Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hiện nay, việc thực hiện pháp luật về văn hóa giao tiếp trong tiếp công dân tại các cơ quan hành chính nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và củng cố niềm tin của nhân dân đối với bộ máy công quyền. Theo báo cáo năm 2017, tại Ủy ban nhân dân (UBND) quận Long Biên, thành phố Hà Nội, tổng số buổi tiếp công dân là 1.352 buổi với 1.832 lượt người đến khiếu nại, tố cáo, kiến nghị và phản ánh. Tỷ lệ tiếp dân tại đây được đánh giá cao so với các quận khác trên địa bàn thành phố. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những hạn chế về văn hóa giao tiếp, ứng xử của cán bộ công chức (CBCC) làm công tác tiếp dân, như thái độ hách dịch, cửa quyền, gây khó dễ và vô cảm với nhân dân.

Luận văn thạc sĩ này nhằm khảo sát, đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về văn hóa giao tiếp trong tiếp công dân tại UBND quận Long Biên trong giai đoạn từ năm 2015 đến nay. Mục tiêu cụ thể là làm rõ cơ sở lý luận, đánh giá thành tựu và hạn chế trong thực hiện pháp luật, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác tiếp dân. Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, phục vụ nhân dân tốt hơn, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ CBCC tại địa phương.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào UBND quận Long Biên, với đối tượng nghiên cứu là đội ngũ cán bộ, công chức làm công tác tiếp dân. Nghiên cứu không chỉ có giá trị thực tiễn tại địa phương mà còn hướng tới việc áp dụng rộng rãi trong công tác tiếp công dân trên toàn quốc, góp phần xây dựng hình ảnh người công chức chuẩn mực, gần gũi với nhân dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết về thực hiện pháp luật và lý thuyết về văn hóa giao tiếp trong quản lý hành chính công. Lý thuyết thực hiện pháp luật được hiểu là quá trình hoạt động có mục đích nhằm đưa các quy định pháp luật vào thực tiễn cuộc sống, tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động của các chủ thể pháp luật. Lý thuyết văn hóa giao tiếp tập trung vào các chuẩn mực, giá trị và hành vi ứng xử trong giao tiếp giữa CBCC và công dân, nhằm xây dựng môi trường làm việc văn minh, chuyên nghiệp.

Các khái niệm chính được sử dụng bao gồm:

  • Văn hóa giao tiếp: Hệ thống các nguyên tắc, chuẩn mực văn hóa và đạo đức trong quan hệ giữa con người với con người, thể hiện qua thái độ, hành vi, cách nói năng.
  • Thực hiện pháp luật: Hoạt động nhằm đưa các quy định pháp luật vào cuộc sống, bao gồm các hình thức tuân thủ, chấp hành, sử dụng và áp dụng pháp luật.
  • Tiếp công dân: Quá trình cơ quan nhà nước tiếp đón, lắng nghe, tiếp nhận khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của công dân theo quy định pháp luật.
  • Văn hóa ứng xử: Phản ứng có lựa chọn, tính toán của con người trong giao tiếp nhằm đạt kết quả cao nhất, thể hiện qua thái độ, hành vi, cử chỉ, lời nói.

Khung lý thuyết này giúp phân tích sâu sắc các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật về văn hóa giao tiếp trong tiếp công dân, đồng thời làm cơ sở để đề xuất các giải pháp phù hợp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng, kết hợp với tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về pháp luật và văn hóa giao tiếp. Phương pháp nghiên cứu bao gồm:

  • Nguồn dữ liệu: Sử dụng dữ liệu thứ cấp từ các văn bản pháp luật, báo cáo của UBND quận Long Biên, các tài liệu nghiên cứu trước đây và dữ liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát, phỏng vấn cán bộ công chức và công dân tại địa phương.
  • Phương pháp phân tích: Phân tích và tổng hợp các số liệu thống kê, so sánh các kết quả khảo sát, đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về văn hóa giao tiếp trong tiếp công dân.
  • Cỡ mẫu và chọn mẫu: Khảo sát khoảng 150 cán bộ công chức làm công tác tiếp dân và 200 công dân đã từng tiếp xúc tại UBND quận Long Biên, được chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện.
  • Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ năm 2017 đến 2018, tập trung đánh giá thực trạng giai đoạn 2015 đến nay.

Phương pháp nghiên cứu này đảm bảo tính khoa học, khách quan và thực tiễn, giúp đưa ra các kết luận và đề xuất có cơ sở vững chắc.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

  1. Tỷ lệ tiếp công dân và mức độ hài lòng: Trong năm 2017, UBND quận Long Biên tổ chức 1.352 buổi tiếp công dân với 1.832 lượt người. Khoảng 68% công dân đánh giá cán bộ tiếp dân có thái độ lịch sự, tận tình; tuy nhiên, còn khoảng 32% phản ánh thái độ chưa đúng mực, có biểu hiện hách dịch và cửa quyền.

  2. Mức độ tuân thủ quy định pháp luật về văn hóa giao tiếp: Khoảng 75% cán bộ công chức được khảo sát cho biết họ nhận thức đầy đủ về các quy định pháp luật liên quan đến văn hóa giao tiếp trong tiếp công dân, nhưng chỉ có khoảng 60% thực hiện nghiêm túc các quy định này trong thực tế.

  3. Các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện pháp luật: Có 4 nhóm yếu tố chính ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật về văn hóa giao tiếp gồm: yếu tố chính trị (được đánh giá cao với 85% ý kiến đồng thuận), yếu tố pháp lý (78%), yếu tố kinh tế (khoảng 65%) và yếu tố văn hóa – xã hội (khoảng 70%).

  4. Hạn chế và tồn tại: Khoảng 30% công dân phản ánh còn gặp khó khăn trong giao tiếp với cán bộ tiếp dân, như thái độ thiếu kiên nhẫn, ngôn ngữ chưa chuẩn mực, và thủ tục hành chính còn phức tạp. Ngoài ra, việc kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm về văn hóa giao tiếp chưa được thực hiện thường xuyên và nghiêm túc.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy, mặc dù UBND quận Long Biên đã có nhiều nỗ lực trong việc thực hiện pháp luật về văn hóa giao tiếp trong tiếp công dân, nhưng vẫn còn những hạn chế đáng kể. Nguyên nhân chủ yếu là do nhận thức chưa đồng đều trong đội ngũ CBCC, sự thiếu đồng bộ trong công tác kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm, cũng như ảnh hưởng của các yếu tố kinh tế – xã hội.

So sánh với các nghiên cứu trước đây tại các địa phương khác, tỷ lệ hài lòng của công dân tại Long Biên tương đối cao nhưng vẫn thấp hơn mức kỳ vọng của chính quyền thành phố Hà Nội. Việc trình bày dữ liệu qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ hài lòng của công dân theo từng năm và bảng tổng hợp các yếu tố ảnh hưởng sẽ giúp minh họa rõ nét hơn về thực trạng và xu hướng cải thiện.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là làm rõ vai trò quan trọng của việc thực hiện pháp luật về văn hóa giao tiếp trong nâng cao hiệu quả công tác tiếp dân, góp phần xây dựng hình ảnh người cán bộ công chức thân thiện, trách nhiệm và chuyên nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

  1. Tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật: Tổ chức các lớp tập huấn, hội thảo định kỳ về văn hóa giao tiếp và pháp luật tiếp công dân cho cán bộ công chức, nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng giao tiếp. Mục tiêu đạt 100% cán bộ tiếp dân được đào tạo trong vòng 12 tháng tới. Chủ thể thực hiện: UBND quận Long Biên phối hợp với Học viện Hành chính Quốc gia.

  2. Xây dựng bộ quy tắc ứng xử cụ thể và dễ hiểu: Ban hành bộ quy tắc ứng xử chi tiết, phù hợp với đặc thù địa phương, làm tài liệu hướng dẫn cho cán bộ công chức trong công tác tiếp dân. Thời gian thực hiện trong 6 tháng. Chủ thể thực hiện: Văn phòng UBND quận Long Biên.

  3. Tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm: Thiết lập hệ thống giám sát thường xuyên, bao gồm khảo sát ý kiến công dân và kiểm tra nội bộ, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm quy định về văn hóa giao tiếp. Mục tiêu giảm 50% số vụ vi phạm trong 2 năm tới. Chủ thể thực hiện: Ban Thanh tra nhân dân và các cơ quan chức năng quận.

  4. Cải tiến quy trình tiếp công dân và nâng cấp cơ sở vật chất: Rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục, tạo môi trường tiếp dân thân thiện, trang bị phòng tiếp dân hiện đại, đảm bảo sự thuận tiện và tôn trọng công dân. Thời gian thực hiện: 1 năm. Chủ thể thực hiện: UBND quận Long Biên phối hợp với các phòng ban liên quan.

  5. Khuyến khích sự tham gia giám sát của nhân dân: Tăng cường vai trò của các tổ chức xã hội, đoàn thể trong việc giám sát hoạt động tiếp công dân, tạo kênh phản hồi hiệu quả. Chủ thể thực hiện: Mặt trận Tổ quốc quận Long Biên và các tổ chức đoàn thể.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  1. Cán bộ, công chức làm công tác tiếp dân: Nghiên cứu giúp nâng cao nhận thức, kỹ năng giao tiếp và ứng xử, từ đó cải thiện chất lượng phục vụ nhân dân.

  2. Lãnh đạo các cơ quan hành chính nhà nước: Sử dụng luận văn làm cơ sở để xây dựng chính sách, quy chế và kế hoạch đào tạo, kiểm tra nhằm nâng cao hiệu quả công tác tiếp dân.

  3. Nhà nghiên cứu và giảng viên chuyên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính: Tài liệu tham khảo quan trọng cho các nghiên cứu tiếp theo về văn hóa giao tiếp và thực thi pháp luật trong quản lý nhà nước.

  4. Công dân và tổ chức xã hội: Hiểu rõ quyền và nghĩa vụ trong quá trình tiếp công dân, từ đó phát huy vai trò giám sát, góp phần xây dựng bộ máy nhà nước trong sạch, vững mạnh.

Câu hỏi thường gặp

  1. Pháp luật về văn hóa giao tiếp trong tiếp công dân có vai trò gì?
    Pháp luật này giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, củng cố niềm tin của nhân dân và định hướng chuẩn mực giao tiếp ứng xử cho cán bộ công chức, góp phần xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp.

  2. UBND quận Long Biên đã thực hiện pháp luật này như thế nào?
    Theo báo cáo, quận đã tổ chức hơn 1.300 buổi tiếp dân với tỷ lệ hài lòng khoảng 68%, tuy nhiên vẫn còn tồn tại hạn chế về thái độ và ứng xử của một bộ phận cán bộ công chức.

  3. Những yếu tố nào ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật về văn hóa giao tiếp?
    Bao gồm yếu tố chính trị, pháp lý, kinh tế và văn hóa – xã hội, trong đó yếu tố chính trị và pháp lý được đánh giá là quan trọng nhất.

  4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật này?
    Cần tăng cường đào tạo, xây dựng quy tắc ứng xử cụ thể, kiểm tra giám sát nghiêm túc, cải tiến quy trình tiếp dân và khuyến khích sự tham gia giám sát của nhân dân.

  5. Công dân có quyền gì khi tiếp xúc với cán bộ tiếp dân?
    Công dân có quyền được tiếp đón lịch sự, được giải thích rõ ràng về quy định pháp luật, được khiếu nại, tố cáo nếu cán bộ có hành vi vi phạm, và được bảo đảm an toàn trong quá trình tiếp dân.

Kết luận

  • Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và pháp luật về văn hóa giao tiếp trong tiếp công dân, đồng thời đánh giá thực trạng tại UBND quận Long Biên từ năm 2015 đến nay.
  • Kết quả nghiên cứu chỉ ra những thành tựu và hạn chế trong thực hiện pháp luật, với tỷ lệ hài lòng của công dân đạt khoảng 68% và nhận thức pháp luật của cán bộ đạt 75%.
  • Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật, bao gồm đào tạo, xây dựng quy tắc ứng xử, kiểm tra giám sát và cải tiến quy trình tiếp dân.
  • Nghiên cứu có giá trị thực tiễn cao, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ công chức “Kỷ cương - Trách nhiệm - Tận tình - Thân thiện” tại địa phương và trên toàn quốc.
  • Các bước tiếp theo là triển khai các giải pháp đề xuất, theo dõi đánh giá hiệu quả và mở rộng nghiên cứu sang các địa phương khác nhằm hoàn thiện công tác tiếp công dân trong cả nước.

Quý độc giả và các cơ quan quản lý nhà nước được khuyến khích tham khảo và áp dụng kết quả nghiên cứu nhằm nâng cao chất lượng công tác tiếp công dân, góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch và hiệu quả.