CHƯƠNG 1. MOT SO VAN DE LÝ LUẬN VE TÁI ĐỊNH CƯ VÀ PHÁP LUẬT VE TÁI ĐỊNH CƯ KHINHÀ NƯỚC THU HỘI ĐÁT 11. Lý luận về tái định cư khi nhà nước thu hồi đất 1. Khái niệm, đặc điêm tái định cw Tai định cư là một thuật ngữ được nhắc đến nhiễu trên các phương tiện thông tin đại chúng ở nước ta cũng như trong cuộc sống của người dân Trong.
“Đại từ điển tiếng Việt” do Nguyễn Như Ý chủ biên không giải thích thuật ngữ về “Tai định cư”. Tuy nhiên tác giả có chi rõ: "tái. hai lẫn hoặc lẫn thứ hai, lại một lẫn nữa” [19, tr 1485], “định cư. ở lại một nơi nhất định để sinh sống và làm ăn én định, phân biệt với du cử” [19, tr 641] Tai định cư cũng lé một thuật ngữ pháp lý được dé cập nhiêu trong các văn ban pháp luật, đặc biết là văn bên pháp luật về đất đai.
Tuy nhiên, pháp Tuật Việt Nam chưa dua ra khái niệm cu thé về “tai định cư”, Luật Dat đai 2013 thay thé cho Luật Bat Đai 2003 tiếp tục duy tr việc không có khái niệm tái định cư Điều 42 Luật Dat đai 2003 vả Điều 85, 86 Luật Dat dai 2013 chỉ quy định vé việc lap va thực hiện dự án TBC, bồ trí dự án TDC ‘Van để TDC chỉ đặt ra khi có quyết định của cơ quan Nha nước có thấm quyển THD ở của người sử dung dat, họ được Nha nước thu xếp chỗ ở mới bằng việc TDC. Thực hiện TBC có ý nghĩa quan trong trong việc thể hiện trách nhiệm của Nhà nước đối với quyển sở hữu tải sản hợp pháp va quyền sử dụng đất của người sử dụng đất. TBC khi Nhà nước THD là một sự i chuyển nơi ở không tư nguyên, mà là dui sức ép (cưỡng chế, bất buộc) của một quyết định quản lý, hành chính Do đó, Nhà nước với tư cách là người đại diện chủ sở hữu đối với đất đai, đại diện cho ý chí va quyên lợi của nhân dân phai có trách nhiêm không chỉ đơn thuần l sự dén bù vé mất vat chất (đất ð, nhà ð) ma còn phải bảo vệ quyển lợi chính đáng, đầm bão lợi ich cia người bị THD (có chỗ ở dn định, điều kiện sống bang hoặc tốt hơn nơi ở oi), Co thé thay, TDC hiểu đơn giản 1a quá trình di chuyển người dân đến. Nhưng bản chất của quá tình đó lại không hé đơn giản, đó lả một qua trình từ bôi thường, hỗ trợ vẻ dat, tai sản, chi phi di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt đông hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống, định công việc tao thu nhập va cơ sở vật chat lẫn tinh thân khác cho người dân tai nơi sinh sống.
mới, Đó lả một quá trình gây ra những tác động không nhõ dén đời sống của người dân do bị mất tài sản, các công việc tao ra nguồn thu nhập bị gián đoạn. trong quá trình thực hiện dự án gây ra, bất ké có phải di chuyển hay không. TDC lả biện pháp nhằm Gn định, khôi phục đời sống cho các hộ gia đính, ca nhân bị THD ma phải đi chuyển chỗ ở vì sự phát triển chung, Tir các nội dung trên, khái niêm TBC có thể được đưa ra như sau: TC là tách nhiệm của Nhà nước bố trí not 6 mới cho người bị Nhà nước THD phải di cimyẫn chỗ 6 bằng một diện tích đắt 6 hoặc nhàở tại kim tái định ce hoặc bằng tiền đồ tự io chỗ ở mới. Khai niệm “tai định cử" và “béi thường” là hai khái niệm tương đôi độc lập nhau.
Nếu bôi thường thiên về mức đồ tương sing (Nha nước phải bù dp những tin hại về đất và tai sin trên đất do hành vi THD gây ra cho người sử dụng đất tuân theo những quy định cia pháp luật đất đai) thi TDC thiên vẻ chính sách tao lập chỗ ở (Nha nước phải chuẩn bị nơi ở mới dap ứng đây đủ các điều kiện do pháp luật quy định cho người bi Nhà nước THE để giúp ho nhanh chóng ôn định cuộc sông). Tuy vậy, thực tiễn thực hiện TDC bao ham cả việc thực hiện chính sách béi thường thiệt hại khi THE. Cần phân biết "tái đính cư" và "hỗ trợ tai định cử", déu là những hình thức của cơ quan nha nước thực hiện hỗ trợ cho cá nhân, tổ chức, công đồng. dân cửkhí Nhà nước THD ở theo quy định Luật Dat dai năm 2013 nhưng nếu TBC [a trách nhiệm của Nhà nước tạo lap nơi ở mới cho người dân có đất bị thu hdi thi “hỗ trợ TDC” là việc Nha nước giúp đỡ người bi thu hổi thông qua đào tạo nghề mới, bổ tri nơi lam việc, trợ cấp kinh phí di dời đến dia điểm.
Sau khi nhận được bôi thường, người dân có trách nhiềm phải di doi đến. nơi ở mới Từ khái niệm trên, có thé thay TDC có những đặc điểm cơ ban sau: Thứ nhất, khác với béi thường lá tréch nhiệm pháp lý của Nha nước, TDC là trách nhiệm xã hội của Nhà nước trong việc giải quyết các hậu quả phat sinh từ việc THD, nhằm giúp người bi THD nhanh chóng én định đời sống va sản mut Thứ hai, van đề TĐC chỉ đất ra khi người sử dụng đất bị THD ð va phải đi chuyển chỗ ở. Họ được Nha nước thu xếp chỗ ở mới bằng việc TDC, có thể là bing diện tích đất ở mới hoặc nhà ở mới tại khu TDC hoặc bing tiền tự lo chỗ ở mới. Thứ ba, Nhà nước thực hiện TDC trong trường hợp Nhà nước THD để sử dung vào mục đích quốc phòng an ninh, phát triển kinh tế - xã hồi vi lợi ích quốc gia, công công.
Tuy nhiên không phải tắt cả các hộ gia đính, cá nhân. sử dụng đất bị thu hồi vì những mục đích này déu được TDC mà họ phải đáp ‘ing một số diéu kiện nhất định do pháp luật quy định thi Nhà nước mới TĐC. Thứ te mục dich của TĐC là giải quyết cho người bi THE nhanh chóng có chỗ ở ôn định cuộc sông, giảm nhẹ các tác đông xấu vẻ kinh tế - văn. hóa — xã hội đổi với bộ phận dân cư phải di chuyển nơi ở vì sự phát triển.
chung của đất nước. TDC là một trong các trách nhiệm hậu THE của Nhà nước. Nói cảch khác, THD là tiên để, điều kiện đâu tiên để công tác TBC được tién hành Luật at dai 2013 đã đưa ra khái niệm thu hỏi dat tại Khoản 11 Điều 3 như sau: “Nhà nước thu hồi dat là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dung dat 10 của người được Nha nước trao quyền sử dung đất hoặc thu lại đắt của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất dai.” Việc THD dẫn đến hậu qua là người bị thu hồi đất không còn chỗ ở và Nhà nước có trách nhiệm tao lập chỗ. ở mới cho họ.
Tuy nhiên, không phải cứ bị THD thì người có đất bi thu hỏi đương nhiên được bai thường, hỗ trợ, tai định cư Luật Bat đai 2013 quy định. các trường hop THD như sau: () do nhu cẩu của Nhà nước, xã hồi; (i) do người sử dụng đất vi phạm pháp luật vé đất đai, (ii) vì các ly do đương nhiên: chim đứt việc sử dụng đất theo pháp luật, tư nguyên trả lat dat; (iv) đất ở trong khu vực bi 6 nhiễm môi trường, có nguy cơ de doa tinh mạng con người như đất ở có nguy cơ sat lở, sụt lún, bi ảnh hưởng bởi các điều kiện thiên tại khác có nguy cơ de doa tinh mang con người (Điển 61, 62, 64, 65). Các trường hợp THE déu dẫn tới một hệ qua như nhau là quyền sử dụng đất của người sử dung đất cũ bi cham dứt, nhưng các trường hợp THE có sự khác nhau vé bản chất pháp ly. Trường hợp việc THE của Nhà nước là xuất phát từ nguyên nhân khách quan hay do lỗi vi pham pháp luật đất đai của người sử dụng đất, Nhà nước không có trách nhiêm phải béi thường, hỗ tro.
Như đã để câp trong phan đặc điểm của TDC, vẫn để TĐC chi đất ra đổi với trường hợp THD sử dung vào mục dich quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia công công và THD trong khu vực có nguy cơ đe doa tính mạng con người. Bởi việc THD nay không do lỗi của người sử dụng đất ma vì mục đích chung của xã hội, ho phải nhường đất lại cho thánh phd, doanh. nghiệp hay nhà đâu tư để xây dựng và phát triển các công trình phục lợi, dân. sinh hay dich vu dé thị.
Bi THB, ho phải gánh chíu những thiệt bai, bi ảnh. hưởng đến quyển và lợi ich hợp pháp. Vi thể, khí Nha nước THE thì Nha nước có trách nhiệm bôi thường, hỗ trợ, TDC. Chủ trương, chính sách của Đăng trong công tác tái định ci 112.1 Cơ số xdy dựng chủ trương.
chính sách tải định cue Rit Nhà nước tim hỗi đất. Tint nhất, van đề TDC khi Nhà nước THD được xây dựng dựa trên chế định đất đai thuộc sỡ hữu toàn dân. Toàn dân là chủ sé hữu thông qua đại điện của minh là Nha nước để thực hiện các quyển của chủ sở hữu. Nhà nước là đại diện chủ sở hữu toàn dân, đồng thởi thực hiện chức năng thống nhất quan lý.
Mặc dù có những đề xuất vé vẫn để đa sỡ hữu về đất dai, trong đó có sở hu từ nhân về đất ở. Tuy nhiên, sở hữu đất đai ở nước ta là van dé hétrong, có liên quan đến lịch sử, sự dn định chính trị - xã hội. Việc thực hiện sỡ hữu toàn dân vẻ đất dai do Nha nước là đại diện chủ sở hữu nhằm bao đảm cho Nha nước chủ đông trong việc khai thắc, sử dung tải nguyên đất đai phục va các mục tiêu phát triển lánh tế - xã hội, an ninh, quốc phòng, phục vụ yêu cầu. công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, người sử dụng đất được giao các quyền sử dụng dat va được Nhà nước bão đâm việc thực hiên các quyên nay, đẳng thời có trách nhiệm thực hiện đúng các nghĩa vu theo quy định của pháp uất về đất đai.
Thứ hai, TĐC khi Nhà nước THD được đặt ra trên cơ sỡ Nhà nước giao đất cho tổ chức, hộ gia đình, cá nhân sử dung ổn định lâu dai và quyển sử dụng đất của công dân được pháp luật bao hô. Điễu nay đã được cụ thé trong Hiển pháp năm 2013 “Tổ chức, cá nhân được Nhả nước giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất. Quyên sử dung đất được pháp luật bảo.