Chương 1: Cơ sở lý luận về thẩm định dự án bất động sản tại ngân hàng thương mại; Chương 2: Thực trạng thẩm định dự án bất động sản tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Việt Nam Thịnh Vượng; Chương 3: Giải pháp hoàn thiện thẩm định dự án bất động sản tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Việt Nam Thịnh Vượng 9 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THẨM ĐỊNH DỰ ÁN BẤT ĐỘNG SẢN TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Tổng quan về dự án bất động sản và cho vay dự án bất động sản tại ngân hàng thƣơng mại 1. Khái niệm về dự án bất động sản Theo Từ Quang Phương (2014): “Dự án là một lĩnh vực hoạt động đặc thù, một nhiệm vụ cần phải được thực hiện với phương pháp riêng, nguồn lực riêng và theo một kế hoạch tiến độ nhằm tạo ra một thực tể mới”. Hay hiểu một cách đơn giản hơn: “Dự án là những nỗ lực có thời hạn nhằm tạp ra một sản phẩm hoặc dịch vụ duy nhất”.
Nguyễn Quốc Duy (2012) cho rằng: “Dự án là một nỗ lực phức tạp, không thường xuyên, mang tính chất đơn nhất được thực hiện trong điều kiện ràng buộc nhất định về thời gian, ngân sách, nguồn lực và các tiêu chuẩn chất lượng để đáp ứng yêu cầu của khách hàng”. Theo Luật Đầu tư năm 2020: “Dự án đầu tư là tập hợp đề xuất bỏ vốn trung hạn hoặc dài hạn để tiến hành các hoạt động đầu tư kinh doanh trên địa bàn cụ thể, trong khoảng thời gian xác định”. Dự án đầu tư có thể xem xét dưới nhiều góc độ khác như như sau: + Về mặt hình thức: dự án đầu tư là một tập hợp hồ sơ tài liệu trình bày một cách chi tiết và có hệ thống các hoạt động và chi phí theo một kế hoạch để đạt được những kết quả và thực hiện được những mục tiêu nhất định trong tương lai. +Trên góc độ quản lý: dự án đầu tư là một công cụ quản lý sử dụng vốn, vật tư, lao động để tạo ra các kết quả tài chính, kinh tế - xã hội trong một thời gian dài.
+ Trên góc độ kế hoạch: dự án đầu tư là một công cụ thể hiện kế hoạch chi tiết của một công cuộc đầu tư sản xuất kinh doanh, phát triển kinh tế - xã hội, làm tiền đề cho cho các quyết định đầu tư và tài trợ. 10 + Về mặt nội dung: dự án đầu tư là một tập hợp các hoạt động có liên quan với nhau được kế hoạch hoá nhằm đạt các mục tiêu đã định bằng việc tạo ra các kết quả cụ thể trong một thời gian nhất định, thông qua việc sử dụng các nguồn lực xác định. Theo Nghị định số 02/2022/NĐ-CP ban hành ngày 06/01/20222: “dự án bất động sản là dự án đầu tư xây dựng công trình được lập, thẩm định, phê duyệt theo quy định của pháp luật về xây dựng. Dự án bất động sản bao gồm: dự án đầu tư xây dựng nhà và công trình xây dựng; dự án đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng để chuyển nhượng hoặc cho thuê quyền sử dụng đất, theo quy định của pháp luật.” Dưới góc độ của NHTM, dự án đầu tư bất động sản hay dự án bất động sản có thể được hiểu là việc nhà đầu tư đầu tư vốn để thực hiện hoạt động xây dựng, mua, nhận chuyển nhượng để bán, chuyển nhượng; cho thuê, cho thuê lại, cho thuê mua.
bất động sản nhằm mục đích sinh lợi hay hưởng chênh lệch lợi nhuận. Nói cách khác, trên một khu đất sẵn có, thuộc sở hữu/ sử dụng của mình, nhà đầu tư phải lựa chọn mô hình đầu tư tối ưu trong số các mô hình như Dự án nhà ở (gồm căn hộ, chung cư, biệt thự, nhà liên kế, đất nền), Dự án văn phòng (gồm văn phòng, cao ốc cho thuê, nhà xưởng, nhà kho),…, và quản lý khai thác hiệu quá mô hình (còn gọi là dự án kinh doanh bất động sản) đã chọn nhằm mục đích sinh lời. Về bản chất, dự án bất động sản cũng có những đặc điểm tương tự như đặc điếm của dự án đầu tư phát triển như chủ đầu tư đầu tư vốn để thực hiện hoạt động xây dựng; mua; nhận chuyển nhượng để sinh lời cao. Ngoài những đặc điểm trên, dự án bất động sản có những đặc điểm riêng: + Sản phẩm của dự án gắn liền với quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất nên sản phẩm của dự án là dạng tài sản bất động sản.
+ Đầu tư xây dựng các công trình trên đất để tạo ra các sản phẩm bất động sản là quyền sử dụng đất, công trình trên đất (tài sản gắn liền với đất). + Đối với một số hoạt động (trừ cho thuê) thì bất động sản được dịch chuyển quyền sở hữu từ chủ đầu tư dự án chuyển giao cho người mua (người nhận chuyến nhượng). 11 + Việc sinh lời của dự án phát sinh từ các giao dịch chuyển nhượng quyền sử dụng đất sau khi đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, bán, cho thuê, cho thuê mua các tài sản gắn liền với đất. Trong một số trường họp nhất định, chủ đầu tư được thực hiện giao dịch mua bán, chuyển nhượng,…, trước khi sản phẩm hoàn thành và đưa vào sử dụng.
Khái niệm cho vay dự án bất động sản tại ngân hàng thương mại Theo Trầm Thị Xuân Hương (2013): “Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó, ngân hàng chuyển giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng cho mục đích và thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả nợ gốc và lãi”. Theo Nguyễn Văn Tiến (2013): “Cho vay là một hình thức tín dụng, qua đó ngân hàng cho khách hàng vay một lượng tiền nhất định để phục vụ cho mục đích của khách hàng”. Cho vay dự án đầu tư của NHTM là các khoản cho vay có thời hạn trên 01 năm nhưng không dài hơn thời gian sử dụng còn lại của tài sản hình thành bằng vốn vay. Việc phân định cụ thể thời hạn cho vay dự án đầu tư tuỳ thuộc vào quy định của mỗi quốc gia.
Thông thường, cho vay dự án đầu tư tại NHTM bao gồm cho vay trung hạn và cho vay dài hạn. “Cho vay trung hạn là các khoản vay có thời hạn cho vay từ trên 12 tháng đến 60 tháng; Cho vay dài hạn là các khoản cho vay có thời hạn cho vay từ trên 60 tháng trở lên”. Từ những cách tiếp cận trên, trong luận văn này, cho vay dự án bất động san của NHTM: “là hình thức cấp tín dụng của NHTM, theo đó, NHTM chuyển giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng cho mục đích kinh doanh, đầu tư bất động sản với thời hạn từ 1 năm trở lên. Khách hàng vay vốn có trách nhiệm thực hiện đúng và đầy đủ các điều khoản đã cam kết trong hợp đồng tín dụng theo nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi đúng hạn cho NHTM”.
Thẩm định dự án bất động sản tại ngân hàng thƣơng mại 1. Khái niệm thẩm định dự án bất động sản Theo Ngô Đức Tiến (2015), thẩm định dự án đầu tư là việc tổ chức xem xét một cách khách quan có khoa học, toàn diện các nội dung cơ bản ảnh hưởng trực 12 tiếp tới tính khả thi của một dự án, từ đó ra quyết định đầu tư và cho phép đầu tư. Đây là một quá trình kiểm tra, đánh giá các nội dung của dự án một cách độc lập tách biệt với quá trình soạn thảo dự án. Thẩm định dự án tạo ra cơ sở vững chắc cho hoạt động đầu tư có hiệu quả.
Đứng trên góc độ ngân hàng, thẩm định dự án đầu tư là việc tổ chức xem xét, phân tích một cách khách quan toàn diện, độc lập những nội dung cơ bản của dự án đầu tư đồng thời đánh giá chính xác những nhân tố ảnh hưởng trực tiếp đến tính khả thi của dự án nhằm đưa ra quyết định cho vay đảm bảo hiệu quả an toàn. Hoạt động thẩm định dự án đầu tư là hoạt động rất quan trọng, nó là bộ phận không thể tách rời trong tổng thể hoạt động tín dụng trung và dài hạn của ngân hàng. Về mặt nghiệp vụ, hoạt động này giúp cho ngân hàng có thể đưa ra những đánh giá về tính hợp lý, tính hiệu quả và tính khả thi của dự án theo quy định của ngân hàng. Gắn với hoạt động cho vay đối với dự án bất động sản thì để quyết định cho vay, NHTM phải tiến hành đánh giá tính hợp lý, tính hiệu quả và tính khả thi của dự án bất động sản theo quy định của ngân hàng.
Tóm lại, có thể hiểu “thẩm định dự án bất động sản của NHTM chính là việc NHTM đưa ra kết luận một cách chính xác về tính khả thi, hiệu quả kinh tế, khả năng trả nợ, những rủi ro có thể xảy ra của dự án để quyết định cho vay hay không đối với dự án đó”. Trong quá trình thẩm định dự án bất động sản, NHTM phải thẩm định trên nhiều phương diện khác nhau để có cái nhìn khách quan trước khi quyết định cho vay. Với mục tiêu hoạt động là an toàn và sinh lời, do đó, NHTM chỉ cho vay đối với các dự án bất động sản có hiệu quả về mặt tài chính, tức là dự án mang lại được lợi nhuận và đảm bảo khả năng trả nợ cho NHTM. Mục tiêu của thẩm định dự án bất động sản tại ngân hàng thương mại Thẩm định dự án là một khâu quan trọng trong khi xem xét cho vay dự án BĐS.
Mục đích của thẩm định dự án là đưa ra những đánh giá xác đáng hiệu quả dự án. Nhiệm vụ của thẩm định là đưa ra kết luận, đó là một dự án tốt hay tồi, có khả năng thanh toán nợ vay hay không, đó là căn cứ để ra quyết định cho vay dự án BĐS. Vai trò của thẩm định còn thể hiện ở chỗ, giúp nhà đầu tư xem xét lại các 13 thông tin để thực hiện dự án. Mục tiêu quản lý thẩm định dự án BĐS của NHTM bao gồm: Đảm bảo tuân thủ quy định của pháp luật: Bởi vì tầm quan trọng đặc biệt của công tác thẩm định nên vấn đề đặt ra là việc quản lý công tác này phải được tiến hành chặt chẽ.
Các quy định không phù hợp, kịp thời với các văn bản của pháp luật hiện hành sẽ gây ra các quan điểm thẩm định sai sót, dẫn đến việc tài trợ vốn cho dự án BĐS không mang lại hiệu quả, nếu nghiêm trọng hơn, dự án BĐS không trả được nợ sẽ gây thất thoát vốn.