CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THẨM ĐỊNH TÀI CHÍNH DỰ ÁN TRONG CHO VAY TRUNG DÀI HẠN CỦA NHTM 1. HOẠT ĐỘNG CHO VAY DỰ ÁN CỦA NHTM 1. Khái niệm, ý nghĩa, đặc điểm cho vay dự án a. Khái niệm cho vay dự án Cho vay dự án là một dạng cho vay trung và dài hạn chủ yếu nhất của các NHTM.
Đó là việc các NHTM hỗ trợ các khách hàng có đủ nguồn lực tài chính thực hiện các dự định đầu tư mà thời gian thu hồi vốn đầu tư vượt quá 12 tháng. Ý nghĩa cho vay dự án Đối với doanh nghiệp vay dự án - Đáp ứng nhu cầu vốn đầu tư cho tài sản cố định và tài sản lưu động thường xuyên. - Trả các khoản nợ hiện hữu: đây là nhu cầu chính đáng nhưng ngân hàng cần phải thận trọng khi xem xét nhu cầu này. - Thành lập doanh nghiệp mới hay mua lại doanh nghiệp đang hoạt động.
- So với các nguồn vốn trung dài hạn khác, vay vốn ngân hàng có nhiều thuận lợi hơn cho doanh nghiệp như sau: Đáp ứng nhu cầu vốn trung dài hạn của các doanh nghiệp nhỏ không có khả năng tìm các nguồn vốn khác trên thị trường; có lợi thế hơn so với phát hành trái phiếu; thiết lập mối quan hệ tốt với ngân hàng. Đối với đối với ngân hàng cho vay dự án - Cho vay dự án là khoản mục cho vay bao giờ cũng chiếm tỷ trọng cao nhất và là khoản mục mang lại thu nhập chủ yếu cho ngân hàng. Thời hạn cho vay càng dài thì lãi suất càng cao và do đó thu nhập của ngân hàng càng lớn. Chính vì vậy nếu các ngân hàng có thể mở rộng cho vay nhất là cho vay trung 12 và dài hạn đối với các dự án đầu tư thì sẽ có điều kiện kiếm lời nhiều hơn.
- Việc mở rộng các khoản vay dự án còn thể hiện tiềm lực vốn của ngân hàng, chất lượng tín dụng cao phần nào thể hiện năng lực quản lý, năng lực chuyên môn của cán bộ và nhân viên ngân hàng. Đây là vũ khí cạnh tranh lợi hại của các ngân hàng. - Đồng thời việc mở rộng cho vay dự án sẽ tạo điều kiện đẩy mạnh tín dụng ngắn hạn cũng như các dịch vụ ngân hàng khác bởi khi được vay vốn các doanh nghiệp sẽ có điều kiện đầu tư đổi mới công nghệ, máy móc thiết bị, tăng năng lực sản xuất điều đó khiến cho nhu cầu vốn lưu động lại tăng cao và các dịch vụ ngân hàng như dịch vụ thanh toán, bảo lãnh, tư vấn. cũng sẽ tăng lên.
Đặc điểm cho vay dự án - Vốn chủ sở hữu tham gia Cho vay dự án với thời gian dài, độ rủi ro cao hơn với cho vay ngắn hạn, để giảm bớt rủi ro ngoài việc qui định vay phải có tài sản đảm bảo, ngân hàng cho vay còn qui định khách hàng phải có vốn chủ sở hữu tham gia vào quá trình sản xuất, kinh doanh và đời sống. Tỷ lệ vốn chủ sở hữu tham gia vào dự án cao hay thấp tuỳ thuộc vào mức độ rủi ro và hiệu quả của dự án. - Thời hạn trả nợ và nguồn trả nợ Thời hạn trả nợ vốn phụ thuộc vào tính chất, đặc điểm của dự án đầu tư. Nhưng thời hạn trả nợ cũng có thể rút ngắn trong trường hợp hiệu quả của dự án mang lại cao.
Việc trả nợ trước hạn sẽ giúp ngân hàng thu được nợ chắc chắn nhưng đôi khi ảnh hưởng đến kế hoạch sử dụng vốn của ngân hàng. Nguồn trả nợ đối với khoản cho vay dự án nhìn chung khác với cho vay ngắn hạn. Các khoản cho vay dự án được dùng chủ yếu cho nhu cầu mua sắm tài sản cố định và tài sản lưu động, cho nên nguồn trả nợ chính của khoản vay này là từ nguồn khấu hao và một phần lợi nhuận do dự án đầu tư mang lại. 13 - Giải ngân Đối với khoản cho vay dự án có thể giải ngân một lần, hoặc nhiều lần nhằm đảm bảo cho khách hàng sử dụng tiền vay đúng mục đích.
Ngân hàng và khách hàng thoả thuận rút hết toàn bộ tiền vay một lần trong trường hợp vay để mua sắm máy móc, thiết bị. Đối với các tài sản hình thành trong một thời gian dài thì việc giải ngân được thực hiện theo tiến độ công việc hoàn thành. - Lãi suất Lãi suất cho vay dự án thường cao hơn lãi suất cho vay ngắn hạn, nó có thể là lãi suất cố định trong suốt thời kỳ vay vốn, cũng có thể là lãi suất biến đổi tuỳ thuộc vào sự biến động của thị trường. - Lợi nhuận Khi độ rủi ro của các dự án càng cao thì lợi nhuận kỳ vọng mà các chủ đầu tư mong đợi càng nhiều.
Bởi vậy, các khoản cho vay dự án thường mang lại cho ngân hàng nguồn thu nhập lớn, biểu hiện cụ thể là lãi suất cho vay dự án thường khá cao để bù đắp chi phí trong việc huy động những nguồn vốn phục vụ cho hoạt động cho vay dự án và chi phí bù đắp rủi ro. Phân loại cho vay dự án Trong nền kinh tế thị trường hoạt động cho vay của NHTM rất đa dạng và phong phú với nhiều loại hình tín dụng khác nhau. Việc áp dụng hình thức cho vay nào là tùy thuộc vào đặc điểm kinh tế của đối tượng sử dụng vốn tín dụng nhằm sử dụng có hiệu quả và phù hợp với sự vận động cũng như đặc điểm kinh tế khác nhau của đối tượng tín dụng. Phân loại theo thời gian cho vay - Cho vay trung hạn: các khoản cho vay có thời hạn cho vay từ trên 12 tháng đến 60 tháng.
- Cho vay dài hạn: là các khoản cho vay có thời hạn cho vay từ 60 tháng trở lên. Phân loại cho vay theo lĩnh vực hoạt động - Cho vay dự án đầu tư phát triển sản xuất kinh doanh. - Cho vay dự án đầu tư phát triển khoa học kỹ thuật. - Cho vay dự án đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng.
Rủi ro trong cho vay dự án Mức độ tập trung vốn của ngân hàng cao: Hầu hết các dự án đầu tư mà NHTM tài trợ thường có quy mô rất lớn. Đôi khi có những dự án được đầu tư bằng 100% vốn tín dụng và thuộc một số lĩnh vực, địa bàn nhất định theo quy định. Ngành nghề, lĩnh vực khó thu hồi vốn, quy mô vốn đầu tư lớn hoặc địa bàn đầu tư khó khăn, đặc biệt khó khăn cần sự hỗ trợ của Nhà nước. Như vậy, rủi ro tín dụng cao xuất phát từ trong bản thân các ngành nghề, lĩnh vực, địa bàn và cả trong giới hạn phạm vi lựa chọn dự án, khách hàng của NHTM theo quy định của Nhà nước.
Các dự án cho vay thường là các dự án đầu tư có mức độ rủi ro cao, do quy mô vốn lớn, thời gian thực hiện dự án dài, khả năng sinh lời thấp và thường thực hiện đa mục tiêu (kinh tế và xã hội). Nhiều dự án cho vay mang tính chất hỗ trợ, nên các NHTM thường không đặt nặng vấn đề bảo đảm tiền vay, tài sản đảm bảo gần như chỉ gồm các tài sản hình thành từ vốn vay, đôi khi tính thanh khoản tài sản rất thấp. Điều này làm rủi ro tín dụng của NHTM là khá cao. CÔNG TÁC THẨM ĐỊNH TÀI CHÍNH DỰ ÁN TRONG CHO VAY TRUNG DÀI HẠN TẠI NHTM 1.
Khái niệm và yêu cầu công tác thẩm định tài chính dự án a. Khái niệm Thẩm định tài chính trong cho vay dự án là quá trình rà soát, đánh giá một cách khách quan, khoa học và toàn diện mọi khía cạnh tài chính của dự 15 án nhằm đảm bảo tính khả thi của dự án. Yêu cầu công tác thẩm định tài chính dự án Thẩm định được tiến hành với tất cả các dự án thuộc mọi nguồn vốn, của mọi thành phần kinh tế. Tuy nhiên, yêu cầu về nội dung thẩm định có khác nhau về mức độ và chi tiết giữa các dự án, tuỳ thuộc vào quy mô, tính chất của dự án, nguồn vốn được huy động và chủ thể có thẩm quyền thẩm định.
Tuy vậy, dù đứng trên góc độ nào đi chăng nữa, để có kết quả thẩm định có sức thuyết phục thì chủ thể có thẩm quyền thẩm định phải đảm bảo các yêu cầu sau: - Nắm vững chiến lược phát triển kinh tế xã hội của đất nước, của ngành, của địa phương và các quy chế, luật pháp về quản lý kinh tế, quản lý đầu tư và xây dựng của nhà nước. - Hiểu biết về bối cảnh, điều kiện và đặc điểm cụ thể của dự án, tình hình và trình độ kinh tế chung của đất nước, của địa phương, của ngành, của thế giới. Nắm vững tình hình sản xuất kinh doanh, các số liệu tài chính của doanh nghiệp, các quan hệ tài chính - tín dụng của doanh nghiệp hoặc của chủ đầu tư với các doanh nghiệp khác hoặc chủ đầu tư khác, với các ngân hàng. - Biết khai thác các thông tin liên quan đến giá cả, thị trường để phân tích hoạt động chung của doanh nghiệp hoặc chủ đầu tư, từ đó có thêm căn cứ vững chắc để quyết định đầu tư.
- Biết xác định và kiểm tra được các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật quan trọng của dự án, đồng thời thường xuyên thu thập, đúc kết, xây dựng các chỉ tiêu định mức kinh tế - kỹ thuật tổng hợp trong và ngoài nước để phục vụ cho việc thẩm định. - Đánh giá khách quan, khoa học và toàn diện về nội dung của dự án, có sự phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chuyên môn, các chuyên gia trong và ngoài ngành có liên quan cả trong và ngoài nước. 16 - Thẩm định kịp thời, tham gia ý kiến với các cơ quan quản lý Nhà nước và chủ đầu tư để có quyết định đầu tư đúng đắn ngay từ khi nhận được hồ sơ dự án. - Dự đoán được những rủi ro có thể xảy ra, ảnh hưởng tới quá trình triển khai thực hiện dự án.
Trên cơ sở này, phát hiện và bổ sung thêm các biện pháp khắc phục,hạn chế rủi ro tín dụng đến mức thấp nhất khi xác định giá trị khoản vay, thời hạn, lãi suất, mức thu nợ và hình thức thu nợ hợp lý, tạo điều kiện cho dự án hoạt động có hiệu quả. - Thường xuyên hoàn thiện quy trình thẩm định, phối hợp phát huy được trí tuệ tập thể, tránh gây phiền hà. Nguyên tắc thẩm định tài chính dự án a. Dựa trên nguyên lý giá trị thời gian của tiền Giá trị thời gian của tiền, hàm ý một đồng nhận được ngày hôm nay có giá trị hơn một đồng nhận được trong tương lai.