Các Nhân Tố Tác Động Đến Nợ Xấu Tại Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Tài liệu nghiên cứu Các nhân tố tác động đến nợ xấu của ngân hàng thương mại việt nam, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về kinh tế.

• Tác giả: Phạm Ngọc Quốc
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hoàng Vĩnh Lộc
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Các Nhân Tố Tác Động Đến Nợ Xấu Tại Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Nợ Xấu Tại Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Nợ xấu tại các ngân hàng thương mại Việt Nam đã trở thành một vấn đề nghiêm trọng trong những năm gần đây. Tình hình nợ xấu không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động của ngân hàng mà còn tác động đến sự ổn định của nền kinh tế. Việc hiểu rõ các nhân tố ảnh hưởng đến nợ xấu là rất cần thiết để có những giải pháp hiệu quả.

1.1. Khái Niệm Nợ Xấu Và Tình Hình Tại Việt Nam

Nợ xấu được định nghĩa là các khoản vay không thu hồi được, thường là quá hạn trên 90 ngày. Tại Việt Nam, tỷ lệ nợ xấu đã tăng lên đáng kể, đặc biệt trong bối cảnh dịch Covid-19.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Việc Nghiên Cứu Nợ Xấu

Nghiên cứu nợ xấu giúp các ngân hàng nhận diện và quản lý rủi ro tốt hơn, từ đó cải thiện hiệu quả hoạt động và bảo vệ lợi ích của người gửi tiền.

II. Các Nhân Tố Chính Gây Ra Nợ Xấu Tại Ngân Hàng Thương Mại

Nợ xấu tại ngân hàng thương mại Việt Nam chịu ảnh hưởng từ nhiều nhân tố khác nhau, bao gồm cả yếu tố nội tại và yếu tố vĩ mô. Việc phân tích các nhân tố này giúp xác định nguyên nhân gốc rễ của vấn đề.

2.1. Nhân Tố Nội Tại Quy Mô Ngân Hàng Và Dự Phòng Rủi Ro

Quy mô ngân hàng và tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng có tác động lớn đến khả năng quản lý nợ xấu. Ngân hàng lớn thường có khả năng phân tán rủi ro tốt hơn.

2.2. Nhân Tố Vĩ Mô Tăng Trưởng Kinh Tế Và Lạm Phát

Tăng trưởng kinh tế chậm lại và tỷ lệ lạm phát cao có thể làm giảm khả năng trả nợ của doanh nghiệp và cá nhân, dẫn đến gia tăng nợ xấu.

III. Phương Pháp Giải Quyết Nợ Xấu Tại Ngân Hàng Thương Mại

Để giảm thiểu nợ xấu, các ngân hàng thương mại cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Những giải pháp này không chỉ giúp cải thiện tình hình nợ xấu mà còn nâng cao hiệu quả hoạt động của ngân hàng.

3.1. Tăng Cường Quản Lý Rủi Ro Tín Dụng

Quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả giúp ngân hàng phát hiện sớm các khoản vay có nguy cơ trở thành nợ xấu, từ đó có biện pháp xử lý kịp thời.

3.2. Cải Thiện Chính Sách Tín Dụng

Chính sách tín dụng cần được điều chỉnh linh hoạt để phù hợp với tình hình kinh tế và nhu cầu của khách hàng, nhằm giảm thiểu rủi ro nợ xấu.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về Nợ Xấu

Kết quả nghiên cứu cho thấy các nhân tố như quy mô ngân hàng và tỷ lệ dự phòng rủi ro có ảnh hưởng tích cực đến việc giảm nợ xấu. Các ngân hàng cần áp dụng những kết quả này vào thực tiễn.

4.1. Phân Tích Dữ Liệu Thống Kê Về Nợ Xấu

Dữ liệu thống kê cho thấy tỷ lệ nợ xấu có xu hướng tăng trong giai đoạn 2012-2020, đặc biệt là trong bối cảnh kinh tế khó khăn.

4.2. Đánh Giá Hiệu Quả Các Giải Pháp Đã Áp Dụng

Các giải pháp đã được áp dụng cần được đánh giá thường xuyên để đảm bảo tính hiệu quả và kịp thời điều chỉnh khi cần thiết.

V. Kết Luận Và Hướng Đi Tương Lai Đối Với Nợ Xấu

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy việc quản lý nợ xấu là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Các ngân hàng thương mại cần có những chiến lược dài hạn để giảm thiểu nợ xấu.

5.1. Đề Xuất Chính Sách Để Giảm Nợ Xấu

Chính sách cần tập trung vào việc cải thiện quy trình cho vay và tăng cường quản lý rủi ro tín dụng.

5.2. Tương Lai Của Nợ Xấu Tại Ngân Hàng Thương Mại

Tương lai của nợ xấu tại ngân hàng thương mại phụ thuộc vào khả năng ứng phó với các biến động kinh tế và sự thay đổi trong chính sách tín dụng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2012 – 2020, các ngân hàng thương mại (NHTM) Việt Nam đã trải qua nhiều biến động về chất lượng tín dụng, đặc biệt là vấn đề nợ xấu. Tỷ lệ nợ xấu nội bảng của toàn hệ thống ngân hàng năm 2019 đạt 1,89%, hoàn thành mục tiêu dưới 2% do Chính phủ đề ra, tuy nhiên sang năm 2020, tỷ lệ này đã tăng trên 2% do tác động tiêu cực của đại dịch Covid-19, với tổng nợ xấu tăng khoảng 30% sau chín tháng đầu năm. Nợ xấu không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động của các NHTM mà còn tác động tiêu cực đến sự ổn định và phát triển của nền kinh tế. Do đó, việc nghiên cứu các nhân tố tác động đến nợ xấu là cấp thiết nhằm đề xuất các giải pháp kiểm soát và hạn chế tỷ lệ nợ xấu, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng và ổn định kinh tế vĩ mô.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc xác định các nhân tố nội tại của ngân hàng như quy mô ngân hàng, dự phòng rủi ro tín dụng, tốc độ tăng trưởng tín dụng, tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) và các nhân tố kinh tế vĩ mô như tốc độ tăng trưởng GDP, tỷ lệ lạm phát ảnh hưởng đến nợ xấu tại các NHTM Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 22 NHTM tiêu biểu trong giai đoạn 2012 – 2020, sử dụng số liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính đã kiểm toán. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý ngân hàng và cơ quan hoạch định chính sách nhằm kiểm soát rủi ro tín dụng, nâng cao chất lượng tín dụng và đảm bảo sự phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết chính: Lý thuyết thông tin bất cân xứng và Lý thuyết chu kỳ kinh doanh. Lý thuyết thông tin bất cân xứng giải thích nguyên nhân phát sinh nợ xấu do sự không cân bằng thông tin giữa ngân hàng và khách hàng vay, dẫn đến rủi ro ngược và rủi ro đạo đức trong hoạt động cho vay. Lý thuyết chu kỳ kinh doanh cho thấy sự biến động của nền kinh tế, đặc biệt là tốc độ tăng trưởng GDP, ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của khách hàng, từ đó tác động đến tỷ lệ nợ xấu.

Mô hình nghiên cứu bao gồm các biến chính:

• Nợ xấu (NPL): Tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ cho vay, phản ánh chất lượng tín dụng.
• Quy mô ngân hàng (SIZE): Tổng tài sản của ngân hàng, thể hiện khả năng đa dạng hóa và quản lý rủi ro.
• Tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE): Đo lường hiệu quả sử dụng vốn và khả năng sinh lời.
• Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (LLR): Phản ánh mức độ chuẩn bị cho các khoản tổn thất tín dụng.
• Tốc độ tăng trưởng tín dụng (GROW): Tốc độ tăng dư nợ tín dụng hàng năm, liên quan đến chính sách cho vay.
• Tăng trưởng GDP (GDP): Tốc độ tăng trưởng kinh tế vĩ mô, ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của khách hàng.
• Tỷ lệ lạm phát (INF): Mức độ biến động giá cả, tác động đến chi phí và thu nhập của khách hàng vay.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu bảng (panel data) thu thập từ 22 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2012 – 2020. Số liệu được lấy từ báo cáo tài chính đã kiểm toán của các ngân hàng, bao gồm bảng cân đối kế toán và báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh. Phần mềm STATA 14.0 được sử dụng để xử lý và phân tích dữ liệu.

Phương pháp phân tích bao gồm ba mô hình hồi quy: Pooled OLS, mô hình tác động cố định (FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM). Các kiểm định F-test, Breusch-Pagan và Hausman được áp dụng để lựa chọn mô hình phù hợp nhất. Kiểm định đa cộng tuyến (VIF), tự tương quan (Durbin-Watson) và phương sai thay đổi (Breusch-Pagan) được thực hiện để đảm bảo tính chính xác của mô hình. Trong trường hợp phát hiện hiện tượng tự tương quan hoặc phương sai thay đổi, phương pháp FGLS được sử dụng để khắc phục.

Quy trình nghiên cứu gồm các bước: xác định vấn đề, tổng quan lý thuyết, xây dựng mô hình và giả thuyết, thu thập và xử lý số liệu, phân tích hồi quy, kiểm định mô hình và thảo luận kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô ngân hàng (SIZE) có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến tỷ lệ nợ xấu. Ngân hàng có quy mô lớn hơn có xu hướng có tỷ lệ nợ xấu cao hơn, phù hợp với giả thuyết "quá lớn để phá sản".
2. Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (LLR) cũng có ảnh hưởng tích cực đến nợ xấu, cho thấy các ngân hàng trích lập dự phòng cao thường đi kèm với tỷ lệ nợ xấu cao hơn, phản ánh sự chuẩn bị cho rủi ro tín dụng.
3. Tốc độ tăng trưởng tín dụng (GROW) có mối quan hệ cùng chiều với nợ xấu, khi tăng trưởng tín dụng cao dẫn đến nợ xấu tăng do nới lỏng tiêu chuẩn cho vay.
4. Tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) có tác động tiêu cực đến nợ xấu, nghĩa là ngân hàng có lợi nhuận cao thường kiểm soát tốt rủi ro tín dụng và giảm tỷ lệ nợ xấu.
5. Tăng trưởng GDP (GDP) có tác động ngược chiều và có ý nghĩa thống kê, khi nền kinh tế tăng trưởng tốt giúp giảm tỷ lệ nợ xấu.
6. Tỷ lệ lạm phát (INF) không có ý nghĩa thống kê rõ ràng trong mô hình, cho thấy tác động của lạm phát đến nợ xấu tại các NHTM Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu là không đáng kể.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy quy mô ngân hàng lớn có thể tạo điều kiện cho việc đa dạng hóa danh mục cho vay nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro do các ngân hàng có thể chấp nhận rủi ro cao hơn với kỳ vọng được bảo vệ bởi Chính phủ. Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng phản ánh sự nhận thức và chuẩn bị của ngân hàng đối với rủi ro tín dụng, tỷ lệ dự phòng cao đi kèm với nợ xấu cao cho thấy ngân hàng chủ động trích lập dự phòng để bù đắp tổn thất tiềm ẩn.

Tốc độ tăng trưởng tín dụng cao thường đi kèm với việc nới lỏng tiêu chuẩn cho vay, làm gia tăng rủi ro tín dụng và tỷ lệ nợ xấu. Ngược lại, ROE cao thể hiện hiệu quả quản lý và khả năng sinh lời tốt, giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro tín dụng. Tăng trưởng GDP có vai trò quan trọng trong việc cải thiện khả năng trả nợ của khách hàng, từ đó giảm tỷ lệ nợ xấu.

Mặc dù lạm phát có thể ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của khách hàng, nhưng trong bối cảnh Việt Nam giai đoạn 2012 – 2020, tác động này không rõ ràng và không có ý nghĩa thống kê, có thể do chính sách tiền tệ và các biện pháp kiểm soát lạm phát hiệu quả.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện xu hướng tỷ lệ nợ xấu, tốc độ tăng trưởng tín dụng và ROE qua các năm, cũng như bảng hệ số hồi quy chi tiết các biến độc lập và mức ý nghĩa thống kê.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý quy mô và chất lượng tín dụng: Các NHTM cần kiểm soát chặt chẽ quy mô cho vay, đặc biệt là các khoản vay có rủi ro cao, nhằm hạn chế sự gia tăng nợ xấu. Mục tiêu giảm tỷ lệ nợ xấu dưới 2% trong vòng 3 năm tới, do Ban lãnh đạo ngân hàng và bộ phận quản lý rủi ro thực hiện.
2. Nâng cao hiệu quả trích lập dự phòng rủi ro tín dụng: Ngân hàng cần xây dựng chính sách trích lập dự phòng phù hợp với mức độ rủi ro thực tế, đảm bảo khả năng bù đắp tổn thất khi nợ xấu phát sinh. Thực hiện hàng năm, do phòng tài chính và kiểm soát nội bộ chịu trách nhiệm.
3. Kiểm soát tốc độ tăng trưởng tín dụng hợp lý: Ngân hàng nên thiết lập giới hạn tăng trưởng tín dụng phù hợp với năng lực quản lý và điều kiện thị trường, tránh chạy đua tăng trưởng nóng gây rủi ro nợ xấu. Mục tiêu kiểm soát tăng trưởng tín dụng dưới 15% mỗi năm, do Ban tín dụng và Ban điều hành thực hiện.
4. Tăng cường năng lực quản lý và nâng cao ROE: Đẩy mạnh cải tiến quy trình thẩm định, giám sát khách hàng và quản lý rủi ro để nâng cao hiệu quả hoạt động và lợi nhuận, từ đó giảm thiểu rủi ro tín dụng. Thực hiện liên tục, do Ban điều hành và phòng quản lý rủi ro chịu trách nhiệm.
5. Phối hợp với cơ quan quản lý vĩ mô: Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan liên quan cần duy trì chính sách tiền tệ ổn định, kiểm soát lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế bền vững để tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động tín dụng lành mạnh. Chính sách được rà soát hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý ngân hàng thương mại: Giúp hiểu rõ các nhân tố ảnh hưởng đến nợ xấu, từ đó xây dựng chiến lược quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả, nâng cao chất lượng tín dụng và lợi nhuận.
2. Cơ quan hoạch định chính sách và Ngân hàng Nhà nước: Cung cấp cơ sở khoa học để thiết kế các chính sách tiền tệ, tín dụng và giám sát ngân hàng nhằm ổn định hệ thống tài chính và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
3. Các nhà nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng: Là tài liệu tham khảo quan trọng về lý thuyết, mô hình và phương pháp nghiên cứu liên quan đến nợ xấu và rủi ro tín dụng trong ngân hàng.
4. Các nhà đầu tư và chuyên gia phân tích tài chính: Hỗ trợ đánh giá chất lượng tài sản và rủi ro tín dụng của các ngân hàng thương mại Việt Nam, từ đó đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn.

Câu hỏi thường gặp

1. Nợ xấu được định nghĩa như thế nào trong nghiên cứu này?
   Nợ xấu là các khoản vay quá hạn trên 90 ngày hoặc có dấu hiệu nghi ngờ khả năng trả nợ, được phân loại theo nhóm 3, 4 và 5 theo quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

2. Những nhân tố nào có ảnh hưởng mạnh nhất đến nợ xấu tại các NHTM Việt Nam?
   Quy mô ngân hàng, tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng và tốc độ tăng trưởng tín dụng có tác động tích cực đến nợ xấu, trong khi ROE và tăng trưởng GDP có tác động ngược chiều, giúp giảm nợ xấu.

3. Tại sao tỷ lệ lạm phát không có ý nghĩa thống kê trong mô hình?
   Có thể do chính sách tiền tệ và kiểm soát lạm phát hiệu quả trong giai đoạn nghiên cứu, làm giảm tác động trực tiếp của lạm phát đến khả năng trả nợ của khách hàng.

4. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng để phân tích dữ liệu?
   Nghiên cứu sử dụng phương pháp hồi quy dữ liệu bảng (panel data) với các mô hình Pooled OLS, FEM và REM, cùng các kiểm định thống kê để lựa chọn mô hình phù hợp.

5. Làm thế nào các ngân hàng có thể áp dụng kết quả nghiên cứu để giảm nợ xấu?
   Ngân hàng cần kiểm soát quy mô và tốc độ tăng trưởng tín dụng, nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro và trích lập dự phòng phù hợp, đồng thời phối hợp với chính sách vĩ mô để duy trì sự ổn định tài chính.

Kết luận

• Nghiên cứu xác định các nhân tố nội tại và vĩ mô ảnh hưởng đến tỷ lệ nợ xấu tại các NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2012 – 2020.
• Quy mô ngân hàng, dự phòng rủi ro tín dụng và tốc độ tăng trưởng tín dụng có tác động tích cực đến nợ xấu, trong khi ROE và tăng trưởng GDP có tác động ngược chiều.
• Tỷ lệ lạm phát không có ý nghĩa thống kê rõ ràng trong bối cảnh nghiên cứu.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các giải pháp quản lý rủi ro tín dụng và chính sách vĩ mô nhằm hạn chế nợ xấu.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các khuyến nghị chính sách và nghiên cứu mở rộng về tác động của các nhân tố khác đến nợ xấu trong các điều kiện kinh tế thay đổi.

Để nâng cao hiệu quả quản lý nợ xấu, các nhà quản lý ngân hàng và cơ quan chức năng cần phối hợp chặt chẽ, áp dụng các giải pháp đề xuất và tiếp tục theo dõi, đánh giá tình hình nợ xấu trong các giai đoạn tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 tác giả đã tiến hành trình bày lý do chọn đề tài, từ đó, xác định mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu. Để giải quyết được mục tiêu và trả lời được các câu hỏi nghiên cứu thì tác giả đã trình bày phương pháp và phạm vi nghiên cứu. Đồng thời, nêu ra đóng góp của đề tài này và kết cấu của luận văn. 7 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 2.

NỢ XẤU VÀ LÝ THUYẾT VỀ NGUYÊN NHÂN GÂY RA NỢ XẤU 2. Khái niệm nợ xấu Có rất nhiều góc nhìn và quan điểm khác nhau về khái niệm nợ xấu nó tùy thuộc vào cách tiếp cận cũng như quan điểm của những người nghiên cứu. Thuật ngữ “nợ xấu” trong tiếng Anh ngoài từ “Non –performing loan” có thể được thay thế bằng các thuật ngữ khác như “Bad debt” hay “Doubtful debt” (Fofack, 2005). Nợ xấu chỉ các khoản vay quá hạn trên 90 ngày không thu hồi được gốc và lãi (Rose, 2009; Miskin, 2010).

Nhìn chung, khái niệm nợ xấu không hoàn toàn đồng nhất ở các quốc gia khác nhau. Sau đây là một số khái niệm về nợ xấu được tham khảo phổ biến như sau: Theo AEG (2014), “Về cơ bản một khoản nợ được coi là nợ xấu khi quá hạn trả lãi và/hoặc gốc trên 90 ngày; hoặc các khoản lãi suất chưa trả từ 90 ngày trở lên đã được nhập gốc, tái cấp vốn hoặc chậm trả theo thoả thuận; hoặc các khoản phải thanh toán đã thanh toán dưới 90 ngày nhưng có những lý do để nghi ngờ rằng các khoản thanh toán sẽ được thực hiện đầy đủ”. Cùng quan điểm với AEG, nhận định của Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF-International Monetary Fund) được đưa ra như sau: “Một khoản cho vay được coi là không sinh lời (nợ xấu) khi tiền thanh toán lãi và/hoặc tiền gốc đã quá hạn 90 ngày trở lên, hoặc các khoản thanh toán lãi đến 90 ngày hoặc hơn đã được tái cơ cấu hay gia hạn nợ, hoặc các khoản thanh toán dưới 90 ngày nhưng có các nguyên nhân nghi ngờ việc trả nợ sẽ không được thực hiện đầy đủ” (IMF's Complication Guide on Financial Soundness Indicators, 2004). Nói cách khác, để các định nợ xấu liên quan đến 2 nhân tố: (i) Quá hạn trên 90 ngày và (ii) Nghi ngờ khả năng trả nợ.

Trong khi đó, định nghĩa về nợ xấu vẫn chưa được Ủy ban Basel về Giám sát ngân hàng (BCBS) xác định một cách cụ thể. Ủy ban Basel xác định khoản nợ bị coi là không có khả năng hoàn trả khi một trong hai điều kiện sau xảy ra: (i) ngân hàng thấy người vay không có khả năng trả nợ đầy đủ khi ngân hàng chưa thực hiện bất cứ động thái gì để thu hồi nợ ví dụ như xử lý tài sản đảm bảo; (ii) người 8 vay đã quá hạn trả nợ quá 90 ngày. Và BCBS đặc biệt nhấn mạnh đến khái niệm “mất mát có thể xảy ra trong tương lai” (expected loss) khi đánh giá một khoản vay. Tại Việt Nam, nợ xấu được hiểu là những khoản nợ đang tồn tại trên danh mục tín dụng của ngân hàng có chất lượng dưới chuẩn (under standard) trong hệ thống phân hạng nợ của ngân hàng.

Định nghĩa nợ xấu theo tiêu chuẩn của Việt Nam được NHNN quy định tại Thông tư số 11/2021/TT-NHNN ban hành ngày 30/7/2021 của Ngân hàng Nhà nước thì nợ xấu là nợ thuộc các nhóm 3 (nợ dưới tiêu chuẩn), nhóm 4 (nợ nghi ngờ) và nhóm 5 (nợ có khả năng mất vốn). Trong đó, tiêu chí đánh giá nợ xấu được quy định trong Thông tư này cũng chủ yếu dựa vào thời gian quá hạn trả nợ trên 90 ngày và khả năng trả nợ của khách hàng. Tỷ lệ nợ xấu/tỷ lệ nợ quá hạn trên 90 ngày = dư nợ quá hạn trên 90 ngày/tổng dư nợ cho vay*100%. Tóm lại, theo các khái niệm trên thì nợ xấu được xác định theo 2 nhân tố chính: (i) nợ quá thời hạn thanh toán cả gốc, lãi từ 90 ngày trở lên và (ii) sự nghi ngờ về khả năng trả nợ của người đi vay.

Bài viết cũng sử dụng tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ trong các báo cáo chính thức theo tiêu chuẩn kế toán Việt Nam của các NHTM trong việc thực hiện nghiên cứu định lượng. Phân loại nợ xấu Phân loại nợ là việc phân chia các khoản nợ trong danh mục cho vay của TCTD vào các nhóm khác nhau tương ứng với mức độ rủi ro của khoản nợ đó đối với TCTD. Hiện nay việc phân loại nợ vẫn chưa có tiêu chuẩn kế toán quốc tế thống nhất (Laurin và cộng sự,2002). Việc tiếp cận phân loại nợ được chịu trách nhiệm bởi người quản lý hoặc chỉ là vấn đề báo cáo giám sát.

Dựa trên các tiêu chí về mức độ rủi ro và điểm tương đồng các khoản vay, ngân hàng tiến hành xem xét và đánh giá các khoản vay để sắp xếp vào những nhóm tương ứng. Phân loại nợ cần được thực hiện thường xuyên và liên tục vì việc này có thể giúp cho ngân hàng kiểm soát chất lượng danh mục cho vay và trong trường hợp xấu nhất sẽ có biện pháp ngăn ngừa xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh trong chất lượng tín dụng 9 của các danh mục cho vay giúp cho quá trình hoạt động kinh doanh của ngân hàng được diễn ra ổn định. Trong các nước G10 gồm Bỉ, Canada, Pháp, Ý, Nhật, Hà Lan, Anh, Mỹ, Đức, Thụy Điển và Thụy Sĩ, Mỹ và bao gồm cả Đức đã sử dụng cách tiếp cận phân loại nợ rõ ràng. Ở một số quốc gia không có cơ chế quản lý chi tiết, các nhà quản lý ngân hàng thường có trách nhiệm phát triển các quy định và quy trình phân loại nợ nội bộ.

Theo quy định của NHNN Việt Nam, nợ của các TCTD được chia thành 5 nhóm theo chất lượng như sau: Nhóm 1 - Nợ đủ tiêu chuẩn là các khoản nợ được tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài đánh giá là có khả năng thu hồi đầy đủ cả nợ gốc và lãi đúng hạn. Các cam kết ngoại bảng được tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài đánh giá là khách hàng có khả năng thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo cam kết. Nhóm 2 - Nợ cần chú ý là các khoản nợ được tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài đánh giá là có khả năng thu hồi đầy đủ cả nợ gốc và lãi nhưng có dấu hiệu khách hàng suy giảm khả năng trả nợ. Các cam kết ngoại bảng được tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài đánh giá là khách hàng có khả năng thực hiện nghĩa vụ theo cam kết nhưng có dấu hiệu suy giảm khả năng thực hiện cam kết.

Nhóm 3 -Nợ dưới tiêu chuẩn. Là nợ có khả năng tổn thất một phần gốc và lãi, gốc và/hoặc lãi đã quá hạn trên 90 ngày, hoặc tài sản đảm bảo của khoản nợ đó bị giảm giá trị dẫn đến mất mát nếu không có biện pháp xử lý kịp thời. Nhóm 4 - Nợ nghi ngờ. Là nợ có khả năng tổn thất cao được xác định là không thể thu hồi được gốc và/hoặc lãi đã quá hạn trên 180 ngày.

Nhóm 5 - Nợ không có khả năng thu hồi. Các khoản nợ được cho là mất vốn khi gốc và/hoặc lãi đã quá hạn trên 1 năm. Trong đó, các khoản nợ xấu bao gồm nợ từ nhóm 3 trở xuống. Lý thuyết về nguyên nhân gây ra nợ xấu 10 2.

Lý thuyết thông tin bất cân xứng (Asymmetric Information) Lý thuyết thông tin bất cân xứng lần đầu tiên được đề cập bởi George Akerlof vào năm 1970. Theo đó, thông tin bất cân xứng xảy ra khi các thành phần của thị trường không có sự cân bằng trong việc nắm giữ thông tin giữa các bên tham gia giao dịch. Dẫn đến một bên tham gia giao dịch sẽ chiếm được lợi thế do có nhiều thông tin hơn các bên còn lại. Khi đó, giá cả không phải là giá cân bằng của thị trường mà có thể quá thấp hoặc quá cao.

Bất cân xứng thông tin sẽ dẫn đến hai hệ quả phổ biến nhất, đó là rủi ro ngược hay còn gọi là sự lựa chọn đối nghịch (adverse selection) và rủi ro đạo đức (moral hazard). Lựa chọn nghịch là hành động xảy ra trước khi tiến hành giao dịch của bên có nhiều thông tin, biết rõ hơn một hay một vài tính chất của sản phẩm mà đối tượng kia không biết dẫn đến có thể gây tổn hại hoặc rủi ro cho bên có ít thông tin hơn. Rủi ro đạo đức là hành động của bên có nhiều thông tin hơn thực hiện sau khi ký kết hợp đồng có thể gây tổn hại cho bên có ít thông tin hơn. Trong hoạt động cho vay, tình trạng thông tin bất cân xứng dễ dàng xuất hiện khi ngân hàng khó có thể quan sát được có xu hướng gian dối, không trung thực hay biểu hiện những hành vi không tốt khiến các ngân hàng dễ rơi vào tình trạng cho vay các khách hàng xấu và mất đi các khách hàng tốt vì ngân hàng luôn là người có ít thông tin về dự án, về mục đích sử dụng khoản tín dụng được cấp hơn khách hàng.

Lý thuyết chu kỳ kinh doanh (Business Cycle Theory) Chu kỳ kinh doanh là một dao động của tổng sản lượng quốc dân, của thu nhập và việc làm, thường kéo dài trong một giai đoạn từ 2 đến 10 năm, được đánh dầu bằng một sự mở rộng hay thu hẹp trên quy mô lớn trong hầu hết các khu vực của nền kinh tế. Chu kỳ kinh doanh có 02 giai đoạn chính là suy thoái và hưng thịnh. Các đỉnh và đáy là những điểm chuyển hướng của chu kỳ. Một chu kỳ thường trải qua các giai đoạn là thu hẹp sản lượng, suy thoái, phục hồi và hưng thịnh.

Thông thường, chu kỳ kinh doanh được đo lường bằng cách xem xét sự biến động của tăng trưởng GDP thực (hay còn gọi là tăng trưởng kinh tế) xoay 11 quanh xu hướng dài hạn của chính nó. Tùy vào tình trạng nền kinh tế đang trong giai đoạn nào mà các ngân hàng đưa ra chính sách tín dụng mở rộng hoặc thu hẹp. Ở giai đoạn GDP tăng đồng nghĩa với thu nhập của người dân tăng lên giúp tăng khả năng thanh toán nợ vay, do đó nợ xấu giảm và ngược lại khi nền kinh tế suy thoái thì sẽ là nguyên nhân gia tăng tỷ lệ nợ xấu. Những chỉ tiêu đo lường nợ xấu Thông thường để đo lường nợ xấu, các NHTM thường sử dụng một số chỉ tiêu sau đây 2.

Tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ Nợ xấu Tỷ lệ nợ xấu = ∗ 100% Tổng dư nợ Tỷ lệ để đánh giá chất lượng hoạt động và rủi ro cho vay của các tổ chức tín dụng.