CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VE PHÁT TRIEN THỊ TRUONG GIÁO DUC ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM TRONG THỜI KỲ HỘI NHAP WTO 1. Thị trường giáo dục đại học 1. Khái niệm thị trường giáo dục đại học Thông qua giảng dạy, đảo tạo, hay nghiên cứu, giáo dục là một hình thức học tập theo đó kiến thức, kỹ năng, và thói quen. được trao truyền từ thế hệ nảy sang thế hệ khác.
Giáo dục do đó được định nghĩa như một loại hình dịch vụ. Những người sử dụng dịch vụ này phải chủ động tham gia vào quá trình dao tạo, tức là quá trình cung ứng và tiêu dùng dịch vụ. Kết quả của quá trình tiêu dùng dịch vụ giáo dục là người mua (người học) sẽ có được những tri thức, hiểu biết và các kỹ năng cần thiết, có thê đáp ứng yêu cầu của một lĩnh vực hoạt động nao đó. Trong cơ chế thị trường, dịch vụ giáo dục, cụ thể hơn là giáo dục đại học cũng là hàng hóa vì có cung, có cầu, có cơ chế điều tiết, và có sự cạnh tranh trong việc cung ứng và tiêu dùng.
Nói cách khác, trong nén kinh tế thị trường, sự xuất hiện của thị trường giáo dục là tất yếu và sẽ chịu nhiều tác động và chi phối của cơ chế thị trường. Thị trường giáo dục cũng được vận hành theo nguyên tắc “bàn tay vô hình” trong lý thuyết cô điển của Adam Smith ở chỗ, thị trường tự điều chỉnh trên nguyên tắc có lợi cho mỗi bên tác nhân tham gia và vì lợi ích của tất cả. Như vậy, giáo dục là phúc lợi xã hội nhưng cũng đồng thời là hàng hóa dịch vụ, kéo theo đó là sự tồn tại tất yêu của thị trường giáo dục dưới các cấp độ khác nhau. Thị trường hóa nên giáo dục cùng với cơ chế thị trường do vậy trở thành vấn đề nóng bỏng và thời sự của ngành giáo dục của mỗi quốc gia trong giai đoạn hội nhập quốc tế.
Tuy nhiên, thị trường giáo dục đại học là một thị trường có những đặc điêm riêng, cả tích cực và tiêu cực. Những vai trò chủ yêu là: làm gia tăng 10 nhu cầu học tập của người dân; mở rộng quy mô, nâng cao chất lượng giáo dục đại học; huy động và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực của xã hội đầu tư cho giáo dục đại học; dân chủ hóa giáo dục đại học. Những vai trò này làm cho việc phát triển thị trường giáo dục đại học trở thành tất yếu đối với các quốc gia. Đồng thời, thị trường giáo dục đại học cũng có không ít khuyết tật như: Theo đuổi lợi nhuận có thé làm xói mòn trách nhiệm xã hội, văn hóa va các mục tiêu của giáo dục đại học; bất đối xứng thông tin; gia tăng bat bình đăng trong tiếp cận dịch vụ giáo dục đại học.
Đây đều là những điểm đáng quan tâm khi phát triển thị trường giáo dục, nhất là trong bối cảnh hội nhập kinh tế. Không có một định nghĩa chính xác nào đối với “Thị trường giáo dục đại học”. Tuy nhiên, đúc kết lại dựa trên đặc trưng riêng cua nó thì “Thi trường giáo dục đại học là tổng thể các quan hệ giữa nhà trường, sinh viên, gia đình sinh viên, các doanh nghiệp và nhà nước trong việc cung ứng và sử dụng dịch vụ giáo dục đại học đặt trong sự chỉ phối bởi các quy luật kinh té khách quan ”. Khai niệm thi trường giáo dục nói chung va thi trường giáo duc đại học nói riêng chưa phải đã được tất cả mọi người chấp nhận.
Tuy nhiên, các nước là thành viên WTO bắt buộc phải chấp nhận “Thị trường giáo dục” bởi khi gia nhập WTO, các nước đều phải cam kết mở cửa thị trường này. Những đặc trưng của thị trường giáo dục đại học Thị trường giáo dục đại học bao gồm ba đặc điểm chính cơ bản sau đây: Thứ nhất, thị trường giáo duc đại học có mối quan hệ gan bó mật thiết và trực tiếp giữa người cung cấp và người tiêu dùng dịch vụ. Thứ hai, thị trường giáo dục đại học luôn gắn bó mật thiết với thị trường sức lao động. Thứ ba, người sử dung không hoàn toàn được tự do lựa chon dich vụ theo ý mình.
Chức năng chính của giáo dục đại học Khi nhiều nước chuyền sang nền kinh tế dịch vụ hậu công nghiệp, giáo dục đại học cảng trở nên quan trọng khi nó được coi là nên móng của kinh tế tri thức thế kỷ XXI (Castells, 2000). Vai trò của giáo dục đại học theo đó trở nên vô cùng quan trọng đối với nền kinh tế nay cũng như với những biến đổi xã hội. Các trường đại học là những cơ quan trọng yếu nối kết thông tin, dao tạo và nghiên cứu. Hơn nữa, trường đại học là nơi giao tiếp về khoa học và kỹ thuật với các quốc gia khác và các nền học thuật trên thế giới đang có mối liên hệ ngày càng tăng với các nền kinh tế.
Ngoài việc nam giữ một vai trò thiết yếu trong xã hội hiện đại, giáo dục đại học cũng đang đảm nhiệm những chức năng vô cùng quan trong’: Một là, đào tạo. Các nền kinh tế tri thức cần nhân sự có kỹ năng ở mọi trình độ và với số lượng ngày càng nhiều. Kỹ thuật đòi hỏi những kiến thức chuyên sâu, và điều này quan trọng không kém, kỹ năng thích nghi với những thay đôi kỹ thuật đang diễn ra với tốc độ rất nhanh. Trường đại học và các trường nghề sau trung học cung cấp dich vụ giáo dục và đào tạo này.
Các trường đại học có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc tạo ra những nhà khoa học hàng đầu trong lực lượng nghiên cứu, cũng như trong việc tạo ra những người lao động trình độ cao vô cùng cần thiết đối với nền kinh tế mới. Dao tạo nguôn nhân lực chất lượng do đó cũng chính là chức năng cơ bản của bậc giáo dục đại học hiện nay. Hai là, nghiên cứu. Trường đại học cung cấp những nghiên cứu cơ bản và ứng dụng cần thiết cho nền kinh tế tri thức.
Mối liên hệ giữa trường đại học và công nghiệp sản xuất cũng như những liên quan về mặt khoa học trong lĩnh vực công nghệ sinh học và những lĩnh vực khác đã cho thấy gia tri va sự liên quan mật thiết giữa nghiên cứu và đời sống. Sản phẩm mà các trường đại học tạo ra đã làm tăng một cách đáng kê những phương tiện cải thiện nền kinh tế. Chức năng nghiên cứu trong đại học giúp các nhà hoạch định chính sách ' Xem thêm tại http://www.vn/content/view/144/161/ 12 đưa ra những quyết định phù hợp, đồng thời giúp đời sống xã hội ngày một nâng cao. Ba là, truyén thong.
Đối với cộng đồng học thuật, các trường đại học không chỉ liên quan đến truyền thông tri thức, mà còn là những mắt xích trọng yếu đối với việc thụ đắc tri thức và tiếp nhận chuyên giao từ cộng đồng khoa học quốc tế. Bốn là, cải cách. Chức năng cải cách chính là bước đi xa hơn trong việc nghiên cứu. Trường đại học tập hợp các nhà khoa học trên nhiều lãnh vực chuyên môn trong một môi trường ngày càng nhấn mạnh tư duy liên ngành.
Những trường đại học tốt nhất bao giờ cũng khuyến khích những hoạt động nghiên cứu và phát triển có tính chất liên ngành va đổi mới. Năm là, phê bình văn hóa và xã hội. Vai trò của trường đại học như một diễn dan thảo luận về đời sống trí tuệ, chính trị và văn hóa thường là chưa được coi trọng ngang băng vai trò của nó trong khoa học ở thế kỷ XXI. Sau là, luu trữ tri thức cho toàn xã hội.
Trường đại học, thông qua các thư viện, bao tàng, cũng như các khoa và chương trình dao tạo, dong góp to lớn vào việc sáng tạo và diễn giải các nền văn hóa cũng như lưu giữ các thành tựu của loài người. Một số nơi trên thế giới, như ở các nước đang phát trién, khi các nhà văn hóa, nhà bao tàng còn ít 0i, vai trò của trường đại học trong van đề này càng đặc biệt quan trọng 1. Phát triển thị trường giáo dục đại học trong điều kiện hội nhập WTO 1. Lý luận chung về phát triển thị trường giáo dục đại học Phát triển là quá trình vận động từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp.
Sự phát triển của thị trường giáo dục đại học là quá trình tăng lên, mở rộng ra về mọi mặt của hệ thống giáo dục đại học trong một quốc gia. Nó bao gồm sự tăng trưởng về quy mô, sự hoàn chỉnh về cơ cau và sự tăng tiến về chất lượng và hiệu quả đảo tạo. Khái niệm phát triển thị trường giáo dục đại học thuộc nội dung của phạm trù phát triển bền vững. Đó không chỉ là phát triển trong hiện tại mà còn là những đảm bảo tiếp tục trong tương lai xa.
Sự 13 phát triển đòi hỏi phải đạt được cả hiệu quả kinh tế, công băng xã hội và sự bảo vệ giữ gìn môi trường văn hóa. Dé đạt được tất cả những điều trên, Dang, Nhà nước, các thành phần kinh tế và nhân dân. đều phải cùng tham gia thực hiện. Phát triển thị trường giáo dục đại học bền vững là mục tiêu hướng tới của mọi quốc gia.
Mỗi đất nước có đặc thù khác nhau về kinh tế, xã hdi,. và sẽ có từng cách hoạch định khác nhau chiến lược phát triển phù hợp với quốc gia đó. Phát triển thị trường giáo dục đại học là một quá trình tiến hóa diễn ra theo thời gian và do những nhân tố bên trong của hệ thống quyết định đến toàn bộ những sự phát triển đó. Việc định hướng và phát triển thị trường giáo dục đại học ở Việt Nam trong thời kỳ hội nhập là điều đáng quan tâm và cần thiết.
Câu hỏi đặt ra là “Phát triển thị trường giáo dục đại học hay chối bỏ nó?”. Một câu hỏi khiến không ít nhà bình luận, phê bình đau đầu. Đảng và Nhà nước luôn có những hình thức và biện pháp quản lý tốt thị trường giáo dục đại học trong những năm vừa qua. Các trường đại học tư thục xuất hiện trong rất nhiều năm gần đây là một minh chứng cho việc thị trường giáo dục đại học tại Việt Nam đã va đang tồn tại.
Khi gia nhập WTO, chúng ta không thé suy nghĩ theo lối mòn càng không thể giữ nguyên tư tưởng cũ về giáo dục đại học chính thống. Chúng ta cần nhìn nhận rằng giáo dục đại học là một thị trường đang lớn mạnh từng ngày. Đảng, Nhà nước đã và đang tiếp tục quan tâm đến sự phát triển của thị trường này.