Tác động của tăng trưởng tín dụng đến nợ xấu của các ngân hàng thương mại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu 0177 tác động của tăng trưởng tín dụng đến nợ xấu của các nhtm việt nam luận văn thạc sĩ tcnh lâm, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Lâm Tiểu Phụng
• Người hướng dẫn: TS. Hà Văn Dũng
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Tác động của tăng trưởng tín dụng đến nợ xấu của các ngân hàng thương mại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5.1. Dữ liệu thu thập
• 1.5.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Đóng góp của đề tài
• 1.7. Bố cục của luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ NỢ XẤU VÀ TĂNG TRƯỞNG TÍN DỤNG
• 2.1. Cơ sở lý thuyết về nợ xấu
• 2.1.1. Khái niệm dư nợ cấp tín dụng
• 2.1.2. Khái niệm nợ xấu
• 2.1.3. Các chỉ tiêu đo lường nợ xấu
• 2.1.3.1. Tỷ lệ nợ xấu
• 2.1.3.2. Tỷ lệ nợ quá hạn
• 2.1.3.3. Hệ số rủi ro tín dụng
• 2.1.3.4. Dự phòng rủi ro tín dụng
• 2.2. Cơ sở lý thuyết về tăng trưởng tín dụng
• 2.2.1. Khái niệm và phân loại tín dụng ngân hàng thương mại
• 2.2.1.2. Phân loại tín dụng ngân hàng thương mại
• 2.2.2. Tăng trưởng tín dụng ngân hàng
• 2.3. Mối quan hệ giữa tăng trưởng tín dụng và nợ xấu
• 2.4. Các nghiên cứu có liên quan
• 2.4.1. Nghiên cứu trên thế giới
• 2.4.2. Nghiên cứu trong nước
• 2.4.3. Tổng hợp các nghiên cứu có liên quan
• 2.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu và các giả thuyết nghiên cứu
• 3.2.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.2.2. Các giả thuyết nghiên cứu
• 3.3. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.3.1. Mẫu nghiên cứu
• 3.3.2. Mô tả các biến trong mô hình nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp bình phương nhỏ nhất (OLS)
• 3.4.2. Phương pháp moment tổng quát (GMM)
• 3.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Khái quát về hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam
• 4.2. Kết quả nghiên cứu
• 4.2.1. Thống kê mô tả
• 4.2.2. Kiểm định khuyết tật của mô hình
• 4.3. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 4.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.2. Hàm ý chính sách
• 5.2.1. Tăng trưởng tín dụng
• 5.2.2. Lợi nhuận ròng trên vốn chủ sở hữu
• 5.2.3. Tỷ lệ dự phòng
• 5.2.4. Tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội
• 5.2.5. Tỷ lệ lạm phát
• 5.3. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của tăng trưởng tín dụng đến nợ xấu

Tăng trưởng tín dụng là một yếu tố quan trọng trong hoạt động của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Nó không chỉ ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của ngân hàng mà còn tác động trực tiếp đến tình hình nợ xấu. Nợ xấu, hay còn gọi là các khoản vay không có khả năng thu hồi, đang trở thành một vấn đề nhức nhối trong hệ thống ngân hàng. Việc hiểu rõ mối quan hệ giữa tăng trưởng tín dụng và nợ xấu sẽ giúp các nhà quản lý ngân hàng đưa ra các quyết định hợp lý nhằm cải thiện hiệu quả kinh doanh.

1.1. Khái niệm và vai trò của tăng trưởng tín dụng

Tăng trưởng tín dụng được định nghĩa là sự gia tăng tổng số dư nợ cho vay của ngân hàng trong một khoảng thời gian nhất định. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy nền kinh tế, tạo ra việc làm và tăng trưởng GDP. Tuy nhiên, nếu tăng trưởng tín dụng diễn ra quá nhanh mà không có sự kiểm soát, nó có thể dẫn đến gia tăng nợ xấu.

1.2. Định nghĩa nợ xấu và các loại nợ xấu

Nợ xấu là các khoản nợ mà ngân hàng không thể thu hồi được, thường được phân loại thành ba nhóm: nợ dưới tiêu chuẩn, nợ nghi ngờ và nợ có khả năng mất vốn. Việc phân loại này giúp ngân hàng có cái nhìn rõ ràng hơn về tình hình tài chính và rủi ro tín dụng.

II. Vấn đề nợ xấu tại các ngân hàng thương mại Việt Nam

Nợ xấu đang là một trong những thách thức lớn nhất đối với các ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Tình hình nợ xấu không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động của ngân hàng mà còn tác động đến toàn bộ nền kinh tế. Việc xử lý nợ xấu là một nhiệm vụ cấp bách nhằm đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính.

2.1. Nguyên nhân dẫn đến nợ xấu gia tăng

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến gia tăng nợ xấu, bao gồm việc cho vay không thận trọng, thiếu thông tin về khách hàng, và tình hình kinh tế khó khăn. Những yếu tố này làm tăng rủi ro tín dụng và dẫn đến việc không thu hồi được nợ.

2.2. Tác động của nợ xấu đến hoạt động ngân hàng

Nợ xấu cao làm giảm khả năng cho vay của ngân hàng, ảnh hưởng đến lợi nhuận và khả năng thanh khoản. Điều này có thể dẫn đến việc ngân hàng phải tăng cường dự phòng rủi ro, từ đó làm giảm hiệu quả kinh doanh.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của tăng trưởng tín dụng đến nợ xấu

Để nghiên cứu mối quan hệ giữa tăng trưởng tín dụng và nợ xấu, các phương pháp định lượng được áp dụng. Phương pháp GMM (Generalized Method of Moments) là một trong những phương pháp phổ biến giúp phân tích dữ liệu và kiểm định giả thuyết.

3.1. Mô hình nghiên cứu và các biến số

Mô hình nghiên cứu được xây dựng dựa trên các biến số như tăng trưởng tín dụng, tỷ lệ nợ xấu và các yếu tố kinh tế vĩ mô khác. Việc xác định các biến này là rất quan trọng để có được kết quả chính xác.

3.2. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập từ các báo cáo tài chính của các ngân hàng thương mại trong khoảng thời gian từ năm 2009 đến 2019. Dữ liệu này sẽ được sử dụng để phân tích và kiểm định mối quan hệ giữa tăng trưởng tín dụng và nợ xấu.

IV. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối quan hệ ngược chiều giữa tăng trưởng tín dụng và nợ xấu. Khi tăng trưởng tín dụng cao, nợ xấu có xu hướng gia tăng, điều này cho thấy sự cần thiết phải kiểm soát tăng trưởng tín dụng một cách hợp lý.

4.1. Phân tích kết quả nghiên cứu

Kết quả cho thấy rằng tăng trưởng tín dụng có tác động tích cực đến hiệu quả kinh doanh của ngân hàng, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng nợ xấu. Điều này cho thấy cần có sự cân nhắc trong việc cho vay.

4.2. Hàm ý chính sách từ kết quả nghiên cứu

Các nhà hoạch định chính sách cần xem xét các biện pháp nhằm kiểm soát tăng trưởng tín dụng, đồng thời cải thiện quy trình thẩm định tín dụng để giảm thiểu rủi ro nợ xấu.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng tăng trưởng tín dụng có tác động đáng kể đến nợ xấu tại các ngân hàng thương mại Việt Nam. Việc kiểm soát tăng trưởng tín dụng là cần thiết để đảm bảo sự ổn định của hệ thống ngân hàng và nền kinh tế.

5.1. Tóm tắt các phát hiện chính

Tăng trưởng tín dụng và nợ xấu có mối quan hệ chặt chẽ. Cần có các biện pháp quản lý hiệu quả để giảm thiểu nợ xấu trong tương lai.

5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu có thể mở rộng để xem xét các yếu tố khác ảnh hưởng đến nợ xấu, như chính sách tín dụng và tình hình kinh tế vĩ mô.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường tài chính ngân hàng Việt Nam trong giai đoạn 2009 – 2019 chứng kiến những chuyển biến mạnh mẽ về quy mô và cấu trúc. Tính đến cuối năm 2019, hoạt động tín dụng toàn ngành đạt mức tăng trưởng 13,5%, trong đó khối 18 ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết đóng góp tới 67,4% tổng dư nợ toàn hệ thống. Mặc dù tỷ lệ nợ xấu nội bảng được kiểm soát ở mức 1,89% vào cuối năm 2019, áp lực tích tụ rủi ro từ giai đoạn tăng trưởng nóng trước đó vẫn đặt ra thách thức lớn đối với an toàn hệ thống.

Vấn đề nghiên cứu cốt lõi của đề tài bắt nguồn từ sự đánh đổi chiến lược giữa việc đẩy mạnh quy mô tín dụng để tối đa hóa doanh thu và nguy cơ gia tăng các khoản nợ kém chất lượng. Nợ xấu được xem là điểm nghẽn nghiêm trọng làm suy giảm tính thanh khoản và cản trở dòng vốn luân chuyển trong nền kinh tế. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của luận văn là kiểm định định lượng mối quan hệ giữa tăng trưởng tín dụng và tỷ lệ nợ xấu, đồng thời phân tích sự tác động qua lại giữa nợ xấu, quy mô cho vay và hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam.

Phạm vi nghiên cứu bao quát 25 ngân hàng thương mại cổ phần tiêu biểu tại Việt Nam trong khoảng thời gian 11 năm, từ năm 2009 đến năm 2019. Về mặt ý nghĩa thực tiễn, công trình mang lại cơ sở khoa học để thiết lập các chỉ số an toàn hoạt động, hỗ trợ nhà quản lý ngân hàng cân bằng giữa mục tiêu tăng trưởng tín dụng từ 13% đến 15%/năm và việc duy trì tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu bình quân trên 12,95%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng của 4 lý thuyết kinh tế tài chính kinh điển:

• Lý thuyết bất cân xứng thông tin: Giải thích tình trạng lựa chọn đối nghịch và rủi ro đạo đức khi ngân hàng mở rộng cho vay nhanh nhưng thiếu thông tin minh bạch từ khách hàng.
• Lý thuyết gia tốc tài chính của Kiyotaki và Moore: Minh chứng cơ chế khuếch đại chu kỳ tín dụng thông qua biến động định giá tài sản bảo đảm trong các giai đoạn kinh tế hưng thịnh hoặc suy thoái.
• Lý thuyết quản lý kém và Lý thuyết kém may mắn của Berger và DeYoung: Phân tích nguyên nhân nợ xấu phát sinh do năng lực kiểm soát chi phí, thẩm định tín dụng yếu kém hoặc do các cú sốc vĩ mô bất khả kháng từ môi trường kinh doanh.

Các khái niệm nền tảng trong nghiên cứu được chuẩn hóa theo quy định pháp lý hiện hành tại Việt Nam:

• Dư nợ cấp tín dụng: Toàn bộ số dư cấp tín dụng theo hợp đồng, bảo lãnh và ủy thác theo quy định tại Thông tư 13/2010/TT-NHNN và Thông tư 02/2013/TT-NHNN.
• Nợ xấu: Các khoản nợ thuộc nhóm 3 (dưới tiêu chuẩn, quá hạn từ 91 đến 180 ngày), nhóm 4 (nghi ngờ, quá hạn từ 181 đến 360 ngày) và nhóm 5 (có khả năng mất vốn, quá hạn trên 360 ngày).
• Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng: Bao gồm dự phòng cụ thể với các mức trích lập tương ứng 0%, 5%, 20%, 50%, 100% cho các nhóm nợ từ 1 đến 5, cùng mức dự phòng chung 0,75% trên tổng dư nợ từ nhóm 1 đến nhóm 4.

Mô hình nghiên cứu định lượng tổng quát được xác lập:

Tỷ lệ nợ xấu = Hằng số + Hệ số 1 x Nợ xấu kỳ trước + Hệ số 2 x Tăng trưởng tín dụng + Hệ số 3 x Tăng trưởng tín dụng kỳ trước + Hệ số 4 x Tỷ suất sinh lời vốn chủ sở hữu + Hệ số 5 x Quy mô ngân hàng + Hệ số 6 x Tỷ lệ dự phòng + Hệ số các biến vĩ mô (Tăng trưởng kinh tế, Lạm phát) + Sai số ngẫu nhiên.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn là dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo tài chính kiểm toán và báo cáo thường niên của 25 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam trong suốt giai đoạn từ năm 2009 đến năm 2019. Tổng số quan sát thu được là 265 quan sát. Phương pháp chọn mẫu áp dụng là chọn mẫu có chủ đích dựa trên tiêu chí các ngân hàng có đầy đủ chuỗi dữ liệu công khai, minh bạch, chiếm hơn 80% thị phần hoạt động của khối thương mại cổ phần. Cỡ mẫu 265 quan sát hoàn toàn đáp ứng công thức chuẩn của Green (1991), với điều kiện kích thước mẫu tối thiểu n lớn hơn hoặc bằng 50 + 8m (trong đó m = 8 biến giải thích, tương đương ngưỡng yêu cầu tối thiểu là 114 quan sát).

Về phương pháp phân tích, tác giả thực hiện kiểm tra sơ bộ bằng phương pháp bình phương nhỏ nhất thông thường (OLS). Tuy nhiên, do mô hình dữ liệu bảng xuất hiện hiện tượng phương sai sai số thay đổi, tự tương quan và sự xuất hiện của biến trễ phụ thuộc gây ra hiện tượng nội sinh, phương pháp ước lượng Moment tổng quát dạng hệ thống (System GMM) được lựa chọn làm phương pháp phân tích chủ đạo. Phương pháp GMM cho phép kiểm soát triệt để các khuyết tật của mô hình dữ liệu bảng động, triệt tiêu hiện tượng biến nội sinh và loại bỏ sai chệch cá thể không quan sát được. Tính vững và độ tin cậy của mô hình được kiểm định nghiêm ngặt qua kiểm định Arellano - Bond (với AR(1) có ý nghĩa thống kê và AR(2) không có tự tương quan bậc hai, p-value > 0,05) cùng kiểm định Sargan và Hansen để xác nhận tính hợp lệ của các biến công cụ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Mô hình hồi quy GMM trên tập dữ liệu 265 quan sát đã mang lại các phát hiện thực nghiệm mang tính then chốt:

Thứ nhất, biến tăng trưởng tín dụng hiện tại có tác động ngược chiều đến tỷ lệ nợ xấu ở mức ý nghĩa thống kê 5% (p < 0,05). Khi tốc độ tăng trưởng tín dụng tăng thêm 1%, tỷ lệ nợ xấu nội bảng có xu hướng giảm trong ngắn hạn. Nguyên nhân là do quy mô mẫu số (tổng dư nợ) mở rộng nhanh chóng làm giảm tỷ trọng tương đối của các khoản nợ xấu hiện hữu.

Thứ hai, biến trễ một năm của nợ xấu thể hiện tác động cùng chiều mạnh mẽ với mức ý nghĩa thống kê 1%. Điều này chứng minh rủi ro nợ xấu có tính dai dẳng và quán tính cao; các khoản nợ xấu tích tụ từ năm trước tạo áp lực trực tiếp lên chất lượng tài sản của năm tiếp theo nếu không được xử lý dứt điểm.

Thứ ba, tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) và tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro tín dụng đều có tác động ngược chiều có ý nghĩa thống kê đến tỷ lệ nợ xấu. Các ngân hàng có hiệu quả hoạt động kinh doanh cao (ROE bình quân giai đoạn 2018 - 2019 đạt từ 10% đến 14%) và năng lực tài chính vững mạnh thường sở hữu hệ thống quản trị rủi ro tốt hơn, từ đó duy trì tỷ lệ nợ xấu ở mức an toàn dưới 2%.

Thứ tư, các biến vĩ mô bao gồm tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP đạt bình quân 6,5% - 7,0%) và tỷ lệ lạm phát đều có mối tương quan nghịch với tỷ lệ nợ xấu, khẳng định môi trường kinh tế vĩ mô ổn định là điều kiện tiên quyết giúp người vay cải thiện khả năng trả nợ.

Thảo luận kết quả

Kết quả tác động ngược chiều trong ngắn hạn giữa tăng trưởng tín dụng và tỷ lệ nợ xấu tại 25 ngân hàng Việt Nam tương đồng với kết luận của Boudriga và cộng sự (2010), cũng như nghiên cứu của Trương Đông Lộc và Lê Tuấn Phong (2016). Tuy nhiên, kết quả này cần được phân tích thận trọng theo cảnh báo của Keeton (1999) và Đặng Văn Dân (2018). Việc mở rộng tín dụng nhanh chóng có thể che giấu chất lượng nợ thực tế trong ngắn hạn thông qua việc làm phình to tổng dư nợ. Nếu ngân hàng nới lỏng điều kiện thẩm định và hạ chuẩn cấp tín dụng để chạy theo chỉ tiêu tăng trưởng từ 18% đến 20%/năm, rủi ro nợ xấu sẽ bộc phát mạnh mẽ sau độ trễ từ 2 đến 3 năm tiếp theo.

Mối quan hệ giữa các biến số có thể được trực quan hóa qua biểu đồ đường kết hợp cột, phản ánh diễn biến tăng trưởng tín dụng dao động từ 13,5% đến 18,71% tương ứng với sự sụt giảm của tỷ lệ nợ xấu từ trên 3% xuống 1,89% vào cuối năm 2019. Bảng ma trận tương quan giữa các biến độc lập đều có hệ số nhỏ hơn 0,8 và chỉ số VIF dưới 2, chứng minh mô hình hoàn toàn không bị ảnh hưởng bởi hiện tượng đa cộng tuyến.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả định lượng, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Kiểm soát hạn mức tăng trưởng tín dụng an toàn: Ngân hàng Nhà nước cần tiếp tục điều hành định hướng tăng trưởng tín dụng toàn ngành ở biên độ hợp lý từ 13% đến 15%/năm trong giai đoạn trung hạn; gắn việc giao chỉ tiêu hạn mức tín dụng (room tín dụng) với mức độ tuân thủ tỷ lệ an toàn vốn (CAR) theo chuẩn mực Basel II và Basel III của từng tổ chức tín dụng.
• Nâng cấp hệ thống thẩm định và chấm điểm tín dụng nội bộ: Hội đồng Quản trị và Khối Quản trị Rủi ro tại các ngân hàng thương mại cổ phần cần ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn vào quy trình chấm điểm tín dụng tự động; phấn đấu kéo giảm tỷ lệ nợ xấu thực chất xuống dưới 1,5% trong thời gian 2 năm tới, đặc biệt đối với phân khúc cho vay bất động sản và tiêu dùng.
• Tăng cường tỷ lệ bao phủ nợ xấu và trích lập dự phòng: Ban Điều hành các ngân hàng phải thực hiện trích lập dự phòng đầy đủ theo Thông tư 02/2013/TT-NHNN, nâng tỷ lệ bao phủ nợ xấu (LLR) đạt tối thiểu từ 100% đến 120% nhằm thiết lập bộ đệm an toàn vững chắc trước các biến động tiêu cực của thị trường tài chính.
• Tái cơ cấu danh mục tài trợ và đẩy mạnh ngân hàng số: Các phòng ban kinh doanh cần chuyển dịch cơ cấu tín dụng sang khu vực sản xuất kinh doanh ưu tiên, doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV); đồng thời nâng tỷ trọng thu nhập từ dịch vụ phi tín dụng lên mức 25% đến 30% tổng doanh thu vào cuối kỳ kế hoạch 5 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Ban lãnh đạo và cán bộ quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại: Cung cấp mô hình định lượng thực nghiệm để xây dựng chính sách cấp tín dụng, xác định khẩu vị rủi ro và điều chỉnh tốc độ tăng trưởng dư nợ phù hợp với năng lực quản trị.
• Cơ quan thanh tra và hoạch định chính sách tiền tệ (Ngân hàng Nhà nước): Tham khảo luận cứ khoa học phục vụ công tác thanh tra giám sát an toàn vi mô và vĩ mô, điều phối công cụ hạn mức tín dụng gắn với chỉ tiêu kiểm soát nợ xấu của toàn hệ thống.
• Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh khối ngành Kinh tế - Tài chính: Cung cấp khung lý thuyết hệ thống và quy trình thực hành kinh tế lượng chuyên sâu về mô hình dữ liệu bảng động ước lượng bằng phương pháp GMM.
• Chuyên gia phân tích tài chính và nhà đầu tư: Sử dụng các phát hiện thực nghiệm để đánh giá chất lượng tài sản, sức khỏe bảng cân đối kế toán và hiệu quả kinh doanh của các cổ phiếu ngân hàng niêm yết trên thị trường chứng khoán.

Câu hỏi thường gặp

Tăng trưởng tín dụng tác động cùng chiều hay ngược chiều đến nợ xấu tại Việt Nam? Kết quả ước lượng GMM trên 25 ngân hàng thương mại cổ phần giai đoạn 2009 – 2019 khẳng định tăng trưởng tín dụng có tác động ngược chiều đến tỷ lệ nợ xấu ở mức ý nghĩa 5%. Tuy nhiên, đây chủ yếu là hiệu ứng gia tăng quy mô tổng dư nợ trong ngắn hạn, đòi hỏi ngân hàng phải kiểm soát chặt chất lượng tín dụng sau độ trễ 2 đến 3 năm.

Vì sao nghiên cứu lại ưu tiên sử dụng phương pháp GMM thay vì OLS? Mô hình nghiên cứu chứa biến độ trễ của nợ xấu nên phương pháp OLS thông thường sẽ dẫn đến ước lượng bị chệch và không nhất quán do vi phạm giả định nội sinh. Phương pháp GMM dạng hệ thống giải quyết triệt để vấn đề nội sinh, kiểm soát hiện tượng tự tương quan và phương sai sai số thay đổi trong dữ liệu bảng động.

Tiêu chuẩn nhận diện nợ xấu theo Thông tư 02/2013/TT-NHNN gồm những nhóm nào? Nợ xấu được xác định là các khoản nợ thuộc nhóm 3 (nợ dưới tiêu chuẩn, quá hạn từ 91 đến 180 ngày), nhóm 4 (nợ nghi ngờ, quá hạn từ 181 đến 360 ngày) và nhóm 5 (nợ có khả năng mất vốn, quá hạn trên 360 ngày hoặc có dấu hiệu mất khả năng thanh toán nghiêm trọng).

Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng ảnh hưởng như thế nào đến tỷ lệ nợ xấu? Tỷ lệ dự phòng rủi ro (LLP) có mối tương quan nghịch có ý nghĩa thống kê với tỷ lệ nợ xấu. Việc chủ động trích lập quỹ dự phòng theo tỷ lệ quy định từ 0% đến 100% giúp ngân hàng củng cố nguồn lực tài chính để xử lý dứt điểm các khoản nợ xấu phát sinh mà không làm gián đoạn dòng vốn kinh doanh.

Cỡ mẫu 25 ngân hàng với 265 quan sát có đảm bảo độ tin cậy khoa học không? Cỡ mẫu 265 quan sát hoàn toàn đảm bảo tính đại diện khoa học cao. Theo công thức chuẩn của Green (1991), kích thước mẫu tối thiểu cho mô hình 8 biến độc lập là 114 quan sát. Do đó, quy mô mẫu của luận văn vượt hơn gấp đôi yêu cầu kiểm định thống kê.

Kết luận

• Luận văn xác định rõ tác động ngược chiều trong ngắn hạn của tăng trưởng tín dụng đến tỷ lệ nợ xấu với độ tin cậy 95% tại 25 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam.
• Khẳng định tính dai dẳng của nợ xấu thông qua biến trễ một năm, nhấn mạnh yêu cầu phải xử lý nợ xấu dứt điểm ngay từ khi mới phát sinh nhóm 3 và nhóm 4.
• Làm sáng tỏ vai trò tích cực của hiệu quả sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE đạt bình quân 12,95% năm 2019) và bộ đệm dự phòng rủi ro trong việc hạn chế tổn thất tín dụng.
• Đóng góp luận cứ thực nghiệm vững chắc bằng mô hình GMM hệ thống, khắc phục hoàn toàn các khiếm khuyết nội sinh của các nghiên cứu hồi quy OLS trước đây.
• Định hình lộ trình 3 đến 5 năm tới cho hệ thống ngân hàng nhằm duy trì tăng trưởng tín dụng bền vững quanh mức 14%/năm gắn liền với chuẩn mực an toàn vốn Basel II và Basel III.

Các tổ chức tín dụng và nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác toàn diện mô hình kinh tế lượng và hệ thống dữ liệu chi tiết của luận văn để áp dụng vào công tác quản trị rủi ro thực tế tại đơn vị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu tổng quan về nghiên cứu 4 Chương 2: Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu Chương 3: Phương pháp nghiên cứu. Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách. 5 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ NỢ XẤU VÀ TĂNG TRƯỞNG TÍN DỤNG 2.1 Cơ sở lý thuyết về nợ xấu 2.1 Khái niệm dư nợ cấp tín dụng Dư nợ cấp tín dụng bao gồm tổng số dư nợ cho vay, chiết khấu, tái chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, tổng mức mua, đầu tư trái phiếu doanh nghiệp, các nghiệp vụ cấp tín dụng khác theo quy định của Ngân hàng Nhà nước (bao gồm cả dư nợ cấp tín dụng từ nguồn vốn của pháp nhân khác mà tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài chịu rủi ro theo quy định của pháp luật); hạn mức cho vay chưa giải ngân, hạn mức thẻ tín dụng, số dư bảo lãnh ngân hàng, cam kết phát hành dưới hình thức thư tín dụng chứng từ (sau khi trừ đi số tiền ký quỹ của thư tín dụng) và số dư các khoản ủy thác cho tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài khác cấp tín dụng (Ngân hàng nhà nước, 2019).

Dư nợ cho vay của khách hàng là tổng số tiền ngân hàng đã cho khách hàng vay tại một thời điểm nhất định. Đây là số tiền ngân hàng cần phải thu hồi từ khách hàng để bảo toàn nguồn vốn của mình. Ngoài ra theo Thông tư Số: 13/2010/TT-NHNN, do NHNN ban hành ngày 20 tháng 05 năm 2010, “Dư nợ cho vay của tổ chức tín dụng bao gồm dư nợ cho vay theo hợp đồng tín dụng; số dư nợ tổ chức tín dụng ủy thác cho tổ chức tín dụng khác cho vay; số dư các khoản tổ chức tín dụng đã trả thay do thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh đối với khách hàng”.2 Khái niệm nợ xấu Khái niệm nợ xấu của Tổ chức tiền tệ thế giới (IMF): về cơ bản một khoản nợ được xem là nợ xấu khi quá hạn trả lãi và/hoặc gốc trên 90 ngày, hoặc các khoản lãi chưa trả từ 90 ngày trở lên đã được nhập gốc, tái cấp vốn hoặc chậm trả theo thỏa thuận, hoặc các khoản phải thanh toán đã quá hạn dưới 90 ngày nhưng có lý do chắc chắn để nghi ngờ về khả năng khoản vay sẽ được thanh toán đầy đủ. Về cơ bản, nợ xấu theo quan điểm của IMF được định nghĩa dựa trên hai yếu tố: (i): quá hạn trên 90 ngày, hoặc (ii): khả năng trả nợ bị nghi ngờ.

Với quan điểm này, nợ xấu được tiếp 6 cận dựa trên thời gian quá hạn trả nợ và khả năng trả nợ của khách hàng. Khả năng trả nợ ở đây có thể là khách hàng hoàn toàn không trả được nợ, hoặc việc trả nợ của khách hàng là không đầy đủ. Theo quan điểm ngân hàng trung ương Châu Âu (European Central Bank – ECB): Những khoản nợ không thể thu hồi được là những khoản nợ đã hiết hiệu lực hoặc những khoản nợ không có căn cứ để đòi bồi thường từ nợ đã chấm dứt hoạt động kinh doanh, thanh lý tài sản, hoặc kinh doanh thua lỗ và tài sản không còn đủ để trả nợ. Khoản cho vay có thể không được thanh toán đầy đủ cho ngân hàng: những khoản nợ không có tài sản thế chấp hoặc tài sản thế chấp không đủ trả nợ; là những khoản nợ khách hàng vay đồng ý trả nợ nhưng giá trị tài sản không đủ để trang trải cho toàn bộ khoản nợ hoặc tài sản thế chấp ở ngân hàng không được chấp nhận về mặt pháp lý dẫn đến người mắc nợ không có khả năng trả nợ đầy đủ; những khoản nợ mà toàn án tuyên bố khách hàng vay phá sản nhưng phần bồi hoàn ít hơn dư nợ.

Tại Việt Nam, theo quan điểm của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (SBV), khái niệm nợ xấu được đề cập trong Điều 10, điều 11, Thông tư số 02/2013/ TT- NHNN ngày 21/1/2013 của NHNN Việt Nam (sau đây gọi là Thông tư 02) quy định việc phân loại tài sản có, mức trích, phương pháp trích lập dự phòng rủi ro và việc sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro trong hoạt động của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài (từ đây gọi tắt là Thông tư 02). Cụ thể: - “Nợ xấu” là các khoản nợ thuộc các nhóm 3, 4 và 5 bao gồm nợ dưới tiêu chuẩn, nợ nghi ngờ, nợ có khả năng mất vốn qui định tại Điều 10 của Thông tư 02. Tại Điều 10, các tổ chức tín dụng được yêu cầu phân loại nợ theo phương pháp định lượng, trong đó các khoản nợ xấu nhóm 3, nhóm 4, và nhóm 5 là các khoản nợ xấu: - Nợ nhóm 3 (nợ dưới tiêu chuẩn) bao gồm: (i) Nợ quá hạn từ 91 ngày đến 180 ngày; (ii) Nợ gia hạn nợ lần đầu; (iii) Nợ được miễn hoặc giảm lãi do khách hàng không đủ khả năng trả lãi đầy đủ theo hợp đồng tín dụng; (iv) Nợ thuộc một trong các trường hợp sau đây: 7 + Nợ của khách hàng hoặc bên bảo đảm là tổ chức, cá nhân thuộc đối tượng mà tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài không được cấp tín dụng theo quy định của pháp luật; + Nợ được bảo đảm bằng cổ phiếu của chính tổ chức tín dụng hoặc công ty con của tổ chức tín dụng hoặc tiền vay được sử dụng để góp vốn vào một tổ chức tín dụng khác trên cơ sở tổ chức tín dụng cho vay nhận tài sản bảo đảm bằng cổ phiếu của chính tổ chức tín dụng nhận vốn góp; + Nợ không có bảo đảm hoặc được cấp với điều kiện ưu đãi hoặc giá trị vượt quá 5% vốn tự có của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài khi cấp cho khách hàng thuộc đối tượng bị hạn chế cấp tín dụng theo quy định của pháp luật; + Nợ cấp cho các công ty con, công ty liên kết của tổ chức tín dụng hoặc doanh nghiệp mà tổ chức tín dụng nắm quyền kiểm soát có giá trị vượt các tỷ lệ giới hạn theo quy định của pháp luật; + Nợ có giá trị vượt quá các giới hạn cấp tín dụng, trừ trường hợp được phép vượt giới hạn, theo quy định của pháp luật; + Nợ vi phạm các quy định của pháp luật về cấp tín dụng, quản lý ngoại hối và các tỷ lệ bảo đảm an toàn đối với tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài; + Nợ vi phạm các quy định nội bộ về cấp tín dụng, quản lý tiền vay, chính sách dự phòng rủi ro của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài. (v) Nợ đang thu hồi theo kết luận thanh tra.

- Nhóm 4 (Nợ nghi ngờ) bao gồm: (i) Nợ quá hạn từ 181 ngày đến 360 ngày; (ii) Nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần đầu quá hạn dưới 90 ngày theo thời hạn trả nợ được cơ cấu lại lần đầu; (iii) Nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần thứ hai; (iv) Khoản nợ quy định tại điểm c (iv) khoản 1 Điều này quá hạn từ 30 ngày đến 60 ngày kể từ ngày có quyết định thu hồi; (v) Nợ phải thu hồi theo kết luận thanh tra nhưng đã quá thời hạn thu hồi đến 60 ngày mà vẫn chưa thu hồi được; (vi) Nợ được phân loại vào nhóm 4 theo quy định tại khoản 2 và khoản 3 Điều này. 8 - Nhóm 5 (Nợ có khả năng mất vốn) bao gồm: (i) Nợ quá hạn trên 360 ngày; (ii) Nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần đầu quá hạn từ 90 ngày trở lên theo thời hạn trả nợ được cơ cấu lại lần đầu; (iii) Nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần thứ hai quá hạn theo thời hạn trả nợ được cơ cấu lại lần thứ hai; (iv) Nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần thứ ba trở lên, kể cả chưa bị quá hạn hoặc đã quá hạn; (v) Khoản nợ quy định tại điểm c (iv) khoản 1 Điều này quá hạn trên 60 ngày kể từ ngày có quyết định thu hồi; (vi) Nợ phải thu hồi theo kết luận thanh tra nhưng đã quá thời hạn thu hồi trên 60 ngày mà vẫn chưa thu hồi được; (vii) Nợ của khách hàng là tổ chức tín dụng được NHNN công bố đặt vào tình trạng kiểm soát đặc biệt, chi nhánh ngân hàng nước ngoài bị phong tỏa vốn và tài sản; (viii) Nợ được phân loại vào nhóm 5 bao gồm các khoản nợ quá hạn từ 91 ngày trở lên; các khoản nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần đầu; các khoản nợ được miễn hoặc giảm lãi do khách hàng không đủ khả năng trả lãi đầy đủ theo hợp đồng tín dụng. Như vậy, nợ xấu theo quan điểm của NHNN Việt Nam cũng được xác định dựa trên hai yếu tố: (i): đã quá hạn trên 91 ngày hoặc (ii): khả năng trả nợ đáng lo ngại”. Tuy nhiên, việc các NHTM Việt Nam tiếp cận theo yếu tố nào là phụ thuộc vào khả năng và điều kiện tiến hành phân loại nợ theo Điều 10 hay Điều 11 của Theo Thông tư số 02/2013/TT-NHNN.3 Các chỉ tiêu đo lường nợ xấu Trong nghiên cứu của Nguyễn Đăng Dờn (2004), các chỉ tiêu đo lường nợ xấu như sau: 2.1 Tỷ lệ nợ xấu Nợ xấu Tỷ lệ nợ xấu * 100% = Tổng dư nợ cho vay Tỷ lệ nợ xấu cho biết chất lượng và rủi ro của danh mục cho vay của ngân hàng.

Tỷ lệ này cho biết trong 100 đồng cho vay ra nền kinh tế, thì có bao nhiều đồng nợ xấu xảy ra đối với ngân hàng. Khi tỷ lệ này gia tăng, ngân hàng có dấu hiệu gặp khó khăn trong hoạt động kinh doanh, nhất là trong hoạt động tín dụng và cũng như hoạt 9 động quản lý chất lượng các khoản cho vay. Ngược lại, tỷ lệ nợ xấu thấp cho thấy chất lượng tín dụng được cải thiện.2 Tỷ lệ nợ quá hạn Nợ quá hạn hiểu đơn giản là khách hàng không kịp trả nợ khi đến hạn tất toán. Tùy vào quá trình trả nợ mà khách hàng bị xếp vào các nhóm nợ khác nhau.

Nợ quá hạn là khoản nợ mà người đi vay (cá nhân/doanh nghiệp) khi đến hạn phải trả cho ngân hàng cả vốn và lãi nhưng cá nhân/doanh nghiệp không trả được vốn và/hoặc lãi đúng thời hạn, điều này gây nên tác dụng xấu đến hoạt động kinh doanh của ngân hàng cũng như hoạt động sản xuất kinh doanh của cá nhân/ doanh nghiệp vay vốn. Nợ quá hạn có tài sản đảm bảo (vay thế chấp): Là khoản nợ mà người đi vay thế chấp tài sản (nhà cửa, giấy tờ có giá…) nhưng chưa trả được nợ và gốc khi đến hạn.