MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong những năm gần đây, đặc biệt là sau khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và thực hiện lộ trình cam kết mở cửa thị trường tài chính, hoạt động ngân hàng đã có những biến chuyển sâu sắc cả về lượng và chất: số lượng chi nhánh, quy mô vốn, các giao dịch liên kết chứng khoán - ngân hàng, bảo hiểm - ngân hàng, các giao dịch quốc tế ngày càng tăng, mạng lưới các ngân hàng ngày càng rộng khắp trong cả nước phục vụ nhu cầu về dịch vụ ngân hàng cho mọi tầng lớp dân cư. Sự phát triển của khu vực ngân hàng và thị trường tài chính với hàng loạt các loại hình dịch vụ hiện đại kéo theo không ít những rủi ro tiềm ẩn. Xuất phát từ yêu cầu của thực tiễn đòi hỏi phải đổi mới về hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng đáp ứng yêu cầu phát triển của hệ thống ngân hàng và phù hợp hơn với thông lệ quốc tế.
Theo đó, hoạt động giám sát phải được xem là phương thức thanh tra, giám sát chủ yếu bởi tính tích cực của nó trong việc cảnh báo sớm và phòng ngừa rủi ro nhằm đảm bảo an toàn hoạt động đối với toàn bộ hệ thống các TCTD. Thực tiễn giám sát các TCTD nói chung và các NHTM nói riêng cho thấy,cần thiết phải có một bộ máy tổ chức tối ưu, quy trình giám sát hiệu quả và phương pháp giám sát cũng như công cụ giám sát phù hợp để nắm bắt được thường xuyên thực trạng hoạt động của các TCTD, đặc biệt là tình hình tài chính, các yếu tố dẫn đến rủi ro gây mất an toàn hệ thống; xử lý kịp thời những vấn đề nghiêm trọng xảy ra, tránh tác động dây chuyền, gây rối loạn cho nền kinh tế. Sau khi Luật Ngân hàng Nhà nướcra đời năm 2010, các văn bản pháp luật dưới Luật lần lượt được xây dựng nhằm cụ thể hóa tinh thần của Luật và hoàn thiện cơ sở pháp lý cho hoạt động quản lý của Ngân hàng Nhà nước nói chung và hoạt động thanh tra , giám sát ngân hàng hàng nói riêng. Chính phủ đ ã ban hành Nghị đinh ̣ số 26/2014/NĐ-CP về tổ chức và hoa ̣t đô ̣ng của thanh tra , giám sát ngân hàng và Quyết định số 35/2014/QĐ-TTg về việc quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền 2 hạn và cơ cấu tổ chức của Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng (CQTTGSNH) thay thế Quyế t đinh ̣ số 83/2009/QĐ-TTg, qua đó đã hoàn chỉnh thêm mô ̣t bước về tổ chức và hoa ̣t đô ̣ng của th anh tra, giám sát ngân hàng và g ần đây Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã ban hành Thông tư 08/2017/TT-NHNN quy định về trình tự, thủ tục giám sát ngân hàng, ban hành Sổ tay giám sát ngân hàng.
Đây là những quy định quang trọng, đánh dấu bước đổi mới cả về nội dung và hình thức giám sát theo mô hình giám sát đang được một số cơ quan thanh tra, giám sát ngân hàng trên thế giới sử dụng phục vụ công tác giám sát ngân hàng. Qua đó, đưa hoạt động giám sát của NHNN Việt Nam tiệm cận dần với các mô hình, phương pháp giám sám sát tại các quốc gia phát triển hiện nay trên thế giới. Ngân hàng Nhà nướcchi nhánh cao bằng trong thời gian qua đã có những đổi mới cả về nội dung, hình thức và phương pháp giám sáttheoquy định của Ngân hàng Nhà nước đối với NHTM. Tuy nhiên thực trong thực hiện vẫn còn một số hạn chế như: Nội dung giám sát chưa được cải tiến theo hướng bao quát toàn diện; Công tác thu thập, phân tích thông tin giám sát thiếu tính hệ thống và lạc hậu; Giám sát chưa đánh giá đầy đủ các hoạt động của NHTM, chưa phát huy được vai trò cảnh báo sớm cho các NHTM; Hình thức và phương pháp giám sát chưa theo được các tiêu chuẩn mới và Quy trình giám sát chưa được hoàn thiện phù hợp với sự phát triển của NHTM.
Xuất phát từ thực tiễn trên, tác giả chọn vấn đề“Tăng cƣờng giám sát của Ngân hàng Nhà nƣớcchi nhánh tỉnh Cao Bằng đối với các ngân hàng thƣơng mại”làm đề tài luận văn thạc sĩ ngành Kinh tế quản lý, Chuyên ngành Kinh tế và Quản lý Thương mại. Mục tiêuvà nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục tiêu nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn giám sát của Ngân hàng Nhà nước, luân văn đề xuất giải pháp tăng cường giám sát của NHNN Chi nhánh tỉnh Cao Bằng đối với các ngân hàng thương mại. Nhiệm vụ nghiên cứu Để thực hiện mục tiêu tổng quát trên, luận văn có những nhiệm vụ cụ thể sau: 3 - Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về giám sát của Ngân hàng Nhà nước đối với các ngân hàng thương mại.
- Phân tích thực trạng giám sát của NHNN chi nhánh tỉnh Cao Bằng đối với các NHTM trên địa bàn; Đánh giá những thành công, hạn chế, tìm ra nguyên nhân của những hạn chế trong giám sát đối với các NHTM. - Đề xuất giải pháp tăng cường giám sát của Ngân hàng Nhà nướcchi nhánh tỉnh Cao Bằng đối với các NHTM trên địa bàn. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài 3. Đối tượng nghiên cứu:Đối tượng nghiên cứu của luận văn là lý luận và thực trạng giám sát của Ngân hàng Nhà nước đối với các NHTM.
Phạm vi nghiên cứu: + Phạm vi nội dung: Luận văn nghiên cứu nội dung, phương thức và quy trình, giám sát của NHNN chi nhánh tỉnh Cao Bằng đối với các NHTM; Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến giám sát của Ngân hàng Nhà nước đối với các ngân hàng thương mại. + Phạm vi không gian và địa điểm: Nghiên cứu tại Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Cao Bằng. + Phạm vi thời gian: Nghiên cứu thực trạng giai đoạn 2016 đến 2019 và kiến nghị đến năm 2025. Phƣơng pháp nghiên cứu * Phương pháp chung Luận văn sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử; sử dụng phương pháp toán, thống kế; phương pháp phân tích và tổng hợp; các phương pháp suy luận lô gích; Phương pháp bảng hình và các phương pháp nghiên cứu kinh tế khác * Phương pháp thu thập thông tin và xử lý số liệu Phương pháp thu thập và xử lý tài liệu thứ cấp thông qua các nguồn tài liệu từ trường Đại học Kinh tế Quốc dân; Các công trình nghiên cứu, bài viết, báo cáo… đề tài nghiên cứu khoa học liên quan của các tổ chức, cá nhân trên tạp chí, sách báo và trên 4 Internet.
Luận văn sử dụng các số liệu thứ cấp được thu thập thông qua các tài liệu thống kê, các báo cáo đã được công bố của các đơn vị có liên quan thuộc Nhân hàng nhà nước Việt nam, Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh Cao bằng. Kết quả của quá trình thu thập, tổng hợp tài liệu, số liệu được sử dụng để phân tích thực trạng giám sát của Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tỉnh Cao Bằng đối với các ngân hàng thương mại. * Phương pháp phân tích dữ liệu: + Phương pháp tổng hợp lý thuyết: Làm rõ hơn cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về giám sát của Ngân hàng Nhà nước đối với ngân hàng thương mại. + Phương pháp phân tích, so sánh: • Trên cơ sở số liệu và dữ liệu thu thập được tập hợp thống kê và tổng hợp mô tả thành các bảng số liệu, các biểu đồ,.
để làm rõ thực trạng giám sát củaNgân hàng Nhà nướcchi nhánh tỉnh Cao Bằng đối với các ngân hàng thương mại. • Phương pháp so sánh: Tiến hành so sánh số liệu các năm, để từ đó đưa ra những thành công và hạn chế về thực trạng giám sát của Ngân hàng Nhà nướcchi nhánh tỉnh Cao Bằng đối với các ngân hàng thương mại. So sánh với lý luận để đề xuất các giải pháp tăng cường giám sát của Ngân hàng Nhà nướcchi nhánh tỉnh Cao Bằng đối với các ngân hàng thương mại. Bố cục của luận văn Ngoài phần mở đầu và kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn được kết cấu thành 03 chương: Chương 1: Những vấn đề cơ bản về giám sát của Ngân hàng Nhà nước đối với ngân hàng thương mại Chương 2: Thực trạng giám sát của Ngân hàng Nhà nướcchi nhánh tỉnh Cao Bằng đối với ngân hàng thương mại Chương 3: Phương hướng và giải pháp tăng cường giám sát của NHNN chi nhánh tỉnh Cao Bằng đối với các ngân hàng thương mại.
5 CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ GIÁM SÁT CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Sự cần thiết và vai trò giám sát của Ngân hàng Nhà nƣớc 1. Sự cần thiết của giám sát ngân hàng Sự phát triển của khu vực ngân hàng và thị trường tài chính với hàng loạt các loại hình dịch vụ hiện đại kéo theo không ít những rủi ro tiềm ẩn. Xuất phát từ yêu cầu của thực tiễn đòi hỏi phải đổi mới về hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng đáp ứng yêu cầu phát triển của hệ thống ngân hàng và phù hợp hơn với thông lệ quốc tế.
Theo đó, hoạt động giám sát phải được xem là phương thức chủ yếu bởi tính tích cực của nó trong việc cảnh báo sớm và phòng ngừa rủi ro nhằm đảm bảo an toàn hoạt động đối với toàn bộ hệ thống các tổ chức tín dụng nói chung và từng ngân hàng thương mại nói riêng. Thực tiễn công tác giám sát các TCTD nói chung và các NHTM nói riêng cho thấy để nắm bắt được thường xuyên thực trạng hoạt động của các TCTD, đặc biệt là tình hình tài chính, các yếu tố dẫn đến rủi ro gây mất an toàn hệ thống; xử lý kịp thời những vấn đề nghiêm trọng xảy ra, tránh lây lan dây chuyền, gây rối loạn cho nền kinh tế, cần phải có một bộ máy tổ chức tối ưu, quy trình giám sát hiệu quả, phương pháp giám sát, công cụ giám sát phù hợp và hạ tầng hệ thống công nghệ thông tin hiện đại phục vụ hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng. Khái niệm giám sátcủa Ngân hàng Nhà nước đối với ngân hàng thương mại 1. Khái niệm giám sát của Ngân hàng Nhà nước Cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, hoạt động ngân hàng ngày càng mở rộng và phát triển mạnh mẽ làm cho các tổ chức tín dụng (TCTD) đóng vai trò quan trọng đối với nền kinh tế nói chung và đối với từng tổ chức kinh tế và cá nhân nói riêng.