Tác động của vốn tự có đến rủi ro tín dụng: Nghiên cứu tại các ngân hàng thương mại Việt Nam

Nghiên cứu tác động của vốn tự có đến rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam, luận văn thạc sĩ tài chính ngân hàng.

• Tác giả: Huỳnh Thị Bích Vân
• Người hướng dẫn: PGS. Đặng Văn Dân
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Tác Động Của Vốn Tự Có Đến Rủi Ro Tín Dụng: Nghiên Cứu Thực Nghiệm Tại Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• ABSTRACT
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: Lý do chọn đề tài. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Tổng quan các nghiên cứu trước đây. Đóng góp của đề tài. Bố cục bài nghiên cứu.
• 1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA VỐN TỰ CÓ ĐẾN RỦI RO TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1.1. Cơ sở lý luận về vốn tự có của NHTM
• 1.1.2. Vốn tự có của NHTM
• 1.1.3. Hệ số an toàn vốn (CAR)
• 1.1.4. Cơ sở lý luận về RRTD của NHTM
• 1.1.4.1. Khái niệm RRTD
• 1.1.4.2. Nguyên nhân gây ra
• 1.1.4.3. Tác động của RRTD đối với các NHTM
• 1.1.4.4. Chỉ tiêu đo lường RRTD
• 1.1.5. Cơ sở lý thuyết tác động của vốn tự có đến RRTD của NHTM
• 1.2. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA VỐN TỰ CÓ ĐẾN RRTD CỦA CÁC NHTM VIỆT NAM
• 1.2.1. Mô hình nghiên cứu
• 1.2.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 1.2.3. Các biến nghiên cứu
• 1.2.3.1. Biến đo lường vốn tự có của ngân hàng
• 1.2.3.2. Biến đo lường RRTD của ngân hàng
• 1.2.3.3. Các biến kiểm soát
• 1.2.4. Phương pháp và mô hình hồi quy
• 1.3. KHẢO SÁT THỰC NGHIỆM TÁC ĐỘNG CỦA VỐN TỰ CÓ ĐẾN RRTD CỦA CÁC NHTM VIỆT NAM
• 1.3.1. Thống kê mô tả và phân tích tương quan
• 1.3.1.1. Thống kê mô tả
• 1.3.1.2. Phân tích tương quan
• 1.3.2. Kết quả hồi quy
• 1.3.3. Kiểm định và lựa chọn mô hình
• 1.3.4. Kiểm định và xử lý các khuyết tật mô hình
• 1.3.5. Thảo luận kết quả thực nghiệm
• 1.4. ĐÁNH GIÁ VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP XÂY DỰNG CẤU TRÚC VỐN TẠI CÁC NHTM VIỆT NAM
• 1.4.1. Đánh giá kết quả thực nghiệm
• 1.4.2. Giải pháp để xây dựng cấu trúc vốn
• 1.4.2.1. Giải pháp đối với NHTM
• 1.4.2.2. Giải pháp đối với cơ quan quản lý Nhà nước
• 1.4.3. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tương lai
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC ĐỒ THỊ

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của vốn tự có đến rủi ro tín dụng

Vốn tự có đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam. Nghiên cứu này sẽ phân tích mối quan hệ giữa vốn tự có và rủi ro tín dụng, từ đó đưa ra những nhận định về tác động của vốn tự có đến hoạt động tín dụng của ngân hàng. Việc hiểu rõ tác động này sẽ giúp các ngân hàng xây dựng chiến lược quản lý rủi ro hiệu quả hơn.

1.1. Khái niệm vốn tự có và rủi ro tín dụng

Vốn tự có là nguồn vốn do ngân hàng tự huy động từ các cổ đông, trong khi rủi ro tín dụng là khả năng không thu hồi được nợ. Sự hiểu biết về hai khái niệm này là cần thiết để phân tích tác động của vốn tự có đến rủi ro tín dụng.

1.2. Tầm quan trọng của vốn tự có trong ngân hàng

Vốn tự có không chỉ giúp ngân hàng duy trì hoạt động mà còn tạo ra sự ổn định tài chính. Việc tăng cường vốn tự có có thể giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro tín dụng và nâng cao khả năng cạnh tranh.

II. Vấn đề rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại Việt Nam

Rủi ro tín dụng là một trong những thách thức lớn nhất mà các ngân hàng thương mại Việt Nam phải đối mặt. Các yếu tố như thông tin không đầy đủ, quản lý kém và tình hình kinh tế biến động có thể làm gia tăng rủi ro tín dụng. Nghiên cứu này sẽ chỉ ra những vấn đề chính liên quan đến rủi ro tín dụng trong bối cảnh hiện tại.

2.1. Nguyên nhân gây ra rủi ro tín dụng

Rủi ro tín dụng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, bao gồm sự không minh bạch trong thông tin tài chính của khách hàng và sự thay đổi trong chính sách tín dụng của ngân hàng.

2.2. Tác động của rủi ro tín dụng đến hoạt động ngân hàng

Rủi ro tín dụng có thể dẫn đến tổn thất tài chính nghiêm trọng cho ngân hàng, ảnh hưởng đến khả năng cho vay và sự phát triển bền vững của ngân hàng.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của vốn tự có đến rủi ro tín dụng

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp định lượng để phân tích mối quan hệ giữa vốn tự có và rủi ro tín dụng. Mô hình hồi quy dữ liệu bảng sẽ được áp dụng để đánh giá tác động của vốn tự có đến rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam.

3.1. Mô hình hồi quy dữ liệu bảng

Mô hình hồi quy dữ liệu bảng cho phép phân tích mối quan hệ giữa các biến trong thời gian dài, giúp xác định rõ hơn tác động của vốn tự có đến rủi ro tín dụng.

3.2. Các biến nghiên cứu chính

Các biến nghiên cứu bao gồm tỷ lệ vốn tự có, tỷ lệ nợ xấu, và các biến kiểm soát như tăng trưởng tín dụng và tỷ lệ lạm phát.

IV. Kết quả nghiên cứu về tác động của vốn tự có đến rủi ro tín dụng

Kết quả nghiên cứu cho thấy vốn tự có có tác động tích cực đến việc giảm thiểu rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam. Tuy nhiên, việc tăng vốn tự có cũng có thể dẫn đến áp lực tăng lợi nhuận, từ đó làm gia tăng rủi ro tín dụng trong một số trường hợp.

4.1. Phân tích kết quả hồi quy

Kết quả hồi quy cho thấy mối quan hệ giữa vốn tự có và rủi ro tín dụng là đáng kể, với hệ số hồi quy cho thấy vốn tự có có tác động ngược chiều đến tỷ lệ nợ xấu.

4.2. Những yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng

Ngoài vốn tự có, các yếu tố như tăng trưởng tín dụng và tỷ lệ lạm phát cũng có ảnh hưởng đáng kể đến rủi ro tín dụng của ngân hàng.

V. Giải pháp xây dựng cấu trúc vốn an toàn cho ngân hàng

Để giảm thiểu rủi ro tín dụng, các ngân hàng thương mại cần xây dựng một cấu trúc vốn an toàn và hợp lý. Việc áp dụng các chính sách quản lý rủi ro hiệu quả sẽ giúp ngân hàng duy trì sự ổn định và phát triển bền vững.

5.1. Đề xuất chính sách tăng cường vốn tự có

Các ngân hàng nên xem xét việc tăng cường vốn tự có thông qua việc phát hành cổ phiếu hoặc tái đầu tư lợi nhuận để đảm bảo an toàn vốn.

5.2. Cải thiện quy trình thẩm định tín dụng

Cải thiện quy trình thẩm định tín dụng sẽ giúp ngân hàng đánh giá chính xác hơn khả năng trả nợ của khách hàng, từ đó giảm thiểu rủi ro tín dụng.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng vốn tự có có tác động quan trọng đến rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về mối quan hệ này để đưa ra các giải pháp hiệu quả hơn cho ngành ngân hàng.

6.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc tăng vốn tự có có thể giúp giảm thiểu rủi ro tín dụng, nhưng cũng cần cân nhắc đến áp lực lợi nhuận.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc phân tích các yếu tố khác ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng và tìm kiếm các giải pháp quản lý rủi ro hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2009-2019, các ngân hàng thương mại (NHTM) Việt Nam đã trải qua nhiều biến động về vốn tự có và rủi ro tín dụng (RRTD). Theo thống kê, tỷ lệ nợ xấu trung bình của các NHTM trong giai đoạn này là khoảng 1.86%, với biên độ dao động từ 0% đến 8.82%. Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản trung bình đạt 8.46%, phản ánh mức vốn tự có khá thấp so với yêu cầu an toàn vốn theo chuẩn Basel II. RRTD là một trong những rủi ro trọng yếu ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh và sự phát triển bền vững của các ngân hàng. Sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, nhiều ngân hàng trên thế giới phá sản do thiếu cơ chế an toàn vốn, đặt ra câu hỏi về vai trò của vốn tự có trong việc kiểm soát RRTD tại các NHTM Việt Nam.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định tác động của vốn tự có đến RRTD của các NHTM Việt Nam, từ đó đề xuất các giải pháp xây dựng cấu trúc vốn phù hợp, an toàn, giúp giảm thiểu rủi ro trong hoạt động tín dụng. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 15 NHTM niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2009-2019, với tổng số 165 quan sát dữ liệu bảng. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ các nhà quản trị ngân hàng và cơ quan quản lý nhà nước xây dựng chính sách vốn hiệu quả, góp phần nâng cao an toàn hệ thống tài chính quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết về vốn tự có và lý thuyết về rủi ro tín dụng. Vốn tự có được hiểu là nguồn vốn riêng của ngân hàng, bao gồm vốn điều lệ và các quỹ dự trữ, đóng vai trò là tấm đệm bảo vệ ngân hàng trước các rủi ro tài chính. RRTD được định nghĩa là khả năng khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện nghĩa vụ trả nợ theo cam kết, gây tổn thất cho ngân hàng.

Ba khái niệm trọng tâm được sử dụng gồm: tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (CAP) làm biến giải thích chính, tỷ lệ nợ xấu (NPL) làm biến phụ thuộc đo lường RRTD, và các biến kiểm soát như tốc độ tăng trưởng tín dụng (LGT), tính thanh khoản tài sản (LIQ), tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA), tăng trưởng GDP (GDP) và tỷ lệ lạm phát (INF). Nghiên cứu cũng tham khảo các mô hình nghiên cứu quốc tế và trong nước, đặc biệt là mô hình hồi quy dữ liệu bảng của Song-Yan Zhang và cộng sự (2018).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với mô hình hồi quy dữ liệu bảng (panel data regression) để phân tích tác động của vốn tự có đến RRTD. Dữ liệu thu thập từ báo cáo tài chính đã kiểm toán của 15 NHTM niêm yết Việt Nam trong giai đoạn 2009-2019, tổng cộng 165 quan sát. Mẫu được chọn nhằm đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả.

Ba mô hình hồi quy được áp dụng gồm: mô hình bình phương tối thiểu gộp (OLS), mô hình tác động cố định (FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM). Kiểm định F-test và Hausman được sử dụng để lựa chọn mô hình phù hợp nhất, kết quả cho thấy mô hình FEM là tối ưu. Các kiểm định về đa cộng tuyến, tự tương quan và phương sai sai số thay đổi cũng được thực hiện, với phương pháp điều chỉnh sai số tăng cường (xtscc) được áp dụng để khắc phục các khuyết tật mô hình. Timeline nghiên cứu kéo dài trong 11 năm, từ 2009 đến 2019, nhằm phản ánh đầy đủ diễn biến vốn tự có và RRTD trong bối cảnh kinh tế Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Vốn tự có tác động cùng chiều đến RRTD: Hệ số hồi quy của biến vốn tự có (CAP) với độ trễ 2 năm là 0.0827, có ý nghĩa thống kê ở mức 5%, cho thấy khi vốn tự có tăng lên thì RRTD cũng tăng theo sau khoảng 2 năm. Đây là kết quả trái ngược với giả thuyết ban đầu kỳ vọng vốn tự có sẽ giảm RRTD.

2. Ảnh hưởng của các biến kiểm soát: Tính thanh khoản tài sản (LIQ), tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA) và tăng trưởng GDP (GDP) có tác động ngược chiều đến RRTD với ý nghĩa thống kê cao (mức 1%), trong khi tỷ lệ lạm phát (INF) tác động cùng chiều với RRTD.

3. Ảnh hưởng của nợ xấu quá khứ: Biến nợ xấu với độ trễ 1 năm (NPLi,t-1) có tác động cùng chiều và có ý nghĩa thống kê ở mức 5%, cho thấy nợ xấu tích tụ từ các năm trước ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng hiện tại.

4. Tăng trưởng tín dụng (LGT) và RRTD: Tăng trưởng tín dụng có tác động cùng chiều đến RRTD với ý nghĩa thống kê ở mức 5%, phản ánh xu hướng nới lỏng điều kiện cho vay khi tín dụng tăng nhanh, làm gia tăng rủi ro tín dụng.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy vốn tự có không phải lúc nào cũng giúp giảm thiểu RRTD mà ngược lại có thể làm tăng rủi ro này với độ trễ 2 năm. Điều này có thể giải thích do áp lực tăng lợi nhuận từ vốn chủ sở hữu khiến các ngân hàng nới lỏng điều kiện cho vay, chấp nhận các khoản vay rủi ro hơn để đạt lợi nhuận cao hơn. Ngoài ra, các ngân hàng lớn, đặc biệt là ngân hàng nhà nước, thường cho vay các doanh nghiệp nhà nước với dư nợ lớn và thẩm định không chặt chẽ, dẫn đến tăng nợ xấu.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả này phù hợp với nghiên cứu của Shrieves và Dahl (1991) tại Mỹ, nhưng khác với nhiều nghiên cứu trong nước cho rằng vốn tự có có tác động ngược chiều với RRTD. Kết quả cũng nhấn mạnh vai trò của các yếu tố vĩ mô và vi mô như thanh khoản, lợi nhuận và tăng trưởng kinh tế trong việc kiểm soát rủi ro tín dụng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện xu hướng tỷ lệ vốn chủ sở hữu và tỷ lệ nợ xấu trung bình của các NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2009-2019, minh họa mối quan hệ cùng chiều giữa hai biến này. Bảng hồi quy chi tiết cũng giúp làm rõ mức độ ảnh hưởng và ý nghĩa thống kê của từng biến trong mô hình.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý rủi ro tín dụng: Các NHTM cần nâng cao năng lực thẩm định và kiểm soát chất lượng tín dụng, đặc biệt khi tăng vốn tự có để tránh việc nới lỏng điều kiện cho vay gây rủi ro gia tăng. Mục tiêu giảm tỷ lệ nợ xấu xuống dưới 1.5% trong vòng 2 năm tới, do bộ phận quản lý rủi ro ngân hàng thực hiện.

2. Xây dựng cấu trúc vốn linh hoạt: Ngân hàng nên thiết kế cấu trúc vốn phù hợp với quy mô và đặc thù hoạt động, không áp dụng mức vốn tối thiểu cứng nhắc cho tất cả các ngân hàng. Đề xuất áp dụng lộ trình điều chỉnh vốn theo từng nhóm ngân hàng trong 3 năm tới, do ban lãnh đạo ngân hàng phối hợp với cơ quan quản lý.

3. Tăng cường giám sát và chính sách của Nhà nước: Ngân hàng Nhà nước cần hoàn thiện các quy định về an toàn vốn, giám sát chặt chẽ việc tăng vốn và kiểm soát rủi ro tín dụng, đồng thời hỗ trợ các NHTM nâng cao năng lực quản trị rủi ro. Khuyến nghị ban hành các thông tư hướng dẫn chi tiết trong vòng 1 năm tới.

4. Đào tạo và nâng cao trình độ cán bộ tín dụng: Đầu tư đào tạo chuyên sâu cho cán bộ thẩm định tín dụng về kỹ năng phân tích tài chính, đánh giá rủi ro và đạo đức nghề nghiệp nhằm giảm thiểu rủi ro tín dụng phát sinh. Mục tiêu hoàn thành chương trình đào tạo trong 18 tháng, do phòng nhân sự và đào tạo ngân hàng triển khai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản trị ngân hàng: Giúp hiểu rõ tác động của vốn tự có đến rủi ro tín dụng, từ đó xây dựng chiến lược vốn và chính sách tín dụng phù hợp nhằm tối ưu hóa hiệu quả hoạt động và giảm thiểu rủi ro.

2. Cơ quan quản lý nhà nước: Cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện chính sách an toàn vốn, giám sát hoạt động ngân hàng và điều chỉnh các quy định về vốn nhằm đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính.

3. Nhà nghiên cứu và học viên cao học: Là tài liệu tham khảo quý giá trong lĩnh vực tài chính-ngân hàng, đặc biệt về quản trị rủi ro tín dụng và cấu trúc vốn ngân hàng tại Việt Nam.

4. Các chuyên gia tư vấn tài chính-ngân hàng: Hỗ trợ tư vấn cho các NHTM trong việc xây dựng mô hình quản trị rủi ro và cấu trúc vốn hiệu quả, đồng thời đánh giá tác động của các chính sách vốn đến hoạt động tín dụng.

Câu hỏi thường gặp

1. Vốn tự có là gì và tại sao nó quan trọng đối với ngân hàng?
   Vốn tự có là nguồn vốn do chủ sở hữu đóng góp và tích lũy trong quá trình hoạt động, đóng vai trò tấm đệm bảo vệ ngân hàng trước rủi ro tài chính. Nó giúp ngân hàng duy trì hoạt động ổn định và đáp ứng các yêu cầu an toàn vốn theo chuẩn quốc tế.

2. Rủi ro tín dụng được đo lường như thế nào?
   RRTD thường được đo bằng tỷ lệ nợ xấu (NPL), là tỷ lệ giữa tổng giá trị nợ xấu (nợ nhóm 3, 4, 5) trên tổng dư nợ cho vay. Tỷ lệ này phản ánh chất lượng tín dụng và mức độ rủi ro trong danh mục cho vay của ngân hàng.

3. Tại sao vốn tự có lại có thể làm tăng rủi ro tín dụng?
   Khi vốn tự có tăng, ngân hàng chịu áp lực tăng lợi nhuận để đáp ứng kỳ vọng cổ đông, dẫn đến việc nới lỏng điều kiện cho vay và chấp nhận các khoản vay rủi ro hơn, từ đó làm tăng RRTD với độ trễ khoảng 2 năm.

4. Các yếu tố nào khác ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng ngoài vốn tự có?
   Ngoài vốn tự có, các yếu tố như tính thanh khoản tài sản, hiệu quả hoạt động (ROA), tăng trưởng kinh tế (GDP) và lạm phát cũng ảnh hưởng đến RRTD. Ví dụ, thanh khoản cao và ROA tốt giúp giảm rủi ro tín dụng.

5. Làm thế nào để các ngân hàng giảm thiểu rủi ro tín dụng hiệu quả?
   Ngân hàng cần nâng cao năng lực thẩm định và quản lý tín dụng, xây dựng cấu trúc vốn phù hợp, tăng cường đào tạo cán bộ tín dụng và phối hợp chặt chẽ với cơ quan quản lý để đảm bảo an toàn vốn và kiểm soát rủi ro.

Kết luận

• Nghiên cứu chỉ ra vốn tự có có tác động cùng chiều đến rủi ro tín dụng tại các NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2009-2019, với độ trễ 2 năm.
• Các yếu tố như tính thanh khoản, hiệu quả hoạt động và tăng trưởng kinh tế có ảnh hưởng ngược chiều đến rủi ro tín dụng.
• Nợ xấu tích tụ từ các năm trước tiếp tục ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng tín dụng hiện tại.
• Kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ mối quan hệ vốn tự có và rủi ro tín dụng, hỗ trợ xây dựng chính sách vốn và quản trị rủi ro hiệu quả.
• Đề xuất các giải pháp thực tiễn nhằm nâng cao năng lực quản lý rủi ro và xây dựng cấu trúc vốn phù hợp cho các NHTM Việt Nam.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 1-3 năm tới, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và cập nhật dữ liệu mới để đánh giá tác động dài hạn của vốn tự có đến rủi ro tín dụng.

Các nhà quản trị ngân hàng và cơ quan quản lý cần phối hợp chặt chẽ để áp dụng các khuyến nghị nhằm nâng cao an toàn hệ thống ngân hàng, góp phần phát triển kinh tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Giới thiệu đề tài nghiên cứu. Cơ sở lý luận về tác động của vốn tự có đến rủi ro tín dụng của các ngân hàng thương mại. Phương pháp nghiên cứu tác động của vốn tự có đến rủi ro tín dụng của các ngân hàng thương mại.

Khảo sát thực nghiệm tác động của vốn tự có đến rủi ro tín dụng của các ngân hàng thương mại Việt Nam. Đánh giá và đề xuất giải pháp xây dựng cấu trúc vốn tại các ngân hàng thương mại Việt Nam. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA VỐN TỰ CÓ ĐẾN RỦI RO TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Chương 2 giới thiệu cơ sở lý thuyết về tác động của vốn tự có đến RRTD của các NHTM bằng cách lần lượt trình bày các khái niệm về vốn tự có, RRTD, cách thức đo lường RRTD và đi sâu vào phân tích tác động của vốn tự có đến RRTD của các NHTM tại Việt Nam. Cơ sở lý luận về vốn tự có của NHTM 2.

Vốn tự có của NHTM 2. Khái niệm vốn tự có Theo quan điểm tài chính, vốn chủ sở hữu hay vốn tự có của NHTM là nguồn vốn riêng của ngân hàng do chủ sở hữu đóng góp ban đầu và được bổ sung trong quá trình kinh doanh. Vốn chủ sở hữu của ngân hàng bao gồm vốn tự có cơ bản và vốn tự có bổ sung. Vốn tự có cơ bản là vốn điều lệ.

Đây là số vốn của ngân hàng phải có để đi vào hoạt động và được ghi vào điều lệ. Tùy theo loại hình ngân hàng mà nó được hình thành từ những nguồn khác nhau. Cụ thể đối với NHTM cổ phần là do cổ đông góp vốn được tính theo mệnh giá cổ phiếu. Là lĩnh vực kinh doanh có điều kiện, do vậy vốn điều lệ của các NHTM phải lớn hơn hoặc bằng vốn pháp định do ngân hàng trung ương quy định (Trầm Thị Xuân Hương & Hoàng Thị Minh Ngọc, 2011).

Vốn tự có bổ sung trong quá trình hoạt động của ngân hàng gia tăng vốn chủ sở hữu theo nhiều phương thức khác nhau tùy thuộc vào điều kiện cụ thể và các quỹ như: Quỹ dự trữ bổ sung vốn điều lệ, quỹ dự trữ đặc biệt và quỹ khác. Nguồn nội bộ (nguồn từ lợi nhuận): Trong điều kiện thu nhập ròng lớn hơn không, chủ ngân hàng có xu hướng gia tăng vốn bằng cách chuyển một phần thu nhập ròng thành vốn đầu tư. Tỷ lệ tích lũy tùy thuộc vào cân nhắc của chủ ngân hàng về tích lũy lợi nhuận và tiêu dùng. Những ngân hàng lâu năm có thu nhập ròng lớn, nguồn vốn tích lũy lợi nhuận sẽ cao hơn với 1 vốn của chủ hình thành ban đầu (Nguyễn Thị Ngọc, Các nhân tố ảnh hưởng đến cấu trúc vốn của các NHTMCP tại Việt Nam, 2018) Các quỹ: + Quỹ dự trữ bổ sung vốn điều lệ: Là quỹ được dùng với mục đích tăng cường vốn tự có ban đầu.

Lợi nhuận hằng năm bổ sung vào quỹ này cho đến khi đạt 50% vốn tự có sẽ chuyển thành vốn tự có. + Quỹ dự trữ đặc biệt: Là quỹ dùng để dự phòng bù đắp rủi ro trong quá trình kinh doanh nhằm bảo toàn vốn. + Các quỹ khác: Gồm có lợi nhuận chưa phân phối, quỹ phúc lợi, quỹ khen thưởng, quỹ khấu hao tài sản cố định. Các quỹ trên thuộc sở hữu của ngân hàng.

Nguồn hình thành là từ thu nhập của NHTM mà có khả năng chuyển đổi thành vốn cổ phần có thể được coi là một bộ phận của vốn chủ sở hữu của ngân hàng (vốn bổ sung) do nguồn này có một số đặc điểm như sử dụng lâu dài, có thể đầu tư vào nhà cửa, đất đai và có thể không phải hoàn trả khi đến hạn. Cách xác định vốn tự có Trong bài nghiên cứu tác giả sử dụng vốn chủ sở hữu trên bảng cân đối kế toán đã kiểm toán của các ngân hàng làm cơ sở tính toán. Theo đó vốn chủ sở hữu gồm vốn của TCTD (vốn điều lệ, thặng dư vốn cổ phần, cổ phiếu quỹ), các quỹ dự trữ, chênh lệch tỷ giá hối đoái, lợi nhuận chưa phân phối, lợi ích của cổ đông không kiểm soát,… khá tương đồng với cách xác định vốn tự có theo thông tư 41/2016/TT-NHNN. Vai trò của vốn tự có Vốn tự có là một trong những điều kiện tiên quyết để thành lập ngân hàng và duy trì hoạt động ngân hàng trong giai đoạn đầu.

Theo Nghị định 86/2019/NĐ-CP, mức vốn pháp định tối thiểu để thành lập một NHTM là 3. Gia tăng hình ảnh, tạo niềm tin đối với khách hàng. Các ngân hàng có vốn tự có lớn thường thu hút nhiều tiền gửi hơn các ngân hàng có vốn nhỏ vì tạo được niềm tin 1 hơn cho người gửi tiền. Từ đó gia tăng nguồn vốn, đẩy mạnh các hoạt động kinh doanh, tối đa hóa lợi nhuận.

Vốn tự có của ngân hàng giúp tăng khả năng chịu đựng khi ngân hàng rơi vào tình trạng khó khăn. Đây là nguồn vốn cứu cánh cuối cùng khi các nguồn vốn khác cạn kiệt. Vốn tự có là một nguồn lực tài chính vững chắc giúp ngân hàng tăng quy mô, phát triển, đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng dịch vụ. Với một tiềm lực tài chính mạnh về vốn chủ sở hữu sẽ giúp ngân hàng dễ dàng tiếp cận công nghệ mới hơn so với các ngân hàng nhỏ đồng thời nâng cao chất lượng đào tạo đội ngũ lao động trong đó có đội ngũ thẩm định tín dụng.

Từ đó không chỉ tạo nên sự cạnh tranh về chất lượng dịch vụ, thu hút nhiều khách hàng hơn mà còn nâng cao chất lượng các khoản tín dụng, giảm thiểu rủi ro cho ngân hàng. Hệ số an toàn vốn (CAR) Hệ số an toàn vốn (CAR) là một chỉ tiêu kinh tế phản ánh mối quan hệ giữa vốn tự có với tài sản có điều chỉnh rủi ro của NHTM. Theo Basel I: Vốn chủ sở hữu CAR = Tài sản có rủi ro (RRTD) Theo Basel II, III: CAR = Vốn tự có Tài sản có rủi ro (RRTD+RRHĐ+RRTT) Nguồn: www.org Theo Basel II và Basel III, hệ số CAR yêu cầu đối với các NHTM đều ở mức tối thiểu là 8%. Tại Việt Nam, tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu cũng được quy định trong thông tư 13/2010/TT-NHNN, thông tư 36/2014/TT-NHNN yêu cầu các tổ chức tín dụng, trừ chi 1 nhánh ngân hàng nước ngoài, phải duy trì tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu 9% giữa vốn tự có so với tổng tài sản “Có” rủi ro của tổ chức tín dụng (tỷ lệ an toàn vốn riêng lẻ).

Vốn tự có Tỷ lệ an toàn vốn riêng lẻ = Tổng tài sản "Có" rủi ro Thông tư 41/2016/TT-NHNN yêu cầu tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu đối với các NHTM là 8%. Nhìn chung các thông tư NHNN quy định về tỷ lệ an toàn vốn thối thiểu đều hướng đến chuẩn Basel II theo từng giai đoạn. Để đạt được chuẩn Basel II về chỉ tiêu hệ số an toàn vốn đòi hỏi các NHTM phải có một lượng vốn tự có tương ứng với tài sản có rủi ro. Cơ sở lý luận về RRTD của NHTM 2.

Khái niệm RRTD Theo Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN ngày 22/04/2005, RRTD trong hoạt động ngân hàng của tổ chức tín dụng (sau đây gọi tắt là "rủi ro") là khả năng xảy ra tổn thất trong hoạt động ngân hàng của tổ chức tín dụng do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện nghĩa vụ của mình theo cam kết. Theo thông tư 02/2013/TT-NHNN ngày 21/01/2013, RRTD trong hoạt động ngân hàng (sau đây gọi tắt là rủi ro) là tổn thất có khả năng xảy ra đối với nợ của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ của mình theo cam kết. Theo Brown và Moles (2014), RRTD được định nghĩa là khả năng một bên của hợp đồng sẽ không đáp ứng các nghĩa vụ của mình phù hợp với các điều khoản đã thỏa thuận. Theo Heffernan (1996) quan sát rằng RRTD là rủi ro khi tài sản hoặc khoản vay trở nên không thể phục hồi trong trường hợp hoàn toàn vỡ nợ hoặc rủi ro chậm trễ trong việc phục vụ khoản vay.

1 Theo Timothy & MacDonal (1995) thì RRTD là sự thay đổi tiềm ẩn của thu nhập thuần và giá trị thị trường của vốn xuất phát từ việc khách hàng không thanh toán hoặc thanh toán trễ hạn. Theo Basel II (2000), RRTD là khả năng mà người đi vay hoặc đối tác của ngân hàng không đáp ứng được các nghĩa vụ theo các điều khoản đã thỏa thuận. Theo World Bank, RRTD là nguy cơ người đi vay không thể chi trả tiền lãi hoặc hoàn trả gốc so với thời hạn đã cam kết trong hợp đồng tín dụng. Từ các định nghĩa trên và theo hướng nghiên cứu của tác giả có thể hiểu RRTD là rủi ro phát sinh do khách hàng (người đi vay) không thực hiện đúng cam kết trả nợ theo hợp đồng tín dụng bao gồm việc trả không đầy đủ hoặc không trả nợ đúng hạn gây tổn thất về kinh tế cho bên cho vay là các NHTM.

Nguyên nhân gây ra Có nhiều nguyên nhân dẫn đến RRTD cho các NHTM trong quá trình hoạt động cả về khách quan và chủ quan. Nguyên nhân khách quan đến từ môi trường chính trị, pháp lý, môi trường kinh doanh hay từ chính khách hàng vay vốn. Nguyên nhân chủ quan là do bắt nguồn từ nội bộ ngân hàng như chính sách tín dụng, trình độ năng lực quản lý của các cấp trong ngân hàng, đạo đức của cán bộ,… Các nguyên nhân khách quan: Môi trường tự nhiên: Thiên tai, hạn hán, lũ lụt, dịch bệnh,… có ảnh hưởng vô cùng to lớn đến hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp. Khi thiên tai, dịch bệnh xảy ra có thể làm doanh nghiệp bất ngờ rơi vào hoàn cảnh khó khăn, thua lỗ, có thể dẫn đến mất khả năng trả nợ cho ngân hàng khiến nợ xấu tăng lên.

Môi trường kinh tế, chính trị- xã hội: Khi kinh tế trên đà phát triển, các doanh nghiệp hoạt động kinh doanh hiệu quả, nợ ngân hàng luôn được trả đúng hạn. Tuy nhiên khi môi trường kinh tế, chính trị, xã hội bất ổn, khủng hoảng kinh tế xảy ra làm tình hình kinh doanh của doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn sẽ khiến doanh nghiệp dễ lâm vào tình trạng bất cân đối tài chính, thua lỗ, mất khả năng trả nợ hoặc phá sản làm gia tăng nợ xấu ở ngân hàng.