CHƯƠNG I LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ THẨM ĐỊNH TÍN DỤNG KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. TÍN DỤNG KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm tín dụng Tín dụng là mối quan hệ vay mượn dựa trên nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi sau một thời gian nhất định. Theo Luật Các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 ngày 16 tháng 6 năm 2010 của Quốc hội, đã được bổ sung, sửa đổi năm 2017 quy định cụ thể về cấp tín dụng của TCTD như sau: “Cấp tín dụng là việc tổ chức tín dụng thoả thuận để khách hàng sử dụng một khoản tiền với nguyên tắc có hoàn trả bằng các nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ khác”.
Như vậy, tín dụng ngân hàng mang bản chất chung của quan hệ tín dụng, đó là quan hệ tin cậy lẫn nhau trong việc vay và cho vay giữa các ngân hàng, các TCTD với các pháp nhân và cá nhân, được thực hiện theo nguyên tắc hoàn trả và có lãi. Các hình thức cấp tín dụng khách hàng cá nhân a. Khái niệm khách hàng cá nhân (KHCN): là cá nhân, hộ kinh doanh cá thể, doanh nghiệp tư nhân đã, đang và sẽ tham gia vào hoạt động tín dụng của NHTM. Hoạt động cấp tín dụng cá nhân của NHTM: là việc NHTM cho KHCN vay vốn để kinh doanh, tiêu dùng và các hình thức khác theo quy định của Ngân hàng Nhà nước và pháp luật.
Đặc điểm giao dịch của KHCN: Trong quá trình hội nhập với kinh tế thế giới, các hành vi giao dịch của KHCN có nhiều thay đổi so với thời kỳ đổi mới trước đây. Các KHCN có nhiều đặc điểm tâm lý giao dịch sau đây: 7 - Mang nặng tâm lý ngại rủi ro khi giao dịch tiền bạc với ngân hàng - Mang nặng tâm lý ngại thủ tục phiền phức khi giao dịch với NH - Ngại giao dịch với ngân hàng khi phải cung cấp thông tin về thu nhập đối với những người có thu nhập cao hoặc đối với các quan chức nhà nước. - Mặc cảm khi thu nhập không cao nhưng phải cung cấp thông tin cho NH Hiểu được tâm lý giao dịch trên đây của khách hàng cá nhân sẽ giúp ngân hàng có những chính sách thích hợp để thu hút KHCN đến giao dịch với NH. Các hình thức tín dụng khách hàng cá nhân (KHCN): Căn cứ vào mục đích sử dụng vốn vay, các khoản vay KHCN bao gồm hai hình thức: vay tiêu dùng và vay sản xuất kinh doanh.
- Vay tiêu dùng: là các khoản vay đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của các KHCN, hộ gia đình như: mua nhà ở, xây dựng sửa chữa nhà, mua sắm vật dụng gia đình, mua ô tô, du học, chữa bệnh… - Vay sản xuất kinh doanh: là các khoản vay phục vụ mục đích bổ sung vốn sản xuất kinh doanh, đầu tư của hộ kinh doanh gồm bổ sung vốn lưu động, mua sắm máy móc thiết bị, đầu tư cơ sở vật chất cho hoạt động sản xuất kinh doanh của gia đình. Đối với 2 hình thức cho vay trên, thời gian cho vay có thể ngắn hạn (dưới 12 tháng), trung hạn (từ 12 tháng đến 60 tháng), và dài hạn (từ 60 tháng trở lên). Phương thức cho vay khách hàng cá nhân có thể là: - Cho vay từng lần: là phương thức cho vay mà mỗi lần vay vốn khách hàng và ngân hàng làm các thủ tục vay vốn cần thiết và ký hợp đồng tín dụng. - Cho vay trả góp: khi vay vốn NH và KHCN thỏa thuận xác định số lãi vốn vay phải trả cộng với số dư nợ gốc được chia ra để trả nợ theo nhiều 8 kỳ hạn trong thời gian cho vay.
- Cho vay theo hạn mức thấu chi: là việc cho vay mà ngân hàng thỏa thuận bằng văn bản chấp thuận cho KHCN chi tiêu vượt quá số tiền tự có trên tài khoản của KH phù hợp với các quy định của NH và pháp luật. - Cho vay bổ sung vốn lưu động thường xuyên trong hoạt động sản xuất kinh doanh của hộ gia đình: NH và KHCN xác định và thỏa thuận một mức dư nợ vay tối đa duy trì trong 1 khoảng thời gian nhất định. Các biện pháp đảm bảo khoản vay là yếu tố quan trọng trong việc xét duyệt cho vay của ngân hàng đối với KHCN. Hiện các NHTM đang xét duyệt cho vay đối với 2 hình thức đảm bảo là cho vay có tài sản bảo đảm (thế chấp) và cho vay không có tài sản bảo đảm (tín chấp).
THẨM ĐỊNH TÍN DỤNG KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm và vai trò của hoạt động thẩm định tín dụng khách hàng cá nhân 1. Khái niệm thẩm định tín dụng khách hàng cá nhân Tín dụng khách hàng cá nhân là hình thức tín dụng mà đối tượng cấp tín dụng là các khách hàng cá nhân như cá nhân, hộ kinh doanh cá thể. Đối với đối tượng khách hàng cá nhân, mục đích khoản vay thường là tiêu dùng cá nhân hoặc bổ sung vốn kinh doanh cho hộ kinh doanh gia đình, do vậy hình thức cấp tín dụng thường đa dạng và tiềm ẩn nhiều rủi ro tín dụng.
Thẩm định tín dụng KHCN là quá trình xem xét, phân tích các tài liệu, các thông tin cần thiết về khách hàng có nhu cầu tín dụng mà ngân hàng thu thập được, để từ đó làm căn cứ quyết định trước khi ngân hàng cho khách hàng vay vốn. Quá trình này được bắt đầu khi khách hàng cá nhân phát sinh nhu cầu vay vốn tại ngân hàng và tiến hành nộp hồ sơ xin vay tại ngân hàng. Như vậy, thẩm định tín dụng thực chất là việc dựa trên cơ sở các quy định, quy trình cho vay đã ban hành, ngân hàng sẽ tổ chức xem xét một cách khách 9 quan, toàn diện các vấn đề liên quan đến khách hàng cá nhân và nhu cầu xin vay của khách hàng. Từ đó, ngân hàng đưa ra quyết định cho vay hay không, cho vay với các điều kiện như thế nào để đảm bảo vừa sinh lợi và phát huy hiệu quả hoạt động kinh doanh, đáp ứng nhu cầu chi tiêu của khách hàng cá nhân, vừa an toàn, hiệu quả cho ngân hàng với mức rủi ro thấp nhất.
Vai trò của thẩm định tín dụng khách hàng cá nhân: Để hạn chế rủi ro trên, các ngân hàng trước khi cấp vốn cho KHCN cần thực hiện việc thẩm định tín dụng. Thẩm định tín dụng là quá trình tổ chức tìm kiếm, thu thập các thông tin cần thiết để phân tích, đánh giá đầy đủ về khả năng hoàn trả nợ gốc, lãi vay và các chi phí phát sinh trong quá trình vay vốn của KHCN hoặc phương án của khách hàng, đảm bảo tuân thủ quy định pháp luật cũng như quy chế cho vay của tổ chức tín dụng. Mục đích của thẩm định tín dụng là đánh giá một cách chính xác và trung thực khả năng trả nợ của khách hàng để làm căn cứ quyết định cho vay. Đối với ngân hàng, thẩm định tín dụng KHCN đóng vai trò rất quan trọng, cụ thể như sau: Thứ nhất, thẩm định tín dụng KHCN đánh giá mức độ tin cậy về phương án của khách hàng, thông qua việc thẩm định thông tin đầu vào, phương thức, dự án và khả năng thực hiện trong thực tế.
Thứ hai, việc thẩm định tín dụng nhằm giúp ngân hàng đưa ra các quyết định cho vay đúng đắn, đúng đối tượng, vừa hiệu quả, vừa an toàn, tránh rủi ro, thiệt hại cho ngân hàng khi đầu tư vốn vào những khách hàng thiếu năng lực tài chính, phương án không khả thi. Đối với khách hàng cá nhân, thẩm định tín dụng trước hết là yếu tố bắt buộc để khách hàng có thể tiếp cận vốn vay ngân hàng nhằm đáp ứng nhu cầu vay tiêu dùng hoặc vốn kinh doanh của KH. Ngoài ra, thẩm định tín dụng khi được thực hiện bài bản, chuẩn xác còn là một kênh thông tin hữu ích để 10 khách hàng đánh giá lại năng lực tài chính và tính khả thi của phương án, dự án kinh doanh của mình. Nội dung thẩm định tín dụng khách hàng cá nhân 1.
Quy trình thẩm định tín dụng khách hàng cá nhân: Đối với mỗi NHTM, việc xây dựng một quy trình cấp tín dụng tốt đóng vai trò quan trọng trong việc vận hành mọi hoạt động của ngân hàng và đóng góp không nhỏ trong việc quyết định chất lượng tín dụng của ngân hàng đó. Quy trình thẩm định tín dụng KHCN nói riêng là một phần không thể tách rời nằm trong quy trình cấp tín dụng. Một quy trình nghiệp vụ chặt chẽ, phải có nội dung rõ ràng, trong đó thể hiện công việc và trách nhiệm của từng bộ phận, cá nhân có liên quan tham gia quy trình. Mỗi ngân hàng có thể xây dựng cho mình một quy trình thẩm định tín dụng KHCN riêng sao cho phù hợp với đặc thù và định hướng hoạt động của mình, tuy nhiên về cơ bản các bước của quy trình thẩm định tín dụng KHCN sẽ có sự thống nhất nhất định về quy trình và nội dung.
Trong khuôn khổ bài nghiên cứu, tác giả tập hợp lại 3 bước cơ bản của một quy trình thẩm định tín dụng KHCN tại NHTM như sau: Bước 1: Tiếp nhận hồ sơ và đề xuất cấp tín dụng Bước đầu tiên trong quy trình cấp tín dụng KHCN là tiếp nhận hồ sơ và đề xuất cấp tín dụng cho khách hàng. Các cán bộ tín dụng tại đơn vị kinh doanh có trách nhiệm trực tiếp, đầy đủ, toàn diện đối với hoạt động tín dụng, đứng đầu là cấp Trưởng/Phó ĐVKD chịu trách nhiệm đầu tiên và toàn bộ. Chủ động kiểm soát mọi rủi ro trong suốt quá trình cấp tín dụng. Khi cán bộ tín dụng tiếp cận tới khách hàng, khai thác nhu cầu vay vốn của khách hàng, cán bộ tín dụng sẽ là người tư vấn, trao đổi với khách hàng nhằm xác định sản phẩm tín dụng phù hợp với nhu cầu của khách hàng, từ đó hướng dẫn khách hàng chuẩn bị hồ sơ và các thủ tục vay vốn theo đúng quy định của ngân hàng theo từng thời kỳ.
Cán bộ tín dụng cũng chính là người 11 đầu tiên tiếp cận với những thông tin, tài liệu từ khách hàng, đảm bảo các thông tin, hồ sơ cấp tín dụng khách hàng cung cấp đầy đủ, xác thực, hợp pháp, hợp lệ, phù hợp với quy định Pháp luật và ngân hàng. Ngoài ra cần rà soát, đra cần ng tin, hồ sơ cấp tín dụng khách hàng cung cấp đầy đủ, n mềm được trình qua các cấp xét duyệt. Đề xuất cấp tín dụng phù hợp với nhu cầu của khách hàng cá nhân và khẩu vị rủi ro của ngân hàng.