I. Khái niệm và ý nghĩa thiết kế đô thị đường Lê Lợi
Thiết kế đô thị là một lĩnh vực nghệ thuật tổ chức không gian đô thị, nhằm tạo lập và bảo tồn môi trường vật thể của các khu đô thị. Đường Lê Lợi, Quận 1, TP. Hồ Chí Minh là một trục đô thị quan trọng cần được thiết kế và quy hoạch chi tiết để phát triển bền vững. Ý nghĩa của thiết kế đô thị tại đây bao gồm việc nâng cao chất lượng không gian công cộng, cải thiện kết nối giao thông, và bảo tồn giá trị kiến trúc lịch sử. Thiết kế đô thị là quá trình phối hợp giữa quy hoạch xây dựng, kiến trúc và tổ chức hoạt động sinh hoạt đô thị. Tầm quan trọng của định hướng thiết kế là tạo ra một đô thị thông minh, sống động và thân thiện với cư dân.
1.1. Đối tượng và phạm vi thiết kế
Đối tượng của thiết kế đô thị đường Lê Lợi là toàn bộ không gian công cộng, các mặt đứng kiến trúc, hệ thống giao thông và cây xanh. Phạm vi thiết kế bao gồm chiều dài trục đường, các khu vực lân cận như Nhà hát Lớn, Thương xá Tax, và Chợ Bến Thành. Phương pháp nghiên cứu dựa trên phân tích cấu trúc không gian, lý luận về địa điểm (Place) và hình nền (Figure-Ground), nhằm hiểu rõ các yếu tố cấu thành hình ảnh đô thị hiện tại.
1.2. Mục tiêu và tầm nhìn dự án
Mục tiêu chính của dự án thiết kế đô thị là tổ chức không gian theo hướng phát triển bền vững, kết hợp bảo tồn các giá trị kiến trúc cổ điển với các yêu cầu hiện đại. Tầm nhìn dự án hướng tới tạo một trục đô thị sống động, an toàn, với chất lượng không gian công cộng cao. Các mục tiêu cụ thể gồm: cải thiện hành lang liên hệ thị giác, tối ưu hóa giao thông và chỗ để xe, phát triển các hoạt động sử dụng đất đa dạng.
II. Phân tích hiện trạng và các nhân tố cấu thành hình ảnh đô thị
Phân tích hiện trạng của đường Lê Lợi cho thấy một khu vực đa chức năng với các công trình kiến trúc nổi bật như Nhà hát Lớn, Khách sạn Caravelle, Louis Vuitton, và các tòa nhà hiện đại. Các nhân tố cấu thành hình ảnh đô thị bao gồm: hình thức và tầm vóc kiến trúc, sử dụng đất, không gian công cộng, hoạt động sinh hoạt, giao thông và chỗ để xe. Cây xanh và vật liệu đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên bộ mặt đô thị. Phân tích yếu tố tỷ lệ - tầng cao công trình giúp hiểu rõ sự cân bằng không gian. Lưu lượng giao thông cao đòi hỏi phải thiết kế giao thông liên kết hiệu quả. Phân tích cầu nối giữa các điểm nút, lưu tuyến và cạnh biên là chìa khóa để tạo hành lang liên hệ thị giác toàn vẹn.
2.1. Cấu trúc không gian và lý luận hình nền
Cấu trúc không gian của đường Lê Lợi được tổ chức theo hướng tuyến tính, với các điểm nút chính tại Nhà hát Lớn và Chợ Bến Thành. Lý luận Figure-Ground phân tích mối quan hệ giữa các khối xây dựng và không gian trống. Hành lang liên hệ tạo nên bởi các mặt đứng kiến trúc, xác định thị trường từ các hướng khác nhau. Phân tích cho thấy cần tối ưu hóa độ rộng, độ cao và tỷ lệ không gian công cộng.
2.2. Yếu tố kiến trúc và bảo tồn tôn tạo
Các công trình kiến trúc lịch sử như Nhà hát Lớn và Khách sạn Continental cần được bảo tồn và tôn tạo theo tiêu chí bảo vệ di sản. Tiêu chí và kí hiệu đô thị thể hiện qua các cột mốc kiến trúc nổi bật. Phân tích giá trị công trình giúp xác định những yếu tố cần giữ gìn. Các công trình hiện đại cần phải hài hòa về kiến trúc với không gian lịch sử xung quanh.
III. Các luồng tư tưởng và bài học kinh nghiệm từ quốc tế
Thiết kế đô thị hiện đại chịu ảnh hưởng từ bốn luồng tư tưởng chính: thực dụng kinh tế, nghệ thuật vì cái đẹp, giải quyết vấn đề đô thị, và thiết kế cộng đồng. Từ La Défense - Paris - Pháp, chúng ta học được cách tạo một trung tâm kinh tế hiện đại với không gian công cộng chất lượng cao. Từ đô thị cổ Lyon, rút ra bài học về bảo tồn kết cấu đô thị lịch sử trong quá trình hiện đại hóa. Boulevard Bonnard tại Paris minh họa cách tổ chức không gian đường phố với sự cân bằng giữa giao thông, không gian xanh và hoạt động người dùng. Những bài học này có thể áp dụng cho thiết kế đường Lê Lợi để tạo ra một trục đô thị vừa hiện đại vừa bảo tồn giá trị cổ xưa.
3.1. Kinh nghiệm từ La Défense và đô thị hiện đại
La Défense ở Paris cho thấy cách kết hợp kiến trúc hiện đại với không gian công cộng tính nhân văn. Phân tích hình thức kiến trúc, sử dụng đất, và giao thông tại đây giúp hiểu rõ cách tổ chức hoạt động đô thị hiệu quả. Trải nghiệm đường phố được cải thiện qua hệ thống cây xanh, vật liệu chất lượng, và tiếp cận công trình kiến trúc dễ dàng. Mô hình này cung cấp hướng dẫn cho việc nâng cao chất lượng không gian tại Lê Lợi.
3.2. Bảo tồn và hiện đại hóa trong đô thị cổ
Đô thị cổ Lyon minh họa cách bảo tồn cấu trúc lịch sử đô thị trong quá trình phát triển. Bảo tồn và tôn tạo là quá trình cân bằng giữa giữ gìn giá trị văn hóa và đáp ứng nhu cầu hiện đại. Cơ sở lý luận về địa điểm (Place) nhấn mạnh tầm quan trọng của bối cảnh lịch sử. Áp dụng vào đường Lê Lợi, cần duy trì định hướng không gian lịch sử trong khi cải tiến cơ sở hạ tầng.
IV. Định hướng thiết kế và triển khai dự án
Định hướng thiết kế đô thị cho đường Lê Lợi dựa trên các yếu tố: định hướng không gian, định hướng thời gian, và mối quan hệ giữa con người với môi trường cảnh quan. Dự án cần tập trung vào tối ưu hóa không gian công cộng lớn tại các điểm cuối đường, phát triển hành lang liên hệ thị giác liên tục, và cải thiện giao thông khu vực một cách hiệu quả. Hoạt động sử dụng đất nên đa dạng để tạo sự sống động 24/7. Đặc trưng đa thân chủ đòi hỏi thiết kế của cộng đồng với sự tham gia của cư dân. Phân khu chức năng rõ ràng, kết hợp với hệ thống cây xanh và vật liệu hiện đại. Nội dung hồ sơ đồ án quy hoạch chi tiết phải chi tiết từ mức vĩ mô đến vi mô, với tiêu chí kỹ thuật rõ ràng.
4.1. Chiến lược phát triển không gian công cộng
Không gian công cộng là trung tâm của thiết kế đô thị bền vững. Cần tạo không gian công cộng lớn cuối đường, kết nối với các khu vực lân cận. Sự biểu đạt của công trình kiến trúc thông qua tiếp cận thân thiện với người dùng. Phân bổ cây xanh chiến lược tạo bóng và giảm nhiệt độ. Các cột mốc khu vực giúp định hướng không gian. Cảnh quan và không gian đô thị được tổ chức để tạo trải nghiệm phong phú cho người sử dụng.
4.2. Quản lý giao thông và tiểu cảnh
Giao thông khu vực cần được thiết kế với ưu tiên cho người đi bộ và phương tiện công cộng. Chỗ để xe nên được bố trí dưới lòng đất hoặc ở các vị trí không ảnh hưởng tới không gian phía trên. Hệ thống giao thông liên kết với các khu vực lân cận như Chợ Bến Thành và Nhà hát Lớn. Tiểu cảnh cây xanh, lamps chiếu sáng, và trang trí phải tối ưu hóa theo tiêu chí thẩm mỹ đô thị hiện đại.
