Tác động của tăng trưởng tín dụng đến nợ xấu của các ngân hàng thương mại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu 0177 tác động của tăng trưởng tín dụng đến nợ xấu của các nhtm việt nam luận văn thạc sĩ tcnh lâm, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Lâm Tiểu Phụng
• Người hướng dẫn: TS. Hà Văn Dũng
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Tác động của tăng trưởng tín dụng đến nợ xấu của các ngân hàng thương mại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của tăng trưởng tín dụng đến nợ xấu

Tăng trưởng tín dụng là một yếu tố quan trọng trong hoạt động của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Nó không chỉ ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của ngân hàng mà còn tác động trực tiếp đến tình hình nợ xấu. Nợ xấu, hay còn gọi là các khoản vay không có khả năng thu hồi, đang trở thành một vấn đề nhức nhối trong hệ thống ngân hàng. Việc hiểu rõ mối quan hệ giữa tăng trưởng tín dụng và nợ xấu sẽ giúp các nhà quản lý ngân hàng đưa ra các quyết định hợp lý nhằm cải thiện hiệu quả kinh doanh.

1.1. Khái niệm và vai trò của tăng trưởng tín dụng

Tăng trưởng tín dụng được định nghĩa là sự gia tăng tổng số dư nợ cho vay của ngân hàng trong một khoảng thời gian nhất định. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy nền kinh tế, tạo ra việc làm và tăng trưởng GDP. Tuy nhiên, nếu tăng trưởng tín dụng diễn ra quá nhanh mà không có sự kiểm soát, nó có thể dẫn đến gia tăng nợ xấu.

1.2. Định nghĩa nợ xấu và các loại nợ xấu

Nợ xấu là các khoản nợ mà ngân hàng không thể thu hồi được, thường được phân loại thành ba nhóm: nợ dưới tiêu chuẩn, nợ nghi ngờ và nợ có khả năng mất vốn. Việc phân loại này giúp ngân hàng có cái nhìn rõ ràng hơn về tình hình tài chính và rủi ro tín dụng.

II. Vấn đề nợ xấu tại các ngân hàng thương mại Việt Nam

Nợ xấu đang là một trong những thách thức lớn nhất đối với các ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Tình hình nợ xấu không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động của ngân hàng mà còn tác động đến toàn bộ nền kinh tế. Việc xử lý nợ xấu là một nhiệm vụ cấp bách nhằm đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính.

2.1. Nguyên nhân dẫn đến nợ xấu gia tăng

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến gia tăng nợ xấu, bao gồm việc cho vay không thận trọng, thiếu thông tin về khách hàng, và tình hình kinh tế khó khăn. Những yếu tố này làm tăng rủi ro tín dụng và dẫn đến việc không thu hồi được nợ.

2.2. Tác động của nợ xấu đến hoạt động ngân hàng

Nợ xấu cao làm giảm khả năng cho vay của ngân hàng, ảnh hưởng đến lợi nhuận và khả năng thanh khoản. Điều này có thể dẫn đến việc ngân hàng phải tăng cường dự phòng rủi ro, từ đó làm giảm hiệu quả kinh doanh.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của tăng trưởng tín dụng đến nợ xấu

Để nghiên cứu mối quan hệ giữa tăng trưởng tín dụng và nợ xấu, các phương pháp định lượng được áp dụng. Phương pháp GMM (Generalized Method of Moments) là một trong những phương pháp phổ biến giúp phân tích dữ liệu và kiểm định giả thuyết.

3.1. Mô hình nghiên cứu và các biến số

Mô hình nghiên cứu được xây dựng dựa trên các biến số như tăng trưởng tín dụng, tỷ lệ nợ xấu và các yếu tố kinh tế vĩ mô khác. Việc xác định các biến này là rất quan trọng để có được kết quả chính xác.

3.2. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập từ các báo cáo tài chính của các ngân hàng thương mại trong khoảng thời gian từ năm 2009 đến 2019. Dữ liệu này sẽ được sử dụng để phân tích và kiểm định mối quan hệ giữa tăng trưởng tín dụng và nợ xấu.

IV. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối quan hệ ngược chiều giữa tăng trưởng tín dụng và nợ xấu. Khi tăng trưởng tín dụng cao, nợ xấu có xu hướng gia tăng, điều này cho thấy sự cần thiết phải kiểm soát tăng trưởng tín dụng một cách hợp lý.

4.1. Phân tích kết quả nghiên cứu

Kết quả cho thấy rằng tăng trưởng tín dụng có tác động tích cực đến hiệu quả kinh doanh của ngân hàng, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng nợ xấu. Điều này cho thấy cần có sự cân nhắc trong việc cho vay.

4.2. Hàm ý chính sách từ kết quả nghiên cứu

Các nhà hoạch định chính sách cần xem xét các biện pháp nhằm kiểm soát tăng trưởng tín dụng, đồng thời cải thiện quy trình thẩm định tín dụng để giảm thiểu rủi ro nợ xấu.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng tăng trưởng tín dụng có tác động đáng kể đến nợ xấu tại các ngân hàng thương mại Việt Nam. Việc kiểm soát tăng trưởng tín dụng là cần thiết để đảm bảo sự ổn định của hệ thống ngân hàng và nền kinh tế.

5.1. Tóm tắt các phát hiện chính

Tăng trưởng tín dụng và nợ xấu có mối quan hệ chặt chẽ. Cần có các biện pháp quản lý hiệu quả để giảm thiểu nợ xấu trong tương lai.

5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu có thể mở rộng để xem xét các yếu tố khác ảnh hưởng đến nợ xấu, như chính sách tín dụng và tình hình kinh tế vĩ mô.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu tổng quan về nghiên cứu 4 Chương 2: Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu Chương 3: Phương pháp nghiên cứu. Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách. 5 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ NỢ XẤU VÀ TĂNG TRƯỞNG TÍN DỤNG 2.1 Cơ sở lý thuyết về nợ xấu 2.1 Khái niệm dư nợ cấp tín dụng Dư nợ cấp tín dụng bao gồm tổng số dư nợ cho vay, chiết khấu, tái chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, tổng mức mua, đầu tư trái phiếu doanh nghiệp, các nghiệp vụ cấp tín dụng khác theo quy định của Ngân hàng Nhà nước (bao gồm cả dư nợ cấp tín dụng từ nguồn vốn của pháp nhân khác mà tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài chịu rủi ro theo quy định của pháp luật); hạn mức cho vay chưa giải ngân, hạn mức thẻ tín dụng, số dư bảo lãnh ngân hàng, cam kết phát hành dưới hình thức thư tín dụng chứng từ (sau khi trừ đi số tiền ký quỹ của thư tín dụng) và số dư các khoản ủy thác cho tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài khác cấp tín dụng (Ngân hàng nhà nước, 2019).

Dư nợ cho vay của khách hàng là tổng số tiền ngân hàng đã cho khách hàng vay tại một thời điểm nhất định. Đây là số tiền ngân hàng cần phải thu hồi từ khách hàng để bảo toàn nguồn vốn của mình. Ngoài ra theo Thông tư Số: 13/2010/TT-NHNN, do NHNN ban hành ngày 20 tháng 05 năm 2010, “Dư nợ cho vay của tổ chức tín dụng bao gồm dư nợ cho vay theo hợp đồng tín dụng; số dư nợ tổ chức tín dụng ủy thác cho tổ chức tín dụng khác cho vay; số dư các khoản tổ chức tín dụng đã trả thay do thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh đối với khách hàng”.2 Khái niệm nợ xấu Khái niệm nợ xấu của Tổ chức tiền tệ thế giới (IMF): về cơ bản một khoản nợ được xem là nợ xấu khi quá hạn trả lãi và/hoặc gốc trên 90 ngày, hoặc các khoản lãi chưa trả từ 90 ngày trở lên đã được nhập gốc, tái cấp vốn hoặc chậm trả theo thỏa thuận, hoặc các khoản phải thanh toán đã quá hạn dưới 90 ngày nhưng có lý do chắc chắn để nghi ngờ về khả năng khoản vay sẽ được thanh toán đầy đủ. Về cơ bản, nợ xấu theo quan điểm của IMF được định nghĩa dựa trên hai yếu tố: (i): quá hạn trên 90 ngày, hoặc (ii): khả năng trả nợ bị nghi ngờ.

Với quan điểm này, nợ xấu được tiếp 6 cận dựa trên thời gian quá hạn trả nợ và khả năng trả nợ của khách hàng. Khả năng trả nợ ở đây có thể là khách hàng hoàn toàn không trả được nợ, hoặc việc trả nợ của khách hàng là không đầy đủ. Theo quan điểm ngân hàng trung ương Châu Âu (European Central Bank – ECB): Những khoản nợ không thể thu hồi được là những khoản nợ đã hiết hiệu lực hoặc những khoản nợ không có căn cứ để đòi bồi thường từ nợ đã chấm dứt hoạt động kinh doanh, thanh lý tài sản, hoặc kinh doanh thua lỗ và tài sản không còn đủ để trả nợ. Khoản cho vay có thể không được thanh toán đầy đủ cho ngân hàng: những khoản nợ không có tài sản thế chấp hoặc tài sản thế chấp không đủ trả nợ; là những khoản nợ khách hàng vay đồng ý trả nợ nhưng giá trị tài sản không đủ để trang trải cho toàn bộ khoản nợ hoặc tài sản thế chấp ở ngân hàng không được chấp nhận về mặt pháp lý dẫn đến người mắc nợ không có khả năng trả nợ đầy đủ; những khoản nợ mà toàn án tuyên bố khách hàng vay phá sản nhưng phần bồi hoàn ít hơn dư nợ.

Tại Việt Nam, theo quan điểm của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (SBV), khái niệm nợ xấu được đề cập trong Điều 10, điều 11, Thông tư số 02/2013/ TT- NHNN ngày 21/1/2013 của NHNN Việt Nam (sau đây gọi là Thông tư 02) quy định việc phân loại tài sản có, mức trích, phương pháp trích lập dự phòng rủi ro và việc sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro trong hoạt động của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài (từ đây gọi tắt là Thông tư 02). Cụ thể: - “Nợ xấu” là các khoản nợ thuộc các nhóm 3, 4 và 5 bao gồm nợ dưới tiêu chuẩn, nợ nghi ngờ, nợ có khả năng mất vốn qui định tại Điều 10 của Thông tư 02. Tại Điều 10, các tổ chức tín dụng được yêu cầu phân loại nợ theo phương pháp định lượng, trong đó các khoản nợ xấu nhóm 3, nhóm 4, và nhóm 5 là các khoản nợ xấu: - Nợ nhóm 3 (nợ dưới tiêu chuẩn) bao gồm: (i) Nợ quá hạn từ 91 ngày đến 180 ngày; (ii) Nợ gia hạn nợ lần đầu; (iii) Nợ được miễn hoặc giảm lãi do khách hàng không đủ khả năng trả lãi đầy đủ theo hợp đồng tín dụng; (iv) Nợ thuộc một trong các trường hợp sau đây: 7 + Nợ của khách hàng hoặc bên bảo đảm là tổ chức, cá nhân thuộc đối tượng mà tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài không được cấp tín dụng theo quy định của pháp luật; + Nợ được bảo đảm bằng cổ phiếu của chính tổ chức tín dụng hoặc công ty con của tổ chức tín dụng hoặc tiền vay được sử dụng để góp vốn vào một tổ chức tín dụng khác trên cơ sở tổ chức tín dụng cho vay nhận tài sản bảo đảm bằng cổ phiếu của chính tổ chức tín dụng nhận vốn góp; + Nợ không có bảo đảm hoặc được cấp với điều kiện ưu đãi hoặc giá trị vượt quá 5% vốn tự có của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài khi cấp cho khách hàng thuộc đối tượng bị hạn chế cấp tín dụng theo quy định của pháp luật; + Nợ cấp cho các công ty con, công ty liên kết của tổ chức tín dụng hoặc doanh nghiệp mà tổ chức tín dụng nắm quyền kiểm soát có giá trị vượt các tỷ lệ giới hạn theo quy định của pháp luật; + Nợ có giá trị vượt quá các giới hạn cấp tín dụng, trừ trường hợp được phép vượt giới hạn, theo quy định của pháp luật; + Nợ vi phạm các quy định của pháp luật về cấp tín dụng, quản lý ngoại hối và các tỷ lệ bảo đảm an toàn đối với tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài; + Nợ vi phạm các quy định nội bộ về cấp tín dụng, quản lý tiền vay, chính sách dự phòng rủi ro của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài. (v) Nợ đang thu hồi theo kết luận thanh tra.

- Nhóm 4 (Nợ nghi ngờ) bao gồm: (i) Nợ quá hạn từ 181 ngày đến 360 ngày; (ii) Nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần đầu quá hạn dưới 90 ngày theo thời hạn trả nợ được cơ cấu lại lần đầu; (iii) Nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần thứ hai; (iv) Khoản nợ quy định tại điểm c (iv) khoản 1 Điều này quá hạn từ 30 ngày đến 60 ngày kể từ ngày có quyết định thu hồi; (v) Nợ phải thu hồi theo kết luận thanh tra nhưng đã quá thời hạn thu hồi đến 60 ngày mà vẫn chưa thu hồi được; (vi) Nợ được phân loại vào nhóm 4 theo quy định tại khoản 2 và khoản 3 Điều này. 8 - Nhóm 5 (Nợ có khả năng mất vốn) bao gồm: (i) Nợ quá hạn trên 360 ngày; (ii) Nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần đầu quá hạn từ 90 ngày trở lên theo thời hạn trả nợ được cơ cấu lại lần đầu; (iii) Nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần thứ hai quá hạn theo thời hạn trả nợ được cơ cấu lại lần thứ hai; (iv) Nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần thứ ba trở lên, kể cả chưa bị quá hạn hoặc đã quá hạn; (v) Khoản nợ quy định tại điểm c (iv) khoản 1 Điều này quá hạn trên 60 ngày kể từ ngày có quyết định thu hồi; (vi) Nợ phải thu hồi theo kết luận thanh tra nhưng đã quá thời hạn thu hồi trên 60 ngày mà vẫn chưa thu hồi được; (vii) Nợ của khách hàng là tổ chức tín dụng được NHNN công bố đặt vào tình trạng kiểm soát đặc biệt, chi nhánh ngân hàng nước ngoài bị phong tỏa vốn và tài sản; (viii) Nợ được phân loại vào nhóm 5 bao gồm các khoản nợ quá hạn từ 91 ngày trở lên; các khoản nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần đầu; các khoản nợ được miễn hoặc giảm lãi do khách hàng không đủ khả năng trả lãi đầy đủ theo hợp đồng tín dụng. Như vậy, nợ xấu theo quan điểm của NHNN Việt Nam cũng được xác định dựa trên hai yếu tố: (i): đã quá hạn trên 91 ngày hoặc (ii): khả năng trả nợ đáng lo ngại”. Tuy nhiên, việc các NHTM Việt Nam tiếp cận theo yếu tố nào là phụ thuộc vào khả năng và điều kiện tiến hành phân loại nợ theo Điều 10 hay Điều 11 của Theo Thông tư số 02/2013/TT-NHNN.3 Các chỉ tiêu đo lường nợ xấu Trong nghiên cứu của Nguyễn Đăng Dờn (2004), các chỉ tiêu đo lường nợ xấu như sau: 2.1 Tỷ lệ nợ xấu Nợ xấu Tỷ lệ nợ xấu * 100% = Tổng dư nợ cho vay Tỷ lệ nợ xấu cho biết chất lượng và rủi ro của danh mục cho vay của ngân hàng.

Tỷ lệ này cho biết trong 100 đồng cho vay ra nền kinh tế, thì có bao nhiều đồng nợ xấu xảy ra đối với ngân hàng. Khi tỷ lệ này gia tăng, ngân hàng có dấu hiệu gặp khó khăn trong hoạt động kinh doanh, nhất là trong hoạt động tín dụng và cũng như hoạt 9 động quản lý chất lượng các khoản cho vay. Ngược lại, tỷ lệ nợ xấu thấp cho thấy chất lượng tín dụng được cải thiện.2 Tỷ lệ nợ quá hạn Nợ quá hạn hiểu đơn giản là khách hàng không kịp trả nợ khi đến hạn tất toán. Tùy vào quá trình trả nợ mà khách hàng bị xếp vào các nhóm nợ khác nhau.

Nợ quá hạn là khoản nợ mà người đi vay (cá nhân/doanh nghiệp) khi đến hạn phải trả cho ngân hàng cả vốn và lãi nhưng cá nhân/doanh nghiệp không trả được vốn và/hoặc lãi đúng thời hạn, điều này gây nên tác dụng xấu đến hoạt động kinh doanh của ngân hàng cũng như hoạt động sản xuất kinh doanh của cá nhân/ doanh nghiệp vay vốn. Nợ quá hạn có tài sản đảm bảo (vay thế chấp): Là khoản nợ mà người đi vay thế chấp tài sản (nhà cửa, giấy tờ có giá…) nhưng chưa trả được nợ và gốc khi đến hạn.