Bài tiểu luận: Thiết kế đô thị trục đường Lê Lợi, Quận 1, TP. Hồ Chí Minh

Tổng quan đồ án thiết kế đô thị trục đường Lê Lợi, Q.1, TP.HCM. Phân tích lịch sử, hiện trạng và định hướng quy hoạch không gian, kiến trúc, giao thông.

• Người hướng dẫn: TS. KTS Phạm Anh Tuấn
• Trường học: Trường Đại Học Xây Dựng Hà Nội
• Chuyên ngành: Thiết Kế Đô Thị
• Đề tài: Thiết Kế Đô Thị Trục Đường Lê Lợi – Quận 1, Tp. Hồ Chí Minh: Phân Tích & Định Hướng
• Loại tài liệu: Tiểu Luận Chuyên Đề
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và ý nghĩa thiết kế đô thị đường Lê Lợi

Thiết kế đô thị là một lĩnh vực nghệ thuật tổ chức không gian đô thị, nhằm tạo lập và bảo tồn môi trường vật thể của các khu đô thị. Đường Lê Lợi, Quận 1, TP. Hồ Chí Minh là một trục đô thị quan trọng cần được thiết kế và quy hoạch chi tiết để phát triển bền vững. Ý nghĩa của thiết kế đô thị tại đây bao gồm việc nâng cao chất lượng không gian công cộng, cải thiện kết nối giao thông, và bảo tồn giá trị kiến trúc lịch sử. Thiết kế đô thị là quá trình phối hợp giữa quy hoạch xây dựng, kiến trúc và tổ chức hoạt động sinh hoạt đô thị. Tầm quan trọng của định hướng thiết kế là tạo ra một đô thị thông minh, sống động và thân thiện với cư dân.

1.1. Đối tượng và phạm vi thiết kế

Đối tượng của thiết kế đô thị đường Lê Lợi là toàn bộ không gian công cộng, các mặt đứng kiến trúc, hệ thống giao thông và cây xanh. Phạm vi thiết kế bao gồm chiều dài trục đường, các khu vực lân cận như Nhà hát Lớn, Thương xá Tax, và Chợ Bến Thành. Phương pháp nghiên cứu dựa trên phân tích cấu trúc không gian, lý luận về địa điểm (Place) và hình nền (Figure-Ground), nhằm hiểu rõ các yếu tố cấu thành hình ảnh đô thị hiện tại.

1.2. Mục tiêu và tầm nhìn dự án

Mục tiêu chính của dự án thiết kế đô thị là tổ chức không gian theo hướng phát triển bền vững, kết hợp bảo tồn các giá trị kiến trúc cổ điển với các yêu cầu hiện đại. Tầm nhìn dự án hướng tới tạo một trục đô thị sống động, an toàn, với chất lượng không gian công cộng cao. Các mục tiêu cụ thể gồm: cải thiện hành lang liên hệ thị giác, tối ưu hóa giao thông và chỗ để xe, phát triển các hoạt động sử dụng đất đa dạng.

II. Phân tích hiện trạng và các nhân tố cấu thành hình ảnh đô thị

Phân tích hiện trạng của đường Lê Lợi cho thấy một khu vực đa chức năng với các công trình kiến trúc nổi bật như Nhà hát Lớn, Khách sạn Caravelle, Louis Vuitton, và các tòa nhà hiện đại. Các nhân tố cấu thành hình ảnh đô thị bao gồm: hình thức và tầm vóc kiến trúc, sử dụng đất, không gian công cộng, hoạt động sinh hoạt, giao thông và chỗ để xe. Cây xanh và vật liệu đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên bộ mặt đô thị. Phân tích yếu tố tỷ lệ - tầng cao công trình giúp hiểu rõ sự cân bằng không gian. Lưu lượng giao thông cao đòi hỏi phải thiết kế giao thông liên kết hiệu quả. Phân tích cầu nối giữa các điểm nút, lưu tuyến và cạnh biên là chìa khóa để tạo hành lang liên hệ thị giác toàn vẹn.

2.1. Cấu trúc không gian và lý luận hình nền

Cấu trúc không gian của đường Lê Lợi được tổ chức theo hướng tuyến tính, với các điểm nút chính tại Nhà hát Lớn và Chợ Bến Thành. Lý luận Figure-Ground phân tích mối quan hệ giữa các khối xây dựng và không gian trống. Hành lang liên hệ tạo nên bởi các mặt đứng kiến trúc, xác định thị trường từ các hướng khác nhau. Phân tích cho thấy cần tối ưu hóa độ rộng, độ cao và tỷ lệ không gian công cộng.

2.2. Yếu tố kiến trúc và bảo tồn tôn tạo

Các công trình kiến trúc lịch sử như Nhà hát Lớn và Khách sạn Continental cần được bảo tồn và tôn tạo theo tiêu chí bảo vệ di sản. Tiêu chí và kí hiệu đô thị thể hiện qua các cột mốc kiến trúc nổi bật. Phân tích giá trị công trình giúp xác định những yếu tố cần giữ gìn. Các công trình hiện đại cần phải hài hòa về kiến trúc với không gian lịch sử xung quanh.

III. Các luồng tư tưởng và bài học kinh nghiệm từ quốc tế

Thiết kế đô thị hiện đại chịu ảnh hưởng từ bốn luồng tư tưởng chính: thực dụng kinh tế, nghệ thuật vì cái đẹp, giải quyết vấn đề đô thị, và thiết kế cộng đồng. Từ La Défense - Paris - Pháp, chúng ta học được cách tạo một trung tâm kinh tế hiện đại với không gian công cộng chất lượng cao. Từ đô thị cổ Lyon, rút ra bài học về bảo tồn kết cấu đô thị lịch sử trong quá trình hiện đại hóa. Boulevard Bonnard tại Paris minh họa cách tổ chức không gian đường phố với sự cân bằng giữa giao thông, không gian xanh và hoạt động người dùng. Những bài học này có thể áp dụng cho thiết kế đường Lê Lợi để tạo ra một trục đô thị vừa hiện đại vừa bảo tồn giá trị cổ xưa.

3.1. Kinh nghiệm từ La Défense và đô thị hiện đại

La Défense ở Paris cho thấy cách kết hợp kiến trúc hiện đại với không gian công cộng tính nhân văn. Phân tích hình thức kiến trúc, sử dụng đất, và giao thông tại đây giúp hiểu rõ cách tổ chức hoạt động đô thị hiệu quả. Trải nghiệm đường phố được cải thiện qua hệ thống cây xanh, vật liệu chất lượng, và tiếp cận công trình kiến trúc dễ dàng. Mô hình này cung cấp hướng dẫn cho việc nâng cao chất lượng không gian tại Lê Lợi.

3.2. Bảo tồn và hiện đại hóa trong đô thị cổ

Đô thị cổ Lyon minh họa cách bảo tồn cấu trúc lịch sử đô thị trong quá trình phát triển. Bảo tồn và tôn tạo là quá trình cân bằng giữa giữ gìn giá trị văn hóa và đáp ứng nhu cầu hiện đại. Cơ sở lý luận về địa điểm (Place) nhấn mạnh tầm quan trọng của bối cảnh lịch sử. Áp dụng vào đường Lê Lợi, cần duy trì định hướng không gian lịch sử trong khi cải tiến cơ sở hạ tầng.

IV. Định hướng thiết kế và triển khai dự án

Định hướng thiết kế đô thị cho đường Lê Lợi dựa trên các yếu tố: định hướng không gian, định hướng thời gian, và mối quan hệ giữa con người với môi trường cảnh quan. Dự án cần tập trung vào tối ưu hóa không gian công cộng lớn tại các điểm cuối đường, phát triển hành lang liên hệ thị giác liên tục, và cải thiện giao thông khu vực một cách hiệu quả. Hoạt động sử dụng đất nên đa dạng để tạo sự sống động 24/7. Đặc trưng đa thân chủ đòi hỏi thiết kế của cộng đồng với sự tham gia của cư dân. Phân khu chức năng rõ ràng, kết hợp với hệ thống cây xanh và vật liệu hiện đại. Nội dung hồ sơ đồ án quy hoạch chi tiết phải chi tiết từ mức vĩ mô đến vi mô, với tiêu chí kỹ thuật rõ ràng.

4.1. Chiến lược phát triển không gian công cộng

Không gian công cộng là trung tâm của thiết kế đô thị bền vững. Cần tạo không gian công cộng lớn cuối đường, kết nối với các khu vực lân cận. Sự biểu đạt của công trình kiến trúc thông qua tiếp cận thân thiện với người dùng. Phân bổ cây xanh chiến lược tạo bóng và giảm nhiệt độ. Các cột mốc khu vực giúp định hướng không gian. Cảnh quan và không gian đô thị được tổ chức để tạo trải nghiệm phong phú cho người sử dụng.

4.2. Quản lý giao thông và tiểu cảnh

Giao thông khu vực cần được thiết kế với ưu tiên cho người đi bộ và phương tiện công cộng. Chỗ để xe nên được bố trí dưới lòng đất hoặc ở các vị trí không ảnh hưởng tới không gian phía trên. Hệ thống giao thông liên kết với các khu vực lân cận như Chợ Bến Thành và Nhà hát Lớn. Tiểu cảnh cây xanh, lamps chiếu sáng, và trang trí phải tối ưu hóa theo tiêu chí thẩm mỹ đô thị hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TRƯỜNG ĐẠI HỌC XÂY DỰNG HÀ NỘI BAN QUẢN LÝ VÀ ĐÀO TẠO KỸ SƯ CHẤT LƯỢNG CAO BÀI TIỂU LUẬN CHUYÊN ĐỀ THIẾT KẾ ĐÔ THỊ THIẾT KẾ ĐÔ THỊ TRỤC ĐƯỜNG LÊ LỢI – QUẬN 1, TP. HỒ CHÍ MINH Giảng viên hướng dẫn : TS. KTS Phạm Anh Tuấn Hà Nội – 12/2021 MỤC LỤC A. Khái niệm cơ bản liên quan đến thiết kế đô thị [2].

Đối tượng của thiết kế đô thị [1]. Nguồn gốc thiết kế đô thị [4]. Mục tiêu của thiết kế đô thị. Ý nghĩa và tầm quan trọng của thiết kế đô thị [1].

Bốn luồng tư tưởng ảnh hưởng đến thiết kế đô thị [1]. Thiết kế đô thị theo chủ nghĩa thực dụng và kinh tế. Thiết kế đô thị như là nghệ thuật vì cái đẹp. Thiết kế đô thị như là quá trình giải quyết các vấn đề đô thị.

Thiết kế đô thị như là thiết kế của cộng đồng. Tổng quan thiết kế đô thị ngày nay [5]. GIỚI THIỆU DỰ ÁN. Vị trí thực hiện đồ án [3].

Tầm nhìn của đồ án [3]. Mục tiêu của đồ án [3]. Mối liên hệ vùng [3]. Lịch sử phát triển [3].

Phương pháp nghiên cứu quy trình thực hiện đồ án [3]. Cơ sở thực tiễn – Bài học kinh nghiệm [3]. La defense – Paris – Pháp. Đô thị cổ Lyon.

Bài học kinh nghiệm. LÝ THUYẾT VỀ THIẾT KẾ ĐÔ THỊ [1] - PHÂN TÍCH LIÊN HỆ VỚI ĐỒ ÁN [3]. Phân tích cấu trúc không gian [1]. Phân tích về mặt hình thức [1].

Yếu tố cây xanh và vật liệu. Phân tích về hình thức kiến trúc. Phân tích giá trị công trình. Phân tích yếu tố tỷ lệ - tầng cao công trình.

Phân tích về giao thông liên kết. Cơ sở lý luận – phương pháp nghiên cứu [1]. Lý luận về địa điểm (Place). Lý luận hình nền (Figure-Ground).

Lý luận liên hệ (Linkage). Phân tích đặc trưng của thiết kế đô thị [1]. Định hướng không gian. Định hướng thời gian.

Con người và môi trường cảnh quan. Đặc trưng đa thân chủ. Mang tính chất chỉ đạo. Phân tích nhân tố cấu thành hình ảnh đô thị [1].

Phân tích nhân tố của thiết kế đô thị [1]. Hình thức và tầm vóc kiến trúc. Sử dụng đất. Không gian công cộng.

Hoạt động sử dụng. Giao thông và chỗ để xe. Bảo tồn và tôn tạo. Tiêu chí và kí hiệu.

Phân tích hiệu quả của thiết kế đô thị [1]. Đặc trưng của công trình kiến trúc. Trải nghiệm đường phố. Sự biểu đạt của công trình kiến trúc.

Tiếp cận công trình kiến trúc. Cảnh quan và không gian đô thị [1]. Nội dung hồ sơ đồ án quy hoạch chi tiết (theo quy định chung) [1]. HỆ THỐNG TÀI LIỆU THAM KHẢO.65 2|Page MỤC LỤC HÌNH ẢNH Hình 1: sơ đồ vị trí khu vực.11 Hình 2: tầm nhìn khu vực.12 Hình 3: vị trí khu vực.13 Hình 4: mối liên hệ vùng.14 Hình 5: lịch sử phát triển khu vực.15 Hình 6: Boulevard Bonnard.16 Hình 7: minh họa.17 Hình 8: minh họa.17 Hình 9: đại lộ lê lợi đầu 1950.18 Hình 10: toàn cảnh đại lộ Lê Lợi từ ks Caravelle.18 Hình 11: đại lộ Lê Lợi về đêm năm 1969.19 Hình 12: phố ở Paris.21 Hình 13: phố ở Paris.21 Hình 14: phố ở Paris.22 Hình 15: minh họa.23 Hình 16: minh họa.23 Hình 17: phân tích cây xanh và vật liệu chủ yếu.25 Hình 18: nhà hát lớn.26 Hình 19: khách sạn Caravelle.26 Hình 20: Louis Vuiiton.27 Hình 21: nhà hát lớn.28 Hình 22: thương xá Tax.29 Hình 23: sơ đồ phân vùng bảo tồn.30 Hình 24: bốn vùng bảo tồn.31 Hình 25: tầng cao khu vực.32 Hình 26: giao thông liên kết.33 Hình 27: lưu lượng giao thông.34 Hình 28: mối liên hệ hình nền.35 Hình 29: hành lang liên hệ thị giác.36 Hình 30: skylien mặt đứng cạnh biên hướng đông và tây.37 Hình 31: không gian trước nhà hát lớn.37 Hình 32: sjc tower.38 Hình 33: minh họa.39 Hình 34: minh họa.39 Hình 35: minh họa.40 Hình 36: minh họa.40 Hình 37: minh họa.41 Hình 38: minh họa.41 Hình 39: minh họa.42 Hình 40: minh họa.43 Hình 41: minh họa.44 Hình 42: sơ đò lưu tuyến, cạnh biên, điểm nút tạo hình ảnh đô thị.46 Hình 43: phân khu chức năng riêng.47 Hình 44: cột mốc khu vực.49 Hình 45: không gian công cộng lớn cuối đường.51 Hình 46: không gian công cộng.52 Hình 47: sơ đồ tổ chức hoạt động.53 Hình 48: giao thông khu vực.54 3|Page Hình 49: minh họa.55 Hình 50: nhà hát lớn.56 Hình 51: nhà hát lớn về đêm.57 Hình 52: tòa opera view.58 Hình 53: khách sạn continental.59 Hình 54: khách sạn Rex.60 Hình 55: chợ bến thành.61 Hình 56: minh họa khoảng lùi công trình.62 Hình 57: minh họa không gian.62 Hình 58: phân bổ cây xanh.63 Hình 59: minh họa.64 Hình 60: minh họa.

Khái niệm cơ bản liên quan đến thiết kế đô thị [2] Nhóm quan điểm thứ nhất: Thiết kế đô thị là nghệ thuật tổ chức không gian đô thị, "nghệ thuật tạo lập và bảo tồn môi trường vật thể đô thị"; " nghệ thuật thiết kế mọi thứ vật thể thuộc về đô thị, trừ các công trình kiến trúc, xây dựng" (Jonathan Barnett, M. Nhóm quan điểm thứ hai: nhìn nhận TKĐT là qui trình, phương pháp thiết kế độc lập tách biệt vừa là cầu nối giữa với QHXD và thiết kế kiến trúc, có đối tượng là tổng thể đô thị hoặc khu đô thị; là thiết kế chi tiết xây dựng các tổng thể kiến trúc đô thị. Nhóm quan điểm thứ ba coi thiết kế đô thị là mục tiêu vừa là nội dung có tính xuyên suốt, thuộc về phạm trù quy hoạch xây dựng đô thị, gắn với quá trình xây dựng và phát triển đô thị. TKĐT là trình tự, phương pháp vừa là sản phẩm của nghệ thuật tổ chức không gian đô thị.

Xuất phát từ quan điểm đô thị là tổng thể thống nhất được hình thành từ các yếu tố tự nhiên và nhân tạo, mang nội hàm công năng, kinh tế, kỹ thuật và văn hoá tinh thần, có thể hiểu thiết kế đô thị là : "nội dung có tính xuyên suốt của QHXD đô thị, với mục tiêu chủ yếu là tạo lập không gian đô thị vừa bảo đảm công năng có chất lượng thẩm mỹ, nghệ thuật hợp lý, phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của đô thị, đáp ứng yêu cầu thẩm mỹ, văn hoá tinh thần của dân cư đô thị". Thiết kế đô thị là nghệ thuật tổ chức cơ cấu, tạo lập mối quan hệ giữa các yếu tố ( nhân tạo, tự nhiên )không gian đô thị, là tổ chức mặt bằng, cơ cấu chức năng, hình khối, tạo lập mối quan hệ thống nhất giữa các thành phần kiến tạo theo yêu cầu nghệ thuật và công năng đô thị, là quá trình không mang tính nghệ thuật thuần tuý, không gian đô thị bao hàm giá trị công năng, giá trị văn hoá, hình thái nghệ thuật, bao hàm hoạt động kinh tế, xã hội của con người.  Nội hàm của TKĐT:  Thiết kế đô thị vừa là mục tiêu của QHXD;  Là nội dung của QHXD;  Là Qui trình thiết kế của QHXD;  Thiết kế đô thị là cầu nối giữa QHXD và KT; Cơ sở cho thiết kế kiến trúc về các mặt: tính chất, vị trí, lối ra vào chủ yếu, hình thái, không gian màu sắc, phong cách, v.của công trình kiến trúc phù hợp với KTCQ khu vực; II. Đối tượng của thiết kế đô thị [1] Đối tượng của thiết kế đô thị là hình thức đô thị bao gồm môi trường không gian, hình tượng vật thể, ý nghĩa biểu trưng của đô thị và cơ chế triển khai thực hiện chúng.

5|Page Thiết kế đô thị là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa các yếu tố vật chất, tinh thần và pháp luật. Nguồn gốc thiết kế đô thị [4] Thiết kế đô thị xuất hiện trong bối cảnh trào lưu đô thị hóa rầm rộ khắp Âu Mỹ cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20. Có thể nói phần cốt lõi trong lịch sử của nó là từ khoảng 1920 đến 1970, và chia làm 3 giai đoạn theo 3 nhóm tác nhân, nhóm “Founders”, ”Pioneers” và “Developers”. Ban đầu, vấn đề đặt ra là thiết kế một đô thị hoàn toàn mới.

Có 2 trường phái chính, gốc từ châu Âu, một là kiểu cao ốc trong công viên, với mật độ tập trung cao, với liên hệ vùng rộng của CIAM và thứ hai là kiểu phân tán thành các đô thị vườn mật độ thấp và tương đối tự cung tự cấp của Anh. Sang đến Mỹ thời kỳ Hậu chiến, hai ý tưởng gốc này biến thái thành hai giải pháp cơ bản: Khu trung tâm đô thị đi bộ, mật độ cao và các “neighbourhood unit”. Cả hai giải pháp này đều đã có thời kỳ giữa bị coi là kém hiệu quả, nhưng gần đây lại hồi sinh thông qua New Urbanism. Những mô hình duy ý chí kiểu quy chuẩn hiện đại ban đầu được áp dụng khắp nơi, sau này bị lên án, khi nhiều người bắt đầu nghiên cứu kỹ hơn các đặc trưng lịch sử, tự nhiên, kinh tế văn hóa cũng như tâm lý sống của cư dân từng khu đô thị.

Người ta nhận thấy là đô thị là một thực thể nhiều chiều và phức tạp hơn nhiều so với những gì mô hình không gian hiện đại kia đề xuất. Từ việc quy hoạch mới cả đại đô thị, người ta chú trọng thiết kế từng góc nhỏ trong đô thị, cài đặt chúng một cách hữu cơ vào cấu trúc hiện hữu. Vấn đề quy trình thiết kế và vai trò của người thiết kế cũng được đặt lại. Từ lối quy hoạch từ trên xuống, với nhà quy hoạch toàn quyền sinh sát, tới xu hướng tham gia cộng đồng, từ dưới lên, trong đó nhà quy hoạch đóng vai trò tư vấn, kết nối.

Ngược lại, một số nhóm lại chú trọng vào tầm vĩ mô hơn nữa, tức là kết nối cả hệ thống sinh thái, tự nhiên nhân văn trên diện rộng, thậm chí toàn cầu. Nói chung, trong suốt chiều dài lịch sử của nó, thiết kế đô thị đã tìm cách thử trả lời những câu hỏi mà thực tế đặt ra, thử nghiệm và thay đổi rất nhiều giải pháp để có được hệ thống công cụ và kiến thức này nay. Đặc biệt đáng chú ý là tính có tổ chức của lịch sử này. Cả ba nhóm tác nhân nói trên đều thường xuyên cộng tác, trao đổi với nhau thông qua những hội nghị, hội thảo, sách vở, chương trình giảng dạy, nghiên cứu v.

vì thế các trào lưu tư tưởng của từng thời kỳ tương đối có tính nhất quán và rõ ràng. Mục tiêu của thiết kế đô thị Tạo lập không gian đô thị vừa bảo đảm công năng có chất lượng thẩm mỹ, nghệ thuật hợp lý, phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của đô thị, đáp ứng yêu cầu thẩm mỹ, văn hoá tinh thần của dân cư đô thị.