Tác Động Của Sở Hữu Tập Trung Đến Sự Ổn Định Ngân Hàng

Hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế. 86 trang · Trường Đại Học Ngân Hàng TP.Hồ Chí Minh · 2022.

• Tác giả: Nguyễn Thị My Ly
• Người hướng dẫn: TS. Lê Hà Diễm Chi
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Sở Hữu Tập Trung Đến Sự Ổn Định Ngân Hàng
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5.1. Phương pháp thu thập dữ liệu
• 1.5.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Đóng góp của đề tài
• 1.7. Bố cục của luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM VỀ TÁC ĐỘNG CỦA SỞ HỮU TẬP TRUNG ĐẾN SỰ ỔN ĐỊNH NGÂN HÀNG
• 2.1. Cơ sở lý thuyết về sở hữu tập trung
• 2.1.1. Khái niệm sở hữu tập trung
• 2.2. Phương pháp đo lường sở hữu tập trung
• 2.3. Cơ sở lý thuyết về ổn định ngân hàng
• 2.3.1. Khái niệm ổn định ngân hàng
• 2.3.2. Phương pháp đo lường ổn định ngân hàng
• 2.3.3. Một số lý thuyết nền tảng về ổn định ngân hàng và sở hữu tập trung
• 2.3.3.1. Lý thuyết cấu trúc hiệu quả
• 2.3.3.2. Lý thuyết người đại diện
• 2.4. Các nghiên cứu thực nghiệm về tác động của sở hữu tập trung đến sự ổn định ngân hàng
• 2.4.1. Nghiên cứu nước ngoài
• 2.4.2. Các nghiên cứu trong nước
• 2.5. Tổng hợp các nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.3. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.3.1. Mẫu nghiên cứu
• 3.3.2. Các biến trong mô hình nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thống kê mô tả dữ liệu nghiên cứu
• 4.2. Phân tích hệ số tương quan
• 4.3. Kiểm định phân phối chuẩn
• 4.4. Kết quả nghiên cứu
• 4.5. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Đối với Ngân hàng Nhà nước
• 5.2. Đối với NHTM
• 5.3. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo
• KẾT LUẬN CHUNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• TÀI LIỆU THAM KHẢO TIẾNG VIỆT
• TÀI LIỆU THAM KHẢO TIẾNG ANH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Động Của Sở Hữu Tập Trung Ngân Hàng

Hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế. Các ngân hàng đóng vai trò chủ đạo trong việc tận dụng các nguồn lực tài chính, đáp ứng nhu cầu tín dụng của mọi đối tượng, phục vụ cho sự phát triển kinh tế - xã hội. Ngân hàng hoạt động ổn định và hiệu quả là bước đệm góp phần tạo nên tăng trưởng kinh tế. Bất kỳ hệ thống tài chính nào cũng cần sự ổn định. Hoạt động ngân hàng đối mặt với nhiều biến động, rủi ro, để lại hậu quả nặng nề cho toàn bộ hệ thống tài chính. Giai đoạn 2014-2018, cải thiện và duy trì sự ổn định tài chính của ngành ngân hàng thương mại là một trong những ưu tiên chính. Việc nghiên cứu tác động của sở hữu tập trung đến sự ổn định trong hoạt động ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong việc đề ra những kiến nghị, chính sách góp phần ổn định hệ thống, nâng cao hoạt động ngân hàng, thúc đẩy kinh tế phát triển.

1.1. Vai trò của hệ thống ngân hàng Việt Nam

Hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam đóng vai trò huyết mạch của thị trường tài chính, tiền tệ và toàn bộ nền kinh tế. Các ngân hàng thương mại đóng vai trò chủ đạo trong việc tận dụng các nguồn lực tài chính để đáp ứng nhu cầu tín dụng của mọi đối tượng và thành phần kinh tế, phục vụ cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Ngân hàng luôn chiếm một vị thế nhất định, góp phần dẫn dắt kinh tế xã hội phát triển, là kênh cơ bản cung ứng vốn cho nền kinh tế để thực hiện các chỉ tiêu vĩ mô.

1.2. Tầm quan trọng của ổn định ngân hàng

Trên thế giới, bất kỳ hệ thống tài chính nào cũng cần sự ổn định. Hoạt động ngân hàng đối mặt với nhiều biến động, rủi ro, để lại hậu quả nặng nề cho toàn bộ hệ thống tài chính. Ổn định ngân hàng là một trong những vấn đề cốt yếu điều tiết hoạt động của nền kinh tế. Giai đoạn 2014-2018, cải thiện và duy trì sự ổn định tài chính của ngành ngân hàng thương mại là một trong những ưu tiên chính.

II. Thách Thức Rủi Ro Từ Sở Hữu Tập Trung Đến Ngân Hàng

Giai đoạn từ năm 2012, có thể nói là năm “xuống dốc” của ngành ngân hàng khi tăng trưởng tín dụng thấp nhất trong 20 năm, nợ xấu tăng vọt, loạn giá vàng, lợi nhuận sụt giảm, nhiều tổ chức tín dụng làm ăn thua lỗ, 9 ngân hàng yếu kém buộc phải tái cơ cấu… đã làm cho nền kinh tế ảnh hưởng trầm trọng, tăng trưởng kinh tế sụt giảm nặng nề. Việc các ngân hàng lớn thâu tóm hoạt động ngành cũng cho thấy ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự ổn định chung của ngành ngân hàng. Đứng trước tình hình đó, Ngân hàng Nhà nước buộc phải đưa ra những chủ trương, hành động quyết liệt để điều hành hoạt động ngân hàng, đảm bảo an toàn hệ thống.

2.1. Khủng hoảng ngành ngân hàng năm 2012

Giai đoạn từ năm 2012, có thể nói là năm “xuống dốc” của ngành ngân hàng khi tăng trưởng tín dụng thấp nhất trong 20 năm, nợ xấu tăng vọt, loạn giá vàng, lợi nhuận sụt giảm, nhiều Tổ chức tín dụng làm ăn thua lỗ, 9 ngân hàng yếu kém buộc phải tái cơ cấu… đã làm cho nền kinh tế ảnh hưởng trầm trọng, tăng trưởng kinh tế sụt giảm nặng nề.

2.2. Tái cơ cấu và sáp nhập ngân hàng

Việc tái cấu trúc, sáp nhập và mua lại trong hệ thống ngân hàng diễn ra mạnh mẽ, đặc biệt là các ngân hàng yếu kém bị ép buộc sáp nhập và mua lại với giá 0 đồng hoặc dưới sự giám sát. Điều này dẫn đến việc giảm số lượng ngân hàng, cùng với sự tăng trưởng nhanh chóng của hoạt động tín dụng, để lại không ít lo ngại về sự ổn định tài chính của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam.

2.3. Vai trò của Ngân hàng Nhà nước

Đứng trước tình hình đó, Ngân hàng Nhà nước buộc phải đưa ra những chủ trương, hành động quyết liệt để điều hành hoạt động ngân hàng, đảm bảo an toàn hệ thống. Việc nghiên cứu tác động của sở hữu tập trung đến sự ổn định trong hoạt động ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong việc đề ra những kiến nghị, chính sách góp phần ổn định hệ thống, nâng cao hoạt động ngân hàng từ đó thúc đẩy kinh tế phát triển.

III. Phương Pháp Đo Lường Sở Hữu Tập Trung Và Ổn Định Ngân Hàng

Nghiên cứu của Võ Xuân Vinh và Mai Xuân Đức (2020) chỉ ra rằng sở hữu tập trung càng cao, sự bất ổn của NHTM càng cao, khi sở hữu tập trung gia tăng sẽ nâng cao rủi ro phá sản, rủi ro tín dụng cũng như rủi ro thanh khoản. Đề tài:“TÁC ĐỘNG CỦA SỞ HỮU TẬP TRUNG ĐẾN SỰ ỔN ĐỊNH NGÂN HÀNG” được tiến hành nhằm xem xét những yếu tố có liên quan đến sở hữu tập trung ảnh hưởng như thế nào đến sự ổn định của ngành, phù hợp và trái ngược ra sao với những nghiên cứu trước đây từ đó đưa ra những giải pháp duy trì sự ổn định. Mục tiêu nghiên cứu tổng quát là tìm ra sự tác động của sở hữu tập trung đến sự ổn định ngân hàng.

3.1. Các nghiên cứu về sở hữu tập trung và ổn định ngân hàng

Đã có những báo cáo khoa học nghiên cứu có liên quan đến tác động của sở hữu tập trung đến ổn định ngân hàng. Trên thế giới, theo như García- Marco & Robles-Fernández (2008) chỉ ra rằng ngân hàng có sở hữu tập trung cao sẽ hoạt động ổn định hơn, rủi ro thấp hơn. Barry và cộng sự (2011) chỉ ra một sự tăng quyền sở hữu tập trung làm giảm rủi ro tài sản và rủi ro phá sản nhưng không thay đổi khả năng sinh lời.

3.2. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể

Luận văn sẽ phân tích tác động sở hữu tập trung đến sự ổn định ngân hàng Việt Nam. Tìm những biến tác động đến sự ổn định ngân hàng Việt Nam thông qua các nghiên cứu đi trước. Qua đó lựa chọn các biến phù hợp với mô hình. Xây dựng mô hình thể hiện mối tương quan giữa các biến sở hữu tập trung và ổn định ngân hàng. Tìm dấu hiệu và mức độ ảnh hưởng của các biến trong mô hình tác động đến sự ổn định trong hệ thống ngân hàng Việt Nam. Đưa ra các giải pháp dựa trên kết quả nghiên cứu.

IV. Phân Tích Dữ Liệu Tác Động Thực Tế Tại Việt Nam

Đối tượng nghiên cứu: Tác động của sở hữu tập trung đến sự ổn định ngân hàng. Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu số liệu được thực hiện trên 28 NHTM Việt Nam gồm ABB, ACB, BAB, BIDV, BVB, BaoVietBank, CTG, EIB, HDB, KLB, LPB, MBB, MSB, NAB, NVB, OCB, PGB, SCB, SSB, SGB, SHB, STB, TCB, TPB, VAB, VCB, VIB, VPB. Về thời gian: Từ năm 2011 đến năm 2021. Tác giả sử dụng dữ liệu nghiên cứu được xem xét là dữ liệu từ các báo cáo tài chính đã được kiểm toán của các NHTM đang hoạt động. Dữ liệu được chọn từ năm 2011 - 2021.

4.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Tác động của sở hữu tập trung đến sự ổn định ngân hàng. Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu số liệu được thực hiện trên 28 NHTM Việt Nam gồm ABB, ACB, BAB, BIDV, BVB, BaoVietBank, CTG, EIB, HDB, KLB, LPB, MBB, MSB, NAB, NVB, OCB, PGB, SCB, SSB, SGB, SHB, STB, TCB, TPB, VAB, VCB, VIB, VPB. Về thời gian: Từ năm 2011 đến năm 2021.

4.2. Phương pháp thu thập dữ liệu

Tác giả sử dụng dữ liệu nghiên cứu được xem xét là dữ liệu từ các báo cáo tài chính đã được kiểm toán của các NHTM đang hoạt động. Dữ liệu được chọn từ năm 2011 - 2021. Các kênh thông tin lấy dữ liệu: thu thập từ các Website chính thức của các ngân hàng, dữ liệu từ WorldBank, dữ liệu của tổng cục thống kê Việt Nam và các trang báo kinh tế điện tử uy tín.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Sở Hữu Tập Trung

Bài nghiên cứu thực hiện kiểm tra tác động của sở hữu tập trung đến sự ổn định hệ thống ngân hàng Việt Nam thông qua phương pháp ước lượng SGMM. Từ kết quả nghiên cứu đưa ra kết luận chính xác nhất về tác động của sở hữu tập trung đến ổn định ngân hàng. Ngoài ra, về mặt thực tiễn, kết quả nghiên cứu của luận văn đưa ra bằng chứng thực nghiệm về biến động của sở hữu tập trung đến ổn định ngân hàng giúp cho công tác quản trị tại các NHTM Việt Nam hiệu quả hơn, giúp các nhà lãnh đạo hiểu rõ mức tác động của sở hữu tập trung đến ổn định ngân hàng tư đó đưa ra các giải pháp phù hợp để hạn chế tác động tiêu cực có liên quan đến ổn định ngân hàng, từ đó đi đến ổn định nền kinh tế.

5.1. Phương pháp nghiên cứu định lượng

Để đạt được mục tiêu đề ra là xem xét tác động của sở hữu tập trung đến sự ổn định ngân hàng, luận văn sử dụng phương pháp định lượng để xử lý vấn đề nghiên cứu. Thống kê mô tả: mô tả đặc tính cơ bản của bộ dữ liệu thu thập nhằm có cái nhìn tổng quát về mẫu nghiên cứu. Thống kê các biến yếu tố vĩ mô và các biến đặc trưng thuộc về các NHTM Việt Nam trong giai đoạn năm 2011 đến 2021 qua đó thấy được giá trị trung bình, độ lệch chuẩn, giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của từng biến trong mô hình cũng như kích thước mẫu.

5.2. Ước lượng mô hình nghiên cứu

Để ước lượng mô hình nghiên cứu, luận văn sử dụng phương pháp ước lượng Moment tổng quát hệ thống (System - GMM) của Blundell và Bond (1998) đề xuất. Vì ước lượng này có thể khắc phục một số khuyết tật của mô hình gồm hiện tượng tự tương quan, phương sai sai số thay đổi và đặc biệt là hiện tượng nội sinh. Khi mô hình là với mẫu có thời gian ngắn và tính bền vững cao thì phương pháp SGMM được cho là có ước lượng tốt.

VI. Hàm Ý Chính Sách Giải Pháp Ổn Định Ngân Hàng

Chương 1 trình bày sơ lược những thông tin cơ bản của đề tài nghiên cứu. Trong đó bao gồm: lý do chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, kết cấu của luận văn và đóng góp của đề tài. Qua đó giúp người đọc có cái nhìn bao quát về đề tài nghiên cứu, đi vào tìm hiểu cụ thể hơn ở các chương tiếp theo. Chương 2 giải thích khái niệm, cách đo lường sở hữu tập trung, đo lường sự ổn định ngân hàng và giới thiệu một số lý thuyết cơ sở nền tảng liên quan đến ổn định ngân hàng.

6.1. Tóm tắt nội dung các chương

Chương 1 trình bày sơ lược những thông tin cơ bản của đề tài nghiên cứu. Trong đó bao gồm: lý do chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, kết cấu của luận văn và đóng góp của đề tài. Qua đó giúp người đọc có cái nhìn bao quát về đề tài nghiên cứu, đi vào tìm hiểu cụ thể hơn ở các chương tiếp theo.

6.2. Cơ sở lý thuyết và nghiên cứu thực nghiệm

Chương 2 giải thích khái niệm, cách đo lường sở hữu tập trung, đo lường sự ổn định ngân hàng và giới thiệu một số lý thuyết cơ sở nền tảng liên quan đến ổn định ngân hàng. Chương này cũng lược khảo các nghiên cứu trước liên quan đến đề tài về tác động của sở hữu tập trung đến sự ổn định ngân hàng. Từ đó làm cơ sở để tìm ra mô hình phù hợp cho nghiên cứu ở chương 3.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) giữ vai trò huyết mạch trong thị trường tài chính - tiền tệ và toàn bộ nền kinh tế Việt Nam, đóng vai trò chủ đạo trong việc khai thác nguồn lực tài chính, đáp ứng nhu cầu tín dụng và hỗ trợ thực hiện các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, hoạt động ngân hàng luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro mang tính hệ thống. Trong giai đoạn từ năm 2012, ngành ngân hàng Việt Nam ghi nhận sự suy giảm đáng kể với mức tăng trưởng tín dụng chạm đáy trong vòng 20 năm, nợ xấu gia tăng, thị trường vàng biến động, lợi nhuận sụt giảm, nhiều tổ chức tín dụng thua lỗ và 9 ngân hàng yếu kém buộc phải bước vào quá trình tái cơ cấu.

Bước sang giai đoạn 2014–2018, yêu cầu cải thiện và duy trì sự ổn định tài chính của hệ thống NHTM trở thành ưu tiên hàng đầu của cơ quan quản lý. Tiến trình tái cấu trúc, mua bán - sáp nhập (M&A) diễn ra mạnh mẽ, bao gồm việc Ngân hàng Nhà nước mua lại bắt buộc một số ngân hàng yếu kém với giá 0 đồng hoặc đặt dưới diện kiểm soát đặc biệt. Quá trình này làm sụt giảm số lượng ngân hàng thương mại, trong khi tín dụng tăng trưởng nhanh và xuất hiện tình trạng một số ngân hàng lớn thâu tóm, chi phối hoạt động toàn ngành, đặt ra quan ngại về an toàn và ổn định hệ thống.

Về mặt học thuật, tác động của cấu trúc sở hữu đến sự ổn định ngân hàng vẫn tồn tại nhiều kết quả trái chiều:

• Các nghiên cứu quốc tế của García-Marco & Robles-Fernández (2008), Barry và cộng sự (2011), Dong và cộng sự (2014), Chalermchatvichien và cộng sự (2014) chỉ ra rằng sở hữu tập trung cao giúp ngân hàng hoạt động ổn định hơn, giảm thiểu rủi ro tài sản, rủi ro vỡ nợ và rủi ro thanh khoản nhờ tăng cường vai trò giám sát của cổ đông lớn.
• Ngược lại, tại Việt Nam, nghiên cứu của Võ Xuân Vinh và Mai Xuân Đức (2020) cho thấy sở hữu tập trung càng cao thì sự bất ổn của NHTM càng lớn, làm gia tăng rủi ro phá sản, rủi ro tín dụng và rủi ro thanh khoản.

Xuất phát từ bối cảnh thực tiễn và khoảng trống học thuật trên, tác giả thực hiện khóa luận tốt nghiệp với tiêu đề "Tác động của sở hữu tập trung đến sự ổn định ngân hàng".

Mục tiêu nghiên cứu

• 1.2.1 Mục tiêu nghiên cứu tổng quát: Nghiên cứu để tìm ra sự tác động của sở hữu tập trung đến sự ổn định ngân hàng trong giai đoạn 2011–2021.
• 1.2.2 Mục tiêu nghiên cứu cụ thể:
  1. Tìm những biến tác động đến sự ổn định ngân hàng Việt Nam thông qua các nghiên cứu đi trước; lựa chọn các biến phù hợp và xây dựng mô hình thể hiện mối tương quan giữa các biến sở hữu tập trung và ổn định ngân hàng.
  2. Tìm dấu hiệu và mức độ ảnh hưởng của các biến trong mô hình tác động đến sự ổn định trong hệ thống ngân hàng Việt Nam.
  3. Đưa ra các giải pháp dựa trên kết quả nghiên cứu.

Câu hỏi nghiên cứu

• Các nhân tố nào ảnh hưởng đến sự ổn định hệ thống ngân hàng Việt Nam, sở hữu tập trung được đo lường như thế nào và có tác động ra sao đến sự ổn định ngân hàng trong các nghiên cứu trước đây?
• Ổn định ngân hàng được đo lường bởi yếu tố nào?
• Giải pháp nào được đưa ra để duy trì sự ổn định dựa vào kết quả nghiên cứu?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Tác động của sở hữu tập trung đến sự ổn định ngân hàng.
• Phạm vi không gian: 28 NHTM Việt Nam bao gồm: ABB, ACB, BAB, BIDV, BVB, BaoVietBank, CTG, EIB, HDB, KLB, LPB, MBB, MSB, NAB, NVB, OCB, PGB, SCB, SSB, SGB, SHB, STB, TCB, TPB, VAB, VCB, VIB, VPB.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 11 năm, từ năm 2011 đến năm 2021.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết nền tảng

Nghiên cứu dựa trên ba lý thuyết kinh tế tài chính nền tảng để giải thích mối quan hệ giữa cấu trúc sở hữu, quy mô và sự ổn định ngân hàng:

1. Lý thuyết quá lớn để sụp đổ (Too Big To Fail): Khởi nguồn từ Stewart McKinney (1984) và phát triển bởi Stern & Feldman (2004), lý thuyết lập luận rằng các định chế tài chính quy mô lớn có mức độ liên kết chặt chẽ trong hệ thống kinh tế, nếu sụp đổ sẽ tạo ra thảm họa dây chuyền. Do kỳ vọng nhận được sự can thiệp và giải cứu từ chính phủ, các ngân hàng lớn có xu hướng chấp nhận rủi ro quá mức, hạ chuẩn tín dụng, dẫn đến nợ xấu gia tăng và làm suy giảm sự ổn định hệ thống.
2. Lý thuyết cấu trúc hiệu quả (Efficient Structure Theory): Được Harold Demsetz (1973) đề xuất và cụ thể hóa bởi Olweny & Shipho (2011) qua hai hướng tiếp cận:
   • Giả thuyết hiệu suất X (X-efficiency): Ngân hàng đạt lợi nhuận và thị phần cao nhờ khả năng tối thiểu hóa chi phí quản lý vận hành, sáp nhập và tối ưu giá dịch vụ.
   • Giả thuyết quy mô hiệu quả (Scale-efficiency): Các tổ chức quy mô lớn đạt chi phí đơn vị thấp, từ đó kiểm soát thị phần, tối ưu biên lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro hoạt động. Lý thuyết khẳng định năng lực quản trị nội bộ quyết định mức độ ổn định của ngân hàng.
3. Lý thuyết người đại diện (Agency Theory): Khởi xướng bởi Michael Jensen & William Meckling (1976), bổ sung bởi Fama & Jensen (1983). Do sự tách biệt giữa quyền sở hữu và quyền quản lý, xung đột lợi ích phát sinh khi người điều hành có xu hướng vị kỷ, trục lợi từ bất cân xứng thông tin, dẫn đến chi phí đại diện (Agency Costs). Khi quyền sở hữu tập trung vào tay một số cổ đông lớn, các cổ đông này có đủ quyền lực và động lực để giám sát chặt chẽ ban điều hành, giảm chi phí đại diện và hạn chế các hành vi đầu cơ rủi ro.

Khái niệm và phương pháp đo lường các biến

• Sở hữu tập trung (CCT): Đại diện cho mức độ cổ phiếu của ngân hàng nằm trong tay các cổ đông lớn (Pedersen & Thomsen, 1999; Võ Đại Thành, 2021). Trong mô hình thực nghiệm, tác giả sử dụng thước đo tỷ lệ sở hữu của 01 cổ đông lớn nhất (theo Agusman và cộng sự, 2014; Wen & Jia, 2010).

• Ổn định ngân hàng (Zscore): Được đo lường thông qua chỉ số Zscore theo công thức kế thừa từ Boyd & Runkle (1993) và Altman (1968, 2000):

  $$\text{Zscore}{it} = \frac{\text{ROA}{it} + \text{EQA}{it}}{\sigma\text{ROA}{it}}$$

  Trong đó: $\text{ROA}{it}$ là tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản bình quân; $\text{EQA}{it}$ là tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản; $\sigma\text{ROA}_{it}$ là độ lệch chuẩn của ROA. Chỉ số Zscore đo lường khoảng cách đến ngưỡng phá sản; giá trị Zscore càng cao thể hiện mức độ ổn định càng lớn.

STT	Ký hiệu	Tên biến	Phương pháp đo lường	Kỳ vọng dấu
Biến phụ thuộc
1	Zscore	Ổn định tài chính	$(\text{EQA} + \text{ROA}) / \sigma\text{ROA}$
Biến độc lập
2	CCT	Sở hữu tập trung	Tỷ lệ sở hữu của 01 cổ đông lớn nhất	$+$
Biến kiểm soát
3	IGR	Tăng trưởng thu nhập	$(\text{Thu nhập}t - \text{Thu nhập}{t-1}) / \text{Thu nhập}_{t-1}$	$+$
4	TLA	Quy mô tín dụng	Dư nợ cho vay / Tổng tài sản	$+$
5	SIZE	Quy mô ngân hàng	Logarit tự nhiên của Tổng tài sản ($\text{Log}(\text{Tổng tài sản})$)	$+$
6	ROE	Lợi nhuận trên vốn CSH	Lợi nhuận sau thuế / Vốn chủ sở hữu	$+$
7	LLP	Tỷ lệ dự phòng rủi ro	$(\text{Dự phòng rủi ro tín dụng} + \text{Thu nhập lãi thuần}) / \text{Tổng dư nợ}$	$+/-$
8	CAP	Quy mô vốn chủ sở hữu	Vốn chủ sở hữu / Tổng tài sản	$+$
9	LEV	Đòn bẩy tài chính	Dư nợ cho vay / Tổng vốn chủ sở hữu	$-$
10	LDR	Tỷ lệ dư nợ trên tiền gửi	Dư nợ cho vay / Tổng tiền gửi	$-$

Mô hình hồi quy thực nghiệm

Mô hình kinh tế lượng tổng quát được xác lập như sau:

$$\text{Zscore}{it} = \beta_0 + \beta_1 \text{CCT}{it} + \beta_2 \text{IGR}{it} + \beta_3 \text{TLA}{it} + \beta_4 \text{SIZE}{it} + \beta_5 \text{ROE}{it} + \beta_6 \text{LLP}{it} + \beta_7 \text{CAP}{it} + \beta_8 \text{LEV}{it} + \beta_9 \text{LDR}{it} + e_{it}$$

Phương pháp nghiên cứu định lượng và nguồn dữ liệu

Nghiên cứu sử dụng kỹ thuật kinh tế lượng trên dữ liệu bảng (panel data) thông qua phần mềm Stata 14 với quy trình xử lý đa bước:

1. Thực hiện hồi quy Pooled OLS, mô hình tác động cố định (FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM).
2. Sử dụng kiểm định F để lựa chọn giữa Pooled OLS và FEM; kiểm định Breusch - Pagan Lagrangian Multiplier để chọn giữa Pooled OLS và REM; kiểm định Hausman để chọn giữa FEM và REM.
3. Thực hiện kiểm định khuyết tật mô hình: Kiểm định đa cộng tuyến qua hệ số phóng đại phương sai (VIF); kiểm định phương sai sai số thay đổi bằng kiểm định Wald; kiểm định hiện tượng tự tương quan qua kiểm định Wooldridge. Trường hợp tồn tại khuyết tật, phương pháp bình phương bé nhất tổng quát khả thi (FGLS) được áp dụng.
4. Để giải quyết triệt để hiện tượng nội sinh (endogeneity) phát sinh do mối quan hệ nhân quả hai chiều hoặc biến trễ của biến phụ thuộc, tác giả áp dụng phương pháp ước lượng Moment tổng quát hệ thống (System - GMM / SGMM) của Blundell & Bond (1998). Tính vững của ước lượng SGMM được kiểm chứng qua kiểm định Sargan (độ tin cậy của các biến công cụ ngoại sinh) và kiểm định Arellano - Bond (kiểm tra không có tự tương quan chuỗi bậc hai AR(2)).

Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo tài chính đã kiểm toán và báo cáo thường niên giai đoạn 2011–2021 của 28 NHTM Việt Nam. Các chỉ tiêu bổ trợ được trích xuất từ Ngân hàng Thế giới (World Bank), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Tổng cục Thống kê Việt Nam (TCTK). Bộ dữ liệu cấu thành dạng bảng không cân bằng gồm 278 quan sát.

---

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU

Chương 1 thiết lập tổng thể cấu trúc nghiên cứu:

• Trình bày lý do lựa chọn đề tài xuất phát từ các đợt biến động và tái cơ cấu của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam sau giai đoạn suy giảm năm 2012 và đợt tái cấu trúc 2014–2018.
• Xác định mục tiêu tổng quát, 3 mục tiêu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu.
• Xác định phạm vi đối tượng khảo sát gồm 28 NHTM Việt Nam giai đoạn 2011–2021.
• Phác thảo phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp, định hướng ước lượng mô hình bảng bằng SGMM và cấu trúc đề tài gồm 5 chương.

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM VỀ TÁC ĐỘNG CỦA SỞ HỮU TẬP TRUNG ĐẾN SỰ ỔN ĐỊNH NGÂN HÀNG

Chương 2 tổng thuật hệ thống lý thuyết và y văn thực nghiệm:

• Cơ sở lý thuyết về sở hữu tập trung: Phân tích các định nghĩa của Pedersen & Thomsen (1999), Rokwaro (2013), Wen (2013), Võ Đại Thành (2021); thảo luận các phương pháp đo lường sở hữu tập trung gồm LTOP6 của Kim & Rhee (2000), TOP5 của Kiruri (2013), TOP3 của Dong và cộng sự (2014) và tỷ lệ của 01 cổ đông lớn nhất của Agusman và cộng sự (2014).
• Cơ sở lý thuyết về ổn định ngân hàng: Khái quát định nghĩa ổn định tài chính của Ngân hàng Trung ương Thụy Sỹ, Đức, Úc, Anh, ECB và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam; tổng hợp quan điểm của Crockett (1997), Brunnermeier và cộng sự (2009), Nguyễn Thị Như Quỳnh (2021). Thảo luận 4 cách đo lường độ ổn định: chỉ số Zscore, chỉ số tháo chạy khỏi ngân hàng (run) của Ngalawa và cộng sự (2016), độ biến động tăng trưởng tiền gửi của Neaime & Gaysset (2018) và tỷ lệ nợ xấu.
• Các lý thuyết nền tảng: Phân tích bản chất của Lý thuyết quá lớn để sụp đổ, Lý thuyết cấu trúc hiệu quả và Lý thuyết người đại diện.
• Lược khảo thực nghiệm: Đánh giá 18 công trình quốc tế (Dong và cộng sự, 2014; Barry và cộng sự, 2011; Laeven & Levine, 2009; Berger và cộng sự, 2009; Shahzad IJAZ và cộng sự, 2020...) và 9 công trình trong nước (Võ Xuân Vinh & Mai Xuân Đức, 2020; Phạm Thúy Tú & Đào Lê Kiều Oanh, 2021; Lê Ngọc Quỳnh Anh và cộng sự, 2020; Nguyễn Đức Trường và cộng sự, 2018...). Tổng hợp bảng 2.1 làm căn cứ đề xuất khung biến nghiên cứu.

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Chương 3 chi tiết hóa quy trình kiểm định kinh tế lượng:

• Xây dựng mô hình hồi quy đa biến giữa Zscore với biến giải thích CCT và 8 biến kiểm soát vi mô.
• Thiết lập quy trình 7 bước: Lược khảo lý thuyết $\rightarrow$ Xác định mục tiêu/phạm vi $\rightarrow$ Xây dựng mô hình $\rightarrow$ Thu thập/xử lý dữ liệu $\rightarrow$ Thống kê mô tả $\rightarrow$ Ước lượng OLS/FEM/REM/SGMM $\rightarrow$ Kiểm định khuyết tật và thảo luận.
• Định nghĩa cách tính toán cụ thể cho 10 biến số kinh tế lượng và giải trình tính ưu việt của phương pháp SGMM (Blundell & Bond, 1998) trong việc xử lý nội sinh bằng sai phân bậc nhất và biến trễ công cụ so với DGMM của Arellano & Bond (1991).
• Trình bày mẫu dữ liệu 28 NHTM với 278 quan sát bảng không cân bằng.

CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

Chương 4 công bố toàn bộ dữ liệu thống kê, phân tích tương quan và kết quả ước lượng:

• Thống kê mô tả (Bảng 4.1): Mẫu nghiên cứu gồm 278 quan sát của 28 ngân hàng.

Biến	Số quan sát	Trung bình	Độ lệch chuẩn	Giá trị nhỏ nhất	Giá trị lớn nhất	Ghi chú cực trị
Zscore	278	3,9266	0,9025	1,1592	6,3202	Thấp nhất: TPB (2013); Cao nhất: SCB (2015)
CCT	278	0,6609	0,1519	0,3488	0,9745	Thấp nhất: TCB (2017); Cao nhất: BAB (2012)
IGR	278	0,1513	0,2698	-0,4501	1,3785	Thấp nhất: VIB (2013); Cao nhất: CTG (2021)
TLA	278	0,5590	0,1158	0,2162	0,7475	Thấp nhất: SSB (2012); Cao nhất: CTG (2020)
SIZE	278	8,0769	0,4854	7,1718	9,1851	Thấp nhất: SGB (2012); Cao nhất: CTG (2021)
ROE	278	0,0919	0,0662	0,0003	0,2682	Thấp nhất: NVB (2020); Cao nhất: ACB (2011)
LLP	278	0,0610	0,0268	0,0116	0,1753	Thấp nhất: HDB; Cao nhất: VPB (2019)
CAP	278	0,0898	0,0370	0,0269	0,2383	Thấp nhất: SCB (2020); Cao nhất: SGB (2012)
LEV	278	7,2044	3,2002	1,8049	20,3569	Thấp nhất: TPB (2012); Cao nhất: SCB (2020)
LDR	278	0,8581	0,1690	0,3633	1,3960	Thấp nhất: MSB (2014); Cao nhất: OCB (2011)

• Phân tích hệ số tương quan (Bảng 4.2): Hệ số tương quan giữa Zscore và CCT là $0,0954$ thể hiện tương quan dương. Hệ số giữa Zscore và IGR là $0,0032$; giữa Zscore và TLA là $0,0972$; giữa Zscore và SIZE là $0,1049$; giữa Zscore và LEV là $0,2364$. Các biến tương quan âm với Zscore gồm ROE ($-0,2581$), LLP ($-0,2306$), CAP ($-0,1655$), LDR ($-0,0174$). Toàn bộ hệ số tương quan giữa các cặp biến độc lập đều nhỏ hơn $0,80$, loại trừ nguy cơ đa cộng tuyến nghiêm trọng.
• Kết quả ước lượng: Sau khi kiểm tra các khuyết tật của mô hình tĩnh (OLS, FEM, REM) và hồi quy FGLS, mô hình System - GMM được lựa chọn để đưa ra các ước lượng vững.

CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH

Chương 5 đúc kết kết quả nghiên cứu và đề xuất các nhóm hàm ý:

• Tổng hợp các kết quả thực nghiệm đạt được từ mô hình SGMM.
• Đề xuất hàm ý chính sách đối với Ngân hàng Nhà nước trong việc hoàn thiện khung pháp lý về tỷ lệ sở hữu và tăng cường giám sát an toàn hệ thống.
• Đề xuất giải pháp đối với các NHTM nhằm nâng cao hiệu quả quản trị, cân đối đòn bẩy tài chính và kiểm soát chất lượng sinh lời.
• Nêu rõ các giới hạn về dữ liệu của đề tài và mở ra các hướng nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả hồi quy chính từ phương pháp System - GMM

Kết quả ước lượng SGMM đối với 28 NHTM Việt Nam giai đoạn 2011–2021 ghi nhận:

Biến số	Chiều hướng tác động	Mức ý nghĩa thống kê	Diễn giải thực nghiệm theo tác giả
CCT	Cùng chiều ($+$)	1%	Sở hữu tập trung gia tăng giúp tăng cường sự ổn định ngân hàng. Cổ đông lớn có quyền kiểm soát cao thúc đẩy giám sát thận trọng.
SIZE	Cùng chiều ($+$)	5%	Quy mô tổng tài sản lớn hỗ trợ tăng cường mức độ ổn định tài chính nhờ năng lực đa dạng hóa danh mục tài sản.
LDR	Cùng chiều ($+$)	5%	Tỷ lệ cho vay trên tiền gửi tác động tích cực đến mức độ an toàn và ổn định của NHTM trong mẫu nghiên cứu.
ROE	Ngược chiều ($-$)	5%	Tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu tác động làm giảm độ ổn định; việc theo đuổi lợi nhuận cao ngắn hạn làm gia tăng rủi ro.
CAP	Ngược chiều ($-$)	5%	Quy mô vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản tác động nghịch chiều đến Zscore tại mức ý nghĩa 5%.
LEV	Ngược chiều ($-$)	5%	Đòn bẩy tài chính cao làm gia tăng rủi ro kiệt quệ tài chính, tác động tiêu cực đến sự ổn định ngân hàng.
LLP, IGR, TLA	Không xác định	Không có ý nghĩa	Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng, tỷ lệ tăng trưởng thu nhập và quy mô tín dụng không có ý nghĩa thống kê trong mô hình.

Đóng góp của luận văn

1. Về mặt học thuật: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm giải quyết sự bất đồng giữa các nghiên cứu trước đây tại thị trường ngân hàng Việt Nam. Khác với kết luận của Võ Xuân Vinh & Mai Xuân Đức (2020), nghiên cứu này chứng minh sở hữu tập trung tác động tích cực đến độ ổn định, phù hợp với phát hiện quốc tế của Dong và cộng sự (2014) và Barry và cộng sự (2011). Việc áp dụng kỹ thuật ước lượng System - GMM (Blundell & Bond, 1998) giúp khắc phục triệt để hiện tượng nội sinh và tự tương quan, mang lại độ tin cậy thống kê cao hơn các mô hình tĩnh.
2. Về mặt thực tiễn quản trị: Cung cấp cơ sở định lượng để các nhà điều hành NHTM đánh giá mức độ ảnh hưởng của cấu trúc cổ đông đến khả năng kháng cự rủi ro; hỗ trợ kiểm soát mức đòn bẩy tài chính (LEV) và cân đối giữa mục tiêu tỷ suất sinh lời (ROE) với an toàn hệ thống.
3. Về mặt hoạch định chính sách: Cung cấp thông tin thực chứng để Ngân hàng Nhà nước đánh giá hiệu quả của các chính sách tái cơ cấu, sáp nhập ngân hàng, quản lý tỷ lệ sở hữu cổ đông chi phối nhằm ổn định thị trường tài chính quốc gia.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Dựa trên phạm vi và nội dung văn bản được tác giả trình bày:

• Hạn chế về cỡ mẫu và tính cân bằng của dữ liệu: Mặc dù hệ thống NHTMCP Việt Nam có 31 ngân hàng tại thời điểm nghiên cứu, tác giả chỉ thu thập được số liệu của 28 ngân hàng do một số ngân hàng không công bố đầy đủ thông tin báo cáo tài chính kiểm toán và báo cáo thường niên xuyên suốt giai đoạn 2011–2021. Điều này dẫn đến việc bộ dữ liệu bảng thu được là dữ liệu không cân bằng (278 quan sát thay vì 308 quan sát lý thuyết).
• Hạn chế về chỉ tiêu đo lường sở hữu: Nghiên cứu chỉ tập trung đo lường sở hữu tập trung thông qua tỷ lệ sở hữu của 01 cổ đông lớn nhất, chưa phân tách chi tiết tác động của từng loại hình cổ đông chi phối (cổ đông nhà nước, cổ đông nước ngoài, tổ chức hay cá nhân/gia đình).
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Tác giả định hướng các nghiên cứu sau này cần mở rộng chuỗi thời gian, bổ sung đầy đủ các ngân hàng còn lại khi có dữ liệu công bố hoàn chỉnh; đồng thời xem xét thêm các biến cấu trúc sở hữu đa tầng, biến tương tác giữa sở hữu với năng lực cạnh tranh và các chỉ số kinh tế vĩ mô để đánh giá toàn diện hơn về sự ổn định của hệ thống ngân hàng.

---

Giá trị tham khảo

Luận văn có giá trị tham khảo cụ thể cho các nhóm đối tượng và lĩnh vực sau:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng: Tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu thực nghiệm định lượng, quy trình xây dựng biến Zscore từ báo cáo tài chính và ứng dụng phần mềm Stata để xử lý dữ liệu bảng động.
• Nhà nghiên cứu kinh tế lượng ứng dụng: Toàn bộ Chương 3 và Chương 4 cung cấp quy trình kiểm định khuyết tật mô hình (VIF, kiểm định F, kiểm định Hausman, kiểm định Wald, Wooldridge) và các bước chạy mô hình System - GMM (SGMM) xử lý nội sinh kèm các kiểm định Sargan và Arellano - Bond (AR1, AR2).
• Ban điều hành và bộ phận quản trị rủi ro tại các NHTM: Tham khảo cơ sở thực nghiệm về mối quan hệ giữa đòn bẩy tài chính (LEV), tỷ suất lợi nhuận (ROE) với mức độ ổn định để thiết lập các ngưỡng an toàn hoạt động nội bộ.
• Cơ quan quản lý (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam): Cung cấp thêm góc nhìn thực chứng về tác động của cấu trúc cổ đông lớn trong việc giám sát quản trị ngân hàng, phục vụ công tác ban hành chính sách quản lý tỷ lệ sở hữu cổ phần tại các tổ chức tín dụng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Sở hữu tập trung trong khóa luận được đo lường bằng chỉ tiêu nào và giá trị trung bình tại 28 NHTM Việt Nam giai đoạn 2011–2021 là bao nhiêu?

Trong mô hình thực nghiệm, tác giả sử dụng tỷ lệ sở hữu của 01 cổ đông lớn nhất để đại diện cho sở hữu tập trung (ký hiệu là CCT), kế thừa phương pháp của Agusman và cộng sự (2014) cùng Wen & Jia (2010). Kết quả thống kê mô tả trên 278 quan sát cho thấy mức độ sở hữu tập trung trung bình của các NHTM Việt Nam đạt $66,09%$ (độ lệch chuẩn $15,19%$). Ngân hàng có tỷ lệ sở hữu tập trung lớn nhất là Ngân hàng Bắc Á (BAB) năm 2012 với $97,45%$; thấp nhất là Ngân hàng Techcombank (TCB) năm 2017 với $34,88%$.

2. Sự ổn định ngân hàng được tính toán dựa trên công thức nào?

Tác giả đo lường mức độ ổn định tài chính thông qua chỉ số Zscore theo công thức của Boyd & Runkle (1993): $\text{Zscore} = (\text{ROA} + \text{EQA}) / \sigma\text{ROA}$. Trong đó, ROA là tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản, EQA là tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản, và $\sigma\text{ROA}$ là độ lệch chuẩn của ROA. Chỉ số này phản ánh khoảng cách đến nguy cơ mất khả năng thanh toán; giá trị trung bình trong mẫu nghiên cứu đạt $3,9266$ (dao động từ $1,1592$ tại TPB năm 2013 đến $6,3202$ tại SCB năm 2015).

3. Tại sao tác giả phải sử dụng phương pháp ước lượng Moment tổng quát hệ thống (System - GMM)?

Mô hình nghiên cứu dữ liệu bảng ngân hàng thường tồn tại hiện tượng nội sinh (do mối quan hệ hai chiều giữa các chỉ số tài chính hoặc do sự xuất hiện của biến trễ), hiện tượng tự tương quan và phương sai sai số thay đổi khiến các ước lượng Pooled OLS, FEM hay REM bị chệch và không nhất quán. Phương pháp GMM sai phân (DGMM) của Arellano & Bond (1991) bộc lộ nhược điểm khi mẫu có chuỗi thời gian ngắn ($T=11$) do biến công cụ yếu. Vì vậy, tác giả lựa chọn phương pháp System - GMM (SGMM) của Blundell & Bond (1998) kết hợp hệ phương trình sai phân và mức, sử dụng biến trễ làm công cụ để triệt tiêu hiện tượng nội sinh và cho ra ước lượng vững.

4. Kết quả nghiên cứu chỉ ra những yếu tố nào tác động tiêu cực (ngược chiều) đến sự ổn định ngân hàng?

Theo kết quả hồi quy SGMM, có 3 biến kiểm soát tác động ngược chiều đến sự ổn định ngân hàng (Zscore) tại mức ý nghĩa thống kê $5%$:

• ROE (Tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu): Tác động tiêu cực do việc chạy theo lợi nhuận cao thường đi kèm với việc mở rộng hoạt động vào các tài sản rủi ro.
• CAP (Quy mô vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản): Ghi nhận hệ số tác động âm đến Zscore.
• LEV (Đòn bẩy tài chính - Dư nợ cho vay trên tổng vốn chủ sở hữu): Tác động tiêu cực đến độ ổn định; hệ số đòn bẩy càng lớn thì ngân hàng càng dễ bị tổn thương trước các cú sốc thanh toán.

5. Những biến số nào trong mô hình không có ý nghĩa thống kê?

Kết quả hồi quy mô hình SGMM xác định có 3 biến kiểm soát không đạt mức ý nghĩa thống kê, bao gồm:

• Tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro tín dụng và thu nhập lãi thuần (LLP).
• Tỷ lệ tăng trưởng thu nhập (IGR).
• Quy mô tín dụng trên tổng tài sản (TLA).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị My Ly đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu xác định tác động của sở hữu tập trung đến sự ổn định của 28 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2011–2021. Bằng phương pháp ước lượng kinh tế lượng bảng động System - GMM, công trình chứng minh sở hữu tập trung có tác động cùng chiều đến sự ổn định ngân hàng ở mức ý nghĩa $1%$, đồng thời làm rõ vai trò tích cực của quy mô ngân hàng, tỷ lệ cho vay trên tiền gửi và rủi ro từ đòn bẩy tài chính cao. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở thực nghiệm đáng tin cậy cho công tác quản trị rủi ro nội bộ tại các ngân hàng thương mại và hỗ trợ định hướng điều hành an toàn hệ thống của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 trình bày sơ lược những thông tin cơ bản của đề tài nghiên cứu. Trong đó bao gồm: lý do chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, kết cấu của luận văn và đóng góp của đề tài. Qua đó giúp người đọc có cái nhìn bao quát về đề tài nghiên cứu, đi vào tìm hiểu cụ thể hơn ở các chương tiếp theo. 15 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM VỀ TÁC ĐỘNG CỦA SỞ HỮU TẬP TRUNG ĐẾN SỰ ỔN ĐỊNH NGÂN HÀNG 2.1 Cơ sở lý thuyết về sở hữu tập trung 2.1 Khái niệm sở hữu tập trung Là một thuật ngữ phổ biến, sở hữu tập trung được sử dụng trong các nghiên cứu khoa học, kinh tế khác nhau.

Theo Pedersen & Thomsen (1999) mức độ tập trung sở hữu thể hiện sự mức độ sở hữu cổ phiếu ngân hàng được nắm trong tay một số cổ đông lớn. Đối với ngân hàng có sở hữu tập trung, quyền kiểm soát cũng tập trung ở một số cổ đông và nhóm liên quan. Họ kiểm soát và chi phối đến cách các ngân hàng hoạt động, họ có thể không sở hữu toàn bộ vốn nhưng có quyền biểu quyết đáng kể. Trong nghiên cứu của Rokwaro (2013) khái niệm mức độ tập trung sở hữu được sử dụng là tỷ lệ sở hữu của 5 cổ đông lớn nhất trong các ngân hàng của Kenya.

Kết quả nghiên cứu cho thấy ngân hàng càng có mức độ tập trung sở hữu cao, tỷ lệ ROE càng thấp. Bên cạnh đó, nghiên cứu của Wen (2013) cũng sử dụng mức độ tập trung sở hữu trong các NHTM nhà nước và các NHTM tư nhân của Trung Quốc là tỷ lệ sở hữu của các cổ đông lớn nhất. Theo Võ Đại Thành (2021) trong cấu trúc sở hữu tập trung, cả quyền sở hữu lẫn quyền kiểm soát ngân hàng tập trung vào tay một số cá nhân, gia đình, ban quản lý, hoặc các định chế cho vay. Những cá nhân và nhóm này thường kiểm soát và chi phối lớn đến cách thức ngân hàng vận hành.

Bởi vậy, cấu trúc tập trung thường được xem là hệ thống nội bộ. Những cổ đông lớn kiểm soát ngân hàng trực tiếp bằng cách tham gia Hội đồng quản trị và ban điều hành. Cổ đông lớn có thể không sở hữu vốn toàn bộ nhưng họ có quyền biểu quyết đáng kể nên có thể được kiểm soát ngân hàng. Chính vì vậy, theo cách hiểu thông thường, sở hữu tập trung là mức độ dẫn dắt thị trường của các ngân hàng lớn trong hệ thống.2 Phương pháp đo lường sở hữu tập trung Có nhiều phương pháp đo lường mức độ sở hữu tập trung.

Một số nghiên cứu sử dụng tổng tỷ lệ sở hữu của các cổ đông lớn nhất. Theo Kim và Rhee (2000) đo lường dựa theo sáu đến mười cổ đông hàng đầu dựa trên tỷ lệ sở hữu của họ, tác giả sử dụng thước đo mức độ tập trung quyền sở hữu sau: LTOP6 = log [TOP6 / (100-TOP6)] TOP6 đại diện cho sự tập trung quyền sở hữu của sáu cổ đông hàng đầu. Hàm log tính toán để tạo một biến phụ thuộc không liên kết. Ngoài ra còn nhiều nghiên cứu khác đo lường sở hữu tập trung dựa vào tỷ lệ sở hữu cổ đông như nghiên cứu của Kiruri (2013) sử dụng tổng tỷ lệ sở hữu của 5 cổ đông lớn nhất, hoặc tổng tỷ lệ sở hữu của 3 cổ đông lớn nhất theo như Dong và cộng sự (2014), còn đối với nghiên cứu của Agusman và cộng sự (2014); Wen & Jia (2010) chỉ dùng tỷ lệ sở hữu của 01 cổ đông lớn nhất để đại diện cho mức độ sở hữu tập trung.2 Cơ sở lý thuyết về ổn định ngân hàng 2.1 Khái niệm ổn định ngân hàng Ổn định ngân hàng được khái quát dựa trên khái niệm ổn định tài chính.

Hiện nay trên thế giới, có rất nhiều định nghĩa về ổn định tài chính như: Theo Ngân hàng Trung ương Thụy Sỹ thì ổn định hệ thống tài chính có nghĩa là hệ thống các chủ thể -trung gian tài chính, thị trường tài chính và hạ tầng tài chính thực hiện tốt các chức năng của mình, có khả năng chống đỡ được các cú sốc tiềm ẩn. Hay theo Ngân hàng Trung ương Đức, ổn định tài chính là khả năng hệ thống tài chính vận hành tốt các chức năng chính, bất kể trong thời kỳ kinh tế căng thẳng hay đang điều chỉnh cơ cấu nhằm giúp phân bổ hiệu quả nhất các nguồn lực cũng như rủi ro tài chính, tạo được hiệu quả trong nền tảng hạ tầng tài chính. Ngân hàng Trung ương Úc định nghĩa ổn định hệ thống tài chính là một trạng thái các thị trường, trung gian tài chính và hạ tầng tài chính phân bổ tốt các luồng vốn đầu tư và tiết kiệm từ đó thúc đẩy kinh tế tăng trưởng. Đối với Ngân hàng Trung ương Anh, ổn định tài chính là việc thực hiện xác 17 định rủi ro trong hệ thống tài chính từ đó có những hoạt động để giảm thiểu rủi ro.

Ngân hàng Trung ương Châu Âu lại cho rằng ổn định tài chính là một trạng thái mà trong đó hệ thống tài chính gồm: trung gian tài chính, thị trường và hạ tầng tài chính có khả năng chống chịu được cú sốc và những rủi ro bắt nguồn từ sự mất cân đối tài chính, từ đó giảm bớt nguy cơ sụp đổ của các trung gian tài chính vốn có tác động tiêu cực đối với việc phân bổ tiết kiệm và đầu tư. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cho rằng một hệ thống tài chính an toàn, ổn định khi nó có thể trụ vững trước những biến động bất thường, không ổn định của nền kinh tế, các cú sốc về tài chính phát sinh từ bên trong hoặc bên ngoài hệ thống. Crockett (1997) đã xác định sự ổn định trong lĩnh vực ngân hàng (bank sector) có liên quan đến việc không có sự căng thẳng tài chính (financial stress), lý do có thể dẫn đến tổn thất ở các ngân hàng lớn hơn thậm chí là do sự phá sản ở các ngân hàng nhỏ hơn, do đó, các ngân hàng có tình hình tài chính ổn định nhất có thể đáp ứng các nghĩa vụ của họ mà không cần sự hỗ trợ từ bên ngoài. Ổn định trong hệ thống ngân hàng hay còn gọi là ổn định ngân hàng có thể hiểu là không có khủng hoảng ngân hàng, đạt được thông qua sự ổn định của tất cả các ngân hàng trong hệ thống hoặc lĩnh vực ngân hàng (Brunnermeier và cộng sự 2009).

Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Như Quỳnh (2021) ổn định ngân hàng được cho là trạng thái mà các ngân hàng có thể vận hành một cách trôi chảy, thực hiện tốt chức năng trung gian thanh toán và các chức năng khác theo yêu cầu. Đồng thời có khả năng chịu được các cú sốc từ môi trường bên ngoài và bản thân chính ngân hàng không gây ra các cú sốc ảnh hưởng tiêu cực đến nền kinh tế, từ đó góp phần tác động tích cực trong công tác phát triển hệ thống tài chính cũng như nền kinh tế một quốc gia. Như vậy, thông qua các nghiên cứu cũng như định nghĩa của các nhà kinh tế học, khái niệm về ổn định ngân hàng có thể được hiểu là khi ngân hàng hoạt động có hiệu quả, có khả năng ứng biến, đối mặt tốt với những tác động trong và ngoài, ở hiện tại cũng như trong tương lai, đặc biệt là khi nền kinh tế xảy ra các cú sốc mà ngân hàng vẫn duy trì được khả năng thanh toán cho các khoản nợ đến hạn, duy trì hoạt động một cách bình thường.2 Phương pháp đo lường ổn định ngân hàng Ở một số nghiên cứu trên thế giới đã đề xuất một vài cách đo lường sự ổn định hệ thống ngân hàng thông qua biến động của lợi nhuận, hay biến động của tiền gửi để xem xét đo lường, đánh giá sự ổn định của hệ thống ngân hàng. Đo lường sự ổn định ngân hàng thông qua chỉ số Zscore là một trong những phương pháp phổ biến.

Chỉ số này được đặt nền móng đầu tiên bởi Altman vào năm 1968 và từ những năm 1990 được chú ý đến nhiều hơn (Altman, 2000). Boyd & Runkle (1993) đã đề xuất công thức tính như sau: 𝑘+𝜇 𝑍𝑠𝑐𝑜𝑟𝑒 = 𝜎 Trong đó: k: (tổng vốn chủ sở hữu và các khoản dự trữ)/ tổng tài sản μ: lợi nhuận trung bình/tổng tài sản σ: độ lệch chuẩn của lợi nhuận/tổng tài sản. Chỉ số này đại diện cho mức biến động lợi nhuận của ngân hàng. Sau này, các tác giả đã phát triển công thức và sử dụng chỉ số Zscore theo công thức tính toán sau: 𝑅𝑂𝐴𝑖𝑡 + 𝐸𝑄𝐴𝑖𝑡 𝑍𝑠𝑐𝑜𝑟𝑒𝑖𝑡 = 𝜎𝑅𝑂𝐴𝑖𝑡 Trong đó: ROA: tỷ lệ lợi nhuận bình quân trên tổng tài sản EQA: vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản.

Một ngân hàng có thể vỡ nợ nếu khoản dự trữ vốn của họ được sử dụng hết do thua lỗ. Điều này nghĩa là khi một ngân hàng có lợi nhuận âm đủ lớn, khiến [ROA + E/A] <0, thì ngân hàng đó sẽ ngừng hoạt động. Do đó, giá trị của Zscore cho biết được khoảng cách với rủi ro. Zscore cao hơn có nghĩa là ổn định hơn.

Bên cạnh đó, chỉ số này đồng thời xem xét cả ba khía 19 cạnh quan trọng trong đánh giá hiệu suất hoạt động ngân hàng, bao gồm an toàn vốn (thông qua tỷ lệ vốn chủ sở hữu), lợi nhuận (thông qua ROA) và rủi ro (thông qua độ lệch chuẩn của ROA - mức độ dao động của lợi nhuận). Ngoài Zscore, một số nghiên cứu còn sử dụng chỉ số đo lường hiện tượng tháo chạy khỏi ngân hàng (bank run) của người gửi tiền được đề xuất bởi Ngalawa, Tchana & Viegi (2016), xây dựng dựa trên ý tưởng của Eichengreen, Rose & Wyplosz (1994, 1996) và Hagen & Ho, (2007). Nhóm tác giả tiến hành đo lường sự ổn định của hệ thống ngân hàng bằng cách tạo dựng thước đo cho sự rút tiền ồ ạt khỏi ngân hàng (runt) thông qua tỷ lệ tăng trưởng của tiền gửi không kỳ hạn (DDt) và có kỳ hạn(TDt). Bao gồm hai bước: Bước 1: Tính tốc độ thay đổi của tiền gửi không kỳ hạn (grDDt) và tiền gửi có kỳ hạn (grTDt).

Bước 2: Tính chỉ số đo lường sự “tháo chạy” khỏi ngân hàng. Chỉ số tháo chạy khỏi ngân hàng: 𝑔𝑟_𝐷𝐷𝑡 − 𝑔𝑟_𝐷𝐷 𝑔𝑟_𝑇𝐷𝑡 − 𝑔𝑟_𝑇𝐷 ( )+( ) 𝜎𝑔𝑟𝐷𝐷 𝜎𝑔𝑟𝑇𝐷𝑡 𝑟𝑢𝑛𝑡 = 2 Hiện tượng tháo chạy khỏi ngân hàng tức là sự giảm sút một cách đột ngột của tiền gửi ngân hàng, vậy nên càng khiến cho hệ số runt này càng thấp hơn.