CHƯƠNG I: TỔNG QUAN TÁC ĐỘNG CỦA THỰC HÀNH TIÊU CHUẨN ESG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG 1. Tổng quan về tiêu chuẩn Môi trường - Xã hội - Quản trị doanh nghiệp 1. Khái niệm về tiêu chuẩn Môi trường - Xã hội - Quản trị doanh nghiệp ESG - tiêu chuẩn Môi trường - Xã hội - Quản trị doanh nghiệp là một bộ tiêu chuẩn sử dụng để đo lường các yếu tố liên quan đến phát triển bền vững của doanh nghiệp. Khái niệm về ESG đã được đề cập đến trong một ấn phẩm của nhà kinh tế học Howard Bowen thể hiện bằng thuật ngữ CSR (Corporate Social Responsibilities)- một thuật ngữ để chỉ trách nghiệm xã hội của doanh nghiệp, trích từ cuốn sách “Social Responsibilities of the Businessman” (năm 1953).
Và thuật ngữ ESG được xuất hiện lần đầu vào năm 2003 trong bản báo cáo của Liên hợp Quốc có tên “Who cares wins”. Đây là bộ 3 tiêu chuẩn để đo lường mức độ ảnh hưởng của doanh nghiệp đến các vấn đề xã hội, bộ tiêu chuẩn để đo lường các yếu tố liên quan đến phát triển bền vững và ảnh hưởng của doanh nghiệp đến cộng đồng. Trải qua gần 2 thập kỷ, ESG đã tiến hóa từ hệ thống báo cáo chuyên biệt đánh giá toàn cảnh bức tranh kinh doanh của doanh nghiệp làm cơ sở cho các nhà đầu tư tài chính, trở thành một thuật ngữ chung để chỉ cách mà các nhà quản trị doanh nghiệp hay thương hiệu cân nhắc những tác động của doanh nghiệp và sản phẩm lên môi trường, xã hội và nhân sự của họ. Thông qua những khái niệm mà các nhà nghiên cứu đi trước đã đúc kết ra thì ta có thế tổng kết lại bộ tiêu chuẩn ESG bao gồm 3 nhóm tiêu chuẩn, cụ thể như sau: E - Environmental: Nhóm tiêu chuẩn liên quan đến các vấn đề về bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên, như: tác động từ biến đổi khí hậu và phát thải carbon, quản lý nước và chất thải gây ô nhiễm, khai thác tài nguyên từ rừng,… 8 S - Social: Nhóm tiêu chuẩn liên quan đến toàn xã hội, từ các vấn đề cơ bản như sự hài lòng của khách hàng đến những vấn đề có tính tổng thể như tính đa dạng, công bằng và hòa nhập, quyền riêng tư, an ninh và bảo mật dữ liệu, quan hệ cộng đồng.
G - Governance: Nhóm tiêu chuẩn liên quan đến hoạt động của tổ chức như vấn đề liên quan đến quản trị công ty, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ,… 1. Vai trò của thực hành tiêu chuẩn Môi trường - Xã hội - Quản trị doanh nghiệp 1. Vai trò của thực hành tiêu chuẩn ESG đối với nền kinh tế ESG đóng góp tích cực vào việc hình thành, xây dựng và thúc đẩy các chiến lược bền vững liên quan đến môi trường và các vấn đề xã hội của doanh nghiệp. Trong những năm gần đây, nhờ vào những nỗ lực của các cơ quan Nhà nước trong việc ban hành các chính sách và việc thiết lập những tiêu chí liên quan đến ESG, ESG đã trở thành một tiêu chí quan trọng cho các nhà đầu tư và thị trường tài chính.
Các doanh nghiệp có chiến lược ESG mạnh mẽ thường xuyên thu hút đầu tư và được đánh giá cao trên thị trường, điều này thúc đẩy sự tăng trưởng và ổn định của cổ phiếu và giá trị thương hiệu, tạo ra lợi thế cạnh tranh trên thị trường tài chính. Vì vậy, có thể nói rằng, ESG đóng vai trò như một chỉ báo quan trọng, giúp các bên liên quan hiểu rõ cách doanh nghiệp quản lý rủi ro và tận dụng cơ hội trong cả ba khía cạnh của môi trường, xã hội và quản lý. Vai trò của thực hành tiêu chuẩn ESG đối với doanh nghiệp Theo PWC (2020), công bố các chỉ số và các thông tin về Phát triển bền vững hiện được xem là một trong những yếu tố cạnh tranh quan trọng giữa các doanh nghiệp. Doanh nghiệp hiện nay đang phải đối mặt với nhiều thách thức hiện tại, bao gồm việc ngày càng nhiều các yêu cầu đến từ phía các nhà đầu tư, sự thay đổi thói quen mua sắm của người tiêu dùng, nhiều kỳ vọng của khách hàng và sự phát triển mạnh mẽ của nhiều luật định có liên quan về việc công bố thông tin PTBV theo ba khía cạnh chính như sau: 9 Môi trường: Phát thải khí nhà kính, quản lý nước thải và chất thải, nguồn cung nguyên liệu và khả năng dễ bị tổn thương do biến đổi khí hậu Xã hội: đa dạng, công bằng và hòa nhập, quản lý người lao động, Quyền riêng tư và bảo mật dữ liệu, quan hệ cộng đồng Quản trị: Hội đồng quản trị và Ban Điều hành, đạo đức kinh doanh, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ Thực hiện công bố thông tin về PTBV cũng là một trong những chỉ số quan trọng trong việc đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Báo cáo ESG/ PTBV là công cụ hỗ trợ doanh nghiệp công bố thông tin và các tác động PTBV hiệu quả đến các bên hữu quan. Tích hợp báo cáo thông tin của ba trụ cột ESG chính vào báo cáo tích hợp, cũng như là tích hợp vào chiến lược tổng thể là một bước đi đúng đắn, giúp doanh nghiệp có thể tồn tại và tạo ra giá trị dài hạn trong bối cảnh nhiều thách thức và liên tục chuyển đổi như hiện nay 1. Vai trò của thực hành tiêu chuẩn ESG đối với hoạt động của Ngân hàng thương mại Với vai trò trung gian tài chính, cung ứng vốn cho nền kinh tế, ngân hàng được xem là cầu nối và mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái ESG. Việc ngân hàng áp dụng tiêu chuẩn ESG mang đến nhiều lợi ích cho nền kinh tế và chính bản thân ngân hàng.
Đối với nền kinh tế, ngân hàng có thể mang lại những tác động tích cực cho môi trường và xã hội, thúc đẩy quá trình chuyển đổi kinh tế hướng tới phát triển bền vững thông qua việc ưu tiên dành các chính sách tài trợ ưu đãi cho doanh nghiệp thực hiện tốt các vấn đề ESG, đang dẫn đầu trong quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp hoặc hạn chế tài trợ cho các dự án có tác động tiêu cực đến môi trường và xã hội. Bên cạnh đó, sự phát triển của các cơ chế quản trị ESG trong hoạt động tín dụng cũng được xem là có khả năng định hướng cho các nhà sản xuất, các nhà đầu tư, qua đó góp phần thúc đẩy quyết định đầu tư sản xuất hướng đến phát triển bền vững. Ngoài ra, sự tiên phong trong việc thực thi ESG của ngành Ngân hàng cũng có tác động lan tỏa thúc đẩy các doanh nghiệp triển khai áp dụng các tiêu chuẩn ESG. 10 Chính vì vậy, để đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính và phát triển kinh tế toàn cầu trong dài hạn, ngân hàng cần là lực lượng đi đầu để thúc đẩy các phương thức kinh doanh bền vững và có trách nhiệm.
Đối với bản thân ngân hàng, việc áp dụng các tiêu chuẩn ESG mang lại những lợi ích đầy đủ như của một doanh nghiệp thông thường, bao gồm: Cơ hội mở rộng thị phần; giảm chi phí vận hành do tiết kiệm nguyên nhiên vật liệu; nâng cao năng suất lao động; giảm áp lực pháp lý, thậm chí có thể nhận được hỗ trợ từ Chính phủ; nâng cao hiệu quả đầu tư (McKinsey và Company, 2019). Bên cạnh đó, việc áp dụng tiêu chuẩn ESG mang đến cho ngân hàng cơ hội cải thiện hiệu quả quản trị rủi ro, nâng cao uy tín và tăng cường năng lực cạnh tranh. Cụ thể: Cải thiện hiệu quả quản trị rủi ro: Kể từ khi khái niệm ESG được giới thiệu và biết đến rộng rãi trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng, một loại rủi ro mới cũng xuất hiện - đó là rủi ro ESG. Khi khách hàng hoặc đối tác gặp các vấn đề liên quan ESG có thể dẫn đến rủi ro cho chính ngân hàng (Miralles-Quirós và cộng sự, 2019).
Rủi ro ESG xảy ra do tác động tiêu cực của các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động tài chính, khả năng thanh toán cũng như gây thiệt hại tài sản cho chính ngân hàng, hoặc tác động gián tiếp thông qua việc gây thiệt hại tài sản cho các cá nhân, doanh nghiệp, dẫn đến suy giảm khả năng trả nợ. Ví dụ về trường hợp ngân hàng cho vay một công ty điện than - lĩnh vực kinh doanh có tác động trực tiếp và tiêu cực đến chất lượng môi trường. Công ty này đứng trước rủi ro pháp lý khi Chính phủ áp các quy định liên quan bảo vệ môi trường và siết chặt hoạt động của doanh nghiệp. Điều này khiến cho lợi nhuận sụt giảm, ảnh hưởng đến khả năng trả nợ vay, do đó, tạo ra rủi ro tín dụng cho chính ngân hàng tài trợ.
Chính vì vậy, việc áp dụng các tiêu chuẩn ESG có thể giúp ngân hàng nhận diện và phòng ngừa được các rủi ro ESG trong hoạt động kinh doanh của mình. Nâng cao hình ảnh và uy tín thương hiệu: Sự gia tăng trong nhận thức và mối quan tâm về các yếu tố ESG từ các bên liên quan (nhà đầu tư, khách hàng, cộng đồng) đòi hỏi ngân hàng phải nắm bắt và quản lí các yếu tố “vô hình” trong hoạt động kinh doanh, thông qua việc tích hợp và minh bạch các vấn đề liên quan ESG. Những ngân 11 hàng chủ động quản lý các vấn đề ESG được đánh giá tốt hơn so với đối thủ cạnh tranh (WWF, 2014), qua đó nâng cao được hình ảnh và uy tín thương hiệu. Ngược lại, việc quản lý kém các vấn đề ESG có thể tiềm ẩn rủi ro danh tiếng (phá hủy hình ảnh thương hiệu), ảnh hưởng đến lợi nhuận dài hạn, sự ổn định tài chính của ngân hàng.
Nâng cao năng lực cạnh tranh: Là trung gian tài chính, ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong việc phân bổ nguồn vốn và tài trợ cho các hoạt động hướng đến phát triển kinh tế bền vững. Điều này mở ra cơ hội cho ngân hàng phát triển sản phẩm kinh doanh mới. Các ngân hàng tích hợp ESG vào mô hình kinh doanh sẽ có lợi thế trong việc thấu hiểu và nắm bắt nhu cầu chuyển đổi của khách hàng, đồng thời đảm bảo mối quan hệ kinh doanh bền vững với họ. Điều này trở thành một lợi thế cạnh tranh, giúp ngân hàng khai thác được những lợi ích về doanh thu mà ESG mang đến.
Đo lường tiêu chuẩn ESG Các chỉ số chính của ESG khác nhau tùy theo ngành nghề và đặc điểm của từng doanh nghiệp.