Luận án tiến sĩ thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử án hình sự của viện kiểm sát nhân dân cấp cao ở nước ta hiện nay

Luận án tiến sĩ phân tích thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử án hình sự của viện kiểm sát nhân dân cấp cao ở nước ta, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng

• Tác giả: Nguyễn Hoài Nam
• Người hướng dẫn: PGS. Cao Thị Oanh
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Thực Hành Quyền Công Tố Và Kiểm Sát Xét Xử Án Hình Sự Tại Viện Kiểm Sát Nhân Dân Cấp Cao
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.2. Tình hình nghiên cứu ngoài nước
• 1.3. Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án và những vấn đề đặt ra tiếp tục nghiên cứu trong luận án
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ VÀ KIỂM SÁT XÉT XỬ VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP CAO
• 2.1. Những vấn đề lý luận về thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân cấp cao
• 2.2. Những vấn đề lý luận về kiểm sát xét xử vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân cấp cao
• 2.3. Mối quan hệ, các yếu tố tác động và tiêu chí đánh giá chất lượng thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân cấp cao
• 3. CHƯƠNG 3: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ VÀ KIỂM SÁT XÉT XỬ VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP CAO Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
• 3.1. Quy định của pháp luật về thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử vụ án hình sự của Viện Kiểm sát nhân dân cấp cao ở nước ta hiện nay
• 3.2. Thực tiễn thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử vụ án hình sự của Viện Kiểm sát nhân dân cấp cao ở nước ta hiện nay
• 4. CHƯƠNG 4: YÊU CẦU, QUAN ĐIỂM ĐỊNH HƯỚNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM CHẤT LƯỢNG THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ, KIỂM SÁT XÉT XỬ VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP CAO Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
• 4.1. Yêu cầu đặt ra cho thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử vụ án hình sự của Viện Kiểm sát nhân dân cấp cao
• 4.2. Quan điểm định hướng đảm bảo chất lượng thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử vụ án hình sự của Viện Kiểm sát nhân dân cấp cao
• 4.3. Các giải pháp đảm bảo chất lượng thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử vụ án hình sự của viện kiểm sát nhân dân cấp cao
• MỞ ĐẦU
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1 Thống kê kết quả kiểm sát bản án sơ thẩm hình sự của các VKSND cấp cao từ ngày 01/6/2015 đến 30/11/2018
• Phụ lục 2 Thống kê kết quả THQCT và KSXX PT án hình sự của các VKSND cấp cao từ ngày 01/6/2015 đến 30/11/2018
• Phụ lục 3 Thống kê kết quả giải quyết đơn đề nghị kháng nghị GĐT, TT hình sự của các VKSND cấp cao từ ngày 01/6/2015 đến 30/11/2018
• Phụ lục 4 Thống kê kết quả THQCT và KSXX GĐT, TT án hình sự của các VKSND cấp cao từ ngày 01/6/2015 đến 30/11/2018
• Phụ lục 5 Thống kê kết quả THQCT và KSXX PT án hình sự của các Viện phúc thẩm VKSND tối cao từ ngày 01/12/2008 đến 31/5/2015

Tóm tắt

I. Tổng quan về thực hành quyền công tố

Thực hành quyền công tố (quyền công tố) là một trong những chức năng quan trọng của Viện Kiểm sát Nhân dân cấp cao. Chức năng này không chỉ đảm bảo việc truy tố tội phạm mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Trong bối cảnh pháp luật hình sự hiện hành, việc thực hiện quyền công tố cần phải tuân thủ các quy định của pháp luật hình sự và tố tụng hình sự. Đặc biệt, công tố viên có trách nhiệm trong việc đảm bảo tính chính xác và công bằng trong quá trình xét xử. Theo đó, việc thực hành quyền công tố không chỉ dừng lại ở việc truy tố mà còn bao gồm việc giám sát các hoạt động tư pháp khác nhằm đảm bảo sự công bằng trong xét xử. Điều này thể hiện rõ trong các quy trình tố tụng hình sự, nơi mà kiểm sát viên đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan.

1.1. Định nghĩa và vai trò của quyền công tố

Quyền công tố được định nghĩa là quyền của cơ quan công tố trong việc truy tố tội phạm và bảo vệ lợi ích của Nhà nước. Vai trò của quyền công tố không chỉ là thực hiện các hoạt động truy tố mà còn là giám sát các hoạt động tư pháp khác, đảm bảo rằng mọi quyết định của Tòa án đều tuân thủ pháp luật. Điều này có nghĩa là Viện Kiểm sát Nhân dân không chỉ là một cơ quan thực hiện quyền lực nhà nước mà còn là một cơ quan bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Việc thực hiện quyền công tố cần phải được thực hiện một cách công bằng và minh bạch, nhằm đảm bảo rằng mọi người đều được đối xử công bằng trước pháp luật.

II. Kiểm sát xét xử hình sự

Kiểm sát xét xử hình sự (kiểm sát xét xử) là một trong những nhiệm vụ chính của Viện Kiểm sát Nhân dân cấp cao. Nhiệm vụ này bao gồm việc giám sát các hoạt động xét xử của Tòa án, đảm bảo rằng các quyết định của Tòa án được đưa ra dựa trên các chứng cứ và quy định pháp luật. Kiểm sát viên có trách nhiệm theo dõi và đánh giá các bản án, quyết định của Tòa án, từ đó đưa ra các kháng nghị nếu phát hiện sai sót. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan mà còn góp phần nâng cao chất lượng xét xử. Việc kiểm sát xét xử hình sự còn giúp phát hiện và ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật trong quá trình xét xử, từ đó bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

2.1. Quy trình kiểm sát xét xử

Quy trình kiểm sát xét xử hình sự bao gồm nhiều giai đoạn khác nhau, từ việc tiếp nhận hồ sơ vụ án cho đến việc theo dõi phiên tòa. Cơ quan công tố có trách nhiệm đảm bảo rằng mọi hoạt động xét xử đều diễn ra theo đúng quy định của pháp luật. Trong quá trình này, các giai đoạn tố tụng như điều tra, truy tố và xét xử đều cần được giám sát chặt chẽ. Việc kiểm sát không chỉ dừng lại ở việc theo dõi mà còn bao gồm việc đánh giá chất lượng của các bản án, quyết định của Tòa án. Điều này giúp đảm bảo rằng mọi quyết định đều được đưa ra một cách công bằng và hợp lý.

III. Thực tiễn thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử

Thực tiễn thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử hình sự tại Viện Kiểm sát Nhân dân cấp cao hiện nay cho thấy nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng tồn tại không ít thách thức. Việc thực hiện quyền công tố và kiểm sát xét xử cần phải được cải thiện để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội. Các cơ quan công tố cần phải nâng cao năng lực chuyên môn, cải thiện quy trình làm việc và tăng cường sự phối hợp với các cơ quan khác trong hệ thống tư pháp. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả công tác mà còn đảm bảo rằng quyền lợi của công dân được bảo vệ một cách tốt nhất.

3.1. Đánh giá thực tiễn

Đánh giá thực tiễn cho thấy rằng mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc thực hiện quyền công tố và kiểm sát xét xử, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết. Các quy định pháp luật hiện hành chưa hoàn toàn phù hợp với thực tiễn, dẫn đến khó khăn trong việc áp dụng. Hơn nữa, sự thiếu hụt về nguồn lực và cơ sở vật chất cũng ảnh hưởng đến hiệu quả công tác của các kiểm sát viên. Do đó, cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục những hạn chế này, nhằm nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử hình sự.

IV. Giải pháp nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử

Để nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử hình sự, cần có một số giải pháp cụ thể. Trước hết, cần cải thiện quy trình làm việc của các cơ quan công tố, đảm bảo rằng mọi hoạt động đều được thực hiện một cách minh bạch và hiệu quả. Thứ hai, cần tăng cường đào tạo và bồi dưỡng cho công tố viên và kiểm sát viên, giúp họ nâng cao năng lực chuyên môn và kỹ năng thực hiện nhiệm vụ. Cuối cùng, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan trong hệ thống tư pháp, nhằm đảm bảo rằng mọi quyết định đều được đưa ra dựa trên các chứng cứ và quy định pháp luật.

4.1. Đề xuất giải pháp

Các giải pháp đề xuất bao gồm việc hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến quyền công tố và kiểm sát xét xử, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện nhiệm vụ của các cơ quan công tố. Đồng thời, cần tăng cường sự giám sát và đánh giá hoạt động của các kiểm sát viên, từ đó phát hiện và khắc phục kịp thời những sai sót trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Việc này không chỉ giúp nâng cao chất lượng công tác mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công cuộc cải cách tư pháp theo tinh thần Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị đã đặt ra yêu cầu tái cấu trúc căn bản hệ thống các cơ quan tư pháp tại Việt Nam, đỉnh điểm là việc thiết lập mô hình Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) cấp cao theo Luật Tổ chức VKSND năm 2014 và Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2015. Trong nền tư pháp hiện đại, việc bảo đảm tính chính xác, khách quan và công bằng trong phán quyết hình sự đòi hỏi thiết chế kiểm soát tư pháp chặt chẽ thông qua các thủ tục phúc thẩm (PT), giám đốc thẩm (GĐT) và tái thẩm (TT). Luận án tiến sĩ luật học "Thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân cấp cao ở nước ta hiện nay" của NCS. Nguyễn Hoài Nam (chuyên ngành Luật hình sự và tố tụng hình sự, mã số 9 38 01 04, người hướng dẫn khoa học: PGS. Cao Thị Oanh, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam - Học viện Khoa học Xã hội, 2018) là công trình nghiên cứu tiên phong, giải quyết toàn diện khoảng trống học thuật về mô hình tổ chức và phương thức vận hành của cấp kiểm sát trung gian này.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi được xác định rõ: Trước thời điểm luận án công bố, các công trình học thuật chủ yếu tập trung vào lý luận chung về quyền công tố (Lê Thị Tuyết Hoa, 2002; Lê Hữu Thể, 2005; Tôn Thiện Phương, 2017) hoặc nghiên cứu hoạt động kiểm sát ở cấp sơ thẩm và các viện phúc thẩm trực thuộc VKSND tối cao trước đây. Chưa có công trình khoa học nào phân định ranh giới lý luận, đánh giá thực chứng tác động tương hỗ giữa hai chức năng hiến định: Thực hành quyền công tố (THQCT) và Kiểm sát xét xử (KSXX) tại cấp VKSND cấp cao trong bối cảnh phân cấp thẩm quyền tài phán mới.

Luận án thiết lập hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Bản chất pháp lý, phạm vi và mối quan hệ biện chứng giữa THQCT và KSXX trong các giai đoạn PT, GĐT, TT của VKSND cấp cao được cấu thành như thế nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Thực trạng pháp luật thực định và hoạt động áp dụng pháp luật của 03 VKSND cấp cao (tại Hà Nội, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh) bộc lộ những bất cập, xung đột thẩm quyền và rào cản tố tụng nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Những giải pháp mang tính hệ thống nào về lập pháp, tổ chức bộ máy và kỹ năng nghiệp vụ kiểm sát viên (KSV) cần được triển khai để nâng cao chất lượng xét xử hình sự?
• Giả thuyết nghiên cứu 1 (H1): Việc chuyển giao thẩm quyền PT, GĐT, TT từ VKSND tối cao về VKSND cấp cao tối ưu hóa hiệu quả kiểm soát án sơ thẩm nhưng tạo áp lực quá tải cục bộ và xung đột nhận thức về giới hạn kháng nghị.
• Giả thuyết nghiên cứu 2 (H2): Hoạt động kháng nghị theo hướng có lợi cho bị cáo (giảm nhẹ hình phạt, tuyên vô tội) về bản chất vẫn là một phương thức THQCT nhằm hiện thực hóa mục tiêu chính nghĩa pháp luật, bác bỏ quan điểm thu hẹp công tố thuần túy là buộc tội.

Khung lý thuyết của luận án tích hợp thuyết phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực nhà nước, lý luận về các chức năng cơ bản của tố tụng hình sự (buộc tội, bào chữa, xét xử) và thuyết cân bằng giá trị công tố. Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu thực chứng 10 năm (2008–2018), chia thành hai giai đoạn đối chứng: Giai đoạn 01/12/2008 – 31/5/2015 (các Viện phúc thẩm VKSND tối cao) và giai đoạn 01/6/2015 – 30/11/2018 (toàn bộ 03 VKSND cấp cao), lượng hóa qua 5 phụ lục thống kê chuyên sâu về kiểm sát bản án sơ thẩm, giải quyết đơn kháng nghị và kết quả tranh tụng tại phiên tòa.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước và quốc tế cho thấy bức tranh đa chiều về cơ chế công tố và giám sát tư pháp:

Nhóm nghiên cứu lý luận nền tảng về quyền công tố (QCT) và THQCT tại Việt Nam gồm các công trình của Lê Thị Tuyết Hoa (2002), Lê Hữu Thể (2005), Đỗ Văn Đương (2006, 2012), Nguyễn Minh Đức (2012), Nguyễn Văn Quảng (2012), Trần Đình Nhã (2014) và Tôn Thiện Phương (2017). Các tác giả đã khẳng định mối quan hệ bản chất giữa quyền lực nhà nước và phương thức thực thi quyền lực. Đáng chú ý, Nguyễn Mạnh Hùng (2012) khi phân tích ba chức năng cơ bản trong tố tụng hình sự đã chỉ ra rằng buộc tội, bào chữa và xét xử luôn tồn tại khách quan và quy định lẫn nhau dưới mọi mô hình tố tụng.

Nhóm nghiên cứu về mô hình tố tụng và tranh tụng bao gồm Nguyễn Trương Tín (2009), Nguyễn Đức Mai (2009), Lê Hữu Thể & Nguyễn Thị Thủy (2010), Nguyễn Ngọc Chí (2011), Nguyễn Duy Giảng (2011) và luận án của Nguyễn Thị Thủy (2014). Các nghiên cứu này làm rõ đặc điểm của mô hình tố tụng thẩm vấn (inquisitorial), tranh tụng (adversarial) và mô hình pha trộn (mixed model), từ đó xác định vị trí của Viện kiểm sát trong xu thế mở rộng tranh tụng tư pháp theo tinh thần cải cách.

Nhóm nghiên cứu về thủ tục xét xử và kháng nghị PT, GĐT, TT quy tụ các công trình của Nguyễn Đức Mai (2004, 2010), Phan Thị Thanh Mai (2007), Vũ Gia Lâm (2006, 2008, 2009), Dương Thanh Biểu (2005, 2008, 2010), Đinh Văn Quế (2013), Nguyễn Huy Tiến (2009, 2010, 2015) và Nguyễn Hòa Bình (2016). Các tác giả đi sâu vào nguyên tắc hai cấp xét xử, kỹ năng tranh luận và chế định kháng nghị phúc thẩm.

Luận án định vị vị trí học thuật thông qua giải quyết hai luồng tranh luận đối lập cốt lõi:

1. Tranh luận về phạm vi quyền công tố trong giai đoạn GĐT, TT: Một luồng quan điểm cho rằng khi bản án đã có hiệu lực pháp luật thì QCT chấm dứt, hoạt động của VKS tại phiên tòa GĐT, TT thuần túy là giám sát tư pháp. Luận án phản bác quan điểm này, khẳng định THQCT vẫn tiếp diễn khi KSV bảo vệ quan điểm truy tố bị cấp dưới bác bỏ hoặc kháng nghị nhằm sửa chữa sai lầm, bảo đảm xử lý đúng người, đúng tội.
2. Tranh luận về thẩm quyền xét xử phúc thẩm: Xung đột giữa trường phái "Phúc thẩm mở rộng" (cho phép tòa cấp trên xét xử lại toàn diện không giới hạn phạm vi kháng cáo, kháng nghị) và trường phái "Phúc thẩm thu hẹp" (giới hạn trong phạm vi yêu cầu kháng cáo, kháng nghị). Luận án ủng hộ mô hình kết hợp có kiểm soát nhằm bảo đảm nguyên tắc hai cấp xét xử không bị triệt tiêu.

So sánh quốc tế làm sáng tỏ tính đặc thù của thể chế Việt Nam:

• Trường hợp Cộng hòa Pháp và Cộng hòa Liên bang Đức (Civil Law): Theo nghiên cứu của John Hatchard, Barbara Huber & Richard Vogler (1991/1996) và Jean-Philippe Rivaud (2012), hệ thống tư pháp Pháp duy trì Tòa phá án (Cour de cassation) để kiểm tra tính hợp pháp mà không xét xử lại sự việc, trong khi Đức áp dụng thủ tục phúc thẩm lần 1 (Berufung - xét xử lại chứng cứ) và phúc thẩm lần 2 (Revision - xem xét áp dụng luật). Cả hai nước trao quyền kháng nghị rộng cho công tố viên đối với cả bản án kết tội lẫn tha bổng.
• Trường hợp Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa: Theo Giáo trình Chế độ công tố và Giáo trình Công tác kiểm sát của Học viện Cán bộ Kiểm sát Quốc gia Trung Quốc (2002) cùng chuyên đề của Liling Yue (2012), Viện kiểm sát Trung Quốc thực hiện vị trí song trùng: vừa là cơ quan công tố, vừa là cơ quan giám sát pháp luật. Điểm tương đồng này cung cấp cơ sở đối sánh sâu sắc cho việc duy trì song song hai chức năng THQCT và KSXX tại VKSND cấp cao Việt Nam.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và làm sâu sắc lý luận luật tố tụng hình sự trên các bình diện:

• Tường minh hóa mối quan hệ biện chứng giữa QCT và THQCT: Trích dẫn chuẩn xác từ luận án: "Mối quan hệ giữa QCT và THQCT trong TTHS là mối quan hệ biện chứng giữa quyền lực nhà nước và cách thức tổ chức thực hiện quyền lực ấy". QCT là quyền lực thuộc về nhà nước, còn THQCT là tổng hợp các hành vi, biện pháp pháp lý cụ thể do cơ quan được ủy quyền tiến hành để đưa tội phạm ra truy cứu trách nhiệm trước tòa án.
• Định nghĩa chuẩn xác về Quyền công tố: Luận án đưa ra định nghĩa nền tảng: "Quyền công tố trong tố tụng hình sự là quyền đại diện cho nhà nước để buộc tội đối với người đã thực hiện hành vi phạm tội".
• Phát triển lý thuyết "Cân bằng giá trị công tố" trong giai đoạn xét lại bản án: Luận án chứng minh rằng kháng nghị của VKS theo hướng có lợi cho người bị kết án không phải là sự từ bỏ chức năng công tố, mà là sự thực thi công tố ở cấp độ cao nhất: bảo đảm "chính nghĩa pháp luật" (không làm oan người vô tội, không bỏ lọt tội phạm), "trình tự công bằng" và "hiệu quả tố tụng".

Hệ thống mệnh đề lý thuyết (Theoretical Propositions):

• Mệnh đề P1: THQCT không tự chấm dứt khi kết thúc xét xử sơ thẩm mà duy trì liên tục qua giai đoạn PT, GĐT, TT thông qua quyền năng phát động kháng nghị và quyền bảo vệ quan điểm buộc tội trước hội đồng tài phán.
• Mệnh đề P2: KSXX là phương thức kiểm soát quyền lực tư pháp mang tính độc lập tương đối với THQCT, bảo đảm hoạt động xét xử tuân thủ tuyệt đối chuẩn mực tố tụng định sẵn.
• Mệnh đề P3: Chất lượng THQCT và KSXX tại cấp phúc thẩm tỷ lệ thuận với mức độ độc lập chuyên môn và năng lực thu thập, đánh giá chứng cứ bổ sung của KSV trước khi mở phiên tòa.
• Mệnh đề P4: Sự phân định rõ giữa căn cứ kháng nghị GĐT (vi phạm nghiêm trọng thủ tục/áp dụng luật) và kháng nghị TT (xuất hiện tình tiết mới làm thay đổi bản chất vụ án) là điều kiện tiên quyết ngăn ngừa tình trạng lạm dụng thủ tục giám đốc để xét xử lại lần thứ ba.

Khung phân tích độc đáo

Luận án thiết lập khung phân tích tích hợp 3 chiều kích lý thuyết:

1. Thuyết kiểm soát quyền lực nhà nước của Montesquieu: Dẫn chiếu luận điểm kinh điển trong văn bản: "Montesqieu đã viết: 'Bất cứ ai có quyền đều có xu hướng lạm quyền, họ cứ sử dụng quyền đến khi nào gặp phải giới hạn'". Khung phân tích định vị KSXX của VKSND cấp cao như một thiết chế kiểm soát đối trọng (checks and balances) đối với quyền lực xét xử của TAND cấp tỉnh và TAND cấp cao.
2. Thuyết cấu trúc chức năng tố tụng (Damaska & Packer): Phân tích sự tương tác giữa 3 chức năng: Buộc tội (VKS) – Bào chữa (Luật sư/Bị cáo) – Xét xử (Tòa án) trong môi trường mở rộng tranh tụng tại cấp phúc thẩm.
3. Thuyết cân bằng giá trị công tố: Đo lường tính chuẩn mực của hành vi công tố dựa trên sự cân bằng giữa yêu cầu trừng phạt tội phạm và bảo vệ quyền con người theo Điều 14(5) Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị (ICCPR) và Quy chế Rome (Điều 81, 83).

Điều kiện biên (boundary conditions) của mô hình: Áp dụng riêng biệt cho cấp VKSND cấp cao trong hệ thống 4 cấp tư pháp Việt Nam; giới hạn trong phạm vi thẩm quyền xét xử phúc thẩm đối với bản án sơ thẩm của TAND cấp tỉnh chưa có hiệu lực, và thẩm quyền GĐT, TT đối với bản án đã có hiệu lực của TAND cấp tỉnh, TAND cấp huyện trong phạm vi địa hạt tư pháp.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng triết học pháp lý duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lênin, kết hợp quan điểm hiện thực phê phán (critical realism) và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật.

Thiết kế nghiên cứu đa phương pháp kết hợp định tính và định lượng (mixed-methods design):

• Cấp độ vĩ mô (Macro-level): Phương pháp phân tích thể chế, luật học so sánh đối chiếu hệ thống tố tụng của Pháp, Đức, Anh, Mỹ, Nga, Trung Quốc để xác định mô hình tối ưu cho cấp phúc thẩm chuyên trách.
• Cấp độ trung gian (Meso-level): Đánh giá cấu trúc tổ chức và kết quả thực hiện thẩm quyền của 03 VKSND cấp cao trong mối quan hệ với TAND cấp cao và VKSND tối cao.
• Cấp độ vi mô (Micro-level): Khảo sát thực tiễn hồ sơ vụ án, hành vi tranh tụng, kỹ năng lập luận và hiệu quả kháng nghị của KSV tại các phiên tòa cụ thể.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Chiến lược thu thập và xử lý dữ liệu tuân thủ chuẩn mực học thuật nghiêm ngặt:

• Khung chọn mẫu: Tổng điều tra toàn bộ số liệu thống kê nghiệp vụ của ngành Kiểm sát nhân dân liên quan đến hoạt động THQCT và KSXX hình sự trong phạm vi toàn quốc.
• Giai đoạn đối chứng 1 (Baseline Sample): Toàn bộ dữ liệu 6,5 năm (01/12/2008 – 31/5/2015) của 03 Viện phúc thẩm thuộc VKSND tối cao tại Hà Nội, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh (Phụ lục 5).
• Giai đoạn khảo sát chính (Treatment Sample): Toàn bộ dữ liệu thực chứng 3,5 năm (01/6/2015 – 30/11/2018) từ ngày 03 VKSND cấp cao chính thức đi vào hoạt động (Phụ lục 1, 2, 3, 4).
• Quy trình tam giác hóa (Triangulation):
  • Tam giác hóa dữ liệu: Đối chiếu báo cáo thống kê chính thức của VKSND tối cao với báo cáo tổng kết năm của từng VKSND cấp cao.
  • Tam giác hóa phương pháp: Kết hợp phân tích văn bản quy phạm pháp luật, số liệu thống kê với tổ chức tọa đàm khoa học và phỏng vấn trực tiếp chuyên gia đầu ngành, KSV cao cấp, Thẩm phán TAND cấp cao.

Data và phân tích

Đặc điểm và quy mô mẫu dữ liệu:

• Dữ liệu Phụ lục 1: Thống kê 100% kết quả kiểm sát bản án sơ thẩm hình sự của các TAND cấp tỉnh gửi về 03 VKSND cấp cao từ 01/6/2015 đến 30/11/2018.
• Dữ liệu Phụ lục 2: Thống kê toàn bộ các vụ án thụ lý, giải quyết THQCT và KSXX phúc thẩm hình sự của 03 VKSND cấp cao.
• Dữ liệu Phụ lục 3: Thống kê 100% kết quả thụ lý, phân loại và giải quyết đơn đề nghị kháng nghị GĐT, TT hình sự.
• Dữ liệu Phụ lục 4: Thống kê số lượng phiên tòa GĐT, TT mà Ủy ban Kiểm sát và KSV 03 VKSND cấp cao tham gia thực hành quyền công tố.
• Dữ liệu Phụ lục 5: Tập hợp dữ liệu lịch sử của Viện phúc thẩm 1, 2, 3 thuộc VKSND tối cao giai đoạn 2008–2015 làm thước đo đối chứng độ trễ thể chế.

Phân tích định lượng so sánh chỉ số chấp nhận kháng nghị (Protest Acceptance Rate), tỷ lệ hủy/sửa án sơ thẩm, tỷ lệ giải quyết đơn thư khiếu nại tư pháp qua các phần mềm xử lý dữ liệu thống kê chuyên ngành của ngành Kiểm sát, bảo đảm độ tin cậy và giá trị nội tại (internal validity) cao nhất.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Sự bùng nổ khối lượng thụ lý và áp lực quá tải cục bộ: Sau khi thành lập ngày 01/6/2015, 03 VKSND cấp cao phải tiếp nhận khối lượng công việc khổng lồ từ cả VKSND tối cao chuyển giao (án phúc thẩm) và tiếp nhận mới thẩm quyền GĐT, TT đối với bản án của cả cấp tỉnh và cấp huyện. Tỷ lệ giải quyết đơn đề nghị kháng nghị GĐT, TT đạt kết quả tích cực nhưng luôn chịu áp lực thời hạn tố tụng nghiêm ngặt.
2. Chênh lệch chất lượng kháng nghị phúc thẩm giữa các cấp kiểm sát: Kháng nghị phúc thẩm của VKSND cấp cao có tỷ lệ Tòa án chấp nhận cao hơn đáng kể so với kháng nghị của VKSND cấp tỉnh, do KSV cấp cao có trình độ chuyên môn vượt trội, tính độc lập cao hơn và không chịu áp lực hành chính tại địa phương.
3. Nghịch lý về thẩm quyền thu thập chứng cứ bổ sung ở cấp phúc thẩm: Mặc dù BLTTHS 2015 đã quy định quyền tự xác minh hoặc yêu cầu cấp dưới xác minh, trong thực tiễn giai đoạn 2015–2018, KSV cấp cao gặp nhiều rào cản về cơ chế phối hợp liên ngành, thời hạn nghiên cứu hồ sơ ngắn, dẫn đến tình trạng buộc phải đề nghị hủy án để điều tra lại dù có thể khắc phục tại cấp phúc thẩm, gây lãng phí chi phí tố tụng.
4. Hiệu quả tranh tụng thực chất tại phiên tòa phúc thẩm có chuyển biến đột phá: KSV không còn đóng vai trò "đọc cáo trạng/luận tội thụ động" mà chủ động xét hỏi, đối đáp trực diện với từng luận điểm bào chữa của luật sư. Các bản phát biểu quan điểm giải quyết vụ án kết tinh từ khâu nghiên cứu hồ sơ kỹ lưỡng, giúp tỷ lệ quan điểm của VKS được Hội đồng xét xử chấp thuận đạt mức cao.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Xác lập vị thế độc lập và tầm quan trọng của cấp kiểm sát trung gian trong mô hình tố tụng thẩm vấn kết hợp tranh tụng; hoàn thiện lý thuyết phân định giữa quyền kháng nghị sửa án và quyền kháng nghị hủy án.
• Về mặt phương pháp luận: Cung cấp bộ chỉ báo định lượng đo lường chất lượng công tác kiểm sát tư pháp (tỷ lệ chấp nhận kháng nghị, tỷ lệ đình chỉ, tỷ lệ án hủy có lỗi của KSV) có thể chuẩn hóa cho toàn hệ thống.
• Về mặt ứng dụng thực tiễn: Chuẩn hóa quy trình 3 bước cho KSV: (1) Kỹ năng nghiên cứu hồ sơ và lập bảng trích cứu chứng cứ; (2) Kỹ năng xây dựng đề cương xét hỏi và dự thảo phát biểu tranh luận; (3) Kỹ năng kiểm sát biên bản phiên tòa và xử lý sau phiên xử.
• Về mặt chính sách và lập pháp: Đề xuất lộ trình sửa đổi, bổ sung BLTTHS 2015 và Luật Tổ chức VKSND 2014: mở rộng thời hạn nghiên cứu hồ sơ cho VKS cấp cao lên 45-60 ngày đối với các đại án kinh tế - tham nhũng; bổ sung thẩm quyền trực tiếp tiến hành một số biện pháp điều tra tố tụng cho KSV cấp cao trong giai đoạn chuẩn bị xét xử phúc thẩm.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận khách quan các giới hạn nghiên cứu:

• Giới hạn về khung thời gian thực chứng: Dữ liệu hoạt động trực tiếp của VKSND cấp cao mới bao quát 3,5 năm đầu tiên (01/6/2015 – 30/11/2018) từ khi thành lập. Đây là giai đoạn tổ chức bộ máy đang trong quá trình kiện toàn, vừa làm vừa rút kinh nghiệm nên một số chỉ số mang tính biến động chuyển tiếp.
• Giới hạn về dữ liệu phi hình sự: Luận án tập trung chuyên sâu vào án hình sự, chưa mở rộng so sánh tương quan với thực hành quyền công tố/kiểm sát xét xử trong các lĩnh vực dân sự, hành chính, kinh doanh thương mại tại VKSND cấp cao.
• Điều kiện biên về địa hạt tư pháp: Nghiên cứu bao quát 03 VKSND cấp cao nhưng chưa đi sâu lượng hóa sự khác biệt về cơ cấu tội phạm đặc thù giữa ba miền Bắc – Trung – Nam.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

1. Đánh giá tác động dài hạn của mô hình VKSND cấp cao sau 10 năm thi hành BLTTHS 2015 (giai đoạn 2018–2028).
2. Nghiên cứu chuyên đề về cơ chế chuyển đổi số, ứng dụng hồ sơ án điện tử và trí tuệ nhân tạo trong việc hỗ trợ KSV cấp cao rà soát đơn kháng nghị GĐT, TT.
3. Hoàn thiện chế định tranh tụng trong các vụ án tham nhũng, chức vụ quy mô lớn được xét xử theo thủ tục phúc thẩm tại TAND cấp cao.
4. Mở rộng nghiên cứu so sánh thể chế kiểm sát phúc thẩm tại các quốc gia ASEAN trong quá trình hội nhập tư pháp quốc tế.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Luận án là tài liệu tham khảo chuẩn mực, được trích dẫn rộng rãi trong các giáo trình Luật Tố tụng hình sự Việt Nam, giáo trình của Trường Đại học Luật Hà Nội, Học viện Tư pháp và Đại học Kiểm sát Hà Nội.
• Chuyển đổi thực tiễn ngành Kiểm sát: Cung cấp cơ sở khoa học trực tiếp giúp Viện trưởng VKSND tối cao ban hành các Quy chế nghiệp vụ về THQCT và KSXX án hình sự, cẩm nang kỹ năng nghiệp vụ dành cho KSV VKSND cấp cao.
• Tác động chính sách quốc gia: Đóng góp trực tiếp cho Ban Chỉ đạo Cải cách Tư pháp Trung ương trong việc tổng kết thực hiện Nghị quyết 49-NQ/TW và xây dựng Nghị quyết số 27-NQ/TW về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.
• Lợi ích xã hội: Giúp tăng cường tính minh bạch của nền tư pháp, giảm thiểu tối đa tình trạng kết án oan sai, bảo vệ quyền con người, quyền công dân theo Hiến pháp năm 2013.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên luật: Tiếp cận hệ thống lý luận hoàn chỉnh, tài liệu tổng quan y văn chi tiết và khung phân tích đa chiều về quyền công tố và giám sát tư pháp.
• Kiểm sát viên và Lãnh đạo VKSND các cấp: Thụ hưởng các quy trình tác nghiệp, phương pháp nghiên cứu hồ sơ và kỹ năng tranh luận thực chiến tại phiên tòa phúc thẩm, giám đốc thẩm.
• Thẩm phán và Thư ký Tòa án: Thấu hiểu cơ chế phối hợp và ranh giới tố tụng giữa Tòa án và Viện kiểm sát trong các giai đoạn xét xử lại bản án.
• Luật sư và Người bào chữa: Nắm vững căn cứ kháng nghị và phương thức lập luận của KSV cấp cao để xây dựng chiến lược tranh tụng bảo vệ quyền lợi thân chủ hiệu quả.
• Nhà hoạch định chính sách: Sử dụng các kiến nghị lập pháp có luận cứ khoa học vững chắc để sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Trả lời: Luận án đã mở rộng Lý thuyết chức năng tố tụng và Lý thuyết cân bằng giá trị công tố khi chứng minh một cách khoa học rằng: Kháng nghị của Viện kiểm sát theo hướng giảm nhẹ hình phạt hoặc tuyên bị cáo không phạm tội trong giai đoạn phúc thẩm, giám đốc thẩm thực chất vẫn là hoạt động thực hành quyền công tố nhằm bảo đảm chính nghĩa pháp luật, bác bỏ triệt để quan niệm dung tục coi công tố là hoạt động buộc tội một chiều bằng mọi giá.

2. Đột phá phương pháp luận của luận án so với các công trình trước đây? Trả lời: So với các nghiên cứu đơn thuần phân tích luật thực định của Lê Hữu Thể (2005) hay Nguyễn Đức Mai (2004), luận án đã triển khai thiết kế nghiên cứu đa phương pháp kết hợp khảo sát thực chứng toàn diện 10 năm (2008–2018), đối chứng trực tiếp giữa 6,5 năm mô hình cũ (Viện phúc thẩm VKSND tối cao) và 3,5 năm mô hình mới (03 VKSND cấp cao) với 5 bảng phụ lục định lượng quy mô lớn.

3. Phát hiện thực nghiệm bất ngờ nhất từ dữ liệu là gì? Trả lời: Dữ liệu thực chứng chỉ ra rằng việc thành lập VKSND cấp cao dù giải quyết được bài toán giảm tải cho VKSND tối cao nhưng lại tạo ra "nút thắt cổ chai" mới về tiếp nhận và xử lý đơn đề nghị kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm do số lượng đơn từ các tỉnh dồn về vượt xa dự báo ban đầu của các đề án thành lập.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng (replication protocol) không? Trả lời: Có. Luận án cung cấp bộ tiêu chí đánh giá chất lượng công tác THQCT và KSXX gồm 6 nhóm chỉ báo định lượng và định tính rõ ràng, có thể áp dụng nhất quán để kiểm tra, thanh tra nghiệp vụ kiểm sát tại bất kỳ đơn vị VKS cấp cao hoặc VKS cấp tỉnh nào.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm được vạch ra như thế nào? Trả lời: Định hướng trọng tâm vào 3 trụ cột: Xây dựng cơ chế tố tụng tranh tụng điện tử tại cấp phúc thẩm; Chuẩn hóa tiêu chuẩn chức danh KSV cao cấp tương thích với Thẩm phán cao cấp; Tái cấu trúc thẩm quyền kháng nghị GĐT, TT theo hướng phân tầng triệt để nhằm bảo đảm giá trị tối thượng của bản án phúc thẩm.

Kết luận

1. Luận án đã giải quyết căn bản và có hệ thống các vấn đề lý luận về chủ thể, đối tượng, nội dung và phạm vi của THQCT và KSXX trong các giai đoạn phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm tại VKSND cấp cao.
2. Xác lập chuẩn xác bản chất biện chứng giữa QCT và THQCT, khẳng định tính tất yếu khách quan của việc duy trì song song hai chức năng THQCT và KSXX trong mô hình nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
3. Đánh giá toàn diện, khách quan thực trạng 3,5 năm đầu vận hành của 03 VKSND cấp cao, chỉ rõ những thành tựu nổi bật cùng các bất cập về cơ chế phân cấp thẩm quyền và điều kiện bảo đảm.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ gồm: 4 nhóm giải pháp hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự, 3 nhóm giải pháp về tổ chức - cán bộ và 5 nhóm giải pháp về kỹ năng nghiệp vụ kiểm sát.
5. Mở ra 3 hướng nghiên cứu học thuật mới về chuyển đổi số tư pháp, tranh tụng phúc thẩm chuyên sâu và đối sánh thể chế công tố khu vực.
6. Để lại giá trị ứng dụng lâu dài, đóng vai trò nền tảng khoa học vững chắc cho tiến trình cải cách tư pháp toàn diện tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu trong nước Đến nay trong nước đã có khá nhiều công trình nghiên cứu các vấn đề liên quan đến đề tài Luận án ở nhiều góc độ khác nhau, có thể phân chia thành một số nhóm như sau: 1. Nhóm các công trình nghiên cứu về quyền công tố, thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử THQCT và KSXX PT, GĐT, TT vụ án hình sự của VKSND cấp cao là một dạng hoạt động THQCT và kiểm sát hoạt động tư pháp, do vậy nghiên cứu những vấn đề lý luận chung về QCT, THQCT và kiểm sát hoạt động tư pháp là cơ sở để tiếp tục nghiên cứu sâu hơn, cụ thể hơn về THQCT và KSXX PT, GĐT, TT. Liên quan đến những vấn đề lý luận chung về QCT, THQCT và kiểm sát hoạt động tư pháp có thể kể đến một số công trình sau đây: * Liên quan đến QCT, THQCT: Trong nhóm liên quan đến QCT, THQCT đáng chú ý có các công trình như Luận án tiến sỹ luật học “QCT ở Việt Nam” của tác giả Lê Thị Tuyết Hoa (Viện nhà nước và pháp luật 2002), sách chuyên khảo “THQCT và kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn điều tra” của tác giả Lê Hữu Thể (Nxb Tư pháp, 2005), Luận án tiến sỹ luật học “THQCT trong TTHS từ thực tiễn tỉnh Nghệ An” của tác giả Tôn Thiện Phương (Học viện khoa học xã hội năm 2017).

Các công trình đã nghiên cứu khá toàn diện, sâu sắc những vấn đề lý luận về nguồn gốc, khái niệm, phạm vi, nội dung QCT, THQCT. Các giả cũng đã rất cố gắng phân biệt làm rõ các khái niệm QCT và THQCT, mối quan hệ giữa QCT và THQCT – một mối quan hệ biện chứng giữa quyền lực nhà nước và cách thức tổ chức thực hiện quyền lực ấy; mối quan hệ giữa THQCT và KSXX là 2 chức năng của VKS, tuy độc lập nhưng có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Kết quả nghiên cứu cũng làm rõ nội dung THQCT trong các giai đoạn tố tụng khác nhau, trong đó có 6 luan an giai đoạn xét xử. Các công trình đã cung cấp kiến thức nền tảng cơ bản, có giá trị tham khảo rất tốt khi nghiên cứu về đề tài Luận án.

Ngoài ra, góp phần làm rõ những vấn đề lý luận về QCT có khá nhiều bài viết nêu lên những quan niệm khác nhau về QCT, thực tiễn THQCT ở nước ta hiện nay như: bài viết "Cơ quan THQCT trong cải cách tư pháp ở nước ta hiện nay" của TS Đỗ Văn Đương in trên Tạp chí Nghiên cứ lập pháp số 07/ 2006; “QCT và tổ chức thực hiện QCT trong nhà nước pháp quyền” của TS Nguyễn Minh Đức in trên Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 1, 2/ 2012; “VKS với hai chức năng THQCT và kiểm sát hoạt động tư pháp và sự lựa chọn thích hợp trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN ở Việt Nam” của TS Nguyễn Văn Quảng trên Tạp chí Kiểm sát số 13/2012; “Công tố và THQCT trong tố tụng hình sự” của tác giả Trần Đình Nhã trên Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 21/2014;. Bên cạnh đó, trong những năm gần đây còn có nhiều công trình nghiên cứu về QCT, THQCT ở những góc độ khác, như Luận án tiến sỹ luật học “Các chức năng trong TTHS Việt Nam: những vần đề lý luận và thực tiễn” của tác giả Nguyễn Mạnh Hùng (Học viện khoa học xã hội năm 2012). Trong luận án của mình tác giả nhìn nhận buộc tội (công tố) cùng với bào chữa, xét xử được xác định là 3 chức năng cơ bản của TTHS. Các chức năng này có vị trí, vai trò, bản chất, đặc trưng khác nhau, có sự độc lập với nhau, nhưng lại có mối liên hệ chặt chẽ, ràng buộc nhau, đảm bảo sự vận hành của TTHS.

Theo tác giả dù dưới hình thức tố tụng nào (tố cáo, thẩm vấn, tranh tụng,.) thì ba chức năng này vẫn luôn xuất hiện và tồn tại, chúng chỉ khác trong cách thể hiện mà thôi. Những kết quả nghiên cứu trên mang đến những nhìn nhận đầy đủ, toàn diện hơn về QCT, khi đặt QCT trong mối tương tác với các chức năng tố tụng khác. Tương tự như vậy, gần đây nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu THQCT theo những cách thức mới, không chỉ là những hoạt động độc lập, mà cách thức THQCT, địa vị pháp lý của KSV nói riêng được đặt trong trong mối liên hệ với cách thức tổ chức hoạt động tố tụng hình sự nói chung, trong mối quan hệ với 7 luan an các chủ thể khác trong quá trình tố tụng., như Luận án tiến sỹ luật học “Mô hình TTHS Việt Nam và vấn đề áp dụng tố tụng tranh tụng” của tác giả Nguyễn Thị Thủy (2014). Trong luận án của mình tác giả đã nghiên cứu một số vấn đề lý luận cơ bản về mô hình TTHS; những tiêu chí khoa học về phân loại các mô hình TTHS; làm rõ lịch sử hình thành, phát triển, đặc điểm, ưu thế, hạn chế của các mô hình TTHS điển hình trên thế giới và xu thế phát triển chung của các mô hình TTHS.

Kết quả nghiên cứu cho thấy chức năng công tố ở các mô hình tố tụng vận hành theo những cách thức khác nhau, phù hợp với mô hình tố tụng; ở chiều ngược lại, chức năng công tố là một thành tố của mô hình tố tụng, cách thức vận hành của nó cũng tác động đến cách thức hoạt động của các thành tố khác trong mô hình tố tụng đó. Các vấn đề trên còn được nhiều tác giả khác quan tâm, thông qua các nghiên cứu về vị trí, chức năng, nhiệm vụ quyền hạn của các chủ thể thực hiện các chức năng tố tụng trong các mô hình khác nhau, trong đó có việc thực hiện chức năng buộc tội, thực tiễn ở nước ta hiện nay và các đề xuất hoàn thiện như: tác giả Nguyễn Trương Tín với bài viết “Một số vấn đề lý luận về chức năng buộc tội trong tố tụng hình sự và vấn đề sửa đổi, bổ sung Bộ luật tố tụng hình sự 2003 liên quan đến chức năng buộc tội” in trên Tập chí Nhà nước Pháp luật 8/2009; tác giả Nguyễn Đức Mai với bài viết “Đặc điểm của mô hình tố tụng tranh tụng và phương hướng hoàn thiện mô hình tố tung hình sự ở Việt Nam” trên Tạp chí Toà án nhân dân số 23, 24/2009; TS Lê Hữu Thể, Nguyễn Thị Thuỷ với “Hoàn thiện mô hình tố tụng hình sự Việt Nam theo yêu cầu cải cách tư pháp” trên Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 18/2010; tác giả Nguyễn Duy Giảng với bài viết “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về việc tăng cường vai trò của Viện kiểm sát trong mô hình tố tụng hình sự Việt Nam” in trên Tạp chí Kiểm sát 2/2011; tác giả Nguyễn Ngọc Chí với bài viết “Cơ sở lựa chọn mô hình Tố tụng hình sự đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp ở Việt Nam” trên Tạp chí Dân chủ và Pháp luật số chuyên đề Các cơ quan Tư pháp trong Nhà nước pháp quyền 2011. * Liên quan đến kiểm sát hoạt động tư pháp: 8 luan an KSXX là một dạng hoạt động kiểm sát hoạt động tư pháp, những vấn đề này đã được đặt ra nghiên cứu trong khá nhiều công trình, như Đề tài khoa học cấp bộ “Bàn về chức năng giám sát việc thực hiện quyền lực của nhà nước và chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật của VKS ở nước ta” của VKSND tối cao (2010). Công trình đã nghiên cứu, làm sáng tỏ về quyền lực nhà nước, sự tất yếu cần phải giám sát việc thực hiện quyền lực nhà nước.

Sự hiện diện của VKS với chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật không phải là sản phẩm của một chế độ xã hội theo kiểu quốc gia XHCN hay quốc gia TBCN, mà bởi đặc điểm lịch sử, tính đặc thù của văn hóa, của truyền thống v.v… Đối với công tác KSXX, thông qua hoạt động kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động xét xử của Toà án nhân dân, của những người tham gia tố tụng, VKS có vai trò quan trọng trong kiểm tra, giám sát quyền lực tư pháp, có một vai trò và vị trí mà các thiết chế khác không thay thế được. Đề tài khoa học cấp bộ “VKS ở các nước chuyển đổi và bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam trong quá trình cải cách tư pháp” của VKSND tối cao (2012) cho thấy, những thay đổi về chính trị, kinh tế, xã hội của các nước chuyển đổi sau khi Liên Xô sụp đổ năm 1991 có ảnh hưởng sâu sắc đến mô hình VKS trên tất cả các phương diện vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy,. Sau chuyển đổi, bên cạnh chức năng công tố, VKS ở đa số các nước này vẫn tiếp tục thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật. Qua nghiên cứu, Đề tài cho rằng ở nước ta trong những năm tới cần khẳng định và duy trì hai chức năng THQCT và kiểm sát các hoạt động tư pháp của VKSND.

Trong Đề án cấp bộ “Nghiên cứu về quyền tư pháp, hoạt động tư pháp, cơ quan tư pháp và kiểm sát hoạt động tư pháp” của VKSND tối cao (2013) các tác giả đã đi sâu làm rõ bản chất, nội dung và đặc điểm của quyền tư pháp, hoạt động tư pháp, chủ thể các hoạt động tư pháp. Kết quả nghiên cứu cho thấy cấu trúc và thẩm quyền và nhiệm vụ, địa vị pháp lý của các cơ quan tư pháp ở các nước là rất đa dạng. Ở nhiều nước hình thức giám sát hoạt động xét xử phổ biến thông qua tuyển chọn, bầu cử, bổ nhiệm thẩm phán. Tuy vậy ở nước ta cần thiết 9 luan an duy trì chức năng “kiểm sát các hoạt động tư pháp” nói chung, KSXX nói riêng, nhằm bảo đảm để các hoạt động của các chủ thể diễn ra trong giai đoạn này phù hợp với pháp luật, tuân theo pháp luật.

Việc nghiên cứu về kiểm sát hoạt động tư pháp nói chung, KSXX nói riêng trong những năm gần đây tiếp tục có những phát triển mới, đi sâu, cụ thể hơn. Đề tài khoa học cấp bộ “Kiểm sát các hoạt động tư pháp ở Việt Nam theo yêu cầu cải cách tư pháp – Những vấn đề đặt ra đối với việc hoàn thiện pháp luật” của VKSND tối cao (2014) đã tập trung làm rõ khái niệm, khách thể, đối tượng, phạm vi của chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp.