Nghiên cứu hợp tác chuỗi cung ứng đồ gỗ - ThS. Huỳnh Thị Thu Sương - ĐH Kinh tế TP.HCM

Tài liệu luận văn phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến sự hợp tác. Nghiên cứu các yếu tố then chốt quyết định hiệu quả hợp tác trong tổ chức và doanh nghiệp.

• Tác giả: Huỳnh Thị Thu Sương
• Người hướng dẫn: GS.TS. Đoàn Thị Hồng Vân
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh doanh Thương mại
• Đề tài: Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng đồ gỗ, trường hợp nghiên cứu: Vùng Đông Nam Bộ
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về các nhân tố ảnh hưởng đến sự hợp tác

Hợp tác trong chuỗi cung ứng là yếu tố quyết định hiệu quả hoạt động của toàn bộ hệ thống. Nghiên cứu chỉ ra rằng sự hợp tác giúp các thành viên chia sẻ trách nhiệm và tối ưu lợi ích chung. Nhiều công trình quốc tế đã tìm hiểu các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ tương tác giữa các đối tác. Tuy nhiên, hầu hết nghiên cứu chỉ dừng lại ở việc nhận diện nhân tố mà chưa xây dựng mô hình đầy đủ. Theo tổng hợp tài liệu luận văn, có 5 nhân tố cốt lõi được xác định: tín nhiệm, quyền lực, tần suất giao dịch, thuần thục trong quan hệ và khoảng cách. Ngoài ra, nghiên cứu còn bổ sung thêm 3 nhân tố quan trọng khác là văn hóa, chính sách và chiến lược. Tám nhân tố này tạo thành khung lý thuyết toàn diện để phân tích sự hợp tác trong chuỗi cung ứng ngành đồ gỗ tại vùng Đông Nam Bộ.

1.1. Vai trò của hợp tác trong chuỗi cung ứng

Hợp tác chuỗi cung ứng giúp giải quyết mâu thuẫn giữa các thành viên độc lập. Các tổ chức trong chuỗi thường hoạt động vì lợi ích riêng, dẫn đến xung đột lợi ích. Hợp tác chặt chẽ mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Các lợi ích bao gồm giảm tồn kho, cải tiến dịch vụ khách hàng, sử dụng nhân sự hiệu quả hơn. Đồng thời, hợp tác giúp phân phối tốt hơn bằng cách giảm số lần chu trình. Sản phẩm mới được đưa ra thị trường nhanh hơn. Các thành viên tập trung mạnh hơn vào năng lực cốt lõi.

1.2. Cơ sở lý thuyết về nghiên cứu hợp tác

Nhiều nhà nghiên cứu quốc tế đã xây dựng nền tảng lý thuyết về hợp tác chuỗi cung ứng. Whipple và Russell đề xuất thang đo mức độ hợp tác trong nhiều ngành nghề. Togar và Sridharan nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tương tác chuỗi. Handfield và Bechtel tập trung vào mối quan hệ đối tác chiến lược. Backtrand phân tích cấu trúc và hiệu quả hợp tác. Các công trình này cung cấp góc nhìn đa chiều nhưng chưa tích hợp thành mô hình hoàn chỉnh.

II. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến sự hợp tác

Tám nhân tố ảnh hưởng đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng được phân tích chi tiết. Nhân tố tín nhiệm là nền tảng quan trọng nhất. Sự tin tưởng giữa các đối tác giúp giảm chi phí giao dịch và xung đột. Quyền lực có hai dạng: cưỡng chế và không cưỡng chế. Nghiên cứu cho thấy quyền lực cưỡng chế gây ra mâu thuẫn nhiều hơn. Tần suất giao dịch phản ánh mức độ gắn kết giữa các thành viên. Quan hệ càng thường xuyên thì hợp tác càng bền vững. Thuần thục trong mối quan hệ thể hiện sự phát triển qua thời gian. Khoảng cách địa lý ảnh hưởng đến khả năng phối hợp. Văn hóa tổ chức quyết định cách thức giao tiếp và giải quyết vấn đề. Chính sách hỗ trợ tạo môi trường thuận lợi cho hợp tác. Chiến lược liên kết giúp định hướng phát triển dài hạn cho toàn chuỗi.

2.1. Nhân tố tín nhiệm và quyền lực

Tín nhiệm là yếu tố quan trọng nhất trong hợp tác chuỗi cung ứng. Sự tin tưởng giúp giảm rủi ro và tăng cam kết giữa các đối tác. Khi tín nhiệm cao, các thành viên sẵn sàng chia sẻ thông tin và nguồn lực. Quyền lực có nguồn gốc khác nhau tạo ra tác động trái ngược. Quyền lực không cưỡng chế dựa trên chuyên nghiệp và hỗ trợ thúc đẩy hợp tác. Ngược lại, quyền lực cưỡng chế gây bất đồng và mâu thuẫn trong chuỗi.

2.2. Các nhân tố văn hóa và chiến lược

Văn hóa tổ chức ảnh hưởng sâu sắc đến cách thức hợp tác giữa các thành viên. Sự khác biệt về thái độ và cấu trúc là nguyên nhân gây ra mâu thuẫn. Mỗi cá thể thành viên được đào tạo để làm việc như thực thể riêng biệt. Điều này tạo ra thụ động trong quản lý hợp tác. Chiến lược liên kết giúp định hướng phát triển dài hạn. Chính sách rõ ràng tạo nền tảng pháp lý và cam kết cho sự hợp tác bền vững.

III. Phương pháp nghiên cứu các nhân tố hợp tác

Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp định tính và định lượng. Phương pháp định tính bao gồm phỏng vấn chuyên gia và phân tích tài liệu. Phương pháp định lượng sử dụng khảo sát quy mô lớn với mô hình phương trình cấu trúc. Nghiên cứu tập trung vào chuỗi cung ứng đồ gỗ tại vùng Đông Nam Bộ. Đây là ngành có đặc thù riêng về cấu trúc chuỗi và mức độ hợp tác. Mô hình nghiên cứu đề xuất kiểm định mối quan hệ giữa tám nhân tố và sự hợp tác. Mỗi nhân tố được đo lường bằng thang đo được xây dựng từ lý thuyết. Kết quả kiểm định cho thấy mức độ ảnh hưởng khác nhau của từng nhân tố. Phương pháp này giúp xây dựng mô hình đầy đủ hơn so với các nghiên cứu trước. Phát hiện mới cung cấp cơ sở khoa học cho việc đánh giá và cải thiện hợp tác.

3.1. Phương pháp định tính trong nghiên cứu

Phương pháp định tính được thực hiện trước để xây dựng nền tảng nghiên cứu. Phỏng vấn chuyên gia ngành đồ gỗ giúp hiểu bối cảnh thực tế. Phân tích tài liệu tổng hợp các công trình nghiên cứu liên quan trong và ngoài nước. Kết quả định tính xác định các nhân tố ban đầu và mối quan hệ giữa chúng. Bước này tạo cơ sở để xây dựng mô hình và thang đo định lượng. Nghiên cứu định tính đảm bảo tính phù hợp của lý thuyết với thực tiễn.

3.2. Phương pháp định lượng và mô hình nghiên cứu

Phương pháp định lượng sử dụng khảo sát với mẫu lớn đại diện cho chuỗi cung ứng đồ gỗ. Mô hình phương trình cấu trúc được áp dụng để kiểm định giả thuyết nghiên cứu. Thang đo Likert năm điểm đo lường mức độ đồng ý của người trả lời. Phân tích nhân tố khám phá và phân tích nhân tố xác nhận được thực hiện. Kết quả cho thấy mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố lên sự hợp tác. Mô hình đạt các chỉ số phù hợp và có giá trị dự báo cao.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu đã xác định và kiểm định tám nhân tố ảnh hưởng đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng đồ gỗ. Kết quả cho thấy tín nhiệm là nhân tố có ảnh hưởng mạnh nhất. Quyền lực không cưỡng chế thúc đẩy hợp tác hiệu quả hơn quyền lực cưỡng chế. Văn hóa và chiến lược đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì quan hệ lâu dài. Các phát hiện này có giá trị học thuật và thực tiễn cao. Về mặt học thuật, nghiên cứu bổ sung mô hình đầy đủ với tám nhân tố. Về mặt thực tiễn, doanh nghiệp có thể áp dụng kết quả để cải thiện hợp tác. Quản lý chuỗi cung ứng cần tập trung xây dựng tín nhiệm và cân bằng quyền lực. Chính sách hỗ trợ và chiến lược liên kết cần được thiết kế phù hợp. Nghiên cứu mở ra hướng phát triển cho các ngành khác và vùng miền khác.

4.1. Đóng góp về mặt học thuật

Nghiên cứu đóng góp vào lý thuyết quản trị chuỗi cung ứng bằng mô hình tích hợp. Mô hình mới bao gồm tám nhân tố thay vì năm nhân tố như các nghiên cứu trước. Ba nhân tố bổ sung là văn hóa, chính sách và chiến lược được kiểm định có ý nghĩa. Kết quả xác nhận mối quan hệ giữa các nhân tố với sự hợp tác trong chuỗi. Mô hình đạt các chỉ số phù hợp thống kê và có giá trị khái quát cao. Phát hiện này cung cấp nền tảng cho các nghiên cứu tiếp theo.

4.2. Ứng dụng thực tiễn cho doanh nghiệp

Kết quả nghiên cứu giúp doanh nghiệp đồ gỗ cải thiện hợp tác chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp cần ưu tiên xây dựng tín nhiệm thông qua minh bạch và cam kết. Sử dụng quyền lực dựa trên hỗ trợ thay vì ép buộc. Thiết kế chính sách khuyến khích hợp tác và chia sẻ lợi ích công bằng. Xây dựng chiến lược liên kết dài hạn với các đối tác chủ chốt. Đào tạo nhân sự hiểu biết về văn hóa hợp tác trong chuỗi cung ứng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong giai đoạn từ năm 2000 đến 2010, ngành công nghiệp chế biến đồ gỗ1 Việt Nam đã đạt được tốc độ tăng trưởng đáng kể cả về quy mô phát triển, chất lượng sản phẩm và đặc biệt là giá trị kim ngạch xuất khẩu. Tính đến hết năm 2010, với hơn 3.000 doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực sản xuất đồ gỗ nội, ngoại thất và đồ gỗ mỹ nghệ phục vụ thị trường trong nước và xuất khẩu, trong đó một số doanh nghiệp đã và đang phát triển thành các tập đoàn lớn. Giá trị kim ngạch xuất khẩu sản phẩm đồ gỗ của Việt Nam liên tục tăng trong 10 năm qua, nếu như năm 2000 đạt 219 triệu USD thì đến năm 2010 đạt 3.

Sản phẩm gỗ của Việt Nam đã có mặt trên 120 quốc gia và vùng lãnh thổ; trong đó các thị trường xuất khẩu chủ yếu là Hoa Kỳ, các nước thuộc khối EU và Nhật Bản3. Bên cạnh sự tăng trưởng và thuận lợi, ngành công nghiệp chế biến gỗ của Việt Nam đang gặp rất nhiều khó khăn và bộc lộ những điểm yếu kém nhất định, đó là phát triển vượt bậc song thiếu vững chắc. Thật vậy, sự phát triển không bền vững của ngành có thể nhìn nhận qua việc thiếu quy hoạch và tầm nhìn chiến lược, còn phụ thuộc quá nhiều vào nguồn nguyên vật liệu nhập từ bên ngoài, tính cạnh tranh chưa cao, sự liên kết hợp tác và phân công sản xuất chưa tốt thể hiện qua việc chưa có sự chuyên môn hoá theo cụm, chưa xây dựng được thương hiệu trên thị trường thế giới, thiếu vốn đầu tư cho phát triển và hiện đại hoá công nghệ, thiếu thông tin,.đây chính là nguyên nhân d n đến các doanh nghiệp trong ngành dễ bị thua thiệt khi xảy ra tranh chấp quốc tế, bị chèn ép trong các khâu mua, bán. Đặc biệt sau khi gia nhập WTO, ngành chế biến gỗ Việt Nam đã bộc lộ nhiều yếu kém và hạn chế về m u mã, chất lượng, thương hiệu, pháp luật thương mại quốc tế, tiêu chuẩn, chứng chỉ quốc tế, thương mại điện tử, 1 Trong phạm vi nghiên cứu của luận án, đồ gỗ được hiểu là các sản phẩm được làm từ gỗ hợp pháp phục vụ cho nhu cầu sử dụng trong nhà - nội thất (indoor) và bên ngoài – ngoại thất (outdoor).

2 Số liệu được tính toán và làm tròn từ nguồn thông tin của Tổng cục Thống kê, 2010 3 Theo báo cáo của Tổng cục Lâm nghiệp, 2010 document, khoa luan16 of 98. tai lieu, luan van17 of 98. 2 cạnh tranh khốc liệt (kể cả cạnh tranh không lành mạnh) trong nội bộ các doanh nghiệp trong nước, là nguyên nhân làm cho các doanh nghiệp Việt Nam chỉ chủ yếu gia công sản phẩm gỗ xuất khẩu, chứ chưa xuất khẩu được những sản phẩm mang thương hiệu của chính mình ra thị trường thế giới. Để khắc phục và vượt qua các rào cản đó, các doanh nghiệp trong ngành đồ gỗ phải có cái nhìn đầy đủ, đúng đắn và nghiêm túc về chuỗi cung ứng, nhanh chóng xây dựng và triển khai chuỗi cung ứng, bởi lẽ trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt hiện nay, đó chính là chìa khóa để giúp hóa giải các khó khăn cho mỗi doanh nghiệp và cho toàn ngành.

Điều này đồng nghĩa với việc để đưa ngành công nghiệp chế biến đồ gỗ phát triển bền vững và hiệu quả, điều kiện cần là phải nhìn nhận sự thiết yếu của chuỗi cung ứng trong doanh nghiệp hay ngành. Tất cả các doanh nghiệp trong ngành cần phải hiểu rằng chuỗi cung ứng giữ vai trò quan trọng và hoạt động của nó có thể ảnh hưởng đến tất cả các tác nhân trong ngành. Nói một cách khác, sức khỏe của doanh nghiệp hay ngành hoàn toàn phụ thuộc vào sự tuần hoàn của chuỗi cung ứng, từ việc mua nguyên liệu, bán thành phẩm, quản lý hàng tồn kho đến phân phối sản phẩm đến tay người tiêu dùng. Trên thế giới chuỗi cung ứng là một khái niệm không mới, nhưng đối với các doanh nghiệp Việt Nam, chuỗi cung ứng v n còn khá mới mẻ, lạ l m.

Thực tiễn cho thấy nhiều doanh nghiệp chưa hiểu rõ được tầm quan trọng đặc biệt của chuỗi cung ứng trong môi trường cạnh tranh toàn cầu ngày nay4. Do vậy, muốn duy trì vị thế, nâng cao khả năng cạnh tranh, mở rộng thị phần và giảm chi phí, giành thế chủ động sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp buộc phải hiểu rõ hơn ai hết về vai trò của chuỗi cung ứng. Thiết lập chuỗi cung ứng thích hợp là một vấn đề có ý nghĩa sống còn của mỗi doanh nghiệp và ngành, tuy nhiên phải nhận diện các thực thể trong chuỗi cung ứng và làm cho các thực thể tăng cường hợp tác với nhau mới mang lại tính bền vững trong hành trình tồn tại và phát triển của doanh nghiệp cũng như của 4 Theo kết quả đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ, B2008-09-51 của GS.TS Đoàn Thị Hồng Vân và cộng sự. document, khoa luan17 of 98.

tai lieu, luan van18 of 98. Bất kể doanh nghiệp ở đâu, qui mô như thế nào và kinh doanh lĩnh vực gì thì việc cải thiện sức cạnh tranh của chính mình đang trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Có nhiều cách để các doanh nghiệp cải thiện khả năng cạnh tranh, một trong những cách đó là các doanh nghiệp nên hợp tác với các nhà cung cấp và nhà phân phối trong chuỗi cung ứng của chính doanh nghiệp đó. Bởi vì một doanh nghiệp dù lớn mạnh đến mức độ nào nhưng hoạt động một cách riêng lẻ, không có những mối quan hệ hợp tác với những đối tác khác thì không thể phát triển bền vững được trong bối cảnh thị trường toàn cầu như hiện nay.

Chính vì vậy, vấn đề nghiên cứu của luận án tập trung vào nghiên cứu sự hợp tác trong chuỗi cung ứng nhằm hướng đến những lợi ích mang lại cho chính doanh nghiệp như tăng doanh thu, giảm chi phí và linh hoạt trong hoạt động để đối phó với mức độ tăng cao không chắc chắn về cầu và đạt được mục tiêu phát triển bền vững. Xuất phát từ lý luận và thực tiễn trên, tác giả tập trung nghiên cứu sự hợp tác trong chuỗi cung ứng đồ gỗ vùng Đông Nam Bộ, đặc biệt nghiên cứu chuyên sâu để khám phá một số nhân tố tác động đến sự hợp tác trong chuỗi. Trên cơ sở đó, sử dụng mô hình định lượng phù hợp để khám phá và khẳng định nhân tố nào có tác động chi phối đến sự hợp tác giữa các tác nhân trong chuỗi. Chính vì lý do đó, việc chọn đề tài: “Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng đồ gỗ, trường hợp nghiên cứu: vùng Đông Nam Bộ” làm luận án nghiên cứu, với mong muốn tiếp tục đóng góp thêm về phương diện lý luận vai trò của hợp tác trong chuỗi cung ứng và là cơ sở tham khảo cho các doanh nghiệp trong ngành đồ gỗ Việt Nam trên phương diện thực tiễn để giúp họ có thể tồn tại và phát triển bền vững trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt trên phạm vi toàn cầu hiện nay.

Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu nghiên cứu cốt lõi của luận án là tập trung nghiên cứu các nhân tố tác động đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng đồ gỗ, trường hợp nghiên cứu: vùng Đông Nam Bộ. Chính vì vậy, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án tập trung vào: 1/ Hệ thống hóa cơ sở lý luận về chuỗi cung ứng, sự hợp tác trong chuỗi cung ứng; document, khoa luan18 of 98. tai lieu, luan van19 of 98. 4 2/ Phân tích thực trạng chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp (không tính doanh nghiệp FDI) trong ngành đồ gỗ trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai và Bình Dương đặt trong mối liên kết hợp tác giữa doanh nghiệp sản xuất (nhân tố trung tâm) với các nhà cung cấp nguyên liệu và nhà phân phối sản phẩm đầu ra đến tay người tiêu dùng; 3/ Xác định các nhân tố ảnh hưởng và mức độ tác động của chúng đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng đồ gỗ tại địa bàn nghiên cứu; 4/ Lập luận và đưa ra các giải pháp phù hợp với thực tiễn tình hình nghiên cứu trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2011 – 2020 nhằm giúp các doanh nghiệp trong ngành, tham khảo và ứng dụng trong thực tiễn sản xuất kinh doanh.

Để nghiên cứu này giải quyết tốt mục tiêu nghiên cứu, cần phải làm rõ các câu hỏi nghiên cứu sau: (i) Bản chất của sự hợp tác trong chuỗi cung ứng? Các nhân tố nào có ảnh hưởng đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng đồ gỗ trên địa bàn nghiên cứu? (ii) Nghiên cứu sẽ sử dụng phương pháp nghiên cứu nào để xây dựng và kiểm định mô hình các nhân tố tác động đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng đồ gỗ trên địa bàn nghiên cứu, qua đó xác định mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến sự hợp tác? (iii) Những hướng tác động có thể tăng cường sự hợp tác trong chuỗi cung ứng đồ gỗ trên địa bàn nghiên cứu trong giai đoạn 2011 – 2020. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3.1 Đối tượng nghiên cứu Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hợp tác chuỗi cung ứng đồ gỗ tại 3 tỉnh thành miền đông Nam Bộ, gồm: Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai và Bình Dương. Trong đó đối tượng khảo sát là doanh nghiệp chế biến đồ gỗ, 100% vốn Việt Nam trên địa bàn nghiên cứu được đặt trong mối quan hệ với các nhà cung cấp, nhà phân phối/khách hàng trong ngành đồ gỗ. Kinh nghiệm xây dựng và triển khai thành công chuỗi cung ứng của một số tập đoàn, quốc gia trên thế giới nhìn từ góc độ tăng cường sự hợp tác trong chuỗi cung ứng.2 Phạm vi nghiên cứu document, khoa luan19 of 98.

tai lieu, luan van20 of 98. 5 Về không gian: Nghiên cứu các doanh nghiệp chế biến đồ gỗ tại 3 tỉnh thành gồm: Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai và Bình Dương, có vốn sở hữu 100% của Việt Nam. Đây là vùng tập trung đến gần 60% số doanh nghiệp ngành gỗ trên cả nước và đóng góp kim ngạch xuất khẩu chủ yếu cho ngành. Về thời gian: Dữ liệu dùng để thực hiện luận án được thu thập trong khoảng thời gian chủ yếu từ năm 2000–2010, trong đó gồm dữ liệu đã có sẵn từ các báo cáo của Vifores, Hawa, Agro, Tổng cục Hải quan, Tổng cục thống kê, Trung tâm thương mại quốc tế.

Dữ liệu sơ cấp thu được thông qua các bảng khảo sát 300 doanh nghiệp chế biến đồ gỗ trong ngành giai đoạn 2010-2011, được thiết kế phù hợp với vấn đề cần nghiên cứu.