Tác Động Của Thanh Khoản Cổ Phiếu Đến Chiến Lược Tín Dụng Thương Mại Tại Việt Nam

Khóa luận phân tích thanh khoản cổ phiếu và tín dụng thương mại từ doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về thị trường.

• Tác giả: Dương Văn Minh
• Người hướng dẫn: TS. Vương Thị Hương Giang
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Thanh Khoản Cổ Phiếu Đến Chiến Lược Tín Dụng Thương Mại Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
• 1.1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.6. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
• 1.6.1. Về mặt lý luận
• 1.6.2. Về mặt thực tiễn
• 1.7. CẤU TRÚC CỦA ĐỀ TÀI
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. TÍN DỤNG THƯƠNG MẠI
• 2.1.1. Khái niệm về tín dụng thương mại
• 2.1.2. Đo lường tín dụng thương mại
• 2.1.3. Lợi ích và rủi ro của tín dụng thương mại
• 2.1.4. Các yếu tố quyết định tín dụng thương mại
• 2.2. THANH KHOẢN CỔ PHIẾU
• 2.2.1. Đặc điểm và vai trò
• 2.2.2. Đo lường thanh khoản cổ phiếu
• 2.3. CƠ SỞ HỌC THUYẾT NỀN TẢNG VỀ TÁC ĐỘNG CỦA THANH KHOẢN CỔ PHIẾU ĐẾN HÀNH VI TDTM CỦA DOANH NGHIỆP
• 2.3.1. Học thuyết về tài chính (Financial Theory)
• 2.3.2. Học thuyết về thanh khoản (Liquidity theory)
• 2.3.3. Học thuyết đánh đổi (Trade-off theory)
• 2.4. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM
• 2.5. KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2. XÂY DỰNG MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Đề xuất mô hình nghiên cứu
• 3.2.2. Giả thuyết nghiên cứu về các biến trong mô hình
• 3.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.4. MỘT SỐ KIỂM ĐỊNH ĐƯỢC THỰC HIỆN TRONG MÔ HÌNH
• 3.4.1. Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến
• 3.4.2. Kiểm định phương sai sai số thay đổi
• 3.4.3. Kiểm định tự tương quan
• 3.4.4. Kiểm định hiện tượng nội sinh và ngoại sinh
• 3.4.5. Kiểm định tính phù hợp của ước lượng SGMM
• 3.5. DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. THỐNG KÊ MÔ TẢ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 4.2. PHÂN TÍCH HỆ SỐ TƯƠNG QUAN
• 4.3. KẾT QUẢ MỘT SỐ KIỂM ĐỊNH TRONG CÁC MÔ HÌNH
• 4.3.1. Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến
• 4.3.2. Kiểm định hiện tượng phương sai sai số thay đổi
• 4.3.3. Kiểm định hiện tượng tự tương quan
• 4.3.4. Kiểm định hiện tượng tự nội sinh và ngoại sinh
• 4.4. KẾT QUẢ CÁC MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU THEO ƯỚC LƯỢNG SGMM
• 4.5. THẢO LUẬN KẾT QUẢ CÁC MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU THEO ƯỚC LƯỢNG SGMM
• 4.5.1. Thanh khoản cổ phiếu đối với khả năng cung cấp TDTM của doanh nghiệp
• 4.5.2. Thanh khoản cổ phiếu đối với hành vi sử dụng tín dụng thương mại của doanh nghiệp
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Đối với các doanh nghiệp có thanh khoản cổ phiếu đang giảm
• 5.2. Đối với doanh nghiệp có thanh khoản cổ phiếu đang gia tăng
• 5.3. HẠN CHẾ VÀ ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Động Của Thanh Khoản Cổ Phiếu Đến Tín Dụng Thương Mại

Tác động của thanh khoản cổ phiếu đến chiến lược tín dụng thương mại tại Việt Nam là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh kinh tế hiện nay. Nghiên cứu này nhằm làm rõ mối quan hệ giữa hai yếu tố này, từ đó giúp các doanh nghiệp tối ưu hóa chiến lược tài chính của mình. Thanh khoản cổ phiếu không chỉ ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn mà còn tác động đến cách thức các doanh nghiệp quản lý dòng tiền và tín dụng thương mại.

1.1. Khái Niệm Về Thanh Khoản Cổ Phiếu Và Tín Dụng Thương Mại

Thanh khoản cổ phiếu được định nghĩa là khả năng mua bán cổ phiếu mà không làm thay đổi giá trị của nó. Tín dụng thương mại là hình thức tài trợ ngắn hạn giữa các doanh nghiệp. Sự kết hợp giữa hai yếu tố này có thể tạo ra những cơ hội và thách thức cho các doanh nghiệp.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Tác Động

Nghiên cứu này không chỉ cung cấp cái nhìn sâu sắc về mối quan hệ giữa thanh khoản cổ phiếu và tín dụng thương mại, mà còn giúp các nhà quản lý hiểu rõ hơn về cách tối ưu hóa chiến lược tài chính trong bối cảnh thị trường hiện tại.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Quản Lý Tín Dụng Thương Mại

Các doanh nghiệp tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý tín dụng thương mại. Những vấn đề này bao gồm việc xác định thời hạn thanh toán, quản lý rủi ro tín dụng và duy trì mối quan hệ với nhà cung cấp. Thanh khoản cổ phiếu có thể ảnh hưởng đến khả năng của doanh nghiệp trong việc giải quyết những vấn đề này.

2.1. Rủi Ro Tín Dụng Trong Tín Dụng Thương Mại

Rủi ro tín dụng là một trong những thách thức lớn nhất mà các doanh nghiệp phải đối mặt. Việc thanh khoản cổ phiếu thấp có thể dẫn đến việc doanh nghiệp trì hoãn thanh toán cho nhà cung cấp, từ đó làm tăng rủi ro tín dụng.

2.2. Thời Hạn Thanh Toán Và Quản Lý Dòng Tiền

Thời hạn thanh toán là yếu tố quan trọng trong tín dụng thương mại. Doanh nghiệp có thanh khoản cổ phiếu cao thường có khả năng gia hạn thời gian thanh toán cho khách hàng, giúp cải thiện dòng tiền.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tác Động Của Thanh Khoản Cổ Phiếu

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp ước lượng GMM hệ thống để phân tích tác động của thanh khoản cổ phiếu đến tín dụng thương mại. Dữ liệu được thu thập từ các báo cáo tài chính và giao dịch cổ phiếu của 298 công ty niêm yết tại Việt Nam từ năm 2012 đến 2023.

3.1. Dữ Liệu Và Mô Hình Nghiên Cứu

Dữ liệu được thu thập từ các báo cáo tài chính và giao dịch cổ phiếu hàng ngày. Mô hình nghiên cứu bao gồm các biến kiểm soát như quy mô tài sản và tỷ lệ nợ để đảm bảo tính chính xác của kết quả.

3.2. Phân Tích Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả cho thấy rằng các công ty có thanh khoản cổ phiếu cao hơn có xu hướng gia hạn thời hạn thanh toán cho khách hàng và thanh toán nhanh hơn cho nhà cung cấp, điều này cho thấy mối liên hệ tích cực giữa hai yếu tố.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Tác Động

Nghiên cứu này cung cấp những hàm ý chính sách quan trọng cho các doanh nghiệp tại Việt Nam. Việc hiểu rõ tác động của thanh khoản cổ phiếu đến tín dụng thương mại có thể giúp các doanh nghiệp tối ưu hóa chiến lược tài chính và quản lý rủi ro hiệu quả hơn.

4.1. Chiến Lược Tín Dụng Thương Mại Hiệu Quả

Các doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược tín dụng thương mại dựa trên mức độ thanh khoản cổ phiếu của mình. Điều này giúp họ duy trì mối quan hệ tốt với nhà cung cấp và khách hàng.

4.2. Quản Lý Rủi Ro Tín Dụng

Quản lý rủi ro tín dụng là rất quan trọng. Doanh nghiệp cần có các biện pháp để giảm thiểu rủi ro khi thanh khoản cổ phiếu thấp, từ đó bảo vệ lợi ích tài chính của mình.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng thanh khoản cổ phiếu có tác động đáng kể đến tín dụng thương mại của các doanh nghiệp tại Việt Nam. Tương lai của nghiên cứu này có thể mở rộng ra các lĩnh vực khác như quản lý tài chính và đầu tư.

5.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng thanh khoản cổ phiếu cao hơn giúp doanh nghiệp cải thiện khả năng cung cấp và sử dụng tín dụng thương mại.

5.2. Định Hướng Nghiên Cứu Tương Lai

Nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc mở rộng mô hình nghiên cứu để bao gồm các yếu tố khác ảnh hưởng đến tín dụng thương mại và thanh khoản cổ phiếu.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hệ thống tài chính doanh nghiệp, tín dụng thương mại (TDTM) đóng vai trò là kênh tài trợ vốn ngắn hạn quan trọng trong chuỗi cung ứng giữa các doanh nghiệp. Đối với các doanh nghiệp, đặc biệt là nhóm vừa và nhỏ, việc tiếp cận tín dụng ngân hàng truyền thống thường gặp rào cản từ các yêu cầu khắt khe về tài sản bảo đảm và thủ tục thẩm định. Trong bối cảnh đó, TDTM trở thành công cụ thay thế linh hoạt để tài trợ hàng tồn kho và duy trì dòng tiền hoạt động liên tục. Đồng thời, đối với các doanh nghiệp niêm yết, thanh khoản cổ phiếu phản ánh chi phí giao dịch và mức độ tiếp cận thị trường vốn chủ sở hữu. Thanh khoản cổ phiếu cao giúp giảm tỷ lệ lợi tức yêu cầu và chi phí phát hành, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp huy động nguồn lực tài chính để điều chỉnh các chính sách vốn lưu động. Tại Việt Nam, các nghiên cứu thực nghiệm phân tích đồng thời mối liên hệ giữa thanh khoản cổ phiếu và hành vi TDTM còn khá hạn chế. Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Dương Văn Minh (Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh, 2024) được thực hiện nhằm kiểm chứng thực nghiệm mối quan hệ này.

Mục tiêu tổng quát của đề tài là xác định tác động của thanh khoản cổ phiếu đối với TDTM của các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam giai đoạn 2012–2023, làm rõ vai trò của thị trường chứng khoán trong việc huy động và tái phân phối vốn phi chính thức qua các điều khoản thanh toán trả chậm.

Các mục tiêu cụ thể được xác định bao gồm:

1. Kiểm chứng tác động của thanh khoản cổ phiếu đến khả năng cung cấp TDTM của các doanh nghiệp tại Việt Nam.
2. Kiểm chứng tác động của thanh khoản cổ phiếu đến hành vi sử dụng TDTM của các doanh nghiệp tại Việt Nam.
3. Đề xuất hàm ý cho các nhà quản trị doanh nghiệp liên quan đến xây dựng chính sách TDTM.

Tương ứng với các mục tiêu trên, đề tài giải quyết 3 câu hỏi nghiên cứu:

1. Thanh khoản cổ phiếu có ảnh hưởng thế nào đối với khả năng cung cấp TDTM của các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam trong giai đoạn 2012–2023?
2. Thanh khoản cổ phiếu có ảnh hưởng thế nào đối với hành vi sử dụng TDTM của các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam trong giai đoạn 2012–2023?
3. Từ kết quả nghiên cứu, hàm ý chính sách nào được đưa ra đối với nhà quản trị doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách dựa trên mối quan hệ giữa tính thanh khoản cổ phiếu và TDTM của các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam?

Đối tượng nghiên cứu là ảnh hưởng của tính thanh khoản cổ phiếu đối với TDTM của các doanh nghiệp niêm yết. Phạm vi nghiên cứu về không gian gồm 298 doanh nghiệp niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE) và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX). Phạm vi thời gian kéo dài 12 năm, từ năm 2012 đến năm 2023, bao quát nhiều giai đoạn kinh tế gồm phục hồi sau khủng hoảng tài chính 2008, giai đoạn tăng trưởng ổn định, biến động trong đại dịch COVID-19 và giai đoạn hậu đại dịch.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên ba học thuyết tài chính doanh nghiệp:

• Học thuyết về tài chính (Financial Theory): Khởi xướng từ các nghiên cứu của Emery (1987) và Wilner (2000), lý thuyết này giải thích sự tồn tại của TDTM xuất phát từ sự bất hoàn hảo của thị trường tài chính và tình trạng bất cân xứng thông tin. Doanh nghiệp có điều kiện tiếp cận nguồn vốn rẻ hơn trên thị trường chứng khoán sẽ đóng vai trò trung gian tài chính cấp hai, tái phân phối vốn cho các đối tác có vị thế tài chính yếu hơn trong chuỗi cung ứng.
• Học thuyết về thanh khoản (Liquidity Theory): Dựa trên quan điểm của Nilsen (2002) và Petersen & Rajan (1997), học thuyết chỉ ra rằng doanh nghiệp bị hạn chế tín dụng ngân hàng có xu hướng phụ thuộc nhiều vào TDTM. Ngược lại, doanh nghiệp có thanh khoản cao và dòng tiền ổn định thường là bên cung cấp tín dụng thương mại thay vì bên đi vay.
• Học thuyết đánh đổi (Trade-off Theory): Theo Amihud & Mendelson (1986) và Ferris (1981), doanh nghiệp luôn cân nhắc giữa chi phí vốn ngầm của TDTM (như mất chiết khấu thanh toán sớm) và chi phí huy động vốn trên thị trường chứng khoán để lựa chọn cấu trúc tài trợ ngắn hạn tối ưu.

Mô hình nghiên cứu sử dụng các biến số được đo lường cụ thể như sau:

• Biến độc lập chính (Thanh khoản cổ phiếu): Tỷ lệ kém thanh khoản Amihud (2002), đo lường mức độ biến động giá trên một đơn vị khối lượng giao dịch hàng ngày:

$$\text{Amihud Illiquidity}{i,t} = \frac{1}{TD{i,t}} \sum_{d=1}^{TD_{i,t}} \frac{|R_{i,d}|}{\text{Volume}_{i,d}}$$

Để đại diện cho thanh khoản cổ phiếu tăng dần theo giá trị dương, tác giả nhân chỉ số kém thanh khoản với âm một $[\text{Amihud illiquidity} \times (-1)]$, ký hiệu là ASL (Amihud Stock Liquidity).

• Biến phụ thuộc (Tín dụng thương mại):
  • Cung TDTM: Thời gian thu tiền khách hàng (Customers' Collection Days - CCD) = $(\text{Bình quân phải thu khách hàng} / \text{Doanh thu thuần}) \times 360$.
  • Cầu TDTM: Thời gian trả tiền người bán (Suppliers' Payment Days - SPD) = $(\text{Bình quân phải trả người bán} / \text{Doanh thu thuần}) \times 360$.
  • Ngoài ra, văn bản cũng đề cập đến tỷ lệ sử dụng TDTM tính bằng $\text{Các khoản phải trả} / \text{Tổng tài sản}$ và chỉ tiêu Tín dụng thương mại ròng (Net Trade Credit - NTC).
• Các biến kiểm soát: Quy mô doanh nghiệp ($\text{Size} = \ln(\text{Tổng tài sản})$), Tỷ lệ nợ ($\text{DBR} = \text{Tổng nợ phải trả} / \text{Tổng tài sản}$), Tỷ suất sinh lời trên tài sản ($\text{ROA} = \text{Lợi nhuận sau thuế} / \text{Tổng tài sản bình quân}$), Chỉ số thanh toán tiền mặt ($\text{Cash Ratio} = [\text{Tiền} + \text{Tương đương tiền} + \text{Chứng khoán kinh doanh}] / \text{Nợ ngắn hạn}$), Tính hữu hình của tài sản ($\text{Assets Tangibility} = \text{Tài sản cố định hữu hình} / \text{Tổng tài sản}$), Thị phần ($\text{Market Share} = \text{Doanh thu doanh nghiệp} / \text{Tổng doanh thu ngành}$), Tốc độ tăng trưởng doanh thu thuần ($\text{Sales Growth}$) và Tuổi doanh nghiệp ($\text{Age}$).

Về phương pháp định lượng, khóa luận sử dụng phương pháp hồi quy dữ liệu bảng động SGMM (System Generalized Method of Moments) trên phần mềm STATA 17. Phương pháp SGMM giúp khắc phục hiện tượng nội sinh tiềm tàng giữa thanh khoản cổ phiếu và các quyết định tài chính, kiểm soát các yếu tố tác động cố định không quan sát được và hiện tượng tự tương quan. Quy trình kiểm định khuyết tật bao gồm: kiểm định đa cộng tuyến (hệ số VIF), kiểm định phương sai sai số thay đổi (White test), kiểm định tự tương quan (Wooldridge test), kiểm định nội sinh/ngoại sinh và kiểm định tính phù hợp của hệ thống biến công cụ SGMM (kiểm định Hansen/Sargan, kiểm định AR(1) và AR(2)).

Nguồn dữ liệu là bộ dữ liệu bảng cân bằng thu thập từ báo cáo tài chính kiểm toán và dữ liệu giao dịch cổ phiếu hàng ngày của 298 công ty niêm yết trên hai sàn HOSE và HNX trong 12 năm liên tục (2012–2023).

Nội dung chính theo từng chương

Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm tiền nhiệm được tác giả hệ thống hóa trong văn bản:

STT	Tác giả và năm	Phạm vi không gian	Phạm vi thời gian	Phương pháp nghiên cứu	Biến phụ thuộc	Biến độc lập chính	Kết quả chính
1	Chenguang Shang (2020)	Các công ty niêm yết trên NYSE và AMEX (Hoa Kỳ)	1977–2017 (129.177 quan sát)	2SLS, Difference-in-Differences (DID)	Receivable Days, Payable Days, Net Receivable Days	Amihud illiquidity, LiqFHT, LiqGibbs, LiqSpread, LiqZeros	Thanh khoản cổ phiếu tác động cùng chiều đến cung TDTM và ngược chiều đến cầu TDTM; hiệu ứng mạnh hơn ở doanh nghiệp bị ràng buộc tài chính.
2	Nufazil Altaf (2022)	9.826 công ty phi tài chính tại Ấn Độ (CSDL CMIE)	2000–2018 (55.361 quan sát)	Two-step GMM	Accounts Receivable Period (ARP), Accounts Payable Period (APP), Net Receivable Period (NRP)	Amihud stock liquidity (ASL)	Thanh khoản cổ phiếu tác động tích cực đến cung TDTM và tiêu cực đến cầu TDTM; tác động rõ nét ở các công ty phụ thuộc tài chính bên ngoài.
3	Umeair Shahzad, Jing Liu, Fukai Luo (2022)	Doanh nghiệp niêm yết tại Thượng Hải và Thâm Quyến (Trung Quốc)	2002–2017 (14.666 quan sát)	Fixed Effects, DID, SUEST	Customers' collection days (CCD), Suppliers' payable days (SPD)	Amihud stock liquidity (ASL), Liqzero	Thanh khoản cổ phiếu thúc đẩy cung TDTM và giảm cầu TDTM; doanh nghiệp nhà nước (SOEs) có khả năng huy động vốn qua TDTM tốt hơn doanh nghiệp tư nhân.

Cấu trúc nội dung khóa luận được triển khai qua 5 chương cụ thể:

Chương 1: Giới thiệu đề tài

Chương 1 thiết lập khung nghiên cứu tổng thể: trình bày tính cấp thiết và lý do chọn đề tài dựa trên vai trò của TDTM và thanh khoản thị trường vốn; công bố mục tiêu tổng quát, 3 mục tiêu cụ thể và 3 câu hỏi nghiên cứu; xác định đối tượng và phạm vi nghiên cứu (298 doanh nghiệp trên HOSE và HNX, giai đoạn 2012–2023); tóm lược phương pháp kết hợp định tính - định lượng và cấu trúc 5 chương của khóa luận.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và tổng quan nghiên cứu

Chương này tập trung trình bày khái niệm, cơ chế hoạt động, lợi ích và rủi ro của TDTM. Về chi phí ngầm, tác giả dẫn chứng điều khoản tín dụng phổ biến "2/10 net 30", trong đó mức chiết khấu 2% nếu thanh toán trong 10 ngày tương đương mức lãi suất hàng năm lên tới 44,6% nếu doanh nghiệp chọn trả chậm vào ngày thứ 30:

$$\text{Lãi suất năm} = \left(1 + \frac{2%}{98%}\right)^{\frac{365}{20}} - 1 \approx 44{,}6%$$

Chương 2 phân tích các yếu tố quyết định TDTM (yếu tố vĩ mô và đặc thù doanh nghiệp), phương pháp đo lường thanh khoản cổ phiếu qua tỷ lệ Amihud, hệ thống hóa 3 học thuyết nền tảng (học thuyết tài chính, học thuyết thanh khoản, học thuyết đánh đổi) và lược khảo các công trình của Shang (2020), Altaf (2022), Shahzad và cộng sự (2022). Cuối chương, tác giả xác định hai khoảng trống nghiên cứu: tính cập nhật dữ liệu đến năm 2023 (bao gồm giai đoạn biến động COVID-19) và việc kiểm chứng mối quan hệ này tại thị trường mới nổi Việt Nam.

Chương 3: Mô hình và phương pháp nghiên cứu

Chương 3 xây dựng quy trình nghiên cứu thực nghiệm và thiết lập 2 phương trình hồi quy tuyến tính dạng bảng động:

• Mô hình cung TDTM (biến phụ thuộc CCD): kiểm định mối quan hệ cùng chiều giữa thanh khoản cổ phiếu và thời gian thu tiền khách hàng.
• Mô hình cầu TDTM (biến phụ thuộc SPD): kiểm định mối quan hệ ngược chiều giữa thanh khoản cổ phiếu và thời gian trả tiền nhà cung cấp.

Chương này trình bày chi tiết các giả thuyết nghiên cứu, giải thích định nghĩa toán học của các biến kiểm soát, mô tả kỹ thuật ước lượng SGMM và các bước kiểm định kỹ thuật (đa cộng tuyến, phương sai sai số thay đổi, tự tương quan, kiểm định nội sinh). Quy trình thu thập dữ liệu bảng cân bằng từ 298 doanh nghiệp niêm yết cũng được chuẩn hóa tại chương này.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 công bố toàn bộ số liệu thống kê mô tả, ma trận hệ số tương quan và kết quả các kiểm định chẩn đoán mô hình trên phần mềm STATA 17 (kiểm định VIF, White test, Wooldridge test, kiểm định nội sinh). Sau khi xử lý các khuyết tật của mô hình, chương trình bày kết quả ước lượng SGMM cho cả hai mô hình cung và cầu TDTM, so sánh kết quả thực nghiệm với kỳ vọng dấu ban đầu. Phần thảo luận giải thích chi tiết cơ chế tác động của thanh khoản cổ phiếu đến khả năng nới lỏng kỳ hạn thanh toán cho khách hàng và tốc độ chi trả công nợ cho nhà cung cấp tại các doanh nghiệp Việt Nam.

Chương 5: Kết luận và khuyến nghị

Chương 5 đúc kết các phát hiện chính từ kết quả hồi quy SGMM, từ đó đề xuất các khuyến nghị tài chính thực tiễn cho hai nhóm doanh nghiệp: nhóm có thanh khoản cổ phiếu đang suy giảm và nhóm có thanh khoản cổ phiếu đang gia tăng. Cuối cùng, chương nêu rõ các giới hạn về dữ liệu của đề tài và đề xuất các định hướng mở rộng cho các nghiên cứu tiếp theo.

Kết quả và đóng góp

Kết quả ước lượng theo phương pháp SGMM trong khóa luận cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tác động hai chiều của thanh khoản cổ phiếu đến chính sách TDTM của các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam giai đoạn 2012–2023:

• Tác động đến cung TDTM: Thanh khoản cổ phiếu có mối quan hệ đồng biến (cùng chiều) có ý nghĩa thống kê với thời gian thu tiền khách hàng (CCD). Các doanh nghiệp có cổ phiếu đạt thanh khoản cao trên sàn chứng khoán có khả năng tiếp cận vốn tốt hơn, do đó sẵn sàng nới lỏng chính sách bán chịu, kéo dài thời hạn thanh toán cho khách hàng nhằm mở rộng thị phần và củng cố quan hệ đối tác trong chuỗi cung ứng.
• Tác động đến cầu TDTM: Thanh khoản cổ phiếu có mối quan hệ nghịch biến (ngược chiều) có ý nghĩa thống kê với thời gian trả tiền người bán (SPD). Doanh nghiệp có tính thanh khoản cổ phiếu cao có nguồn vốn dồi dào hơn từ thị trường tài chính, cho phép thanh toán nhanh các khoản nợ phải trả cho nhà cung cấp để nhận chiết khấu thanh toán sớm, giảm sự phụ thuộc vào kênh TDTM có chi phí vốn ngầm đắt đỏ. Ngược lại, các doanh nghiệp có thanh khoản cổ phiếu thấp thường có xu hướng chiếm dụng vốn bằng cách kéo dài thời gian trả nợ nhà cung cấp và siết chặt thời hạn cấp tín dụng cho người mua.

Từ các kết quả thực nghiệm, tác giả đề xuất các hàm ý quản trị cụ thể:

• Đối với doanh nghiệp có thanh khoản cổ phiếu đang suy giảm: Cần tái cấu trúc dòng tiền, kiểm soát chặt chẽ các khoản phải thu và chủ động đàm phán lại thời hạn nợ với nhà cung cấp; tránh lạm dụng việc trì hoãn trả tiền quá mức gây ảnh hưởng tiêu cực đến uy tín tín dụng và quan hệ thương mại.
• Đối với doanh nghiệp có thanh khoản cổ phiếu đang gia tăng: Khai thác ưu thế thanh khoản trên thị trường chứng khoán để tối ưu hóa chi phí sử dụng vốn; tận dụng dòng tiền thuận lợi để hưởng chiết khấu thanh toán sớm từ nhà cung cấp, đồng thời sử dụng chính sách TDTM linh hoạt như một công cụ tiếp thị cạnh tranh để mở rộng mạng lưới khách hàng.

Đóng góp của khóa luận được tác giả chỉ rõ:

• Về mặt lý luận: Bổ sung bằng chứng thực nghiệm về tác động của thanh khoản thị trường cổ phiếu đối với hoạt động tài trợ phi chính thức (TDTM) tại thị trường kinh tế mới nổi như Việt Nam; hệ thống hóa và liên kết đồng thời 3 khung lý thuyết tài chính trong một mô hình nghiên cứu thống nhất.
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp cơ sở định lượng giúp các nhà quản trị doanh nghiệp xây dựng chính sách vốn lưu động và quản lý rủi ro thanh khoản phù hợp với vị thế cổ phiếu trên thị trường chứng khoán; hỗ trợ các nhà đầu tư và tổ chức tín dụng đánh giá chính xác hơn năng lực tài chính và cấu trúc tài trợ ngắn hạn của doanh nghiệp niêm yết; cung cấp thông tin thực tiễn cho các cơ quan quản lý thị trường vốn.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ ra một số hạn chế và định hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Hạn chế: Mẫu nghiên cứu giới hạn ở 298 doanh nghiệp niêm yết thỏa mãn điều kiện dữ liệu bảng cân bằng trên HOSE và HNX, chưa bao quát các doanh nghiệp giao dịch trên sàn UPCoM hoặc các doanh nghiệp chưa niêm yết. Ngoài ra, nghiên cứu tập trung vào các biến số tài chính nội tại của doanh nghiệp mà chưa đưa trực tiếp các biến số vĩ mô (lãi suất điều hành, lạm phát, tăng trưởng GDP) hoặc mức độ cạnh tranh riêng biệt của từng phân ngành vào mô hình định lượng.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng phạm vi dữ liệu sang sàn UPCoM; phân tầng phân tích so sánh chi tiết giữa các nhóm ngành nghề hoặc giữa doanh nghiệp nhà nước (SOEs) và doanh nghiệp tư nhân; bổ sung các biến kiểm soát về quản trị công ty, cấu trúc sở hữu và các cú sốc vĩ mô để đánh giá toàn diện hơn cơ chế truyền dẫn.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu học thuật hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, Kế toán, Quản trị kinh doanh tham khảo về quy trình xây dựng mô hình kinh tế lượng tài chính doanh nghiệp.
• Người nghiên cứu cần tài liệu tham khảo chi tiết về phương pháp tính toán chỉ số thanh khoản Amihud Illiquidity và quy trình ước lượng mô hình dữ liệu bảng động SGMM xử lý nội sinh trên phần mềm STATA.
• Các nhà quản trị tài chính (CFO), chuyên viên phân tích đầu tư và cán bộ tín dụng ngân hàng tham khảo trong việc phân tích mối tương quan giữa diễn biến giao dịch chứng khoán và chính sách quản trị khoản phải thu, khoản phải trả của doanh nghiệp niêm yết.

Nội dung có giá trị tham khảo cao nhất trong văn bản là phần tổng quan cơ sở học thuyết tài chính tại Chương 2 và quy trình kiểm định khuyết tật mô hình cùng kỹ thuật ước lượng SGMM tại Chương 3 và Chương 4.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng thước đo nào để đại diện cho tính thanh khoản của cổ phiếu?
Khóa luận sử dụng chỉ số tỷ lệ kém thanh khoản Amihud (2002) tính trên dữ liệu giao dịch hàng ngày của từng cổ phiếu (tỷ số giữa giá trị tuyệt đối của lợi suất cổ phiếu và khối lượng giao dịch hàng ngày, chia bình quân cho số ngày giao dịch trong năm). Để chuyển thành thước đo thanh khoản đồng biến, tác giả nhân giá trị này với âm một $[\text{Amihud illiquidity} \times (-1)]$, ký hiệu là biến ASL.

2. Khóa luận đo lường cung và cầu tín dụng thương mại thông qua những chỉ tiêu cụ thể nào?
Nguồn cung TDTM được đo lường bằng thời gian thu tiền khách hàng (Customers' Collection Days - CCD), tính bằng $(\text{Bình quân phải thu khách hàng} / \text{Doanh thu thuần}) \times 360$. Nhu cầu sử dụng TDTM được đo lường bằng thời gian trả tiền người bán (Suppliers' Payment Days - SPD), tính bằng $(\text{Bình quân phải trả người bán} / \text{Doanh thu thuần}) \times 360$.

3. Tại sao tác giả lựa chọn phương pháp ước lượng SGMM thay vì hồi quy OLS hay FEM/REM thông thường?
Phương pháp ước lượng moment tổng quát hệ thống (System GMM / SGMM) được lựa chọn vì có khả năng kiểm soát hiệu quả hiện tượng nội sinh tiềm tàng giữa biến thanh khoản cổ phiếu và các quyết định tài chính của doanh nghiệp, đồng thời xử lý được các hiệu ứng cố định không quan sát được và hiện tượng tự tương quan trong mô hình dữ liệu bảng động có độ trễ của biến phụ thuộc.

4. Kết quả nghiên cứu thực nghiệm rút ra kết luận gì về tác động của thanh khoản cổ phiếu đến tín dụng thương mại?
Kết quả cho thấy thanh khoản cổ phiếu có tác động cùng chiều đối với khả năng cung cấp TDTM (các công ty có thanh khoản cổ phiếu cao gia hạn thời gian thanh toán cho khách hàng lâu hơn) và tác động ngược chiều đối với nhu cầu sử dụng TDTM (các công ty có thanh khoản cổ phiếu cao thanh toán công nợ cho nhà cung cấp nhanh hơn, giảm lệ thuộc vào TDTM).

5. Khóa luận đưa ra khuyến nghị gì đối với các doanh nghiệp có thanh khoản cổ phiếu đang suy giảm?
Đối với doanh nghiệp có thanh khoản cổ phiếu suy giảm, tác giả khuyến nghị cần chủ động quản lý chặt chẽ các khoản phải thu, tối ưu hóa dòng tiền nội bộ và thận trọng khi kéo dài thời gian nợ nhà cung cấp nhằm bảo vệ uy tín tín dụng, tránh để áp lực thanh toán gây gián đoạn chuỗi cung ứng.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Dương Văn Minh đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu nghiên cứu thông qua việc phân tích tác động của thanh khoản cổ phiếu đến chính sách tín dụng thương mại của 298 doanh nghiệp niêm yết trên HOSE và HNX giai đoạn 2012–2023. Bằng phương pháp ước lượng SGMM, công trình chứng minh thực nghiệm rằng thanh khoản cổ phiếu cao thúc đẩy doanh nghiệp gia tăng cung cấp tín dụng thương mại cho khách hàng và giảm thiểu nhu cầu chiếm dụng vốn từ nhà cung cấp. Các kết quả và hàm ý chính sách trong khóa luận cung cấp cơ sở khoa học có giá trị cho công tác quản trị vốn lưu động tại doanh nghiệp cũng như việc hoạch định chính sách phát triển thị trường vốn tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 đã thể hiện được những đóng góp của nghiên cứu cũng như trình bày khát quát được 5 chương trong bài khóa luận này 21 CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU Tại chương 2 tác giả sẽ tiến hành trình bày các khung cơ sở lý thuyết liên quan đến TDTM và thanh khoản cổ phiếu. Bên cạnh đó trong chương này tác giả cũng sẽ lược khảo các nghiên cứu liên quan trong lĩnh vực này, chọn lọc và phân tích cách vấn đề còn tồn đọng của nghiên cứu trước để hoạch định hướng nghiên cứu cho khóa luận 2. TÍN DỤNG THƯƠNG MẠI 2.

Khái niệm về tín dụng thương mại Lý thuyết về tín dụng thương mại được khởi xướng lần đầu tiên bởi Le Goff vào năm 1957. Ông cho rằng hình thức tín dụng thương mại được sử dụng từ thời Trung Cổ, nó được hình thành khi người bán không đòi hỏi người mua phải thanh toán ngay khi nhận sản phẩm. Kể từ đó đến nay, các chủ đề liên quan đến tín dụng thương mại luôn được sự quan tâm của nhiều nhà khoa học trên thế giới như công trình của Nadiri (1969), Vaidya (2011) và Martínez-Sola, García-Teruel và Martínez- Solano (2013). Paul và Boden (2014) nhận định rằng TDTM là một hình thức tín dụng trong đó doanh nghiệp cung cấp hàng hóa hoặc dịch vụ cho khách hàng mà không yêu cầu thanh toán ngay lập tức.

Thay vào đó, người mua sẽ có một khoảng thời gian nhất định để thanh toán theo thỏa thuận giữa hai bên. TDTM thường không được quy định bởi các cơ quan quản lý và được điều chỉnh bởi các yếu tố thị trường. TDTM theo giải thích của Martínez-Sola, García-Teruel và Martínez-Solano (2013) là một thỏa thuận giữa người bán và người mua cho phép trao đổi hàng hóa với các điều khoản thanh toán trả chậm. Khi xuất hiện ở phía tài sản của bảng cân đối kế toán, nó được gọi là các khoản phải thu (cung cấp TDTM).

Ngoài ra, khi TDTM xuất hiện ở phía nợ phải trả, nó được gọi là các khoản phải trả (cầu TDTM). 22 Wilson và Summers (2002) cho rằng TDTM là một công cụ tiếp thị quan trọng. Nó có thể được sử dụng để xây dựng mối quan hệ kinh doanh trong một thị trường mới và những người mới tham gia có thể đạt được thành công dễ dàng hơn so với việc xây dựng danh tiếng của họ sau nhiều năm làm việc chăm chỉ và tiếp thị sản phẩm của họ. Có nhiều định nghĩa và quan điểm về TDTM nhưng nó thường được hiểu là một loại tín dụng mà trong đó một doanh nghiệp cho phép doanh nghiệp khác mua hàng hóa hoặc dịch vụ và thanh toán sau trong một khoảng thời gian nhất định, thay vì phải trả tiền ngay lập tức khi nhận hàng hoặc dịch vụ.

Bằng cách bán chịu hàng hoá hay thông qua lưu thông thương phiếu, TDTM giúp làm thông suốt và thúc đẩy lưu thông dòng tiền. Đây là một hình thức cho vay phổ biến trong hoạt động kinh doanh, giúp các doanh nghiệp linh hoạt trong quản lý dòng tiền và duy trì hoạt động liên tục. TDTM ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền và khả năng thanh khoản của doanh nghiệp. Một chính sách tín dụng quá lỏng lẻo có thể làm giảm dòng tiền, trong khi một chính sách quá chặt chẽ có thể làm mất cơ hội kinh doanh (Chee, Janet và Richard 1999).

Số ngày mà tín dụng được cung cấp được xác định bởi công ty cho phép tín dụng và được thỏa thuận bởi cả công ty cho phép tín dụng và công ty nhận tín dụng. TDTM cũng có thể là một cách thiết yếu để các doanh nghiệp tài trợ cho tăng trưởng ngắn hạn.