Tác động của phát triển tài chính lên cán cân thương mại tại Việt Nam: Bằng chứng từ phương pháp ...

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích ueh tác động của phát triển tài chính lên cán cân thương mại tại việt nam bằng chứng thực nghiệm từ, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Tạ Thị Hải Yến
• Người hướng dẫn: GS. Trần Ngọc Thơ
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Tác động của phát triển tài chính đến cán cân thương mại Việt Nam: Nghiên cứu ARDL
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Giới thiệu chủ đề nghiên cứu
• 1.2. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.5. Bố cục nghiên cứu
• 2. PHẦN 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Mối quan hệ giữa phát triển tài chính và cán cân thương mại
• 2.2. Mối liên kết tài chính - thương mại: Xuất phát điểm ban đầu
• 3. PHẦN 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Khung phân tích cơ sở và dữ liệu nghiên cứu
• 3.2. Khung phân tích cơ sở
• 3.3. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp ARDL
• 3.5. Kiểm định nhân quả Toda-Yamamoto
• 3.6. Kiểm định nghiệm đơn vị Zivot và Andrews (ZA)
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kiểm định tính dừng
• 4.2. Kết quả hồi quy mô hình ARDL
• 4.3. Kiểm định nhân quả Toda-Yamamoto
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của phát triển tài chính đến cán cân thương mại Việt Nam

Cán cân thương mại (BOT) là một chỉ số quan trọng phản ánh sức khỏe kinh tế của một quốc gia. Tại Việt Nam, sự phát triển tài chính đã có những tác động đáng kể đến cán cân thương mại. Nghiên cứu này sẽ phân tích mối quan hệ giữa phát triển tài chính và cán cân thương mại, đặc biệt là trong bối cảnh Việt Nam từ năm 1995 đến 2018. Các yếu tố như tỷ giá hối đoái, lạm phát và chính sách tài chính cũng sẽ được xem xét để hiểu rõ hơn về mối liên hệ này.

1.1. Khái niệm và vai trò của cán cân thương mại

Cán cân thương mại là sự chênh lệch giữa giá trị xuất khẩu và nhập khẩu của một quốc gia. Một cán cân thương mại tích cực cho thấy nền kinh tế đang phát triển mạnh mẽ, trong khi một cán cân thương mại tiêu cực có thể dẫn đến các vấn đề kinh tế nghiêm trọng. Tại Việt Nam, cán cân thương mại đã trải qua nhiều biến động trong giai đoạn 1995-2018, với những thách thức và cơ hội từ sự phát triển tài chính.

1.2. Tác động của phát triển tài chính đến cán cân thương mại

Phát triển tài chính có thể ảnh hưởng đến cán cân thương mại thông qua việc cải thiện khả năng tiếp cận vốn cho các doanh nghiệp xuất khẩu, từ đó thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu. Nghiên cứu cho thấy rằng các quốc gia có hệ thống tài chính phát triển thường có tỷ lệ xuất khẩu cao hơn, nhờ vào khả năng tài chính tốt hơn để đầu tư vào công nghệ và mở rộng quy mô sản xuất.

II. Vấn đề và thách thức trong mối quan hệ giữa phát triển tài chính và cán cân thương mại

Mặc dù có nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng phát triển tài chính có thể cải thiện cán cân thương mại, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự phụ thuộc vào vốn nước ngoài, có thể dẫn đến rủi ro tài chính và ảnh hưởng tiêu cực đến cán cân thương mại. Ngoài ra, sự biến động của tỷ giá hối đoái cũng có thể làm gia tăng thâm hụt thương mại.

2.1. Rủi ro tài chính và tác động đến cán cân thương mại

Sự phát triển tài chính không phải lúc nào cũng mang lại lợi ích. Khi các doanh nghiệp phụ thuộc quá nhiều vào vốn vay nước ngoài, họ có thể gặp rủi ro khi tỷ giá hối đoái biến động. Điều này có thể dẫn đến việc tăng chi phí nhập khẩu và giảm khả năng cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu, từ đó làm gia tăng thâm hụt thương mại.

2.2. Biến động tỷ giá hối đoái và ảnh hưởng đến xuất nhập khẩu

Tỷ giá hối đoái có vai trò quan trọng trong việc xác định giá trị hàng hóa xuất khẩu và nhập khẩu. Khi đồng nội tệ mất giá, hàng hóa xuất khẩu trở nên rẻ hơn trên thị trường quốc tế, nhưng đồng thời cũng làm tăng chi phí nhập khẩu. Nghiên cứu cho thấy rằng sự biến động này có thể tạo ra những tác động tiêu cực đến cán cân thương mại, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế không ổn định.

III. Phương pháp nghiên cứu ARDL trong phân tích mối quan hệ

Phương pháp ARDL (Autoregressive Distributed Lag) là một công cụ mạnh mẽ để phân tích mối quan hệ giữa các biến số trong nghiên cứu này. Phương pháp này cho phép xác định mối quan hệ đồng liên kết giữa phát triển tài chính và cán cân thương mại, đồng thời kiểm tra hướng nhân quả giữa các biến. Việc áp dụng phương pháp ARDL giúp cung cấp cái nhìn sâu sắc về mối quan hệ này trong bối cảnh Việt Nam.

3.1. Giới thiệu về phương pháp ARDL

Phương pháp ARDL được sử dụng để phân tích mối quan hệ giữa các biến trong dài hạn và ngắn hạn. Phương pháp này cho phép kiểm tra sự đồng liên kết giữa các biến mà không yêu cầu chúng phải dừng lại ở cùng một bậc. Điều này rất hữu ích trong nghiên cứu về phát triển tài chính và cán cân thương mại, nơi mà các biến có thể có các đặc điểm khác nhau.

3.2. Quy trình thực hiện nghiên cứu với ARDL

Quy trình nghiên cứu bao gồm việc thu thập dữ liệu về phát triển tài chính, cán cân thương mại, tỷ giá hối đoái và lạm phát. Sau đó, các kiểm định tính dừng và kiểm định đồng liên kết sẽ được thực hiện để xác định mối quan hệ giữa các biến. Cuối cùng, mô hình ARDL sẽ được áp dụng để phân tích và đưa ra kết luận về mối quan hệ này.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng phát triển tài chính có tác động tiêu cực đến cán cân thương mại trong dài hạn. Điều này có thể do sự phụ thuộc vào vốn nước ngoài và biến động tỷ giá hối đoái. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các nhà hoạch định chính sách cần xem xét kỹ lưỡng các yếu tố này khi xây dựng chính sách phát triển tài chính nhằm cải thiện cán cân thương mại.

4.1. Phân tích kết quả hồi quy mô hình ARDL

Kết quả hồi quy cho thấy rằng phát triển tài chính có mối quan hệ ngược chiều với cán cân thương mại. Điều này có nghĩa là khi phát triển tài chính tăng lên, cán cân thương mại có xu hướng xấu đi. Các yếu tố như tỷ giá hối đoái và lạm phát cũng có tác động đáng kể đến cán cân thương mại, cho thấy rằng các nhà hoạch định chính sách cần phải cân nhắc kỹ lưỡng.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào chính sách

Kết quả nghiên cứu cung cấp thông tin quan trọng cho các nhà hoạch định chính sách trong việc xây dựng các chiến lược phát triển tài chính. Việc hiểu rõ mối quan hệ giữa phát triển tài chính và cán cân thương mại sẽ giúp các nhà hoạch định đưa ra các quyết định chính xác hơn, từ đó cải thiện tình hình kinh tế của Việt Nam.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng phát triển tài chính có tác động tiêu cực đến cán cân thương mại tại Việt Nam. Điều này đặt ra thách thức cho các nhà hoạch định chính sách trong việc tìm kiếm các giải pháp hiệu quả để cải thiện cán cân thương mại. Trong tương lai, cần có thêm nhiều nghiên cứu để làm rõ hơn về mối quan hệ này và tìm ra các giải pháp khả thi.

5.1. Tóm tắt các phát hiện chính

Các phát hiện chính của nghiên cứu cho thấy rằng phát triển tài chính không phải là công cụ chính sách hiệu quả để cải thiện cán cân thương mại. Thay vào đó, cần có các biện pháp khác để giải quyết vấn đề thâm hụt thương mại.

5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc tìm hiểu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa phát triển tài chính và cán cân thương mại. Các nghiên cứu cũng nên xem xét các yếu tố khác như chính sách thương mại và đầu tư nước ngoài để có cái nhìn toàn diện hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 1995-2018, cán cân thương mại của Việt Nam liên tục trải qua trạng thái thâm hụt với tần suất 17 lần, trong khi chỉ có một số năm đạt thặng dư, cao nhất là 1,66 tỷ USD năm 2013 và thâm hụt sâu nhất lên tới 13,88 tỷ USD năm 2017. Thâm hụt thương mại kéo dài gây áp lực lên tăng trưởng kinh tế, làm giảm niềm tin của nhà đầu tư và có thể dẫn đến sự phụ thuộc vào các khoản vay quốc tế với chi phí cao. Trong bối cảnh đó, phát triển tài chính được xem là một yếu tố quan trọng có thể ảnh hưởng đến cán cân thương mại thông qua việc hỗ trợ xuất khẩu và điều tiết nhập khẩu. Tuy nhiên, mối quan hệ giữa phát triển tài chính và cán cân thương mại tại Việt Nam vẫn chưa được nghiên cứu sâu sắc và có kết luận rõ ràng.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm kiểm chứng mối quan hệ dài hạn giữa phát triển tài chính, tỷ giá hối đoái, lạm phát và cán cân thương mại tại Việt Nam trong giai đoạn 1995-2018. Đồng thời, nghiên cứu xác định hướng nhân quả giữa các biến số và kiểm tra sự tồn tại của hiệu ứng đường cong J cũng như điều kiện Marshall-Lerner trong phản ứng của cán cân thương mại trước sự phá giá tiền tệ. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào dữ liệu chuỗi thời gian theo năm của Việt Nam, với các biến số chính được thu thập từ Ngân hàng Thế giới.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm giúp các nhà hoạch định chính sách hiểu rõ hơn về động lực giữa phát triển tài chính và cán cân thương mại, từ đó xây dựng các chính sách kinh tế hiệu quả nhằm giảm thiểu thâm hụt thương mại và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên ba giả thuyết chính về mối quan hệ giữa phát triển tài chính và cán cân thương mại:

• Giả thuyết theo sau cầu (Demand-following hypothesis): Thương mại thúc đẩy phát triển tài chính do nhu cầu tài chính tăng lên khi hoạt động xuất nhập khẩu mở rộng. Các doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần các công cụ tài chính để phòng ngừa rủi ro và tài trợ cho hoạt động sản xuất.

• Giả thuyết cung dẫn dắt (Supply-leading hypothesis): Phát triển tài chính thúc đẩy thương mại bằng cách cung cấp nguồn vốn ngoại sinh, giảm chi phí tài chính và tăng khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường quốc tế.

• Giả thuyết nhân quả hai chiều: Tài chính và thương mại có thể tác động qua lại lẫn nhau, tạo thành vòng phản hồi tích cực hoặc cân bằng mới trong nền kinh tế.

Ngoài ra, nghiên cứu cũng áp dụng các lý thuyết về mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại, bao gồm:

• Điều kiện Marshall-Lerner: Mất giá tiền tệ sẽ cải thiện cán cân thương mại nếu tổng độ co giãn giá của xuất khẩu và nhập khẩu lớn hơn 1.

• Hiệu ứng đường cong J: Cán cân thương mại có thể suy giảm trong ngắn hạn sau mất giá tiền tệ nhưng cải thiện trong dài hạn.

• Mô hình thay thế không hoàn hảo hai quốc gia: Tỷ giá hối đoái thực và thu nhập trong và ngoài nước ảnh hưởng đến cán cân thương mại thông qua các kênh giá và thu nhập.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu gồm: phát triển tài chính (đo bằng tín dụng cho khu vực tư nhân), cán cân thương mại (tỷ số xuất khẩu trên nhập khẩu), tỷ giá hối đoái thực và lạm phát.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu chuỗi thời gian theo năm của Việt Nam từ 1995 đến 2018 (24 quan sát), với các biến chính gồm cán cân thương mại, phát triển tài chính, tỷ giá hối đoái thực và lạm phát, thu thập từ Ngân hàng Thế giới.

Phương pháp phân tích chính là mô hình tự hồi quy phân phối trễ (ARDL) kết hợp kiểm định đồng liên kết theo Pesaran và cộng sự (2001), cho phép phân tích mối quan hệ ngắn hạn và dài hạn giữa các biến, phù hợp với dữ liệu hỗn hợp I(0) và I(1). Độ trễ tối ưu được xác định dựa trên tiêu chuẩn thông tin Akaike (AIC).

Kiểm định nhân quả Toda-Yamamoto được áp dụng để xác định hướng nhân quả giữa các biến, khắc phục hạn chế của kiểm định Granger truyền thống. Ngoài ra, kiểm định nghiệm đơn vị Zivot và Andrews (ZA) được sử dụng để phát hiện điểm gãy cấu trúc trong chuỗi dữ liệu, đảm bảo tính ổn định và độ tin cậy của mô hình.

Quy trình nghiên cứu gồm: kiểm định tính dừng của các biến, lựa chọn độ trễ tối ưu, kiểm định đồng liên kết ARDL, phân tích hệ số hồi quy ngắn hạn và dài hạn, kiểm định nhân quả Toda-Yamamoto và đánh giá sự hiện diện của hiệu ứng đường cong J và điều kiện Marshall-Lerner.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mối quan hệ đồng liên kết dài hạn: Kết quả kiểm định ARDL xác nhận sự tồn tại mối quan hệ đồng liên kết giữa cán cân thương mại và các biến phát triển tài chính, tỷ giá hối đoái thực, lạm phát trong giai đoạn 1995-2018. Thống kê F vượt giá trị tới hạn trên, bác bỏ giả thuyết không về không có đồng liên kết.

2. Ảnh hưởng của phát triển tài chính: Phát triển tài chính có tác động tiêu cực và có ý nghĩa thống kê đến cán cân thương mại trong dài hạn, cho thấy sự phát triển tài chính làm gia tăng thâm hụt thương mại tại Việt Nam. Hệ số dài hạn β1 mang dấu âm, trái ngược với kỳ vọng ban đầu.

3. Tác động của tỷ giá hối đoái: Tỷ giá hối đoái thực có tác động tích cực và có ý nghĩa đến cán cân thương mại trong dài hạn, đồng nghĩa với việc phá giá VND giúp cải thiện cán cân thương mại, phù hợp với điều kiện Marshall-Lerner. Hệ số dài hạn β2 mang dấu dương.

4. Ảnh hưởng của lạm phát: Lạm phát có tác động tiêu cực đến cán cân thương mại, hệ số β3 mang dấu âm và có ý nghĩa thống kê, phản ánh sự mất tính cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu khi lạm phát trong nước tăng cao.

5. Kiểm định nhân quả: Kiểm định Toda-Yamamoto cho thấy mối quan hệ nhân quả một chiều từ phát triển tài chính đến cán cân thương mại trong dài hạn, không có bằng chứng về nhân quả ngược lại. Tỷ giá hối đoái và lạm phát cũng có ảnh hưởng nhân quả đến cán cân thương mại.

6. Hiệu ứng đường cong J: Kết quả mô hình ARDL cho thấy sự tồn tại của hiệu ứng đường cong J, với tác động tiêu cực của phá giá tiền tệ lên cán cân thương mại trong ngắn hạn (hệ số ngắn hạn âm) và tác động tích cực trong dài hạn (hệ số dài hạn dương), xác nhận giả thuyết lý thuyết.

Thảo luận kết quả

Phát hiện mối quan hệ ngược chiều giữa phát triển tài chính và cán cân thương mại tại Việt Nam có thể do sự gia tăng tiêu dùng tài trợ bằng nợ và nhập khẩu hàng hóa trung gian, dẫn đến thâm hụt thương mại. Điều này khác biệt với một số nghiên cứu quốc tế cho thấy phát triển tài chính thúc đẩy xuất khẩu và cải thiện cán cân thương mại. Nguyên nhân có thể do cấu trúc kinh tế Việt Nam còn phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu nguyên liệu và hàng tiêu dùng, cũng như sự phát triển chưa đồng đều của hệ thống tài chính.

Tác động tích cực của tỷ giá hối đoái phù hợp với điều kiện Marshall-Lerner và hiệu ứng đường cong J, cho thấy chính sách phá giá tiền tệ có thể là công cụ hữu hiệu để cải thiện cán cân thương mại trong dài hạn, mặc dù có thể gây tác động tiêu cực ngắn hạn.

Ảnh hưởng tiêu cực của lạm phát phản ánh sự mất tính cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu khi chi phí sản xuất tăng cao, làm giảm khả năng xuất khẩu và gia tăng nhập khẩu.

Kết quả nhân quả một chiều từ phát triển tài chính đến cán cân thương mại cho thấy phát triển tài chính không phải là công cụ chính sách hiệu quả để giảm thâm hụt thương mại tại Việt Nam, đồng thời nhấn mạnh vai trò quan trọng của các yếu tố khác như tỷ giá và lạm phát.

Dữ liệu và kết quả có thể được trình bày qua biểu đồ xu hướng các biến, bảng hệ số hồi quy ARDL ngắn hạn và dài hạn, cùng bảng kết quả kiểm định nhân quả Toda-Yamamoto để minh họa rõ ràng các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý tín dụng và kiểm soát rủi ro tài chính: Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan quản lý cần thiết lập các chính sách kiểm soát tín dụng chặt chẽ, đặc biệt đối với tín dụng tiêu dùng và nhập khẩu, nhằm hạn chế tác động tiêu cực của phát triển tài chính lên cán cân thương mại. Thời gian thực hiện: 1-2 năm.

2. Sử dụng chính sách tỷ giá linh hoạt: Chính phủ nên duy trì chính sách tỷ giá linh hoạt, tận dụng hiệu ứng đường cong J để cải thiện cán cân thương mại trong dài hạn, đồng thời có các biện pháp hỗ trợ giảm thiểu tác động tiêu cực ngắn hạn. Thời gian thực hiện: liên tục và theo dõi định kỳ.

3. Kiểm soát lạm phát hiệu quả: Cần phối hợp chính sách tiền tệ và tài khóa nhằm kiểm soát lạm phát, giữ ổn định giá cả để duy trì tính cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu. Thời gian thực hiện: ngắn hạn đến trung hạn.

4. Phát triển hệ thống tài chính đồng bộ và bền vững: Đẩy mạnh cải cách thể chế tài chính, nâng cao chất lượng tín dụng cho khu vực sản xuất và xuất khẩu, giảm sự phụ thuộc vào tín dụng tiêu dùng và nhập khẩu. Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính, các tổ chức tài chính. Thời gian thực hiện: trung hạn (3-5 năm).

5. Tăng cường nghiên cứu và giám sát chính sách: Các cơ quan nghiên cứu kinh tế cần tiếp tục theo dõi, đánh giá tác động của phát triển tài chính và các chính sách liên quan đến cán cân thương mại để điều chỉnh kịp thời. Thời gian thực hiện: liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách kinh tế: Luận văn cung cấp bằng chứng thực nghiệm và phân tích sâu sắc giúp các nhà hoạch định xây dựng chính sách tài chính và thương mại phù hợp nhằm cân bằng cán cân thương mại và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả kinh tế: Tài liệu là nguồn tham khảo quý giá về phương pháp ARDL, kiểm định nhân quả Toda-Yamamoto và các lý thuyết liên quan đến phát triển tài chính và cán cân thương mại, hỗ trợ nghiên cứu chuyên sâu hơn.

3. Ngân hàng và tổ chức tài chính: Hiểu rõ tác động của phát triển tài chính đến cán cân thương mại giúp các tổ chức tài chính điều chỉnh chiến lược tín dụng, quản lý rủi ro và hỗ trợ doanh nghiệp xuất nhập khẩu hiệu quả.

4. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu và nhà đầu tư: Nắm bắt các yếu tố ảnh hưởng đến cán cân thương mại giúp doanh nghiệp hoạch định chiến lược kinh doanh, quản lý rủi ro tỷ giá và tận dụng các cơ hội thị trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Phát triển tài chính ảnh hưởng như thế nào đến cán cân thương mại Việt Nam?
   Nghiên cứu cho thấy phát triển tài chính có tác động tiêu cực đến cán cân thương mại trong dài hạn, làm gia tăng thâm hụt thương mại do tín dụng tiêu dùng và nhập khẩu tăng cao hơn xuất khẩu.

2. Tỷ giá hối đoái có vai trò gì trong cải thiện cán cân thương mại?
   Phá giá tiền tệ giúp tăng tính cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu, cải thiện cán cân thương mại trong dài hạn, phù hợp với điều kiện Marshall-Lerner và hiệu ứng đường cong J.

3. Lạm phát ảnh hưởng thế nào đến cán cân thương mại?
   Lạm phát cao làm giảm tính cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu, dẫn đến giảm xuất khẩu và tăng nhập khẩu, từ đó làm suy yếu cán cân thương mại.

4. Phương pháp ARDL có ưu điểm gì trong nghiên cứu này?
   Phương pháp ARDL linh hoạt với dữ liệu hỗn hợp I(0) và I(1), cho phép phân tích đồng thời các hiệu ứng ngắn hạn và dài hạn, phù hợp với mẫu dữ liệu nhỏ như nghiên cứu này.

5. Có mối quan hệ nhân quả hai chiều giữa phát triển tài chính và cán cân thương mại không?
   Kết quả kiểm định nhân quả Toda-Yamamoto chỉ xác nhận mối quan hệ nhân quả một chiều từ phát triển tài chính đến cán cân thương mại trong dài hạn, không có bằng chứng về nhân quả ngược lại.

Kết luận

• Nghiên cứu xác nhận mối quan hệ đồng liên kết dài hạn giữa phát triển tài chính, tỷ giá hối đoái, lạm phát và cán cân thương mại tại Việt Nam giai đoạn 1995-2018.
• Phát triển tài chính có tác động tiêu cực đến cán cân thương mại trong dài hạn, làm gia tăng thâm hụt thương mại.
• Tỷ giá hối đoái thực và lạm phát có ảnh hưởng tích cực và tiêu cực tương ứng đến cán cân thương mại, với sự hiện diện của hiệu ứng đường cong J và điều kiện Marshall-Lerner.
• Mối quan hệ nhân quả một chiều từ phát triển tài chính đến cán cân thương mại được xác nhận, cho thấy phát triển tài chính không phải là công cụ chính sách hiệu quả để giảm thâm hụt thương mại.
• Các bước tiếp theo bao gồm tăng cường quản lý tín dụng, kiểm soát lạm phát, duy trì chính sách tỷ giá linh hoạt và phát triển hệ thống tài chính bền vững nhằm cải thiện cán cân thương mại và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Kêu gọi hành động: Các nhà hoạch định chính sách và tổ chức tài chính cần áp dụng các khuyến nghị từ nghiên cứu để xây dựng chiến lược phát triển kinh tế hiệu quả, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng để cập nhật các biến động kinh tế mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH TẠ THỊ HẢI YẾN TÁC ĐỘNG CỦA PHÁT TRIỂN TÀI CHÍNH LÊN CÁN CÂN THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM: BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM TỪ PHƯƠNG PHÁP ARDL LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh - 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH TẠ THỊ HẢI YẾN TÁC ĐỘNG CỦA PHÁT TRIỂN TÀI CHÍNH LÊN CÁN CÂN THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM: BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM TỪ PHƯƠNG PHÁP ARDL Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 8340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS. TRẦN NGỌC THƠ TP. Hồ Chí Minh - 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan bài Luận văn thạc sĩ kinh tế với đề tài “Tác động của phát triển tài chính lên cán cân thương mại tại Việt Nam: Bằng chứng thực nghiệm từ phương pháp ARDL” là công trình nghiên cứu độc lập của cá nhân tôi dưới sự hướng dẫn của GS. Trần Ngọc Thơ - Giảng viên Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh. Trong luận văn có sử dụng, trích dẫn một số ý kiến, quan điểm khoa học của một số tác giả. Các thông tin này đều được trích dẫn nguồn cụ thể, chính xác và có thể kiểm chứng. Các số liệu, kết quả nêu trong trong luận văn là hoàn toàn khách quan và trung thực. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về nội dung và tính trung thực của luận văn này. Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2019 Học viên thực hiện Tạ Thị Hải Yến LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG BIỂU DANH MỤC HÌNH TÓM TẮT ABSTRACT PHẦN 1: GIỚI THIỆU . Giới thiệu chủ đề nghiên cứu . Khoảng trống nghiên cứu . Mục tiêu nghiên cứu . Câu hỏi nghiên cứu . Bố cục nghiên cứu .4 PHẦN 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT . Mối quan hệ giữa phát triển tài chính và cán cân thương mại . Mối liên kết tài chính - thương mại: Xuất phát điểm ban đầu . Quan hệ giữa phát triển tài chính và cán cân thương mại: Một vài khám phá thực nghiệm . Mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại .14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các cách tiếp cận lý thuyết . Một số nghiên cứu thực nghiệm .21 PHẦN 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU . Khung phân tích cơ sở và dữ liệu nghiên cứu . Khung phân tích cơ sở . Dữ liệu nghiên cứu . Phương pháp ARDL . Kiểm định nhân quả Toda-Yamamoto . Kiểm định nghiệm đơn vị Zivot và Andrews (ZA) .35 PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Kiểm định tính dừng. Kết quả hồi quy mô hình ARDL . Kiểm định nhân quả Toda-Yamamoto .45 PHẦN 5: KẾT LUẬN .46 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Thuật ngữ (tên đầy đủ) Giải thích OLS (Ordinary Least Squares) . Phương pháp bình phương nhỏ nhất GMM (Generalized method of moments) . Phương pháp moment bậc cao VAR (Vector Autoregression) . Mô hình vectơ tự hồi quy VECM (Vector Error-correction Model) . Mô hình vectơ sai số hiệu chỉnh ARDL (Autoregressive Distributed Lag) . Mô hình tự hồi quy phân phối trễ FD (Financial Development) . Phát triển tài chính ER (Exchange Rate) . Tỷ giá hối đoái BOT (Balance of Trade) . Cán cân thương mại GDP (Gross Domestic Product) . Tổng sản phẩm quốc nội CPI (Consumer Price Index) . Chỉ số giá tiêu dùng FDI (Foreign Direct Investment) . Đầu tư trực tiếp nước ngoài IMF (International Monetary Fund) . Quỹ tiền tệ quốc tế WB (World Bank) . Ngân hàng thế giới ML (Marshall-Lerner) . Điều kiện Marshall-Lerner PPP (Purchasing Power Parity) . Ngang giá sức mua LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2. Tóm tắt một số nghiên cứu thực nghiệm về mối quan hệ tỷ giá và cán cân thương mại (BOT) . Định nghĩa các biến nghiên cứu . Thống kê mô tả và ma trận tương quan (giai đoạn 1995-2018). Kết quả kiểm định tính dừng . Kết quả kiểm định tính dừng ZA . Kết quả lựa chọn độ trễ tối đa . Kết quả kiểm định ARDL(1,3,1,3). Kết quả kiểm định nhân quả Toda-Yamamoto . 45 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 1. Cán cân thương mại của Việt Nam trong giai đoạn 1995-2018 (đơn vị: tỷ USD; cố định 2010 USD) . Hiệu ứng đường cong J lên cán cân thương mại sau khi phá giá tiền tệ . Xu hướng của các biến nghiên cứu . Kết quả lựa chọn độ trễ tối ưu cho mô hình ARDL . Kết quả kiểm định tính ổn định của các hệ số hồi quy. 44 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TÓM TẮT Bài nghiên cứu nhằm kiểm chứng mối quan hệ giữa phát triển tài chính và cán cân thương mại tại Việt Nam, sử dụng phương pháp ARDL cho dữ liệu chuỗi thời gian giai đoạn 1995-2018. Kết quả kiểm định đường bao ARDL xác nhận mối quan hệ đồng liên kết giữa cán cân thương mại và các yếu tố xác định. Nghiên cứu phát hiện mối quan hệ ngược chiều giữa phát triển tài chính lên cán cân thương mại trong dài hạn. Kiểm định nhân quả Toda-Yamamoto xác nhận mối quan hệ nhân quả một chiều xuất phát từ phát triển tài chính đến cán cân thương mại. Do đó, nghiên cứu cho rằng phát triển tài chính không phải là công cụ chính sách để giảm thiểu thâm hụt thương mại. Mục đích chính của nghiên cứu này nhằm cung cấp các tiêu chí đánh giá chính xác để các nhà hoạch định chính sách hiểu được động năng giữa phát triển tài chính và cán cân thương mại, từ đó hỗ trợ hoạch định và dự báo chính sách hiệu quả hơn. Từ khóa: Phát triển tài chính; cán cân thương mại; đồng liên kết; ARDL. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ABSTRACT This paper aims to examine the relationship between financial development and trade balance in Vietnam by using the ARDL cointegration methodology for time series data from 1995 to 2018. The ARDL bound test confirms that the cointegration exists among trade balance and its determinants. The paper also reveals the significantly negative relationship between financial development and trade balance in the long- run. The results of Toda-Yamamoto causality test have predicted that unidirectional causality from financial development to trade balance exist in the long-run. For policy recommendations, this study does offer not to use financial development as a policy tool to decrease trade deficit. The main purpose of this paper is to provide accurate assessment criteria for the policy-makers to understand the dynamics between financial development and trade balance, thus leading to more efficient policy- making and forecasting. Keywords: Financial development; trade balance; cointegration; ARDL. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 PHẦN 1: GIỚI THIỆU 1. Giới thiệu chủ đề nghiên cứu Trade Balance 4 0 -4 -8 -12 -16 95 96 97 98 99 00 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Nguồn: Dữ liệu được thu thập từ World Bank. Cán cân thương mại của Việt Nam trong giai đoạn 1995-2018 (đơn vị: tỷ USD; cố định 2010 USD). Cán cân thương mại (BOT), được xác định là chênh lệch giữa xuất khẩu và nhập khẩu, có vai trò vô cùng quan trọng đối với tình trạng sức khỏe của nền kinh tế (Ahad, 2017). Trong cùng một quốc gia, nếu xuất khẩu lớn hơn nhập khẩu, BOT của quốc gia đó sẽ trong trạng thái thặng dư. Ngược lại, nếu nhập khẩu lớn hơn xuất khẩu, BOT sẽ phải đối mặt với tình trạng thâm hụt. Thâm hụt thương mại không hề tốt cho tăng trưởng kinh tế về lâu về dài. Một hệ quả nhãn tiền có thể gặp phải là các quốc gia buộc phải vay vốn từ Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) hoặc Ngân hàng Thế giới (WB) để duy trì cân bằng thương mại. Do khoản thanh toán của các khoản vay lãi suất cao, quốc gia có ít tiền hơn để đầu tư vào các dự án mới, tạo ra áp lực đối với tăng trưởng của nền kinh tế. Mặt khác, khi tài khoản vãng lai bị thâm hụt, nó có thể được tài trợ bởi các tập đoàn đa quốc gia; các tài sản tốt nhất của một quốc gia có thể bị mua lại bởi các nhà đầu tư nước ngoài. Ngoài ra, nền kinh tế của quốc gia thâm hụt sẽ phải LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 đối diện với nguy cơ phá sản, làm suy thoái nghiêm trọng niềm tin của giới đầu tư, dẫn đến các quyết định chuyển hướng đầu tư khỏi quốc gia đó. Hơn nữa, sự thâm hụt còn gây ra sụt giảm lớn giá trị tiền tệ, làm giảm mức sống và niềm tin vào các cơ hội đầu tư mới, làm giảm mức thu nhập trong một thời gian dài. Tương tự, nếu thâm hụt cán cân thương mại tích lũy do thâm hụt tài khoản vãng lai, một quốc gia phải phụ thuộc vào chi tiêu của người tiêu dùng. Sự tăng trưởng của khu vực xuất khẩu giảm lại do khả năng cạnh tranh của hàng hóa kém hơn, dẫn đến sự xóa bỏ nhiều ngành công nghiệp, đặt giới hạn cho sự tăng trưởng của nền kinh tế của chính quốc gia đó. Việt Nam, nền kinh tế đang phát triển tại khu vực Đông Nam Á, đang phải đối mặt với thâm hụt cán cân thương mại từ thời đại toàn cầu hóa (tham khảo Hình 1. Trong giai đoạn 1995-2018 , trạng thái thâm hụt của cán cân thương mại chiếm áp đảo cả về tần suất xuất hiện (17 lần) lẫn mức độ. Cụ thể, cán cân thương mại của Việt Nam đạt thặng dư cao nhất là 1,66 tỷ USD vào năm 2013 nhưng lại thâm hụt nặng nề nhất là 13,88 tỷ USD vào năm 2017. Thâm hụt cán cân thương mại quá nhiều có thể gây nguy hiểm cho các nền kinh tế kể cả Việt Nam (Ahad, 2017). Giới kinh tế học cùng các nhà hoạch định chính sách cần có các giải pháp phù hợp nhằm giải quyết vấn đề này (Muhammad, 2010). Khoảng trống nghiên cứu Về mặt lý thuyết, cán cân thương mại của một quốc gia phụ thuộc vào mức độ hoạt động kinh tế của chính quốc gia đó, mức độ hoạt động kinh tế ở phần còn lại của thế giới và tỷ giá hối đoái, tất cả theo định nghĩa thực (real term). Tăng trưởng kinh tế trong nước dẫn đến nhập khẩu nhiều hơn và làm suy giảm cán cân thương mại. Mặt khác, tăng trưởng kinh tế ở phần còn lại của thế giới dẫn đến xuất khẩu nhiều hơn và cải thiện cán cân thương mại. Bằng cách thúc đẩy xuất khẩu và giảm nhập khẩu, định giá thấp (phá giá) tiền tệ cũng được kỳ vọng sẽ làm cải thiện cán cân thương mại của một quốc gia (Bahmani-Oskooee và Fariditavana, 2015).