỉ khác là không gây bệnh(11). Tính an toàn của vắc xin Vắc xin, giống như các sản phẩm dược phẩm khác, phải trải qua nhiều cuộc đánh giá về tính an toàn và hiệu quả trong phòng thí nghiệm, trên động vật và trong các thử nghiệm lâm sàng theo từng giai đoạn liên tiếp trên người trước khi được cấp phép. Các thử nghiệm lâm sàng trên người giai đoạn I thường bao gồm từ 20 đến 100 người tình nguyện và tập trung vào việc phát hiện các phản ứng có hại nghiêm trọng. Các thử nghiệm giai đoạn II thường thu nhận hàng trăm tình nguyện viên.

Thử nghiệm giai đoạn II xác định liều lượng và số liều tốt nhất về hiệu quả và an toàn. Thử nghiệm giai đoạn I và II có thể mất vài tháng hoặc kéo dài đến ba năm. Tiếp theo, vắc-xin chuyển sang giai đoạn thử nghiệm III, có thể kéo dài vài năm và có sự tham gia của vài trăm đến vài nghìn tình nguyện viên. Nếu vắc xin được chứng minh là an toàn và hiệu quả trong Giai đoạn III, nhà sản xuất sẽ xin cấp phép để sản xuất thương mại(12).

Định nghĩa tiêm chủng Tiêm chủng là việc sử dụng các hình thức khác nhau để đưa vắc xin, sinh phẩm y tế vào cơ thể con người với mục đích kích thích cơ thể tạo ra miễn dịch chủ động để phòng bệnh(8). Bản chất của tiêm chủng là sử dụng vắc xin nhằm kích thích cơ thể sinh ra miễn dịch chủ động đặc hiệu để chống lại bệnh truyền nhiễm. Tiêm chủng là hình thức gây miễn dịch chủ động nhờ vắc xin. Hệ thống miễn dịch của cơ thể thông qua cơ chế miễn dịch tế bào – kháng thể bao gồm miễn dịch dịch thể (kháng thể) và miễn dịch tế bào (lympho).

Mũi tiêm chủng đầu tiên cho người chưa bao giờ tiếp xúc với kháng nguyên thường tạo ra kháng thể loại IgM. Tùy thuộc vào khả năng đáp ứng và thời gian tiêm, mũi thứ hai sẽ kích thích đáp ứng miễn dịch nhanh hơn, cao hơn và thường là kháng thể loại IgG. Sau khi tiêm đủ các mũi cơ bản, miễn dịch sẽ duy trì ở mức độ cao trong thời gian dài và cho dù lượng kháng thể giảm xuống nhưng do cơ chế trí nhớ miễn dịch nên đa số trường hợp vẫn có khả năng kích thích cơ thể đáp ứng nhanh khi tiếp xúc lại với mầm bệnh(6). Vai trò của tiêm chủng.

Năm 1796, nhà khoa học Jenner phát minh ra vắc xin là một thành tựu Y học vĩ đại của nhân loại. Vắc xin là loại vũ khí siêu hạng, sắc bén nhất, hữu hiệu nhất để 7 chủ động phòng chống các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Đây là một can thiệp y tế công cộng quan trọng nhất, đồng thời là một trong những chiến lược y tế hiệu quả, giúp giảm cả tỷ lệ bệnh tật và tử vong do các bệnh truyền nhiễm(6). Hiện nay, trên thế giới có khoảng 30 bệnh truyền nhiễm có vắc xin phòng bệnh và khoảng 190 quốc gia và vùng lãnh thổ đã đưa vắc xin vào sử dụng phổ cập cho người dân và tiêm chủng thực sự có vai trò rất lớn đối với toàn xã hội.

Chất lượng và độ an toàn của các sản phẩm ngày càng được nâng cao và thuận tiện hơn trong sử dụng(6). Các loại vắc xin phòng COVID-19 và chiến dịch triển khai tiêm 1.1 Các loại vắc xin phòng COVID-19 và chiến dịch triển khai tiêm Chiến dịch tiêm chủng vắc xin phòng COVID-19 bắt đầu được triển khai ở Việt Nam từ năm 2021 dưới sự chỉ đạo của Chính phủ và Bộ Y tế chịu trách nhiệm triển khai. Chiến dịch tiêm chủng ban đầu triển khai triển khai tại một số tỉnh ở nhóm tuổi người lớn từ 18 tuổi trở lên sau đó mở rộng dần về cả địa bàn và đối tượng tiêm chủng. Tới nay, toàn bộ đối tượng từ 12 tuổi trở lên đều có cơ hôi được tiếp cận với vắc xin phòng COVID-19.

Đến tháng 10 năm 2021 đã có 8 loại vắc-xin phòng COVID-19 được Bộ Y tế phê duyệt có điều kiện vắc xin cho nhu cầu cấp bách trong phòng, chống dịch bệnh COVID-19 bao gồm: vắc xin của AstraZeneca, vắc xin Gam-COVID-Vac (tên khác là SPUTNIK V), vắc xin Vero Cell bất hoạt của Sinopharm, vắc xin Comirnaty của Pfizer/BioNTech, vắc xin Moderna, vắc xin Janssen, vắc xin Hayat-Vax và vắc xin Abdala. Cho đến nay, đã có 7 loại vắc xin được nhập khẩu, triển khai trong chiến dịch tiêm chủng vắc xin phòng COVID-19(13).2 Quy trình tiếp nhận và bảo quản vắc xin phòng COVID-19 Vắc xin là sản phẩm sinh học nhạy cảm. Để duy trì chất lượng, vắc xin phải được bảo vệ bởi một dây truyền lạnh đáp ứng các yêu cầu nhiệt độ cụ thể(14). 8 Tại Việt Nam, Cục quản lý dược đã ban hành Quyết định số 478/QĐ-QLD năm 2021 hướng dẫn về việc tiếp nhận, vận chuyển, bảo quản và sử dụng vắc xin phòng COVID-19 gồm (15): - Tiếp nhận vắc xin phòng COVID-19: Chuẩn bị thiết bị lạnh đảm bảo đủ dung tích cần thiết để chứa vắc xin trước khi tiếp nhận vắc xin.

+ Tủ lạnh dương: bảo quản vắc xin ở nhiệt độ +2°C đến +8°C. + Trường hợp các tủ lạnh vẫn còn vắc xin đang bảo quản, cán bộ kho thực hiện sắp xếp lại các vắc xin đang bảo quản đảm bảo đủ diện tích và ngăn cách tránh nhầm lẫn cho việc sắp xếp các vắc xin mới. + Kiểm tra và chuẩn bị đủ các thiết bị theo dõi nhiệt độ bảo quản vắc xin phù hợp đối với từng thiết bị lạnh: Kiểm tra tình trạng hoạt động của các thiết bị theo dõi nhiệt độ của từng tủ lạnh, Thiết bị ghi nhiệt độ tự động. + Chuẩn bị sổ quản lý vắc xin để ghi chép thông tin khi tiếp nhận.

+ Rửa tay: Nhân viên phải rửa tay trước khi cầm vào hộp, lọ vắc xin. - Bảo quản vắc xin COVID-19: + Các thiết bị liên quan: ▪ Tủ lạnh dương. ▪ Thiết bị theo dõi nhiệt độ: nhiệt kế, thiết bị ghi nhiệt độ tự động, chỉ thị đông băng điện tử (nếu có). ▪ Biểu đồ theo dõi nhiệt độ hàng ngày.

+ Những nguyên tắc chung: ▪ KHÔNG để các loại thuốc, hóa chất, bệnh phẩm, thực phẩm và đồ uống trong tủ lạnh bảo quản vắc xin. ▪ KHÔNG bảo quản vắc xin đã hết hạn, vắc xin có nhãn bị mốc trong tủ lạnh bảo quản vắc xin cùng với các vắc xin khác. ▪ KHÔNG mở cửa tủ lạnh thường xuyên và khi không cần thiết.