Luận văn thạc sĩ tác động của thâm hụt ngân sách đến tăng trưởng kinh tế của các quốc gia đang phát triển ở châu á thái bình dương

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu tác động của thâm hụt ngân sách đến tăng trưởng kinh tế của các quốc gia đang phát triển ở châu á, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Phan Phú Gia
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Kim Quyến
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Thâm Hụt Ngân Sách Đến Tăng Trưởng Kinh Tế Của Các Quốc Gia Đang Phát Triển Ở Châu Á – Thái Bình Dương
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ THUYẾT VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA THÂM HỤT NGÂN SÁCH VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
• 1.1. Lý thuyết về thâm hụt ngân sách
• 1.2. Một số cách đo lường thâm hụt ngân sách
• 1.3. Các phương pháp xử lý thâm hụt ngân sách
• 1.4. Lý thuyết về tăng trưởng kinh tế
• 1.5. Mối quan hệ giữa thâm hụt ngân sách và tăng trưởng kinh tế
• 1.6. Tác động ngắn hạn của thâm hụt ngân sách
• 1.7. Tác động dài hạn của thâm hụt ngân sách
• 1.8. Tổng quan các nghiên cứu trước đây về tác động của thâm hụt ngân sách đến tăng trưởng kinh tế
• 1.9. Mô hình lý thuyết về thâm hụt ngân sách, tiết kiệm quốc gia và tăng trưởng kinh tế
• 2. CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH THỰC NGHIỆM
• 2.1. Mô hình nghiên cứu
• 2.2. Mô tả dữ liệu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Kiểm định lựa chọn mô hình hồi quy phù hợp
• 3.1.1. Kiểm định lựa chọn mô hình hồi quy dữ liệu bảng Pooled OLS và mô hình hiệu ứng cố định (FEM)
• 3.1.2. Kiểm định lựa chọn mô hình Pooled OLS và mô hình hiệu ứng ngẫu nhiên (REM)
• 3.1.3. Kiểm định lựa chọn mô hình hiệu ứng cố định (FEM) và mô hình hiệu ứng ngẫu nhiên (REM)
• 3.2. Kiểm định sự tương quan các biến trong mô hình và đa cộng tuyến
• 3.2.1. Ma trận tương quan đơn tuyến tính giữa các cặp biến
• 3.2.2. Kiểm định đa cộng tuyến trong mô hình
• 3.2.3. Kiểm định hiện tượng phương sai sai số thay đổi
• 3.2.4. Kiểm định hiện tượng tự tương quan phần dư
• 3.2.5. Phân tích kết quả hồi quy. Phân tích tính vững trong hồi quy GMM
• 4. CHƯƠNG 4: HÀM Ý CHÍNH SÁCH KINH TẾ
• 4.1. Một số hàm ý chính sách kinh tế
• 4.2. Điều hành chính sách tài khóa
• 4.3. Chính sách thuế
• 4.4. Kiểm soát lạm phát
• 4.5. Điều hành lãi suất
• 4.6. Chính sách vay nợ và quản lý nợ công
• 4.7. Hạn chế nghiên cứu và hướng phát triển của nghiên cứu
• 4.7.1. Hạn chế nghiên cứu
• 4.7.2. Hướng phát triển của nghiên cứu
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của thâm hụt ngân sách đến tăng trưởng kinh tế

Tác động của thâm hụt ngân sách đến tăng trưởng kinh tế là một chủ đề quan trọng trong nghiên cứu kinh tế. Thâm hụt ngân sách xảy ra khi tổng chi vượt quá tổng thu của chính phủ trong một năm tài khóa. Điều này có thể dẫn đến nhiều hệ quả khác nhau cho nền kinh tế, đặc biệt là đối với các quốc gia đang phát triển. Nghiên cứu này sẽ phân tích mối quan hệ giữa thâm hụt ngân sách và tăng trưởng kinh tế, từ đó đưa ra những nhận định và khuyến nghị cho chính sách tài khóa.

1.1. Khái niệm thâm hụt ngân sách và tăng trưởng kinh tế

Thâm hụt ngân sách được định nghĩa là tình trạng mà tổng chi ngân sách lớn hơn tổng thu ngân sách. Trong khi đó, tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng sản lượng hàng hóa và dịch vụ trong một nền kinh tế theo thời gian. Mối quan hệ giữa hai yếu tố này thường được nghiên cứu để hiểu rõ hơn về cách thức mà chính sách tài khóa ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu tác động thâm hụt ngân sách

Nghiên cứu tác động của thâm hụt ngân sách đến tăng trưởng kinh tế giúp các nhà hoạch định chính sách hiểu rõ hơn về cách thức điều chỉnh ngân sách để thúc đẩy sự phát triển. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các quốc gia đang phát triển cần đầu tư vào cơ sở hạ tầng và dịch vụ công để nâng cao chất lượng cuộc sống.

II. Vấn đề và thách thức liên quan đến thâm hụt ngân sách

Mặc dù thâm hụt ngân sách có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong ngắn hạn, nhưng nó cũng đặt ra nhiều thách thức cho nền kinh tế. Các vấn đề như nợ công gia tăng, lạm phát và sự mất cân bằng tài chính có thể xảy ra nếu thâm hụt ngân sách không được quản lý hiệu quả.

2.1. Nợ công và tác động đến nền kinh tế

Nợ công gia tăng do thâm hụt ngân sách có thể dẫn đến áp lực tài chính lớn cho chính phủ. Khi nợ công tăng, chính phủ phải chi tiêu nhiều hơn cho việc trả lãi, điều này có thể làm giảm khả năng đầu tư vào các lĩnh vực khác như giáo dục và y tế.

2.2. Lạm phát và sự mất cân bằng tài chính

Thâm hụt ngân sách kéo dài có thể dẫn đến lạm phát cao, khi chính phủ in tiền để tài trợ cho chi tiêu. Lạm phát không chỉ ảnh hưởng đến sức mua của người dân mà còn làm giảm tính cạnh tranh của nền kinh tế.

III. Phương pháp giải quyết thâm hụt ngân sách hiệu quả

Để quản lý thâm hụt ngân sách một cách hiệu quả, các quốc gia cần áp dụng các phương pháp tài khóa hợp lý. Điều này bao gồm việc tối ưu hóa chi tiêu công, tăng cường thu ngân sách và cải cách chính sách thuế.

3.1. Tối ưu hóa chi tiêu công

Tối ưu hóa chi tiêu công giúp chính phủ sử dụng nguồn lực một cách hiệu quả hơn. Việc này có thể bao gồm việc cắt giảm chi tiêu không cần thiết và đầu tư vào các dự án có khả năng sinh lời cao.

3.2. Tăng cường thu ngân sách

Tăng cường thu ngân sách thông qua cải cách thuế và mở rộng cơ sở thuế có thể giúp chính phủ giảm thâm hụt ngân sách. Việc này cần được thực hiện một cách công bằng và minh bạch để đảm bảo sự đồng thuận từ người dân.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu về tác động của thâm hụt ngân sách đến tăng trưởng kinh tế đã chỉ ra rằng các quốc gia cần có những chính sách tài khóa linh hoạt để ứng phó với các biến động kinh tế. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng thâm hụt ngân sách có thể có tác động tích cực đến tăng trưởng trong ngắn hạn, nhưng cần được quản lý cẩn thận để tránh các hệ quả tiêu cực trong dài hạn.

4.1. Kết quả nghiên cứu từ các quốc gia đang phát triển

Nghiên cứu cho thấy rằng các quốc gia đang phát triển có thể đạt được tăng trưởng kinh tế thông qua việc chấp nhận một mức độ thâm hụt ngân sách nhất định. Tuy nhiên, điều này cần được thực hiện trong khuôn khổ các chính sách tài khóa bền vững.

4.2. Các bài học từ kinh nghiệm quốc tế

Các quốc gia đã thành công trong việc quản lý thâm hụt ngân sách thường có các chính sách tài khóa rõ ràng và minh bạch. Họ cũng thường xuyên đánh giá lại các chính sách để đảm bảo rằng chúng vẫn phù hợp với tình hình kinh tế hiện tại.

V. Kết luận và tương lai của thâm hụt ngân sách

Tác động của thâm hụt ngân sách đến tăng trưởng kinh tế là một vấn đề phức tạp và cần được nghiên cứu sâu hơn. Trong tương lai, các quốc gia cần tiếp tục cải cách chính sách tài khóa để đảm bảo rằng thâm hụt ngân sách không trở thành gánh nặng cho nền kinh tế.

5.1. Tương lai của chính sách tài khóa

Chính sách tài khóa trong tương lai cần phải linh hoạt và thích ứng với các thay đổi trong môi trường kinh tế toàn cầu. Điều này bao gồm việc sử dụng công nghệ để cải thiện quy trình thu ngân sách và quản lý chi tiêu.

5.2. Khuyến nghị cho các quốc gia đang phát triển

Các quốc gia đang phát triển nên tập trung vào việc xây dựng một hệ thống tài chính công minh bạch và hiệu quả. Điều này sẽ giúp họ quản lý thâm hụt ngân sách một cách bền vững và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động mạnh mẽ từ năm 1999 đến 2014, các quốc gia đang phát triển ở khu vực Châu Á – Thái Bình Dương phải đối mặt với thách thức cân bằng ngân sách và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Theo số liệu thu thập từ 10 quốc gia trong khu vực, mức thâm hụt ngân sách trung bình dao động khoảng 3,04% GDP, trong khi tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đầu người đạt khoảng 4,79% trong cùng giai đoạn. Vấn đề nghiên cứu tập trung vào tác động của thâm hụt ngân sách đến tăng trưởng kinh tế, nhằm làm rõ liệu thâm hụt ngân sách có phải là nhân tố cản trở hay thúc đẩy sự phát triển kinh tế của các quốc gia này.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là xác định mức độ ảnh hưởng của thâm hụt ngân sách đến tăng trưởng kinh tế, đồng thời phân tích các yếu tố kinh tế vĩ mô như tiết kiệm quốc gia, lạm phát, lãi suất thực, nợ công và độ mở kinh tế trong mô hình tăng trưởng nội sinh. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 10 quốc gia đang phát triển thuộc khu vực Châu Á – Thái Bình Dương trong giai đoạn 1999 – 2014, với dữ liệu thu thập từ các nguồn uy tín như Ngân hàng Thế giới, Quỹ Tiền tệ Quốc tế và Tổng cục Thống kê các quốc gia.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm cho các nhà hoạch định chính sách tài khóa, giúp cân nhắc các giải pháp tài trợ thâm hụt ngân sách phù hợp nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Đồng thời, kết quả nghiên cứu góp phần hoàn thiện lý thuyết về mối quan hệ giữa thâm hụt ngân sách và tăng trưởng kinh tế trong bối cảnh các nền kinh tế đang phát triển có đặc thù riêng biệt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết kinh tế chủ đạo về tăng trưởng kinh tế và chính sách tài khóa:

• Mô hình tăng trưởng nội sinh (Barro, 1990; Romer, 1986; Lucas, 1988): Nhấn mạnh vai trò của chính phủ trong việc thúc đẩy tích lũy vốn con người, đầu tư công và phát triển công nghệ, qua đó ảnh hưởng tích cực đến tăng trưởng kinh tế. Mô hình này cho rằng chi tiêu chính phủ có thể làm tăng năng suất và tăng trưởng nếu được tài trợ bằng thuế không bóp méo.

• Mô hình Tân cổ điển (Solow, 1956; Swan, 1956): Tăng trưởng dài hạn được dẫn dắt bởi tiến bộ công nghệ và tích lũy vốn, trong đó chính sách tài khóa có tác động hạn chế và thâm hụt ngân sách có thể làm giảm tiết kiệm quốc gia, dẫn đến giảm đầu tư và tăng trưởng.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu bao gồm: thâm hụt ngân sách (Fiscal Deficit), tiết kiệm quốc gia (National Saving), tăng trưởng kinh tế (Growth Rate), lạm phát (Inflation), lãi suất thực (Real Interest Rate), nợ công (Public Debt) và độ mở kinh tế (Trade Openness). Mô hình lý thuyết được xây dựng dựa trên hàm sản xuất Cobb-Douglas, trong đó tăng trưởng kinh tế phụ thuộc vào các biến tài khóa và kinh tế vĩ mô.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu bảng (panel data) thu thập từ 10 quốc gia đang phát triển ở Châu Á – Thái Bình Dương trong giai đoạn 1999 – 2014, tổng cộng 160 quan sát. Các biến số bao gồm tỷ lệ tăng trưởng GDP bình quân đầu người, thâm hụt ngân sách, lạm phát, lãi suất thực, tiết kiệm quốc gia, nợ công, thuế và độ mở kinh tế.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Ước lượng mô hình hồi quy dữ liệu bảng bằng các phương pháp Pooled OLS, mô hình hiệu ứng cố định (FEM), mô hình hiệu ứng ngẫu nhiên (REM) và phương pháp Generalized Method of Moments (GMM) để kiểm soát các vấn đề nội sinh, đa cộng tuyến, tự tương quan và phương sai sai số thay đổi.

• Kiểm định lựa chọn mô hình phù hợp thông qua các kiểm định Hausman, Breusch-Pagan và các kiểm định thống kê khác.

• Sử dụng phần mềm Stata để xử lý dữ liệu và thực hiện các phân tích thống kê mô tả, kiểm định và hồi quy.

Phương pháp nghiên cứu đảm bảo tính khách quan, độ tin cậy và khả năng khái quát hóa kết quả cho các quốc gia đang phát triển trong khu vực.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mối quan hệ giữa thâm hụt ngân sách và tăng trưởng kinh tế: Kết quả hồi quy mô hình hiệu ứng ngẫu nhiên (REM) cho thấy thâm hụt ngân sách có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến tăng trưởng kinh tế với hệ số ước lượng khoảng 0,15, nghĩa là tăng 1% thâm hụt ngân sách tương ứng với tăng trưởng kinh tế tăng 0,15%. Điều này phù hợp với giả thuyết của mô hình tăng trưởng nội sinh.

2. Ảnh hưởng của tiết kiệm quốc gia: Tiết kiệm quốc gia có hệ số dương và có ý nghĩa với mức khoảng 0,25, cho thấy tiết kiệm quốc gia tăng sẽ thúc đẩy đầu tư và tăng trưởng kinh tế. Mức tiết kiệm trung bình trong mẫu nghiên cứu là 27,45% GDP.

3. Tác động của lạm phát và lãi suất thực: Lạm phát có tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế với hệ số khoảng -0,12, trong khi lãi suất thực cũng có ảnh hưởng tiêu cực nhưng không quá mạnh, phản ánh sự nhạy cảm của nền kinh tế với chi phí vốn và áp lực giá cả.

4. Độ mở kinh tế và nợ công: Độ mở kinh tế có tác động tích cực đến tăng trưởng với hệ số 0,08, cho thấy thương mại quốc tế đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế. Nợ công có tác động tiêu cực nhẹ, phản ánh rủi ro tài chính khi nợ công tăng cao.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy thâm hụt ngân sách không nhất thiết là yếu tố gây cản trở tăng trưởng kinh tế trong các quốc gia đang phát triển ở Châu Á – Thái Bình Dương. Ngược lại, thâm hụt ngân sách có thể đóng vai trò kích thích tăng trưởng trong ngắn hạn và trung hạn, đặc biệt khi được sử dụng để đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng và nâng cao năng lực sản xuất.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả này tương đồng với các nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng như Buscemi và Yallwe (2012), đồng thời khác biệt với các nghiên cứu cho rằng thâm hụt ngân sách gây ra tác động tiêu cực lâu dài. Sự khác biệt có thể do đặc thù kinh tế của các quốc gia trong mẫu nghiên cứu, mức độ hiệu quả của chính sách tài khóa và cách thức tài trợ thâm hụt.

Biểu đồ phân tích mối quan hệ giữa thâm hụt ngân sách và tăng trưởng kinh tế có thể minh họa xu hướng tích cực với đường hồi quy dốc lên, trong khi bảng hồi quy chi tiết thể hiện các hệ số ước lượng và mức ý nghĩa thống kê của từng biến.

Kết quả cũng nhấn mạnh vai trò quan trọng của tiết kiệm quốc gia và độ mở kinh tế trong việc hỗ trợ tăng trưởng, đồng thời cảnh báo về tác động tiêu cực của lạm phát và nợ công nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư công hiệu quả: Chính phủ các quốc gia nên sử dụng nguồn vốn từ thâm hụt ngân sách để đầu tư vào cơ sở hạ tầng, giáo dục và công nghệ nhằm nâng cao năng suất lao động và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững trong vòng 3-5 năm tới.

2. Kiểm soát lạm phát và ổn định lãi suất: Cần thiết lập các chính sách tiền tệ phối hợp chặt chẽ với chính sách tài khóa để duy trì lạm phát ở mức hợp lý dưới 5% và ổn định lãi suất thực, giúp giảm chi phí vốn và khuyến khích đầu tư tư nhân.

3. Tăng cường tiết kiệm quốc gia: Khuyến khích các thành phần kinh tế tăng tiết kiệm thông qua các chính sách ưu đãi thuế và phát triển thị trường tài chính, nhằm tạo nguồn vốn nội địa bền vững cho đầu tư phát triển trong vòng 5 năm tới.

4. Quản lý nợ công bền vững: Thiết lập khung pháp lý và chính sách quản lý nợ công chặt chẽ, đảm bảo tỷ lệ nợ công không vượt quá 60% GDP, giảm thiểu rủi ro tài chính và duy trì uy tín quốc gia trên thị trường quốc tế.

5. Mở rộng hợp tác thương mại quốc tế: Tăng cường hội nhập kinh tế khu vực và toàn cầu, tận dụng các hiệp định thương mại tự do để nâng cao độ mở kinh tế, thúc đẩy xuất khẩu và thu hút đầu tư nước ngoài trong vòng 3 năm tới.

Các giải pháp trên cần được thực hiện đồng bộ bởi các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức tài chính và cộng đồng doanh nghiệp nhằm tối ưu hóa tác động tích cực của thâm hụt ngân sách đến tăng trưởng kinh tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách tài khóa: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chính sách tài khóa cân đối giữa thâm hụt ngân sách và tăng trưởng kinh tế, giúp điều chỉnh chi tiêu và thu ngân sách hiệu quả.

2. Các nhà nghiên cứu kinh tế vĩ mô: Tài liệu tham khảo quan trọng cho các nghiên cứu về mối quan hệ giữa chính sách tài khóa, tiết kiệm quốc gia và tăng trưởng kinh tế trong bối cảnh các nền kinh tế đang phát triển.

3. Sinh viên và học viên cao học ngành Tài chính – Ngân hàng, Kinh tế: Cung cấp kiến thức chuyên sâu về lý thuyết và phương pháp nghiên cứu dữ liệu bảng, đồng thời cập nhật các kết quả thực nghiệm mới nhất trong lĩnh vực tài chính công.

4. Các tổ chức tài chính và đầu tư: Giúp đánh giá rủi ro và cơ hội đầu tư tại các quốc gia đang phát triển ở Châu Á – Thái Bình Dương dựa trên phân tích tác động của thâm hụt ngân sách đến tăng trưởng kinh tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Thâm hụt ngân sách có nhất thiết gây hại cho tăng trưởng kinh tế không?
   Không nhất thiết. Nghiên cứu cho thấy thâm hụt ngân sách có thể thúc đẩy tăng trưởng nếu được sử dụng hiệu quả cho đầu tư phát triển, đặc biệt trong các quốc gia đang phát triển.

2. Tại sao tiết kiệm quốc gia lại quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế?
   Tiết kiệm quốc gia tạo nguồn vốn cho đầu tư, giúp tăng năng suất và mở rộng sản xuất, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

3. Lạm phát ảnh hưởng thế nào đến tăng trưởng kinh tế?
   Lạm phát cao làm giảm sức mua và tăng chi phí sản xuất, gây bất ổn kinh tế và làm giảm tốc độ tăng trưởng kinh tế.

4. Phương pháp GMM có ưu điểm gì trong nghiên cứu này?
   GMM giúp khắc phục các vấn đề nội sinh, đa cộng tuyến và tự tương quan trong mô hình hồi quy dữ liệu bảng, nâng cao độ tin cậy của kết quả nghiên cứu.

5. Làm thế nào để quản lý nợ công hiệu quả trong bối cảnh thâm hụt ngân sách?
   Cần thiết lập chính sách nợ công bền vững, kiểm soát tỷ lệ nợ trên GDP, sử dụng vốn vay hiệu quả và duy trì uy tín tín dụng quốc gia để tránh rủi ro tài chính.

Kết luận

• Thâm hụt ngân sách có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế của các quốc gia đang phát triển ở Châu Á – Thái Bình Dương trong giai đoạn 1999 – 2014.
• Tiết kiệm quốc gia và độ mở kinh tế là các yếu tố hỗ trợ quan trọng cho tăng trưởng kinh tế bền vững.
• Lạm phát và nợ công có ảnh hưởng tiêu cực, cần được kiểm soát chặt chẽ để tránh làm suy giảm tăng trưởng.
• Phương pháp hồi quy dữ liệu bảng với GMM cho kết quả ước lượng chính xác và tin cậy, phù hợp với đặc điểm dữ liệu nghiên cứu.
• Các chính sách tài khóa cần được thiết kế linh hoạt, tập trung vào đầu tư phát triển và quản lý nợ công bền vững để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong tương lai.

Các nhà hoạch định chính sách và nhà nghiên cứu nên áp dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các chiến lược tài khóa phù hợp, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng với dữ liệu cập nhật và phạm vi quốc gia rộng hơn nhằm nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách và tăng trưởng kinh tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Lý thuyết về mối quan hệ giữa thâm hụt ngân sách và tăng trưởng kinh tế Chương 2: Phân tích thực nghiệm Chương 3: Kết quả nghiên cứu Chương 4: Hàm ý chính sách TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 5 CHƢƠNG 1: LÝ THUYẾT VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA THÂM HỤT NGÂN SÁCH VÀ TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ 1. Lý thuyết về thâm hụt ngân sách 1. Khái niệm Thâm hụt ngân sách (hay bội chi ngân sách) là tình trạng tổng chi ngân sách do chính phủ thực hiện lớn hơn các khoảng thu mà chính phủ thu được trong năm tài khóa. Ở phạm vị rộng hơn, thâm hụt ngân sách là hiện tượng ngân sách của chính phủ không cân đối được (thể hiện ở chênh lệch giữa cung và cầu về nguồn lực tài chính của chính phủ).

Từ quan điểm về quản lý ngân sách của các quốc gia, tồn tại nhiều quan niệm khác nhau về thâm hụt ngân sách. Việc tính toán mức độ thâm hụt ngân sách ở mỗi quốc gia thường có sự khác biệt do cách thức xác định các khoản mục thu, chi ngân sách có sự khác biệt giữa mỗi quốc gia. Đối với Việt Nam, ngân sách chính phủ (hay ngân sách nhà nước) bao gồm ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương (theo Luật Ngân sách nhà nước, 2002). Thâm hụt ngân sách chính phủ là thâm hụt ngân sách của Trung ương và được định nghĩa là chênh lệch giữa tổng số chi ngân sách trung ương và tổng số thu ngân sách trung ương trong năm ngân sách.

Trên phương diện quốc tế, Quỹ tiền tệ Quốc tế (IMF) đã ban hành Cẩm nang Thống kê tài chính Chính phủ (GFS) trong đó khái niệm thu và chi ngân sách được khái quát như sau: Thu ngân sách là các khoản thu vào quỹ ngân sách mà không kèm theo, không làm phát sinh nghĩa vụ hoàn trả trực tiếp cho các đối tượng có nghĩa vụ phải nộp ngân sách. Thu ngân sách chính phủ bao gồm: các khoản thu thuế, phí và các khoản thu khác (kể cả viện trợ không hoàn lại), không bao gồm các khoản vay trong và ngoài nước. Trên phương diện khác, thu ngân sách nhà nước là những khoản thu mang tính chất cưỡng bức hay là trách nhiệm của mọi thành phần kinh tế đối với chính phủ. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chi ngân sách là các khoản chi ra từ ngân sách không làm phát sinh nghĩa vụ phải bồi hoàn trực tiếp đối với các đối tượng thụ hưởng ngân sách, đó chính là toàn bộ khoản thực chi ngân sách trong một năm tài khóa.

Chi ngân sách chính phủ bao gồm chi thường xuyên, chi đầu tư phát triển, chi chuyển nhượng, chi trả lãi vay nhưng không bao gồm chi trả nợ gốc và các khoản chi khác. Thâm hụt ngân sách (hay bội chi ngân sách) được xác định bằng chênh lệch giữa chi ngân sách và thu ngân sách. Nguyên nhân Nguyên nhân của tình trạng thâm hụt ngân sách là các thay đổi về lượng và cách thức tính toán trong thu và chi ngân sách. Bất kỳ một thay đổi nào về số lượng (tuyệt đối) hay kỹ thuật phân chia các hạn mục thu, chi ngân sách đều ảnh hưởng đến mức độ thâm hụt ngân sách.

Đến nay các nguyên nhân của thâm hụt ngân sách chính phủ có thể được chia thành 5 nguyên nhân chính, cụ thể như sau: Thứ nhất, do nguồn thu ngân sách không đủ để bù đắp các khoản chi của chính phủ (thất thu và chi ngân sách lớn). Như đã biết, thuế là nguồn thu chiếm tỷ lệ lớn trong thu ngân sách chính phủ. Bên cạnh đó, thuế cũng là nguồn thu bền vững nhất nếu so với các nguồn thu như khai thác tài nguyên, các khoản đóng góp ngân sách của các danh nghiệp quốc doanh, các khoản vay và nhận viện trợ của chính phủ, … Tuy nhiên trong bất kỳ nền kinh tế nào trên thế giới cũng xảy ra tình trạng các chủ thể kinh tế cố ý lợi dụng các kẽ hở hoặc sự khác biệt giữa các hệ thống pháp luật về thuế để lẩn tránh, làm giảm hoặc cố tình nợ nghĩa vụ nộp thuế, dẫn đến tình trạng thất thu của ngân sách chính phủ. Thêm vào đó, một số chính phủ thực thi chính sách tài khóa để đối phó với các cú sốc kinh tế hay để ổn định nền kinh tế thường có những giai đoạn nới lỏng chính sách thuế như giảm thuế, miễn thuế đối với các chủ thể kinh tế mới thành lập hoặc gia hạn thời gian nộp thuế.

Trong bối cảnh chi ngân sách của các chính phủ không ngừng gia tăng để tài trợ cho nhu cầu phát triển của toàn nền kinh tế, những diễn biến tiêu cực của thu ngân sách mà chủ yếu là từ việc thất thu thuế sẽ gây ra tình trạng thâm hụt ngân sách. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 Thứ hai, do ảnh hưởng của chu kỳ kinh tế. Trong thời kỳ kinh tế khủng hoảng hay suy thoái, thu nhập quốc gia sẽ có chiều hướng giảm, đồng thời nhu cầu chi tiêu của chính phủ tăng lên để bù đắp lại các khó khăn của nền kinh tế và tạo động lực để kinh tế quốc gia hồi phục, từ đó dẫn đến thâm hụt ngân sách tăng. Ngược lại, ở giai đoạn nền kinh tế đang tăng trưởng hoặc ổn định, thu ngân sách tăng cao trong khi các khoản chi liên quan đến đầu tư cơ sở hạ tầng và an sinh xã hội ổn định hoặc có xu hướng giảm nên cán cân tài khóa của chính phủ được cải thiện, hay nói cách khác thâm hụt ngân sách giảm.

Thứ ba, ngân sách chính phủ là công cụ mà chính phủ sử dụng để điều tiết nền kinh tế (chính sách tài khóa). Trong dài hạn, chính sách tài khóa của chính phủ có nhiệm vụ ổn định nền kinh tế và đảm bảo công bằng xã hội. Do đó mà thu và chi ngân sách chính phủ là một trong những công cụ chính sách quan trọng mà chính phủ sử dụng để tác động vào nền kinh tế trong từng giai đoạn phát triển khác nhau. Ví dụ khi sản lượng của nền kinh tế đang ở mức thấp dưới sản lượng tiềm năng (tình trạng không toàn dụng nguồn lực kinh tế), chính phủ có thể tăng mức chi ngân sách, chấp nhận gia tăng thâm hụt để tăng tổng cầu, qua đó thúc đẩy sản lượng gia tăng.

Đa số các quốc gia trên thế giới đều đối mặt với tình trạng thâm hụt ngân sách (hay bội chi ngân sách). Các nước đang phát triển là các quốc gia có mức độ thâm hụt tương đối lớn do nhu cầu về đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội. Trong một số giai đoạn, mặc dù tăng trưởng kinh tế ở mức khá cao nhưng các nước này vẫn chấp nhận một mức độ thâm hụt gia tăng qua các năm, thậm chí tốc độ gia tăng cao hơn mức độ tăng trưởng kinh tế, để đảm bảo một sự tài trợ đầu tư phát triển kinh tế xã hội lớn. Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng này.

Đối với các nước phát triển, chi ngân sách lại được sử dụng như một công cụ điều tiết vĩ mô, chống lại các ảnh hưởng của chu kỳ kinh tế như đã trình bày ở nguyên nhân thứ hai. Đây là lý do mà thâm hụt ngân sách tồn tại ở hầu hết các quốc gia trên thế giới. Thứ tư, các nguyên nhân bên ngoài như tình hình chính trị, thiên tai, dịch bệnh. Các nguyên nhân bên ngoài này có thể tác động làm giảm các khoản thu ngân sách hoặc gia tăng các nguồn chi tài trợ quân sự hay an sinh xã hội, qua đó gây ra TIEU LUAN MOI download : [e-mail] thâm hụt ngân sách chính phủ.

Đối mặt với các nguyên nhân này, các chính phủ cần có những dự báo và những phương pháp điều hành chính sách tài khóa linh hoạt nhằm đảm bảo thâm hụt không vượt quá giới hạn khi nền kinh tế chịu ảnh hưởng của các nhân tố khách quan tiêu cực. Thứ năm, do các yếu tố kỹ thuật trong cơ cấu thu và chi ngân sách. Việc phân loại các khoản mục thu – chi, phương pháp cân đối, thời điểm ghi nhận, phương pháp hạch toán,…cũng tạo nên sự thay đổi trong thâm hụt ngân sách. Trong nhiều trường hợp, do những quy định thông thường hay bất thường có chủ ý của chính phủ, việc ghi nhận và phân loại các khoản mục thu, chi ngân sách thay đổi làm tình trạng thâm hụt ngân sách trở nên tích cực hơn, tuy nhiên không phải do các khoản thu ngân sách tăng, hay các khoản chi giảm (hoặc cả hai) mà do sự phản ánh sai lệch của thu – chi lên tài khoản quốc gia hay việc chính phủ áp dụng phương pháp tính toán thâm hụt không phù hợp.

Các chính phủ có nhiều động cơ để sử dụng các yếu tố kỹ thuật này để phản ánh một mức độ thâm hụt khả quan, mà một trong số đó là để gia tăng cơ hội vay nợ nước ngoài và gia tăng mức độ tín nhiệm của quốc gia. Một số cách đo lường thâm hụt ngân sách Như đã trình bày ở trên, thâm hụt ngân sách chính phủ có thể được tiếp cận và nhìn nhận dựa trên nhiều tiêu chí khác nhau. Để phản ánh được chính xác thực trạng bức tranh tài khóa của chính phủ đòi hỏi phải sử dụng nhiều cách đo lường thâm hụt ngân sách khác nhau. Việc sử dụng thước đo nào để phản ánh cán cân ngân sách phụ thuộc vào mục tiêu của việc phân tích và điều hành chính sách tài khóa trong từng giai đoạn.

Mỗi thước đo sẽ phản ánh một khía cạnh nhất định của ngân sách chính phủ và có ưu, nhược điểm riêng. Một số thước đo (chỉ số) thâm hụt ngân sách thông thưởng được sử dụng để đo lường, đánh giá và phân tích chính sách tài khóa được trình bày dưới đây: a) Thâm hụt ngân sách tổng thể TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9 Thâm hụt ngân sách tổng thể là thước đo được sử dụng phổ biến nhất. Thước đo này cũng được Quỹ tiền tệ Quốc tế (IMF) khuyến nghị các quốc gia sử dụng để xác định tình trạng mất cân bằng tài khóa. Theo Cẩm nang Thống kê tài chính Chính phủ (GFS), thâm hụt ngân sách được xác định bằng chênh lệch giữa chi ngân sách và thu ngân sách trong một thời kỳ nhất định, thông thường là một năm tài khóa.

Thâm hụt ngân sách tổng thể tồn tại trong trường hợp chi ngân sách lớn hơn thu ngân sách, trường hợp ngược lại được gọi là thặng dư ngân sách. Như đã trình bày ở phần Khái niệm, các khoản thu và chi ngân sách được GFS mô tả rõ ràng và đầy đủ.