Tác động của loại hình sở hữu quy mô và tập trung thị trường đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại việt nam

Bài viết phân tích tác động của sở hữu quy mô và tập trung thị trường đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại tại Việt Nam.

• Tác giả: Tô Thị Thanh Thảo
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Diệu Anh
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Tác Động Của Loại Hình Sở Hữu, Quy Mô Và Tập Trung Thị Trường Đến Hiệu Quả Hoạt Động Của Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• DISSERTATION SUMMARY
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG ANH
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Sự cần thiết của nghiên cứu
• 1.1.1. Bối cảnh thực tiễn
• 1.2. Tổng quan các nghiên cứu trước
• 1.3. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.4. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4.1. Mục tiêu nghiên cứu tổng quát
• 1.4.2. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể
• 1.5. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.5.1. Câu hỏi cho mục tiêu nghiên cứu thứ nhất
• 1.5.2. Câu hỏi cho mục tiêu nghiên cứu thứ hai
• 1.6. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.6.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.6.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.7. Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu
• 1.7.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 1.7.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.8. Đóng góp của nghiên cứu
• 1.8.1. Đóng góp về lý luận
• 1.8.2. Đóng góp về thực tiễn
• 1.9. Bố cục của luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SỰ TÁC ĐỘNG CỦA LOẠI HÌNH SỞ HỮU, QUY MÔ VÀ TẬP TRUNG THỊ TRƯỜNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.1. Hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại
• 2.1.1. Khái niệm hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại
• 2.1.2. Các chỉ tiêu đo lường hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại
• 2.2. Sự tác động của loại hình sở hữu, quy mô và tập trung thị trường đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại
• 2.2.1. Các lý thuyết nền tảng
• 2.2.1.1. Lý thuyết đại diện
• 2.2.1.2. Lý thuyết kinh tế nhờ quy mô và lý thuyết kinh tế nhờ phạm vi
• 2.2.1.3. Giả thuyết cấu trúc – hành vi – hiệu quả
• 2.2.2. Loại hình sở hữu, quy mô, tập trung thị trường và hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại
• 2.2.2.1. Loại hình sở hữu và hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại
• 2.2.2.2. Quy mô và hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại
• 2.2.2.3. Tập trung thị trường và hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.1.1. Lựa chọn mô hình nghiên cứu
• 3.1.2. Lựa chọn các biến phụ thuộc và các biến độc lập
• 3.1.2.1. Các biến phụ thuộc
• 3.1.2.2. Các biến độc lập
• 3.1.3. Thiết lập mô hình hồi quy và phát triển giả thuyết nghiên cứu
• 3.1.3.1. Thiết lập mô hình hồi quy
• 3.1.3.2. Phát triển giả thuyết nghiên cứu
• 3.2. Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.2.1. Phương pháp định tính
• 3.2.2.2. Phương pháp định lượng
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thống kê mô tả các biến
• 4.1.1. Thống kê mô tả các biến phụ thuộc
• 4.1.2. Thống kê mô tả các biến độc lập
• 4.2. Phân tích hiện tượng đa cộng tuyến
• 4.2.1. Phân tích hiện tượng đa cộng tuyến bằng kiểm định hệ số tương quan
• 4.2.2. Phân tích hiện tượng đa cộng tuyến bằng kiểm định hệ số phóng đại phương sai
• 4.3. Phân tích hồi quy đối với mô hình 1 và mô hình 2
• 4.3.1. Phân tích hồi quy bằng mô hình tác động cố định và mô hình tác động ngẫu nhiên
• 4.3.2. Thực hiện các kiểm định để lựa chọn mô hình hồi quy phù hợp và phát hiện vi phạm điều kiện mô hình hồi quy
• 4.3.3. Khắc phục vi phạm điều kiện mô hình hồi quy bằng phương pháp bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi
• 4.4. Thảo luận kết quả nghiên cứu về sự tác động của loại hình sở hữu, quy mô và tập trung thị trường đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 4.4.1. Sự tác động của loại hình sở hữu đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 4.4.2. Sự tác động của quy mô đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 4.4.3. Sự tác động tập trung thị trường đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN, HÀM Ý CHÍNH SÁCH VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Hàm ý chính sách và kiến nghị
• 5.1.1. Hàm ý chính sách và kiến nghị đối với các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 5.1.2. Hàm ý chính sách và kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục 1: Danh sách 27 NHTM Việt Nam trong mẫu nghiên cứu
• Phụ lục 2: Kết quả thống kê mô tả các biến của mô hình 1
• Phụ lục 3: Kết quả thống kê mô tả các biến của mô hình 2
• Phụ lục 4: Kết quả kiểm định hệ số tương quan các biến của mô hình 1
• Phụ lục 5: Kết quả kiểm định hệ số tương quan các biến của mô hình 2
• Phụ lục 6: Kết quả kiểm định hệ số phóng đại phương sai các biến độc lập của mô hình 1 và mô hình 2
• Phụ lục 7: Kết quả kiểm định hệ số phóng đại phương sai các biến độc lập của mô hình 1 và mô hình 2 đã loại biến LOD
• Phụ lục 8: Kết quả hồi quy mô hình 1 bằng FEM
• Phụ lục 9: Kết quả hồi quy mô hình 1 bằng REM
• Phụ lục 10: Kết quả kiểm định Hausman đối với mô hình 1
• Phụ lục 11: Kết quả kiểm định phương sai thay đổi (Wald test) mô hình 1
• Phụ lục 12: Kết quả kiểm định tự tương quan (Wooldridge test) mô hình 1
• Phụ lục 13: Kết quả hồi quy bằng FGLS (khắc phục vi phạm điều kiện) của mô hình 1
• Phụ lục 14: Kết quả hồi quy mô hình 2 bằng FEM
• Phụ lục 15: Kết quả hồi quy mô hình 2 bằng REM
• Phụ lục 16: Kết quả kiểm định Hausman đối với mô hình 2
• Phụ lục 17: Kết quả kiểm định phương sai thay đổi (Wald test) mô hình 2
• Phụ lục 18: Kết quả kiểm định tự tương quan (Wooldridge test) mô hình 2
• Phụ lục 19: Kết quả hồi quy bằng FGLS (khắc phục vi phạm điều kiện) của mô hình 2

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Động Của Loại Hình Sở Hữu Đến Hiệu Quả Ngân Hàng

Nghiên cứu về tác động của loại hình sở hữu đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại Việt Nam là rất cần thiết. Loại hình sở hữu có thể ảnh hưởng đến cách thức quản lý, chiến lược phát triển và khả năng cạnh tranh của ngân hàng. Các ngân hàng có sở hữu nhà nước thường gặp phải những rào cản trong việc ra quyết định nhanh chóng và linh hoạt hơn so với ngân hàng tư nhân. Điều này có thể dẫn đến hiệu quả hoạt động không cao hơn. Theo nghiên cứu của Athanasoglou và cộng sự (2006), loại hình sở hữu tư nhân có tác động tích cực đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng.

1.1. Ảnh Hưởng Của Sở Hữu Nhà Nước Đến Hiệu Quả Hoạt Động

Sở hữu nhà nước thường dẫn đến sự chậm trễ trong quyết định và quản lý. Điều này có thể làm giảm hiệu quả hoạt động ngân hàng. Nghiên cứu cho thấy rằng các ngân hàng nhà nước thường có tỷ suất sinh lời thấp hơn so với ngân hàng tư nhân.

1.2. Lợi Thế Của Ngân Hàng Tư Nhân Trong Cạnh Tranh

Ngân hàng tư nhân thường có khả năng thích ứng nhanh hơn với thay đổi của thị trường. Họ có thể tối ưu hóa quy trình và giảm chi phí, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động. Nghiên cứu của Flamini và cộng sự (2009) chỉ ra rằng sở hữu tư nhân có tác động tích cực đến tỷ suất sinh lời.

II. Quy Mô Ngân Hàng Thương Mại Và Tác Động Đến Hiệu Quả Hoạt Động

Quy mô ngân hàng là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động ngân hàng. Ngân hàng lớn thường có lợi thế về quy mô, giúp giảm chi phí và tăng cường khả năng cạnh tranh. Theo nghiên cứu của Dietrich và Wanzenried (2011), quy mô lớn có thể dẫn đến tỷ suất lợi nhuận cao hơn.

2.1. Lợi Ích Của Quy Mô Lớn Trong Ngành Ngân Hàng

Ngân hàng lớn có khả năng tận dụng các nguồn lực và công nghệ hiện đại hơn. Điều này giúp họ cải thiện quy trình và tăng cường hiệu quả hoạt động. Nghiên cứu cho thấy rằng quy mô lớn có thể tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững.

2.2. Thách Thức Đối Với Ngân Hàng Nhỏ

Ngân hàng nhỏ thường gặp khó khăn trong việc cạnh tranh với ngân hàng lớn. Họ có thể không đủ nguồn lực để đầu tư vào công nghệ và phát triển sản phẩm mới. Điều này có thể dẫn đến hiệu quả hoạt động thấp hơn so với ngân hàng lớn.

III. Tập Trung Thị Trường Và Ảnh Hưởng Đến Ngân Hàng Thương Mại

Tập trung thị trường là một yếu tố quan trọng trong ngành ngân hàng. Mức độ tập trung cao có thể dẫn đến sự cạnh tranh giảm và ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động. Nghiên cứu của Nouaili và cộng sự (2015) cho thấy rằng tập trung thị trường có thể có tác động tiêu cực đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng.

3.1. Tác Động Của Tập Trung Thị Trường Đến Cạnh Tranh

Khi thị trường tập trung, các ngân hàng lớn có thể kiểm soát giá cả và giảm sự cạnh tranh. Điều này có thể dẫn đến hiệu quả hoạt động không cao hơn cho toàn bộ hệ thống ngân hàng.

3.2. Cơ Hội Và Thách Thức Từ Tập Trung Thị Trường

Tập trung thị trường có thể tạo ra cơ hội cho các ngân hàng lớn phát triển. Tuy nhiên, nó cũng có thể dẫn đến rủi ro và sự không ổn định trong hệ thống ngân hàng. Cần có các biện pháp quản lý rủi ro hiệu quả để đảm bảo hiệu quả hoạt động.

IV. Phương Pháp Nghiên Cứu Tác Động Đến Hiệu Quả Hoạt Động Ngân Hàng

Phương pháp nghiên cứu định lượng được sử dụng để phân tích tác động của loại hình sở hữu, quy mô và tập trung thị trường đến hiệu quả hoạt động ngân hàng. Các mô hình hồi quy như FEM và REM được áp dụng để thu thập dữ liệu và phân tích kết quả.

4.1. Mô Hình Hồi Quy Được Sử Dụng

Mô hình hồi quy cố định (FEM) và mô hình hồi quy ngẫu nhiên (REM) được sử dụng để phân tích dữ liệu. Các mô hình này giúp xác định mối quan hệ giữa các biến và hiệu quả hoạt động của ngân hàng.

4.2. Dữ Liệu Và Phân Tích Kết Quả

Dữ liệu được thu thập từ các ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn gần đây. Phân tích kết quả cho thấy rằng loại hình sở hữu và quy mô có tác động rõ rệt đến hiệu quả hoạt động ngân hàng.

V. Kết Luận Về Tác Động Của Loại Hình Sở Hữu Quy Mô Và Tập Trung Thị Trường

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng loại hình sở hữu, quy mô và tập trung thị trường đều có tác động đến hiệu quả hoạt động ngân hàng. Cần có các chính sách phù hợp để nâng cao hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam.

5.1. Chính Sách Đề Xuất Để Nâng Cao Hiệu Quả Hoạt Động

Các ngân hàng cần cải thiện quản lý rủi ro và tối ưu hóa quy trình hoạt động. Chính sách khuyến khích đầu tư vào công nghệ và phát triển sản phẩm mới cũng cần được xem xét.

5.2. Tương Lai Của Ngành Ngân Hàng Việt Nam

Ngành ngân hàng Việt Nam cần tiếp tục đổi mới và cải cách để nâng cao hiệu quả hoạt động. Sự cạnh tranh và đổi mới sẽ là yếu tố quyết định cho sự phát triển bền vững trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) Việt Nam đang trải qua quá trình đổi mới căn bản và toàn diện nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, năng lực tài chính và hiệu quả hoạt động, việc nghiên cứu tác động của loại hình sở hữu, quy mô và tập trung thị trường đến hiệu quả hoạt động (HQHĐ) của các NHTM trở nên cấp thiết. Theo số liệu từ năm 2014 đến 2021, 27 NHTM Việt Nam chiếm khoảng 77,14% tổng số ngân hàng trong hệ thống đã được phân tích để đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến HQHĐ. Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích tác động của ba yếu tố trên đến HQHĐ của các NHTM Việt Nam, đo lường qua các chỉ tiêu ROAA và ROAE, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các NHTM nhà nước và cổ phần tại Việt Nam trong giai đoạn 2014-2021, với dữ liệu thu thập từ báo cáo tài chính được kiểm toán, báo cáo thường niên của Ngân hàng Nhà nước và Tổng cục Thống kê. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm cho các cơ quan quản lý và các ngân hàng trong việc xây dựng chính sách và chiến lược phát triển bền vững, góp phần nâng cao năng lực tài chính và ổn định hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên ba lý thuyết nền tảng chính:

• Lý thuyết đại diện (Agency theory): Giải thích mối quan hệ giữa chủ sở hữu và người quản lý ngân hàng, trong đó loại hình sở hữu ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động do sự khác biệt trong mục tiêu và khả năng kiểm soát. Ngân hàng nhà nước thường chịu áp lực thực hiện các mục tiêu xã hội bên cạnh mục tiêu tài chính, dẫn đến hiệu quả thấp hơn so với ngân hàng tư nhân.
• Lý thuyết kinh tế nhờ quy mô và kinh tế nhờ phạm vi: Giải thích tác động của quy mô ngân hàng đến hiệu quả hoạt động. Ngân hàng lớn có thể tận dụng lợi thế tiết kiệm chi phí cố định và đa dạng hóa sản phẩm, nhưng cũng có thể gặp khó khăn trong quản lý và chi phí đại diện tăng lên khi quy mô quá lớn.
• Giả thuyết cấu trúc – hành vi – hiệu quả (SCP): Phân tích mối quan hệ giữa cấu trúc thị trường (tập trung thị trường), hành vi của ngân hàng và hiệu quả hoạt động. Tập trung thị trường có thể tạo ra sức mạnh thị trường giúp tăng lợi nhuận nhưng cũng có thể làm giảm cạnh tranh, dẫn đến hiệu quả hoạt động thấp hơn.

Các khái niệm chính bao gồm: loại hình sở hữu (nhà nước, tư nhân), quy mô ngân hàng (logarit tổng tài sản), tập trung thị trường (tỷ lệ tổng tài sản của 4 ngân hàng lớn nhất so với toàn hệ thống), ROAA (tỷ suất sinh lợi trên tổng tài sản bình quân), ROAE (tỷ suất sinh lợi trên vốn chủ sở hữu bình quân).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu bảng không cân bằng thu thập từ 27 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2014-2021. Các nguồn dữ liệu bao gồm báo cáo tài chính được kiểm toán, báo cáo thường niên của Ngân hàng Nhà nước và dữ liệu kinh tế vĩ mô từ Tổng cục Thống kê. Cỡ mẫu đại diện chiếm 77,14% tổng số ngân hàng Việt Nam tại thời điểm nghiên cứu.

Phân tích dữ liệu sử dụng các mô hình hồi quy đa biến:

• Mô hình tác động cố định (Fixed Effect Model - FEM)
• Mô hình tác động ngẫu nhiên (Random Effect Model - REM)
• Phương pháp bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (Feasible Generalized Least Square - FGLS) để khắc phục các vi phạm điều kiện mô hình hồi quy.

Các biến phụ thuộc là ROAA và ROAE, các biến độc lập chính gồm loại hình sở hữu, quy mô và tập trung thị trường, cùng các biến kiểm soát như tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản, chi phí hoạt động, dư nợ cho vay, chi phí dự phòng rủi ro tín dụng, tốc độ tăng trưởng GDP và tỷ lệ lạm phát.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác động của loại hình sở hữu: Loại hình sở hữu nhà nước có tác động nghịch chiều đến HQHĐ của các NHTM Việt Nam. Cụ thể, các ngân hàng nhà nước có ROAA và ROAE thấp hơn so với các ngân hàng cổ phần tư nhân, phản ánh qua hệ số hồi quy âm và có ý nghĩa thống kê. Điều này phù hợp với lý thuyết đại diện khi ngân hàng nhà nước phải thực hiện các mục tiêu xã hội bên cạnh mục tiêu tài chính.

2. Tác động của quy mô: Quy mô ngân hàng có tác động thuận chiều đến HQHĐ. Ngân hàng có quy mô lớn hơn (được đo bằng logarit tổng tài sản) có ROAA và ROAE cao hơn, cho thấy lợi thế kinh tế nhờ quy mô được tận dụng hiệu quả trong hệ thống ngân hàng Việt Nam giai đoạn 2014-2021.

3. Tác động của tập trung thị trường: Kết quả nghiên cứu chưa đủ bằng chứng để khẳng định tác động rõ ràng của tập trung thị trường đến HQHĐ của các NHTM Việt Nam. Mức độ tập trung thị trường (đo bằng tỷ lệ tổng tài sản của 4 ngân hàng lớn nhất) không có ảnh hưởng thống kê đáng kể đến ROAA và ROAE.

4. Các biến kiểm soát: Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản và chi phí hoạt động có ảnh hưởng đáng kể đến HQHĐ. Tỷ lệ vốn chủ sở hữu cao giúp tăng hiệu quả sử dụng vốn, trong khi chi phí hoạt động cao làm giảm hiệu quả hoạt động.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân tác động nghịch chiều của loại hình sở hữu nhà nước đến HQHĐ có thể do các ngân hàng nhà nước phải cân bằng giữa mục tiêu tài chính và các mục tiêu xã hội như hỗ trợ phát triển kinh tế vùng khó khăn, giảm nghèo. Điều này làm giảm động lực tối đa hóa lợi nhuận, dẫn đến hiệu quả tài chính thấp hơn so với ngân hàng tư nhân.

Tác động thuận chiều của quy mô phản ánh việc các ngân hàng lớn tận dụng được lợi thế kinh tế nhờ quy mô và phạm vi, giảm chi phí cố định bình quân và đa dạng hóa sản phẩm, phù hợp với lý thuyết kinh tế nhờ quy mô. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng quy mô lớn cũng đặt ra thách thức về quản lý và chi phí đại diện, do đó việc duy trì hiệu quả đòi hỏi nâng cao năng lực quản trị và ứng dụng công nghệ hiện đại.

Việc không tìm thấy tác động rõ ràng của tập trung thị trường có thể do sự cân bằng giữa lợi thế sức mạnh thị trường và giảm cạnh tranh trong hệ thống ngân hàng Việt Nam hiện nay. Kết quả này cũng phù hợp với một số nghiên cứu quốc tế cho thấy tác động của tập trung thị trường đến hiệu quả hoạt động có thể khác nhau tùy thuộc vào bối cảnh và mức độ cạnh tranh thực tế.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh ROAA và ROAE giữa các loại hình sở hữu, biểu đồ phân phối quy mô ngân hàng và bảng hồi quy thể hiện các hệ số tác động của các biến độc lập đến HQHĐ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản trị và minh bạch đối với ngân hàng nhà nước: Các ngân hàng nhà nước cần nâng cao năng lực quản trị, áp dụng các tiêu chuẩn quản lý rủi ro và minh bạch tài chính để giảm chi phí đại diện và nâng cao hiệu quả hoạt động. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Ban lãnh đạo ngân hàng và Ngân hàng Nhà nước.

2. Khuyến khích mở rộng quy mô có kiểm soát: Các NHTM nên tiếp tục mở rộng quy mô thông qua sáp nhập, mua lại hoặc tăng trưởng nội bộ, đồng thời đầu tư vào công nghệ và phát triển nguồn nhân lực để tận dụng lợi thế kinh tế nhờ quy mô. Thời gian thực hiện: 3-5 năm; Chủ thể: Các NHTM.

3. Giám sát và điều tiết mức độ tập trung thị trường: Ngân hàng Nhà nước cần theo dõi sát sao mức độ tập trung thị trường để đảm bảo cạnh tranh lành mạnh, tránh độc quyền và bảo vệ lợi ích người tiêu dùng. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: Ngân hàng Nhà nước.

4. Phát triển công nghệ ngân hàng số và quản trị rủi ro: Đầu tư phát triển công nghệ thông tin, các công cụ quản trị rủi ro hiện đại nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và khả năng cạnh tranh của các NHTM. Thời gian thực hiện: 2-4 năm; Chủ thể: Các NHTM phối hợp với Ngân hàng Nhà nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo các ngân hàng thương mại: Giúp hiểu rõ tác động của loại hình sở hữu, quy mô và tập trung thị trường đến hiệu quả hoạt động, từ đó xây dựng chiến lược phát triển phù hợp.

2. Cơ quan quản lý nhà nước (Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính): Cung cấp cơ sở khoa học để điều chỉnh chính sách quản lý, giám sát và phát triển hệ thống ngân hàng.

3. Các nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng: Là tài liệu tham khảo quan trọng về mô hình nghiên cứu, phương pháp phân tích và kết quả thực nghiệm trong lĩnh vực ngân hàng.

4. Nhà đầu tư và chuyên gia tư vấn tài chính: Hỗ trợ đánh giá hiệu quả hoạt động của các ngân hàng dựa trên các yếu tố cấu trúc và thị trường, từ đó đưa ra quyết định đầu tư chính xác.

Câu hỏi thường gặp

1. Loại hình sở hữu ảnh hưởng thế nào đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng?
   Loại hình sở hữu nhà nước thường có tác động tiêu cực đến hiệu quả hoạt động do phải thực hiện các mục tiêu xã hội bên cạnh mục tiêu tài chính, trong khi ngân hàng tư nhân tập trung tối đa hóa lợi nhuận.

2. Quy mô ngân hàng có phải luôn tác động tích cực đến hiệu quả hoạt động?
   Không hoàn toàn, quy mô lớn giúp tận dụng lợi thế kinh tế nhờ quy mô nhưng cũng có thể gây ra chi phí quản lý và đại diện tăng, do đó cần cân bằng và nâng cao năng lực quản trị.

3. Tập trung thị trường có ảnh hưởng như thế nào đến hiệu quả hoạt động?
   Nghiên cứu chưa tìm thấy bằng chứng rõ ràng về tác động của tập trung thị trường đến hiệu quả hoạt động tại Việt Nam, do sự cân bằng giữa sức mạnh thị trường và cạnh tranh.

4. Các chỉ tiêu nào được sử dụng để đo lường hiệu quả hoạt động trong nghiên cứu?
   ROAA (tỷ suất sinh lợi trên tổng tài sản bình quân) và ROAE (tỷ suất sinh lợi trên vốn chủ sở hữu bình quân) là hai chỉ tiêu chính được sử dụng để đánh giá hiệu quả tài chính của ngân hàng.

5. Phương pháp nghiên cứu nào được áp dụng trong luận văn?
   Luận văn sử dụng phương pháp hồi quy đa biến với mô hình tác động cố định (FEM), tác động ngẫu nhiên (REM) và bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (FGLS) trên dữ liệu bảng không cân bằng từ 27 ngân hàng trong giai đoạn 2014-2021.

Kết luận

• Loại hình sở hữu nhà nước có tác động tiêu cực đến hiệu quả hoạt động của các NHTM Việt Nam, trong khi quy mô ngân hàng có tác động tích cực.
• Chưa có đủ bằng chứng để khẳng định tác động của tập trung thị trường đến hiệu quả hoạt động trong giai đoạn nghiên cứu.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các ngân hàng và cơ quan quản lý trong việc xây dựng chính sách và chiến lược phát triển.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động bao gồm tăng cường quản trị, mở rộng quy mô có kiểm soát, giám sát tập trung thị trường và phát triển công nghệ ngân hàng số.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các kiến nghị, theo dõi và đánh giá tác động chính sách trong vòng 1-5 năm tới nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Hành động ngay: Các ngân hàng và cơ quan quản lý nên áp dụng kết quả nghiên cứu để tối ưu hóa hiệu quả hoạt động, đồng thời thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 Chương này, học viên trình bày phần giới thiệu nghiên cứu. Trong đó, trình bày sự cần thiết của nghiên cứu, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, dữ liệu và phương pháp nghiên cứu, đóng góp của nghiên cứu, bố cục của luận văn. Một trong những điểm mới của chương này, đó là: Thứ nhất, dựa trên bối cảnh thực tiễn và tổng quan các nghiên cứu trước, học viên đã chỉ ra khoảng trống nghiên cứu. Thứ hai, học viên đã xác định được mục tiêu nghiên cứu tổng quát và mục tiêu nghiên cứu cụ thể của đề tài luận văn.

Trên cơ sở các mục tiêu nghiên cứu này, học viên cũng xác định được các câu hỏi nghiên cứu. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SỰ TÁC ĐỘNG CỦA LOẠI HÌNH SỞ HỮU, QUY MÔ VÀ TẬP TRUNG THỊ TRƯỜNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 2. Hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại 2. Khái niệm hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại HQHĐ của NHTM là một trong những vấn đề không những nhận được sự quan tâm bởi các chủ sở hữu vốn, ban điều hành, các chủ nợ; mà còn là vấn đề rất được quan tâm bởi các cơ quan Quản lý Nhà nước về hoạt động kinh doanh ngân hàng.

Bởi HQHĐ không chỉ là một trong những chỉ số quan trọng phản ánh sức khỏe tài chính của các NHTM (Golin và Delhaise, 2013), HQHĐ của các NHTM còn có liên quan rất mật thiết với sự ổn định tài chính (Huljak và ctg, 2019). Đề cập đến khái niệm HQHĐ, Afonso và ctg (2006, trang 9) cho rằng: “HQHĐ được định nghĩa như là sự so sánh trong mối quan hệ giữa lợi ích và chi phí. Một tổ chức được cho là hoạt động có hiệu quả khi tạo ra được lợi ích đầu ra lớn hơn so với chi phí đầu vào”. Ngoài ra, các tác giả còn cho rằng, để đo lường hiệu quả thì yêu cầu chung đó là (a) ước lượng được các chi phí đầu vào, (b) ước lượng được các đầu ra, và (c) so sánh giữa đầu ra và đầu vào.

Còn theo Golin và Delhaise (2013, trang 265): “HQHĐ là việc xem xét thu nhập sẽ như thế nào khi được so sánh với các đầu vào hoặc các biến khác có liên quan đến thu nhập đó”. Trong đó, các tác giả nhấn mạnh sức mạnh của thu nhập, bởi “sức mạnh của thu nhập là chìa khóa cốt lõi của sự thành công hoặc thất bại của một định chế tài chính – sức mạnh của thu nhập đo lường khả năng của một ngân hàng trong việc tạo ra giá trị kinh tế, cũng như tạo thêm nguồn lực để duy trì hoặc cải thiện việc phòng ngửa rủi ro đối với người cấp tín dụng”1. Với những khái niệm ở trên cho thấy, để đo lường HQHĐ của các NHTM, trước tiên cần phải xác định, định nghĩa đầu ra và đầu vào được sử dụng để tính toán HQHĐ; tiếp theo cần phải ước lượng được đầu ra, cũng như đầu vào mà NHTM bỏ ra để đạt được đầu ra đó; cuối cùng là thực hiện việc so sánh giữa đầu ra và đầu vào 1 Moody’s Investor Services, Bank Financial Strength Ratings: Reviesed methodogy, September 2006 (Golin và Delhaise, 2013, trang 261). 14 – sự so sánh giữa đầu ra và đầu vào có thể được thể hiện bằng số tuyệt đối hoặc cũng có thể được thể hiện bằng số tương đối.

Để gia tăng HQHĐ, các NHTM thường có ba hướng tiếp cận: (a) tối thiểu hóa các nguồn lực đầu vào – với đầu ra được xác định trước, các NHTM sẽ áp dụng các biện pháp để kiểm soát, giảm thiểu các chi phí có liên quan đến các yếu tố đầu vào như vốn, lao động, công nghệ; (b) tối đa hóa đầu ra – với nguồn lực đầu vào được xác định trước, các NHTM sẽ áp dụng các biện pháp để gia tăng kết quả đầu ra như hợp lý hóa quá trình tạo ra sản phẩm và/hoặc áp dụng công nghệ mới nhằm gia tăng năng suất lao động; (c) gia tăng cả nguồn lực đầu vào và kết quả đầu ra, nhưng với điều kiện là kết quả đầu ra gia tăng với tốc độ cao hơn so với sự gia tăng nguồn lực đầu vào – gia tăng đầu vào kết hợp với sự hợp lý hóa quá trình tạo ra sản phẩm và/hoặc áp dụng công nghệ mới để đạt được điều kiện này. Các chỉ tiêu đo lường hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại Dưới phương diện lý thuyết và thực tiễn, để đo lường HQHĐ của các NHTM, một số tác giả đã sử dụng chỉ tiêu hiệu quả chi phí (cost efficiency) và/hoặc hiệu quả lợi nhuận (profit efficiency) (Maudos và ctg, 2002; Amel và ctg, 2004; Tecles và Tabak, 2010); sử dụng chỉ tiêu ROA, ROE và/hoặc NIM (Athanasoglou và ctg, 2005; Flamini và ctg, 2009; Kirakul và ctg, 2019); sử dụng chỉ tiêu ROAA và/hoặc ROAE (Dietrich và Wanzenried, 2011, 2014; Petria và ctg, 2015). Để đo lường HQHĐ của các NHTM có thể sử dụng nhiều chỉ tiêu khác nhau, việc sử dụng chỉ tiêu nào để đo lường sẽ tùy thuộc vào mục tiêu nghiên cứu của người phân tích. Với các chỉ tiêu như hiệu quả chi phí và hiệu quả lợi nhuận – các chỉ tiêu được dựa trên cách tiếp cận cấu trúc trong kỹ thuật đo lường và giải thích HQHĐ của các NHTM, đây là cách tiếp cận thường được sử dụng nhằm giúp đưa ra những chỉ dẫn đối với sự lựa chọn đầu ra và đầu vào trong việc tạo ra cấu trúc sản phẩm của NHTM.

Với các chỉ tiêu như ROA/ROAA, ROE/ROAE – các chỉ tiêu được dựa trên cách tiếp cận phi cấu trúc trong kỹ thuật đo lường HQHĐ của các NHTM, đây là cách tiếp cận thường được sử dụng để so sánh HQHĐ giữa các NHTM, xem xét mối quan hệ giữa HQHĐ với chiến lược đầu tư và các nhân tố khác, chẳng hạn như đặc tính về quản trị, sự tăng trưởng bởi sự sáp nhập tài sản, sự tập trung hoặc đa dạng hóa trong hỗn hợp sản phẩm, vấn đề đại diện (Hughes và Mester, 2008). Trong đó, khi đo lường 15 HQHĐ của các NHTM bằng các chỉ tiêu như ROA, ROE hoặc ROAA, ROAE; sử dụng chỉ tiêu ROAA, ROAE sẽ phù hợp hơn, bởi việc sử dụng giá trị trung bình hàng năm đối với tổng tài sản và vốn chủ sở hữu thì việc đo lường HQHĐ của NHTM sẽ xác thực hơn so với giá trị cuối năm (Petria và ctg, 2015). Với mục tiêu nghiên cứu của đề tài là phân tích tác động của loại hình sở hữu, quy mô và tập trung thị trường đến HQHĐ của các NHTM Việt Nam, để đo lường HQHĐ của các NHTM Việt Nam, học viên sẽ sử dụng chỉ tiêu ROAA và ROAE. ▪ Tỷ suất sinh lợi trên tổng tài sản bình quân Công thức để tính ROAA như sau: Lợi nhuận sau thuế ROAA = (Phương trình 2.1) Tổng tài sản bình quân Trong đó, với số liệu về lợi nhuận sau thuế và tổng tài sản (TTS) bình quân, chúng được lấy từ báo cáo tài chính của các NHTM.

Chỉ tiêu ROAA là một trong những chỉ tiêu được sử dụng rộng rãi để đo lường HQHĐ của các NHTM. Chỉ tiêu này phản ánh một đồng tài sản khi được NHTM sử dụng sẽ tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận, không phân biệt tài sản đó được hình thành từ nguồn vốn nào – một NHTM có ROAA cao hơn được đánh giá là hoạt động có hiệu quả hơn. Điều này có thể là nhờ vào việc kiểm soát tốt chi phí có liên quan đến các yếu tố đầu vào và/hoặc có thể là nhờ chiến lược đầu tư vào các tài sản hợp lý, qua đó gia tăng được thu nhập. Ngược lại, một NHTM có ROAA thấp có thể là do kiểm soát chi phí không tốt và/hoặc chiến lược đầu tư vào các tài sản thiếu hợp lý – đầu tư quá nhiều vào các loại tài sản mà thực tế có mức độ rủi ro quá cao; hoặc cũng có thể NHTM ngại rủi ro, do đó đầu tư nhiều vào các loại tài sản có mức độ rủi ro thấp nhưng đồng thời cũng có mức sinh lời thấp.

▪ Tỷ suất sinh lợi trên vốn chủ sở hữu bình quân Công thức để tính ROAE như sau: Lợi nhuận sau thuế ROAE = (Phương trình 2.2) Vốn chủ sở hữu bình quân Trong đó, với số liệu về lợi nhuận sau thuế và vốn chủ sở hữu (CSH) bình quân, chúng được lấy từ BCTC của các NHTM. 16 Chỉ tiêu ROAE là một trong những chỉ tiêu được sử dụng rộng rãi để đo lường HQHĐ của các NHTM. Chỉ tiêu này phản ánh một đồng vốn CSH khi được NHTM sử dụng sẽ tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận. Một NHTM có ROAE cao hơn được đánh giá là có hiệu quả sử dụng vốn CSH cao hơn.

Để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn CSH, bên cạnh việc phải kiểm soát tốt chi phí có liên quan đến các yếu tố đầu vào và/hoặc phải có chiến lược đầu tư vào các tài sản hợp lý, đòi hỏi các NHTM cũng cần phải sử dụng đòn bẩy tài chính ở mức độ hợp lý. Sự tác động của loại hình sở hữu, quy mô và tập trung thị trường đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại 2. Các lý thuyết nền tảng 2. Lý thuyết đại diện Lý thuyết đại diện (Agency theory) được đưa ra đầu tiên bởi Ross (1973) và được Jensen và Meckling (1976) hoàn thiện thêm.

Các tác giả cho rằng, vấn đề đại diện có thể nảy sinh khi một công ty có sự phân chia giữa quyền sở hữu và kiểm soát. Trong lý thuyết đại diện, người có quyền sở hữu về tài sản của công ty được gọi là người ủy quyền, và người kiểm soát/quản lý các hoạt động của công ty được gọi là người đại diện. Khi ủy quyền, người ủy quyền mong đợi người đại diện sẽ thực hiện các hành động mang lại lợi ích tốt nhất cho mình, nhưng điều này không phải lúc nào cũng thực hiện được; bởi đôi khi giữa người ủy quyền và người đại diện có sự mâu thuẫn về sự quan tâm đối với các mục tiêu của công ty. Để hạn chế vấn đề đại diện, người ủy quyền có thể thiết lập những điều khoản ràng buộc trong các hợp đồng và thực hiện việc giám sát đối với người đại diện.

Vì vậy, các mối quan hệ đại diện thường phát sinh chi phí đại diện – gồm chi phí giám sát của người ủy quyền, chi phí để chứng minh việc thực hiện cam kết của người đại diện, và tổn thất phụ thêm. Với lĩnh vực ngân hàng, Berger và ctg (2005) cho thấy, các loại hình sở hữu ngân hàng khác nhau như sở hữu nhà nước, sở hữu tư nhân trong nước và sở hữu nước ngoải, được xem như là những hình thức quản trị (governance) ngân hàng.