Biến đổi cơ cấu vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và tác động đến kinh tế xã hội Việt Nam (1988 - nay)

Luận văn thạc sĩ phân tích biến đổi cơ cấu vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và tác động đến kinh tế xã hội Việt Nam từ 1988 đến nay.

• Tác giả: Phạm Thị Hồng Phúc
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Đình Lê
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
• Đề tài: Biến đổi cơ cấu vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và tác động của nó đến kinh tế - xã hội Việt Nam từ năm 1988 đến nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: KHÁI NIỆM, XU HƯỚNG VẬN ĐỘNG CỦA DÒNG FDI VÀ SỰ CẦN THIẾT TRONG VIỆC THU HÚT NGUỒN VỐN FDI VÀO VIỆT NAM
• 1.1. Xu hướng vận động của dòng FDI trong những thập niên gần đây
• 1.2. Thực trạng vốn đầu tư ở Việt Nam trước Đổi mới và sự cần thiết trong việc thu hút nguồn vốn FDI cho phát triển kinh tế – xã hội Việt Nam
• 1.3. Cơ sở tư tưởng và pháp lý cho hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài ở Việt Nam
• 2. Chương 2: BIẾN ĐỔI CƠ CẤU VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI Ở VIỆT NAM TỪ NĂM 1988 ĐẾN NĂM 2008
• 2.1. Biến đổi cơ cấu vốn FDI trong thời gian khởi động và từng bước tăng trưởng mạnh của FDI ở Việt Nam (1988 – 1996)
• 2.2. Biến đổi cơ cấu vốn FDI trong thời gian suy giảm của FDI ở Việt Nam (1997 – 2000)
• 2.3. Biến đổi cơ cấu vốn FDI trong thời kỳ phục hồi và tăng trưởng trở lại của FDI ở Việt Nam (2001 – 2008)
• 3. Chương 3: TÁC ĐỘNG CỦA FDI ĐẾN KINH TẾ – XÃ HỘI VIỆT NAM TỪ NĂM 1988 ĐẾN NĂM 2008
• 3.1. Những tác động tích cực
• 3.2. Những tác động tiêu cực
• 3.3. Một số đặc điểm về biến đổi cơ cấu vốn FDI ở Việt Nam từ năm 1988 đến năm 2008
• 3.4. Những hạn chế trong việc thu hút FDI ở Việt Nam thời gian qua
• KẾT LUẬN CHUNG

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của FDI đến kinh tế xã hội Việt Nam từ 1988 đến nay

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã trở thành một phần quan trọng trong sự phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam kể từ khi đất nước bắt đầu công cuộc Đổi mới vào năm 1986. FDI không chỉ mang lại nguồn vốn cần thiết mà còn góp phần chuyển giao công nghệ, tạo việc làm và nâng cao trình độ tay nghề cho người lao động. Từ năm 1988 đến nay, Việt Nam đã thu hút được một lượng lớn vốn FDI từ nhiều quốc gia, điều này đã tạo ra những thay đổi tích cực trong cơ cấu kinh tế và xã hội.

1.1. FDI và sự phát triển kinh tế Việt Nam

FDI đã đóng góp vào sự tăng trưởng GDP của Việt Nam, giúp cải thiện cơ sở hạ tầng và thúc đẩy các ngành công nghiệp chủ lực. Theo số liệu từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư, tỷ lệ FDI trong tổng vốn đầu tư toàn xã hội đã tăng đáng kể, cho thấy vai trò quan trọng của FDI trong phát triển kinh tế.

1.2. FDI và tác động đến xã hội

FDI không chỉ tạo ra việc làm mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống cho người lao động. Nhiều công ty FDI đã áp dụng các tiêu chuẩn lao động cao hơn, từ đó cải thiện điều kiện làm việc và thu nhập cho người lao động Việt Nam.

II. Những thách thức trong việc thu hút FDI tại Việt Nam

Mặc dù FDI mang lại nhiều lợi ích, nhưng Việt Nam cũng phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc thu hút và quản lý nguồn vốn này. Các vấn đề như ô nhiễm môi trường, cạnh tranh không công bằng và sự thiếu hụt về cơ sở hạ tầng vẫn còn tồn tại.

2.1. Ô nhiễm môi trường do FDI

Một số dự án FDI đã gây ra ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và chất lượng cuộc sống. Chính phủ cần có các biện pháp quản lý chặt chẽ hơn để giảm thiểu tác động tiêu cực này.

2.2. Cạnh tranh không công bằng

Nhiều doanh nghiệp trong nước gặp khó khăn trong việc cạnh tranh với các công ty FDI do sự chênh lệch về nguồn lực và công nghệ. Điều này đòi hỏi chính sách hỗ trợ hợp lý từ nhà nước để bảo vệ và phát triển doanh nghiệp nội địa.

III. Phương pháp thu hút FDI hiệu quả cho Việt Nam

Để thu hút FDI một cách hiệu quả, Việt Nam cần cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển cơ sở hạ tầng. Các chính sách thu hút FDI cần được điều chỉnh để phù hợp với xu hướng toàn cầu.

3.1. Cải thiện môi trường đầu tư

Việt Nam cần đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm thiểu rào cản pháp lý và tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư nước ngoài. Điều này sẽ giúp tăng cường niềm tin của nhà đầu tư vào thị trường Việt Nam.

3.2. Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao

Để đáp ứng nhu cầu của các nhà đầu tư, Việt Nam cần tập trung vào việc đào tạo và nâng cao kỹ năng cho lực lượng lao động. Các chương trình đào tạo cần được thiết kế phù hợp với yêu cầu của thị trường lao động.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về FDI

Nghiên cứu về tác động của FDI đến kinh tế xã hội Việt Nam đã chỉ ra rằng FDI không chỉ là nguồn vốn mà còn là động lực thúc đẩy sự phát triển bền vững. Các kết quả nghiên cứu cho thấy sự cần thiết phải có các chính sách hợp lý để tối ưu hóa lợi ích từ FDI.

4.1. Kết quả tích cực từ FDI

FDI đã giúp Việt Nam tăng trưởng kinh tế nhanh chóng, tạo ra hàng triệu việc làm và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Các ngành công nghiệp như sản xuất, dịch vụ và công nghệ thông tin đã phát triển mạnh mẽ nhờ vào nguồn vốn này.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ các quốc gia khác

Việt Nam có thể học hỏi từ kinh nghiệm của các quốc gia khác trong việc thu hút và quản lý FDI. Các chính sách thành công từ các nước như Trung Quốc, Ấn Độ có thể được áp dụng để cải thiện hiệu quả thu hút FDI tại Việt Nam.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của FDI tại Việt Nam

FDI sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam trong tương lai. Tuy nhiên, để tận dụng tối đa lợi ích từ FDI, Việt Nam cần có các chính sách đồng bộ và hiệu quả hơn.

5.1. Triển vọng phát triển FDI trong tương lai

Với những cải cách trong chính sách và môi trường đầu tư, Việt Nam có thể thu hút được nhiều hơn nữa nguồn vốn FDI trong các lĩnh vực công nghệ cao và bền vững.

5.2. Định hướng chính sách thu hút FDI

Chính phủ cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư, đồng thời chú trọng đến việc bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sau khi Luật Đầu tư nước ngoài năm 1987 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/1988, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã nhanh chóng trở thành nguồn ngoại lực then chốt cho công cuộc Đổi mới tại Việt Nam. Ngay trong năm 1988, cả nước đã thu hút 37 dự án với tổng vốn đăng ký đạt 371,8 triệu USD. Đến giai đoạn 1991–1995, tỷ trọng đóng góp của khu vực FDI trong tổng vốn đầu tư toàn xã hội đã tăng vọt từ 14,3% lên mức 32,3%, đóng vai trò then chốt giúp tốc độ tăng trưởng GDP bình quân của cả nước đạt mức 8,2%/năm.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là khảo cứu quá trình biến đổi cơ cấu nguồn vốn FDI và đánh giá các tác động đa chiều của nó đối với sự phát triển kinh tế – xã hội Việt Nam. Mục tiêu cụ thể là làm rõ quy luật vận động của dòng vốn theo bốn chiều cấu trúc: hình thức đầu tư, lĩnh vực kinh tế, vùng lãnh thổ và đối tác quốc tế; từ đó phân tích các thành tựu, hạn chế cùng những hệ lụy xã hội nảy sinh. Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát toàn bộ lãnh thổ Việt Nam có đặt trong tương quan so sánh với các nước khu vực Đông Nam Á, với phạm vi thời gian kéo dài 20 năm từ năm 1988 đến năm 2008.

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp bức tranh lịch sử kinh tế hoàn chỉnh, chỉ ra bài học kinh nghiệm trong việc nâng cao tỷ lệ vốn thực hiện, chuyển giao công nghệ và phân bổ nguồn lực cân đối giữa các vùng miền.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Đề tài vận dụng lý thuyết lợi thế so sánh động và lý thuyết chiết trung OLI (Ownership, Location, Internalization) của John Dunning để giải thích động cơ luân chuyển dòng vốn của các tập đoàn đa quốc gia. Đồng thời, nghiên cứu kết hợp quan điểm kinh tế chính trị về chu chuyển tư bản quốc tế trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

Mô hình nghiên cứu tập trung vào cấu trúc bốn chiều của dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI inflows):

• Cơ cấu theo ngành và lĩnh vực kinh tế (công nghiệp – xây dựng, nông – lâm – ngư nghiệp, dịch vụ).
• Cơ cấu theo hình thức đầu tư (doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài, liên doanh, hợp đồng hợp tác kinh doanh BCC, hợp đồng BOT/BTO/BT).
• Cơ cấu theo vùng lãnh thổ và địa bàn kinh tế trọng điểm.
• Cơ cấu theo quốc gia và vùng lãnh thổ đối tác đầu tư.

Hệ thống khái niệm chính bao gồm: đầu tư trực tiếp nước ngoài, cơ cấu vốn FDI, tập đoàn xuyên quốc gia (TNCs) và chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ bốn hệ thống tư liệu tin cậy: Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc (từ Đại hội VI đến Đại hội X); hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (Luật Đầu tư nước ngoài năm 1987, 1996 và Luật Đầu tư năm 2005); số liệu Niên giám Thống kê quốc gia giai đoạn 1988–2008 của Tổng cục Thống kê; cùng các báo cáo chuyên đề từ UNCTAD, WB và IMF.

Cỡ mẫu khảo sát bao trùm toàn bộ tổng thể gồm hơn 9.800 dự án FDI được cấp phép chính thức trên phạm vi cả nước trong suốt 20 năm (1988–2008). Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ trên chuỗi dữ liệu lịch sử để đảm bảo tính bao quát 100% giá trị vốn đăng ký và vốn thực hiện.

Phương pháp phân tích chủ đạo là sự kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp lịch sử và phương pháp logic, đi kèm phương pháp thống kê so sánh và phân tích hệ thống cấu trúc. Việc lựa chọn phương pháp này xuất phát từ bản chất của đề tài lịch sử kinh tế, giúp tái hiện chân thực các nốt thăng trầm của dòng vốn theo từng thời kỳ chính sách, đồng thời lượng hóa chính xác sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế qua từng mốc thời gian.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô dòng vốn FDI vận động qua ba giai đoạn lịch sử rõ rệt: Giai đoạn khởi động và bứt phá (1988–1996) đạt đỉnh cao 8.497,3 triệu USD năm 1996; Giai đoạn suy giảm sâu (1997–2000) do ảnh hưởng từ khủng hoảng tài chính châu Á khiến vốn đăng ký duy trì dưới mức 2,5 tỷ USD/năm; Giai đoạn phục hồi và bùng nổ (2001–2008) với bước nhảy vọt đạt kỷ lục trên 60 tỷ USD vốn đăng ký sau khi Việt Nam gia nhập WTO.

Thứ hai, có sự đảo chiều mạnh mẽ trong cơ cấu hình thức đầu tư. Trong những năm đầu (1988–1995), hình thức liên doanh chiếm ưu thế áp đảo với hơn 65% tổng số dự án do phía Việt Nam tận dụng lợi thế đất đai và đối tác ngoại tìm kiếm sự am hiểu thị trường. Tuy nhiên, sau các lần sửa đổi Luật năm 1996 và 2005, hình thức 100% vốn nước ngoài đã vươn lên chiếm trên 75% tổng vốn đăng ký.

Thứ ba, sự phân bổ vốn theo ngành và lãnh thổ tồn tại sự chênh lệch lớn. Ngành công nghiệp chế biến – chế tạo và dịch vụ bất động sản thu hút hơn 60% tổng vốn, trong khi nông nghiệp chỉ nhận được chưa đầy 3% tổng vốn đăng ký. Về địa lý, hơn 70% dòng vốn dồn dập đổ vào hai vùng kinh tế trọng điểm Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Hồng, khiến các vùng miền núi phía Bắc và Tây Nguyên chỉ chiếm tỷ trọng dưới 5%.

Thảo luận kết quả

Sự dịch chuyển từ hình thức liên doanh sang 100% vốn nước ngoài phản ánh nhu cầu tối ưu quyền tự chủ quản trị của nhà đầu tư, giảm thiểu xung đột vận hành và bảo vệ bí quyết công nghệ. Sự tập trung quá mức vào các trung tâm kinh tế lớn là hệ quả tất yếu từ lợi thế sẵn có về hạ tầng giao thông, logistics và nguồn nhân lực chất lượng cao tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Bình Dương và Đồng Nai.

So với các nghiên cứu kinh tế cùng thời kỳ, luận văn khẳng định Việt Nam đã tận dụng thành công làn sóng chuyển dịch chuỗi cung ứng từ các đối tác châu Á như Đài Loan, Hàn Quốc, Nhật Bản và Singapore. Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ ra tác động tiêu cực về môi trường sinh thái, hiện tượng chuyển giá trốn thuế và tranh chấp lao động tự phát.

Diễn biến cơ cấu vốn được trực quan hóa hiệu quả qua biểu đồ cột chồng kết hợp đường xu thế thể hiện tương quan giữa vốn đăng ký và vốn thực hiện, kết hợp bảng ma trận đối chiếu tỷ trọng phân bổ vốn theo 6 vùng kinh tế và 3 nhóm ngành chính qua 3 thời đoạn lịch sử.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tái cơ cấu danh mục thu hút FDI sang công nghệ cao. Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì ban hành bộ tiêu chí sàng lọc dự án công nghệ xanh, đặt mục tiêu nâng tỷ trọng FDI công nghệ cao lên tối thiểu 35% trong giai đoạn 2025–2030, kiên quyết từ chối cấp phép các dự án có nguy cơ ô nhiễm môi trường hoặc thâm dụng tài nguyên.

Thứ hai, đẩy mạnh liên kết chuỗi giá trị giữa khối FDI và doanh nghiệp nội địa. Bộ Công Thương triển khai chương trình liên kết công nghiệp phụ trợ, áp dụng chính sách tín dụng ưu đãi nhằm nâng tỷ lệ nội địa hóa trong các ngành công nghiệp mũi nhọn từ mức 25% lên 45% trước năm 2028.

Thứ ba, điều chỉnh quy hoạch phân bổ dòng vốn theo vùng kinh tế. Chính phủ ban hành gói ưu đãi tài khóa và hỗ trợ quỹ đất chuyên biệt cho các vùng khó khăn như Tây Bắc và Tây Nguyên, phấn đấu nâng tỷ trọng thu hút FDI tại các địa bàn này lên mức 15% tổng vốn đăng ký trong giai đoạn 2026–2030.

Thứ tư, hoàn thiện thể chế kiểm soát lao động và an toàn môi trường. Bộ Tài nguyên và Môi trường cùng Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội thiết lập quy chế thanh tra định kỳ, bảo đảm 100% khu công nghiệp và khu chế xuất vận hành trạm xử lý nước thải tập trung đạt chuẩn quốc gia và giảm 50% số vụ tranh chấp lao động trước năm 2027.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách kinh tế đối ngoại: Luận văn cung cấp luận cứ lịch sử và cơ sở dữ liệu chu kỳ 20 năm, phục vụ trực tiếp cho công tác sửa đổi Luật Đầu tư và hoàn thiện chiến lược thu hút FDI thế hệ mới.

Nhóm giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên chuyên ngành Lịch sử kinh tế và Kinh tế quốc tế: Công trình là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp tiếp cận đa ngành, kết hợp chặt chẽ giữa sử học và kinh tế học định lượng.

Nhóm doanh nghiệp và hiệp hội doanh nghiệp nội địa: Doanh nghiệp có thể nắm bắt xu hướng vận động của dòng vốn ngoại, nhận diện các mắt xích công nghiệp phụ trợ còn thiếu để chủ động đàm phán hợp tác và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nhóm nhà đầu tư quốc tế và các tổ chức tư vấn đầu tư: Tài liệu mang đến cái nhìn toàn cảnh về môi trường thể chế, tính ổn định chính trị và tiềm năng phát triển theo từng vùng kinh tế tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Dấu mốc nào mở đường cho hoạt động thu hút dòng vốn FDI vào Việt Nam? Luật Đầu tư nước ngoài năm 1987, có hiệu lực từ ngày 01/01/1988, là văn bản pháp lý nền tảng đầu tiên thể chế hóa đường lối Đổi mới của Đại hội VI, nhanh chóng thu hút 37 dự án với 371,8 triệu USD ngay trong năm đầu thực thi.

Tại sao dòng vốn FDI giai đoạn 1997–2000 tại Việt Nam lại suy giảm mạnh? Tác động tiêu cực từ cuộc khủng hoảng tài chính – tiền tệ châu Á năm 1997 khiến các quốc gia đầu tư chủ lực từ Đông Á rơi vào khó khăn thanh khoản, buộc các tập đoàn ngoại phải cắt giảm quy mô vốn và hoãn kế hoạch cấp phép mới.

Yếu tố nào dẫn đến sự áp đảo của hình thức 100% vốn nước ngoài so với hình thức liên doanh? Doanh nghiệp nước ngoài ưu tiên quyền tự chủ hoàn toàn trong việc quản trị, tài chính và bảo mật công nghệ sản xuất, được tạo hành lang thuận lợi tối đa qua các lần sửa đổi Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư năm 1996, 2005.

Những mặt trái lớn nhất của dòng vốn FDI giai đoạn 1988–2008 được nghiên cứu chỉ ra là gì? Đó là nguy cơ nhập khẩu công nghệ lạc hậu gây ô nhiễm sinh thái, hành vi gian lận thương mại và chuyển giá, các cuộc đình công tự phát do mâu thuẫn lao động, cùng sự nới rộng khoảng cách chênh lệch phát triển giữa các vùng miền.

Bài học cốt lõi từ 20 năm thu hút FDI đối với sự phát triển kinh tế Việt Nam là gì? Việt Nam cần chuyển trọng tâm từ thu hút số lượng sang nâng cao chất lượng dòng vốn, lấy năng lực chuyển giao công nghệ cao, bảo vệ môi trường và mức độ gắn kết với doanh nghiệp trong nước làm tiêu chuẩn đánh giá hàng đầu.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện quá trình biến đổi cơ cấu vốn FDI tại Việt Nam qua ba giai đoạn lịch sử rõ rệt trong 20 năm (1988–2008).
• Làm sáng tỏ quy luật chuyển dịch cấu trúc hình thức đầu tư từ liên doanh sang áp đảo bởi doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài.
• Phân tích sâu sắc tác động hai mặt của dòng vốn ngoại, khẳng định vai trò đóng góp trên 32% vốn đầu tư toàn xã hội năm 1995 song song với các thách thức về môi trường và phân hóa vùng miền.
• Cung cấp nguồn tư liệu lịch sử – thống kê chuẩn xác, phục vụ thiết thực cho công tác nghiên cứu và giảng dạy lịch sử kinh tế thời kỳ Đổi mới.
• Đề xuất hệ thống giải pháp chọn lọc dòng vốn FDI xanh, gắn liền với chuyển giao công nghệ và phát triển kinh tế bền vững giai đoạn 2025–2030.

Việc vận dụng các bài học lịch sử từ luận văn sẽ là nền tảng vững chắc để xây dựng thể chế thu hút FDI chủ động, hiệu quả và tự chủ trong giai đoạn hội nhập mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Khái niệm, xu hướng vận động của dòng FDI và sự cần thiết trong việc thu hút nguồn vốn FDI vào Việt Nam Chương 2: Biến đổi cơ cấu vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài ở Việt Nam từ năm 1988 đến năm 2008 Chương 3: Tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài đến kinh tế – xã hội Việt Nam từ năm 1988 đến năm 2008 - 18 - Chƣơng 1 KHÁI NIỆM, XU HƢỚNG VẬN ĐỘNG CỦA DÒNG FDI VÀ SỰ CẦN THIẾT TRONG VIỆC THU HÚT NGUỒN VỐN FDI VÀO VIỆT NAM 1. Đầu tư trực tiếp nước ngoài (Foreign Direct Investment) Đầu tư nước ngoài, trong nhiều thập kỷ trở lại đây, đang là một trong những hình thức đầu tư hết sức phổ biến và đóng vai trò quan trọng trong các quan hệ kinh tế quốc tế. Đầu tư nước ngoài về cơ bản có thể xem là sự di chuyển các luồng vốn từ quốc gia này sang quốc gia khác nhằm thu về lợi nhuận cho nhà đầu tư. Đầu tư nước ngoài được thực hiện thông qua 2 hình thức chủ yếu là: đầu tư gián tiếp nước ngoài (Foreign Indirect Investment – FII) và đầu tư trực tiếp nước ngoài (Foreign Direct Investment – FDI), trong đó đầu tư trực tiếp nước ngoài được xem là hình thức đầu tư quan trọng bậc nhất.

Tuy nhiên, có lẽ cũng bởi vai trò quan trọng của nó mà đã có nhiều định nghĩa về FDI được đưa ra. Phổ biến và thông dụng hơn cả là định nghĩa của các tổ chức tài chính và kinh tế quốc tế. Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (International Monetary Fund – IMF), đầu tư trực tiếp nước ngoài là vốn đầu tư được thực hiện nhằm thu về những lợi ích lâu dài cho doanh nghiệp hoạt động ở nền kinh tế khác với nền kinh tế thuộc đất - 19 - nước của nhà đầu tư. Mục đích của nhà đầu tư là giành được tiếng nói có hiệu quả trong việc quản lý doanh nghiệp đó [41, tr.

Theo Tổ chức Thương mại Thế giới (World Trade Organization – WTO), đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) xảy ra khi một nhà đầu tư từ một nước (nước chủ đầu tư) có được một tài sản ở một nước khác (nước thu hút đầu tư) cùng với quyền quản lý tài sản đó. Phương diện quản lý là thứ để phân biệt FDI với các công cụ tài chính khác. Trong phần lớn trường hợp, cả nhà đầu tư lẫn tài sản mà người đó quản lý ở nước ngoài là các cơ sở kinh doanh. Trong những trường hợp đó nhà đầu tư thường hay được gọi là “công ty mẹ” và các tài sản được gọi là “công ty con” hay “chi nhánh công ty”.

Ở Việt Nam, Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam năm 1987 đưa ra khái niệm như sau: Đầu tư trực tiếp nước ngoài là việc tổ chức, cá nhân nước ngoài đưa vào Việt Nam vốn bằng tiền nước ngoài hoặc bất kỳ tài sản nào được Chính phủ Việt Nam chấp thuận để hợp tác kinh doanh trên cơ sở hợp đồng hoặc thành lập xí nghiệp liên doanh hoặc doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài theo quy định của luật này [34, tr. Từ năm 1996, với việc ban hành mới và đưa vào áp dụng Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam trên cơ sở Luật Đầu tư nước ngoài năm 1987 cùng các lần sửa đổi, bổ sung của Luật này, khái niệm đầu tư trực tiếp nước ngoài được hiểu là việc nhà đầu tư nước ngoài đưa vào Việt Nam vốn bằng tiền hoặc bất kỳ tài sản nào khác để tiến hành các hoạt động đầu tư theo quy định của Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam [34, tr.