Tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tới biến động kinh tế vĩ mô ở Việt Nam

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã trở thành một yếu tố quan trọng trong sự phát triển kinh tế của Việt… 189 trang · Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân · 2019.

• Tác giả: Trịnh Quốc Tuy
• Người hướng dẫn: TS. Lê Quốc Hội
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế Học
• Đề tài: Tác Động Của Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Tới Biến Động Kinh Tế Vĩ Mô Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG, HÌNH
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ TÁC ĐỘNG CỦA ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI ĐẾN BIẾN ĐỘNG KINH TẾ VĨ MÔ
• 1.1. Chỉ số kinh tế thể hiện biến động kinh tế vĩ mô của một nền kinh tế
• 1.1.1. Chỉ số kinh tế vĩ mô đơn lẻ
• 1.1.2. Chỉ số kinh tế vĩ mô tổng hợp
• 1.2. Tác động của FDI tới biến động kinh tế vĩ mô của một nền kinh tế
• 1.2.1. Tác động của FDI tới biến động của GDP
• 1.2.2. Tác động của FDI đến biến động của lạm phát
• 1.2.3. Tác động của FDI tới tỷ giá hối đoái
• 1.2.4. Tác động của FDI đến thâm hụt ngân sách
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÁC ĐỘNG CỦA ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI TỚI BIẾN ĐỘNG KINH TẾ VĨ MÔ
• 2.1. Đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 2.1.1. Khái niệm và phân loại
• 2.1.2. Các nhân tố quyết định tới FDI
• 2.1.3. Các tác động của FDI tới nước nhận đầu tư
• 2.2. Biến động kinh tế vĩ mô
• 2.2.1. Khái niệm biến động kinh tế vĩ mô
• 2.2.2. Các nhân tố tác động đến biến động kinh tế vĩ mô
• 2.2.3. Thể hiện biến động kinh tế vĩ mô
• 2.3. Cơ sở lý thuyết về tác động của FDI tới biến động kinh tế vĩ mô
• 2.3.1. Tác động của FDI gây ra biến động của GDP
• 2.3.2. Tác động của FDI tới biến động của thâm hụt ngân sách
• 2.3.3. Tác động của FDI tới biến động của lạm phát
• 2.3.4. Tác động FDI tới biến động của tỷ giá hối đoái
• 2.3.5. Tác động của FDI tới chỉ số vĩ mô tổng hợp
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀ TÌNH HÌNH BIẾN ĐỘNG KINH TẾ VĨ MÔ Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1991 - 2017
• 3.1. Tình hình thu hút và sử dụng FDI tại Việt Nam từ 1991 – 2017
• 3.1.1. Cấp giấy phép đầu tư
• 3.1.2. Hình thức đầu tư
• 3.1.3. Địa bàn đầu tư
• 3.1.4. Lĩnh vực đầu tư
• 3.2. Tình hình biến động kinh tế vĩ mô của Việt Nam 1991 - 2017
• 3.2.1. Đánh giá dựa trên các chỉ số kinh tế vĩ mô đơn lẻ
• 3.2.2. Biến động kinh tế vĩ mô của Việt Nam thông qua chỉ số MII
• 3.3. Mối quan hệ giữa FDI và biến động kinh tế vĩ mô của Việt Nam
• 3.3.1. Mối quan hệ giữa FDI và biến động của GDP
• 3.3.2. Mối quan hệ giữa FDI và biến động lạm phát
• 3.3.3. Mối quan hệ giữa FDI và biến động của tỷ giá hối đoái
• 3.3.4. Mối quan hệ FDI và biến động của thâm hụt ngân sách
• 4. CHƯƠNG 4: TÁC ĐỘNG CỦA VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI TỚI BIẾN ĐỘNG KINH TẾ VĨ MÔ Ở VIỆT NAM
• 4.1. Mô tả số liệu
• 4.2. Xây dựng mô hình đánh giá tác động
• 4.2.1. Đối với chỉ số kinh tế vĩ mô tổng hợp (MII)
• 4.2.2. Đối với các chỉ số kinh tế vĩ mô đơn lẻ
• 4.3. Phương pháp đánh giá tác động
• 4.3.1. Kiểm tra tính dừng của dãy số liệu
• 4.4. Tác động của FDI tới biến động kinh tế vĩ mô Việt Nam thông qua tác động tới chỉ số kinh tế vĩ mô tổng hợp (MII)
• 4.4.1. Kiểm định lựa chọn bước trễ tối ưu và phương trình đồng tích hợp
• 4.4.2. Kiểm định mối quan hệ tác động của FDI đối với MII
• 4.5. Tác động của FDI tới biến động kinh tế vĩ mô Việt Nam thông qua tác động tới các chỉ số kinh tế vĩ mô đơn lẻ
• 4.5.1. Kiểm định lựa chọn bước trễ tối ưu và phương trình đồng tích hợp
• 4.5.2. Kiểm định mối quan hệ tác động của FDI đối với GDP, CPI và EXR
• 5. CHƯƠNG 5: GỢI Ý CHÍNH SÁCH THU HÚT VÀ SỬ DỤNG VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI CHO ỔN ĐỊNH KINH TẾ VĨ MÔ CỦA VIỆT NAM
• 5.1. Định hướng thu hút, sử dụng FDI vào Việt Nam
• 5.2. Thuận lợi, khó khăn trong thực hiện định hướng thu hút, sử dụng FDI
• 5.3. Một số gợi ý về chính sách thu hút và sử dụng FDI những năm tới
• 5.3.1. Tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động thu hút FDI
• 5.3.2. Tạo cơ sở hạ tầng thuận lợi cho thu hút FDI thế hệ mới
• 5.3.3. Nâng cao hiệu quả công tác xúc tiến đầu tư FDI
• 5.3.4. Lành mạnh hóa hoạt động thu hút, sử dụng FDI
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của FDI tới biến động kinh tế vĩ mô ở Việt Nam

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã trở thành một yếu tố quan trọng trong sự phát triển kinh tế của Việt Nam. Từ khi Luật Đầu tư nước ngoài được ban hành vào năm 1987, FDI đã đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và chuyển giao công nghệ. Tuy nhiên, tác động của FDI không chỉ tích cực mà còn có những mặt tiêu cực, đặc biệt là trong bối cảnh biến động kinh tế vĩ mô. Nghiên cứu này sẽ phân tích các khía cạnh khác nhau của FDI và ảnh hưởng của nó đến nền kinh tế Việt Nam.

1.1. Khái niệm và vai trò của FDI trong nền kinh tế

FDI được định nghĩa là đầu tư của một cá nhân hoặc tổ chức từ một quốc gia vào một quốc gia khác với mục đích thành lập hoặc mở rộng hoạt động kinh doanh. FDI không chỉ mang lại nguồn vốn mà còn tạo ra cơ hội việc làm và thúc đẩy chuyển giao công nghệ. Theo số liệu từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư, FDI đã đóng góp khoảng 20% vào GDP của Việt Nam trong những năm gần đây.

1.2. Tác động tích cực của FDI đến kinh tế Việt Nam

FDI đã giúp tăng trưởng kinh tế Việt Nam thông qua việc tạo ra hàng triệu việc làm và thúc đẩy xuất khẩu. Các doanh nghiệp FDI thường có năng suất lao động cao hơn so với doanh nghiệp trong nước, từ đó góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Hơn nữa, FDI còn giúp cải thiện cơ sở hạ tầng và phát triển các ngành công nghiệp mới.

II. Những thách thức từ FDI đối với biến động kinh tế vĩ mô

Mặc dù FDI mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tồn tại những thách thức đáng kể. Các vấn đề như lạm phát, biến động tỷ giá hối đoái và thâm hụt ngân sách có thể gia tăng do sự phụ thuộc vào dòng vốn nước ngoài. Nghiên cứu này sẽ chỉ ra những thách thức mà Việt Nam phải đối mặt khi thu hút FDI.

2.1. Tác động của FDI đến lạm phát

FDI có thể dẫn đến lạm phát cao nếu dòng vốn đầu tư tập trung vào các lĩnh vực có tính đầu cơ như bất động sản. Theo nghiên cứu của Trịnh Quốc Tuy (2019), sự gia tăng FDI vào lĩnh vực này đã góp phần làm tăng giá cả hàng hóa và dịch vụ, gây áp lực lên chỉ số giá tiêu dùng.

2.2. Biến động tỷ giá hối đoái và FDI

Sự gia tăng FDI có thể gây ra biến động tỷ giá hối đoái, đặc biệt khi có sự chênh lệch lớn giữa vốn đăng ký và vốn thực hiện. Điều này có thể dẫn đến tình trạng 'đô la hóa' trong nền kinh tế, làm giảm khả năng kiểm soát của chính phủ đối với chính sách tiền tệ.

III. Phương pháp đánh giá tác động của FDI đến kinh tế vĩ mô

Để đánh giá tác động của FDI đến biến động kinh tế vĩ mô, nghiên cứu sử dụng các phương pháp định lượng và phân tích số liệu từ các nguồn chính thức. Mô hình hồi quy sẽ được áp dụng để xác định mối quan hệ giữa FDI và các chỉ số kinh tế vĩ mô như GDP, lạm phát và tỷ giá hối đoái.

3.1. Mô hình hồi quy và các biến số

Mô hình hồi quy sẽ được xây dựng dựa trên các biến số như FDI, GDP, lạm phát và tỷ giá hối đoái. Các dữ liệu sẽ được thu thập từ Tổng cục Thống kê và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam để đảm bảo tính chính xác và đáng tin cậy.

3.2. Phân tích số liệu và kết quả

Kết quả phân tích sẽ cho thấy mối quan hệ giữa FDI và các chỉ số kinh tế vĩ mô. Nghiên cứu sẽ chỉ ra rằng FDI có tác động tích cực đến GDP nhưng cũng có thể gây ra lạm phát và biến động tỷ giá hối đoái.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về FDI

Nghiên cứu sẽ trình bày các kết quả thực tiễn từ việc thu hút FDI tại Việt Nam trong giai đoạn 1991-2017. Các số liệu sẽ được phân tích để chỉ ra những thành công và thất bại trong việc quản lý FDI, từ đó đưa ra các khuyến nghị cho chính sách trong tương lai.

4.1. Thành công trong thu hút FDI

Việt Nam đã thu hút được một lượng lớn FDI từ nhiều quốc gia, đặc biệt là Hàn Quốc và Nhật Bản. Các dự án FDI đã góp phần đáng kể vào tăng trưởng kinh tế và tạo ra hàng triệu việc làm cho người lao động.

4.2. Những thất bại và bài học kinh nghiệm

Mặc dù có nhiều thành công, nhưng Việt Nam cũng gặp phải nhiều vấn đề như chuyển giá và sự chênh lệch giữa vốn đăng ký và thực hiện. Những bài học này cần được rút ra để cải thiện chính sách thu hút FDI trong tương lai.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của FDI tại Việt Nam

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy FDI có tác động mạnh mẽ đến biến động kinh tế vĩ mô ở Việt Nam. Tuy nhiên, cần có các chính sách hợp lý để tối ưu hóa lợi ích từ FDI và giảm thiểu các tác động tiêu cực. Triển vọng trong tương lai cho thấy Việt Nam vẫn là điểm đến hấp dẫn cho các nhà đầu tư nước ngoài.

5.1. Đề xuất chính sách thu hút FDI hiệu quả

Chính phủ cần xây dựng các chính sách thu hút FDI bền vững, tập trung vào các lĩnh vực công nghệ cao và thân thiện với môi trường. Điều này sẽ giúp tối ưu hóa lợi ích từ FDI và đảm bảo sự phát triển bền vững cho nền kinh tế.

5.2. Tương lai của FDI và kinh tế Việt Nam

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, FDI sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế của Việt Nam. Tuy nhiên, cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng để đối phó với các thách thức từ FDI trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế học của nghiên cứu sinh Trịnh Quốc Tuy với đề tài "Tác động của dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tới biến động kinh tế vĩ mô ở Việt Nam", được thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Lê Quốc Hội và PGS.TS Nguyễn Việt Hùng (bảo vệ năm 2019, mã số chuyên ngành: 9310101).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Sau hơn 30 năm thực hiện đường lối Đổi mới và triển khai Luật Đầu tư nước ngoài năm 1987, khu vực đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã phát triển thành một bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế Việt Nam. Số liệu thống kê từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư ghi nhận tính đến ngày 20/12/2017, cả nước có 24.748 dự án FDI còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký đạt 318,72 tỷ USD và vốn thực hiện lũy kế đạt 172,35 tỷ USD (chiếm tỷ lệ 54% tổng vốn đăng ký). Mặc dù nguồn vốn FDI đóng góp tích cực vào tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP), chuyển dịch cơ cấu xuất khẩu, giải quyết việc làm và bổ sung nguồn thu ngân sách nhà nước, nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn 1991–2017 vẫn trải qua các chu kỳ biến động kinh tế vĩ mô rõ nét (tiêu biểu là các giai đoạn 1991–1994, 1995–1999 và 2008–2013).

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định xuất phát từ thực trạng: phần lớn các công trình trước đây tập trung phân tích chiều tác động từ các yếu tố kinh tế vĩ mô tới việc thu hút dòng vốn FDI, hoặc chỉ xem xét tác động một chiều của FDI tới tăng trưởng GDP đơn lẻ. Các nghiên cứu đánh giá tác động của FDI tới tổng thể các biến số vĩ mô khác như lạm phát, tỷ giá hối đoái, thâm hụt ngân sách và đặc biệt là chỉ số bất ổn kinh tế vĩ mô tổng hợp theo chuỗi thời gian dài ở cấp độ quốc gia còn rất hạn chế.

Mục tiêu nghiên cứu

Luận án xác định 3 mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Hệ thống hóa lý luận về FDI, biến động kinh tế vĩ mô và cơ chế tác động của FDI tới biến động kinh tế vĩ mô của một nền kinh tế.
2. Phân tích, đánh giá thực trạng thu hút, sử dụng dòng vốn FDI, tình hình biến động kinh tế vĩ mô và lượng hóa tác động của FDI đến biến động kinh tế vĩ mô ở Việt Nam giai đoạn 1991–2017.
3. Đề xuất các quan điểm, định hướng và giải pháp chính sách nhằm thu hút, quản lý và sử dụng hiệu quả nguồn vốn FDI, phát huy các tác động tích cực và kiểm soát các tác động tiêu cực để duy trì ổn định kinh tế vĩ mô của Việt Nam trong thời gian tới.

Câu hỏi nghiên cứu

Tác giả đặt ra 3 câu hỏi nghiên cứu tương ứng:

1. Cơ sở lý thuyết về tác động của FDI tới biến động kinh tế vĩ mô của một nền kinh tế được xác lập như thế nào?
2. Có tồn tại mối quan hệ tác động của dòng vốn FDI tới các chỉ số thể hiện biến động kinh tế vĩ mô ở Việt Nam giai đoạn 1991–2017 hay không, và chiều hướng cũng như mức độ tác động diễn ra như thế nào?
3. Các giải pháp và chính sách về thu hút, sử dụng dòng vốn FDI của Việt Nam cần được định hình ra sao để hạn chế biến động tiêu cực và bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô trong giai đoạn tiếp theo?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Tác động của dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tới biến động kinh tế vĩ mô ở Việt Nam.
• Phạm vi nội dung: Đánh giá tình hình thu hút, sử dụng FDI và biến động kinh tế vĩ mô thông qua hai nhóm chỉ tiêu: các chỉ số kinh tế vĩ mô đơn lẻ (GDP, lạm phát/CPI, tỷ giá hối đoái, thâm hụt ngân sách) và chỉ số bất ổn kinh tế vĩ mô tổng hợp (MII - Macroeconomic Instability Index).
• Phạm vi không gian: Cấp quốc gia Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 1991–2017 (sử dụng chuỗi dữ liệu theo quý từ Quý 4/1991 đến Quý 4/2017, do năm 1991 là thời điểm vốn FDI đăng ký bắt đầu được giải ngân thực chất và năm 2017 là thời điểm có đầy đủ hệ thống dữ liệu thống kê đồng bộ khi tác giả thực hiện nghiên cứu).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tiến hành tổng thuật các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế theo hai trục nội dung chính: phương pháp đo lường biến động kinh tế vĩ mô và cơ chế tác động của FDI tới từng biến số kinh tế vĩ mô.

Hướng nghiên cứu	Tác giả và công trình tiêu biểu	Nội dung và luận điểm chính
Đo lường biến động kinh tế vĩ mô qua chỉ số đơn lẻ	Ramey & Ramey (1995); Acemoglu và cs (2003); Case & Fair (2006); Van der Ploeg & Poelhekke (2009); Di Giovanni & Levchenko (2010); Fischer (1991, 1993); Azam (1997, 2001); Obstfeld & Rogoff (1998); Campa & Goldberg (1995).	Sử dụng độ lệch chuẩn của tăng trưởng GDP bình quân đầu người, mức độ biến động lạm phát, tỷ lệ thâm hụt ngân sách trên GNP hoặc biến động tỷ giá hối đoái làm biến số đại diện cho bất ổn kinh tế vĩ mô.
Đo lường biến động kinh tế vĩ mô qua chỉ số tổng hợp	IMF (2001, 2015); Ismihan, Metin-Ozcan & Aysit (2002); Jaramillo & Sancak (2007); Ali (2015); Hạ Thị Thiều Dao (2013); Lê Thị Thùy Vân (2016).	Xây dựng các chỉ số tổng hợp: Chỉ số tổn thương tổng thể (VI), Chỉ số bất ổn kinh tế vĩ mô (MII, mii), Chỉ số tổn thương giảm tăng trưởng (GDVI) dựa trên phương pháp chuẩn hóa dữ liệu hoặc gán trọng số tín hiệu cảnh báo sớm.
Tác động của FDI tới GDP và tăng trưởng kinh tế	Lucas (1988); Romer (1986); Mankiw (1992); Blomström & Kokko (1998); Borensztein và cs (1998); Bengoa & Sanchez-Robles (2003); Lê Xuân Bá (2006); Nguyễn Thị Tuệ Anh (2006).	FDI bổ sung nguồn vốn đầu tư xã hội, chuyển giao công nghệ, nâng cao kỹ năng lao động và kích cầu xuất khẩu. Tuy nhiên, Carkovic & Levine (2002) chỉ ra FDI không tự động tạo ra tăng trưởng độc lập nếu thiếu các điều kiện hấp thụ nội địa.
Tác động của FDI tới lạm phát	Balassa (1964); Samuelson (1964); Combes, Kinda & Plane (2011); Takagi & Esaka (2001); Kawai & Takagi (2009); Kenichi Ohno & Lê Quốc Hội (2008); Võ Trí Thành & Phạm Chí Quang (2009).	Dòng vốn FDI lớn làm gia tăng cung tiền (M2) và tín dụng, gây áp lực tăng giá hàng hóa phi thương mại và chi phí lao động (hiệu ứng Balassa-Samuelson), kích hoạt rủi ro lạm phát và phát triển nóng.
Tác động của FDI tới tỷ giá hối đoái	Calvo, Leiderman & Reinhart (1993, 1996); Edwards (1998); Athukorala & Rajapatirana (2003); Lartey (2008); Bakardzhieva, Naceur & Kamar (2010); Jongwanich & Kohpaiboon (2013); Menon (2009).	FDI tác động trực tiếp lên tài khoản vốn và gián tiếp lên tài khoản vãng lai. Dòng vốn chảy vào lớn có thể làm tăng tỷ giá thực (REER), làm giảm sức cạnh tranh xuất khẩu; ngược lại nếu dòng vốn chủ yếu chuyển thành nhập khẩu máy móc thì áp lực lên tỷ giá thực sẽ giảm.
Tác động của FDI tới thâm hụt ngân sách	Rostow (1956, 1971).	FDI đóng góp trực tiếp qua thuế và gián tiếp qua mở rộng chuỗi cung ứng giúp tăng thu ngân sách. Tuy nhiên, tình trạng chuyển giá, gian lận thuế và ưu đãi quá mức có thể làm suy giảm hiệu quả thu ngân sách.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án lựa chọn giải quyết: Hệ thống hóa toàn diện các lý thuyết về mối quan hệ giữa FDI và biến động kinh tế vĩ mô; khắc phục hạn chế của các nghiên cứu đơn lẻ bằng việc thiết lập khung phân tích đồng thời trên cả các chỉ số vĩ mô riêng biệt và chỉ số bất ổn kinh tế vĩ mô tổng hợp MII đối với nền kinh tế Việt Nam theo chuỗi thời gian quý từ Quý 4/1991 đến Quý 4/2017.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và các khái niệm sử dụng

• Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI): Luận án vận dụng định nghĩa của OECD (1999), IMF (2011) và Luật Đầu tư Việt Nam (2005), xác định FDI là hình thức đầu tư dài hạn xuyên biên giới, trong đó nhà đầu tư nước ngoài sở hữu từ 10% vốn cổ phần hoặc vốn điều lệ trở lên nhằm nắm quyền kiểm soát và tham gia trực tiếp điều hành hoạt động sản xuất kinh doanh. Luận án áp dụng lý thuyết OLI của Dunning (1977, 1993) về ba lợi thế cơ bản (Lợi thế sở hữu - Ownership, Lợi thế nội địa hóa - Internalisation, Lợi thế vị trí - Location) cùng khung phân tích các nhân tố thu hút FDI của UNCTAD (1998).
• Biến động kinh tế vĩ mô: Được định nghĩa là sự tăng trưởng hoặc suy giảm thất thường của một nền kinh tế trong một khoảng thời gian xác định, phản ánh qua sự thay đổi của các chỉ số kinh tế vĩ mô đơn lẻ (GDP, lạm phát, tỷ giá hối đoái, thâm hụt ngân sách) và chỉ số bất ổn kinh tế vĩ mô tổng hợp.
• Cơ chế tác động lý thuyết:
  • Tác động tới GDP: Thông qua phương trình $GDP = C + I + G + NX$, dòng vốn FDI tác động qua ba kênh: (1) bổ sung vốn trực tiếp vào tổng đầu tư toàn xã hội ($I$) và tăng năng lực sản xuất; (2) thúc đẩy xuất khẩu ($NX$), tiếp cận chuỗi cung ứng toàn cầu; (3) tạo việc làm, nâng cao thu nhập người lao động để kích thích tiêu dùng cuối cùng ($C$).
  • Tác động tới lạm phát: Tác động tích cực qua việc tăng tổng cung và cải tiến công nghệ làm hạ giá thành đơn vị; tác động tiêu cực qua kênh mở rộng cung tiền ($M_2$), cạnh tranh cục bộ các nguồn lực đầu vào và hiệu ứng tiền lương lan tỏa.
  • Tác động tới tỷ giá hối đoái: Dòng vốn giải ngân tác động trực tiếp lên thặng dư tài khoản vốn và gián tiếp lên tài khoản vãng lai (qua kim ngạch xuất nhập khẩu của khối FDI), tác động đến tỷ giá danh nghĩa (NER) và tỷ giá thực hữu hiệu (REER).
  • Tác động tới thâm hụt ngân sách: Tác động thuận lợi khi gia tăng nguồn thu từ thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế xuất nhập khẩu; tác động bất lợi xuất hiện khi doanh nghiệp FDI chuyển giá, báo lỗ giả tạo hoặc làm phát sinh chi phí đầu tư công và xử lý môi trường.

Khung đo lường chỉ số bất ổn kinh tế vĩ mô tổng hợp (MII)

Luận án áp dụng phương pháp của Ismihan và cộng sự (2002) trên cơ sở phương pháp tính chỉ số HDI của UNDP (1992) để tính chỉ số MII cho Việt Nam qua 2 bước:

• Bước 1: Chuẩn hóa 4 chỉ số thành phần ($X$) gồm tỷ lệ lạm phát, tỷ lệ thâm hụt ngân sách/GNP, tỷ lệ nợ nước ngoài/GNP và biến động tỷ giá hối đoái: $$I_t = \frac{X_t - X_{\min}}{X_{\max} - X_{\min}} \quad (0 \le I_t \le 1)$$
• Bước 2: Tính chỉ số MII theo trung bình số học giản đơn: $$MII_t = \frac{I_{t1} + I_{t2} + I_{t3} + I_{t4}}{4} \quad (0 \le MII_t \le 1)$$ Chỉ số $MII$ tiến dần về 0 biểu thị kinh tế vĩ mô ổn định; tiến dần về 1 phản ánh mức độ bất ổn kinh tế vĩ mô gia tăng.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và dữ liệu

• Phương pháp định tính và thống kê mô tả: Phân tích thực trạng cấp phép, cơ cấu hình thức đầu tư, lĩnh vực và địa bàn phân bổ của dòng vốn FDI giai đoạn 1988–2017; đánh giá xu thế diễn biến của GDP, CPI, tỷ giá và thâm hụt ngân sách.
• Phương pháp định lượng chuỗi thời gian (thực hiện trên EViews 8.0):
  • Kiểm định nghiệm đơn vị Augmented Dickey-Fuller (ADF) để kiểm tra tính dừng của chuỗi số liệu gốc và chuỗi sai phân.
  • Lựa chọn độ trễ tối ưu cho các mô hình tự hồi quy.
  • Kiểm định đồng tích hợp Johansen (Johansen Cointegration Test) nhằm xác định sự tồn tại của mối quan hệ cân bằng trong dài hạn.
  • Mô hình Vector hiệu chỉnh sai số (VECM - Vector Error Correction Model) để ước lượng đồng thời mối quan hệ ngắn hạn và dài hạn giữa FDI với MII cũng như giữa FDI với từng chỉ số vĩ mô đơn lẻ (GDP, CPI, tỷ giá).
  • Kiểm định quan hệ nhân quả Granger (Granger Causality Test).
  • Phân tích hàm phản ứng xung (Impulse Response Function) và phân rã phương sai (Variance Decomposition).
• Nguồn dữ liệu: Số liệu thứ cấp thu thập từ Tổng cục Thống kê (GSO), Bộ Kế hoạch và Đầu tư (MPI), Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF - Thống kê tài chính quốc tế IFS) và Ngân hàng Thế giới (WB).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu về tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài đến biến động kinh tế vĩ mô

Chương 1 hệ thống hóa các tài liệu nghiên cứu học thuật trong nước và quốc tế về đo lường biến động kinh tế vĩ mô và tác động của dòng vốn FDI. Tác giả phân chia các chỉ báo đo lường vĩ mô thành hai nhóm: nhóm chỉ số đơn lẻ (GDP, lạm phát, tỷ giá, thâm hụt ngân sách) và nhóm chỉ số tổng hợp (chỉ số tổn thương VI của IMF 2001, chỉ số MII của Ismihan 2002, chỉ số mii của Jaramillo & Sancak 2007, chỉ số GDVI của IMF 2015). Đồng thời, chương này tổng thuật chi tiết các kênh truyền dẫn tác động của FDI đến tăng trưởng sản lượng, lạm phát, tỷ giá và cán cân ngân sách, qua đó chỉ rõ các khoảng trống nghiên cứu cần tiếp tục kiểm chứng thực nghiệm tại Việt Nam.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết về tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài tới biến động kinh tế vĩ mô

Chương 2 thiết lập khung lý thuyết hoàn chỉnh cho đề tài. Tác giả trình bày các định nghĩa, đặc điểm bản chất và phân loại hình thức FDI (Hợp đồng hợp tác kinh doanh, doanh nghiệp liên doanh, doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài, mua bán - sáp nhập M&A, các hình thức BOT, BTO, BT). Chương này phân tích các yếu tố quyết định dòng vốn FDI (quy mô thị trường, độ mở kinh tế, chi phí lao động, rủi ro chính trị, hạ tầng cơ sở), làm rõ nội hàm biến động kinh tế vĩ mô và xây dựng các sơ đồ khối giải thích cơ chế tác động tích cực và tiêu cực của FDI tới GDP, lạm phát, tỷ giá, thâm hụt ngân sách và chỉ số vĩ mô tổng hợp MII.

Chương 3: Đầu tư trực tiếp nước ngoài và tình hình biến động kinh tế vĩ mô ở Việt Nam giai đoạn 1991 - 2017

Chương 3 trình bày bức tranh toàn cảnh về thực trạng FDI và biến động kinh tế vĩ mô của Việt Nam trong 27 năm.

Về tình hình FDI, số liệu lũy kế tính đến cuối năm 2017 cho thấy:

• Quy mô: Cấp phép 24.748 dự án với tổng vốn đăng ký 318,72 tỷ USD, vốn thực hiện đạt 172,35 tỷ USD.
• Cơ cấu ngành: Lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo đứng đầu (186,1 tỷ USD, chiếm 58,4% tổng vốn đăng ký); kinh doanh bất động sản đứng thứ hai (53,1 tỷ USD, chiếm 16,7%); sản xuất và phân phối điện, khí, nước đứng thứ ba (20,8 tỷ USD, chiếm 6,5%).
• Đối tác đầu tư: Hàn Quốc dẫn đầu với 57,66 tỷ USD (chiếm 18,1%), tiếp theo là Nhật Bản với 49,46 tỷ USD (chiếm 15,5%), cùng sự góp mặt của Singapore, Đài Loan, British Virgin Islands, Hồng Kông.
• Địa bàn phân bổ: Tập trung lớn nhất tại TP. Hồ Chí Minh (44 tỷ USD, chiếm 13,8%), Bình Dương (30,18 tỷ USD, chiếm 9,5%), Đồng Nai (27,34 tỷ USD, chiếm 8,6%), Hà Nội (27,28 tỷ USD, chiếm 8,5%).

Về biến động kinh tế vĩ mô, tác giả phân tích các biến động lớn của tỷ lệ tăng trưởng GDP, các đợt bùng phát lạm phát, diễn biến tỷ giá VND/USD, áp lực thâm hụt ngân sách và tính toán chuỗi chỉ số MII thực tế của Việt Nam giai đoạn 1991–2017.

Chương 4: Tác động của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tới biến động kinh tế vĩ mô ở Việt Nam

Chương 4 tập trung vào quy trình ước lượng định lượng kinh tế lượng chuỗi thời gian theo quý (Q4/1991–Q4/2017). Tác giả thiết lập hai hệ thống mô hình:

1. Mô hình đánh giá tác động của FDI tới chỉ số bất ổn kinh tế vĩ mô tổng hợp (MII): Xác định mối quan hệ giữa chuỗi logarit của MII ($LnMII$) và chuỗi logarit của FDI ($LnFDI$), kết hợp các biến kiểm soát vĩ mô. Quy trình kiểm định bao gồm: kiểm định tính dừng ADF, lựa chọn bước trễ tối ưu, kiểm định đồng tích hợp Johansen, ước lượng VECM ngắn hạn và dài hạn, kiểm định nhân quả Granger, phân tích hàm phản ứng xung và phân rã phương sai của $LnMII$.
2. Mô hình đánh giá tác động của FDI tới các chỉ số kinh tế vĩ mô đơn lẻ: Thực hiện kiểm định đồng tích hợp và mô hình VECM riêng biệt giữa FDI với tăng trưởng GDP, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và tỷ giá hối đoái (EXR), làm rõ mức độ đóng góp phương sai và chiều hướng phản ứng của từng biến số vĩ mô trước các cú sốc dòng vốn FDI.

Chương 5: Gợi ý chính sách thu hút và sử dụng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài cho ổn định kinh tế vĩ mô của Việt Nam

Chương 5 thảo luận bối cảnh, thuận lợi và khó khăn trong việc thu hút FDI thế hệ mới. Trên cơ sở kết quả định lượng ở Chương 4, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp chính sách trọng tâm:

1. Tạo lập môi trường đầu tư kinh doanh ổn định, hoàn thiện khung pháp lý và bảo đảm tính nhất quán của chính sách kinh tế vĩ mô.
2. Hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ (giao thông, năng lượng, viễn thông, logistics) phục vụ tiếp nhận dòng vốn FDI công nghệ cao.
3. Đổi mới và nâng cao chất lượng công tác xúc tiến đầu tư theo hướng chủ động, có mục tiêu trọng điểm, ưu tiên các dự án có liên kết chuỗi với doanh nghiệp trong nước.
4. Lành mạnh hóa công tác thu hút và quản lý hoạt động FDI: tăng cường thanh tra, kiểm toán chống chuyển giá, ngăn chặn gian lận hóa đơn và trốn thuế, bảo vệ môi trường và kiểm soát chặt chẽ việc chuyển giao công nghệ lạc hậu.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và làm rõ khung lý luận về biến động kinh tế vĩ mô; phân định các nhân tố bên trong (chính sách tài khóa, chính sách tiền tệ) và nhân tố bên ngoài (độ mở kinh tế, luồng vốn dịch chuyển, cú sốc ngoại thương) tác động đến bất ổn vĩ mô.
• Khái quát hóa khung lý thuyết toàn diện về cơ chế truyền dẫn tác động của FDI tới tổng thể các chỉ số vĩ mô của nước tiếp nhận, bao gồm cả các chỉ số đơn lẻ và chỉ số bất ổn kinh tế vĩ mô tổng hợp (MII), bổ sung cho khoảng trống nghiên cứu vốn chủ yếu nhìn nhận tác động rời rạc.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

• Lượng hóa thực nghiệm tác động của dòng vốn FDI tới chỉ số bất ổn kinh tế vĩ mô tổng hợp ($MII$) và các chỉ số kinh tế vĩ mô đơn lẻ ($GDP$, $CPI$, tỷ giá $EXR$) tại Việt Nam bằng mô hình VECM với chuỗi dữ liệu quý liên tục 27 năm (Quý 4/1991 đến Quý 4/2017).
• Cung cấp cơ sở khoa học để cơ quan quản lý đánh giá tính hai mặt của FDI đối với ổn định vĩ mô, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp chọn lọc FDI thế hệ mới gắn liền với mục tiêu kiểm soát lạm phát, ổn định tỷ giá và thu hẹp thâm hụt ngân sách.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế về dữ liệu và thời gian: Phạm vi số liệu dừng ở Quý 4/2017 theo niên giám thống kê có sẵn tại thời điểm nghiên cứu; dữ liệu vĩ mô theo quý được xử lý từ các nguồn thống kê chuyển đổi nên có thể chịu một số giới hạn về độ trễ thống kê.
• Hạn chế về phương pháp xác định ngưỡng: Chỉ số $MII$ của Ismihan và cộng sự (2002) tính toán trên cơ sở chuẩn hóa tương đối giai đoạn nghiên cứu, chưa xác lập được giá trị ngưỡng tuyệt đối để cảnh báo sớm thời điểm nền kinh tế rơi vào tình trạng khủng hoảng bất ổn như phương pháp $GDVI$ của IMF.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cập nhật chuỗi dữ liệu vĩ mô giai đoạn sau 2017; mở rộng phân tích tác động của FDI theo từng vùng kinh tế trọng điểm hoặc phân tách theo tính chất dòng vốn (FDI vào công nghiệp chế tạo so với FDI vào lĩnh vực bất động sản, tài chính).

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu chuyên khảo có giá trị chuyên môn đối với nhiều nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên kinh tế học: Tham khảo khung lý thuyết tiếp cận biến động kinh tế vĩ mô, phương pháp xây dựng chỉ số tổng hợp MII và quy trình thực hành kinh tế lượng chuỗi thời gian (kiểm định ADF, Johansen, VECM, Granger, phản ứng xung, phân rã phương sai trên EViews).
• Nhà hoạch định chính sách tại Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước: Tham khảo các luận cứ thực nghiệm về kênh tác động của dòng vốn FDI tới cung tiền, lạm phát, cán cân thanh toán và thu chi ngân sách để xây dựng định hướng thu hút FDI có chọn lọc, ngăn chặn chuyển giá và bảo đảm an toàn vĩ mô.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án sử dụng chỉ số nào để đại diện cho mức độ biến động kinh tế vĩ mô tổng hợp của Việt Nam?

Luận án sử dụng Chỉ số bất ổn kinh tế vĩ mô ($MII$ - Macroeconomic Instability Index) do Ismihan và cộng sự (2002) đề xuất, được tính toán dựa trên chuẩn hóa 4 biến số vĩ mô đơn lẻ: tỷ lệ lạm phát, tỷ lệ thâm hụt ngân sách/GNP, tỷ lệ nợ nước ngoài/GNP và biến động tỷ giá hối đoái, với giá trị dao động từ 0 (ổn định) đến 1 (bất ổn cao).

2. Giai đoạn nghiên cứu và nguồn dữ liệu chuỗi thời gian của luận án được xác định như thế nào?

Luận án khảo sát giai đoạn 1991–2017, sử dụng dữ liệu chuỗi thời gian theo quý từ Quý 4/1991 đến Quý 4/2017. Nguồn số liệu được thu thập từ Tổng cục Thống kê (GSO), Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF/IFS) và Ngân hàng Thế giới (WB).

3. Tác giả sử dụng các kỹ thuật kinh tế lượng nào trong chương phân tích thực nghiệm?

Tác giả thực hiện trên phần mềm EViews 8.0 với các công cụ kinh tế lượng chuỗi thời gian: kiểm định tính dừng nghiệm đơn vị ADF, xác định độ trễ tối ưu, kiểm định đồng tích hợp Johansen, mô hình Vector hiệu chỉnh sai số (VECM), kiểm định nhân quả Granger, phân tích hàm phản ứng xung (Impulse Response) và phân rã phương sai (Variance Decomposition).

4. Quy mô và cơ cấu thu hút FDI tại Việt Nam tính đến hết năm 2017 đạt mức bao nhiêu?

Tính đến ngày 20/12/2017, Việt Nam có 24.748 dự án FDI còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký 318,72 tỷ USD, vốn thực hiện lũy kế đạt 172,35 tỷ USD (bằng 54% vốn đăng ký). Ngành công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm tỷ trọng cao nhất (58,4%), tiếp theo là kinh doanh bất động sản (16,7%). Hàn Quốc và Nhật Bản là hai đối tác đầu tư lớn nhất (chiếm lần lượt 18,1% và 15,5% tổng vốn).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Trịnh Quốc Tuy là một công trình nghiên cứu hệ thống và quy chuẩn về mối quan hệ giữa dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và biến động kinh tế vĩ mô tại Việt Nam giai đoạn 1991–2017. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết kinh tế học vĩ mô và phương pháp ước lượng kinh tế lượng chuỗi thời gian (VECM, kiểm định Johansen, chỉ số tổng hợp MII), luận án đã làm rõ cơ chế tác động đa chiều của FDI tới tăng trưởng GDP, lạm phát, tỷ giá và thâm hụt ngân sách. Các kết quả định lượng và hệ thống kiến nghị chính sách trong luận án cung cấp luận cứ thực tiễn có giá trị cho công tác quản lý FDI và điều hành kinh tế vĩ mô tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ TÁC ĐỘNG CỦA ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI ĐẾN BIẾN ĐỘNG KINH TẾ VĨ MÔ 1. Chỉ số kinh tế thể hiện biến động kinh tế vĩ mô của một nền kinh tế Các nghiên cứu trong và ngoài nước cho thấy, biến động kinh tế vĩ mô của một nền kinh tế được các nhà nghiên cứu thể hiện thông qua một chỉ số kinh tế vĩ mô đơn lẻ hoặc quan sát đồng thời nhóm một số chỉ số vĩ mô đơn lẻ hoặc thông qua một chỉ số được định lượng là tập hợp của một số chỉ số kinh tế vĩ mô đơn lẻ. Chỉ số kinh tế vĩ mô đơn lẻ Đối với thể hiện tình hình kinh tế vĩ mô thông qua một chỉ số kinh tế vĩ mô đơn lẻ, các nhà nghiên cứu thường sử dụng các chỉ số như: (1) Chỉ số tăng trưởng kinh tế: Chỉ số thường được sử dụng để thể hiện tăng trưởng kinh tế là: Tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Ramey & Ramey (1995) và Acemoglu và cộng sự (2003) nghiên cứu biến động kinh tế vĩ mô bằng cách sử dụng độ lệch chuẩn của tốc độ tăng trưởng GDP bình quân đầu người.

Case & Fair (2006) coi GDP là chỉ số kinh tế để thể hiện môi trường kinh tế vĩ mô của một nền kinh tế, nó ảnh hưởng đến ra quyết định của những nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp và thậm chí cả người tiêu dùng. Van den Bergh (2008) cho rằng chỉ số GDP là mục tiêu của một quốc gia, Chính phủ, là “thước đo” về sự thành công của các chính trị gia, do đó GDP thường được đề cập đầu tiên để thể hiện tình hình kinh tế vĩ mô của nền kinh tế. Van der Ploeg và Poelhekke (2009), Di Giovanni và Levchenko (2010) đo lường biến động kinh tế vĩ mô bằng cách sử dụng độ lệch chuẩn của GDP bình quân đầu người và xuất khẩu. (2) Chỉ số lạm phát.

Các nhà nghiên cứu như Fischer (1991), Ramey và Ramey (1994), Drugeon và Wignolle (1996), Azam (1997, 1999), Yiheyis (2000), Caballero (2007), Iqbal và Nawaz (2010) và Shahbaz (2013) sử dụng lạm phát như một đại diện cho tình hình kinh tế vĩ mô của nền kinh tế. Olaniyan (2000) cũng chỉ ra tình trạng lạm phát và biến động lạm phát là tín hiệu quan trọng đánh giá tình trạng bất ổn kinh tế vĩ mô ở Nigeria và có tác động tiêu cực đến hoạt động thu hút đầu tư. Azam (2001) cho rằng lạm phát ảnh hưởng đến giá cả tương đối trong nền kinh tế, dẫn đến các tín hiệu thị trường không rõ ràng, là kết quả của bất ổn kinh tế vĩ mô. Beaudry và cộng sự (2001), Somoye và Ilo (2009), Frimpong và Marbuah (2010), cho thấy lạm phát cao có 7 tác động lớn đến tích tụ vốn trong nền kinh tế.

Theo đó, tích lũy vốn được chuyển sang danh mục đầu tư khác khi tỷ suất lợi nhuận thực tế của đồng tiền giảm. (3) Chỉ số thâm hụt ngân sách: Fischer (1993) coi thâm hụt ngân sách thể hiện tình hình kinh tế vĩ mô, theo đó khẳng định thâm hụt ngân sách là một dấu hiệu cho thấy Chính phủ không thể sử dụng các công cụ để can thiệp vào nền kinh tế, do đó bị mất quyền kiểm soát, dẫn đến tình trạng bất ổn vĩ mô. (4) Chỉ số tỷ giá hối đoái. Campa và Goldberg (1995), Azid và cộng sự (2005) lựa chọn tỷ giá hối đoái để xem xét tình hình kinh tế vĩ mô của nền kinh tế, theo đó sự biến động tỷ giá hối đoái làm cho các quyết định đầu tư không chắc chắn, vì vậy các nhà đầu tư có xu hướng chờ có đủ thông tin để quyết định đầu tư, ảnh hưởng đến TTKT.

Obstfeld và Rogoff (1998) khẳng định tỷ giá biến động đã làm tăng chi phí và thâm hụt thương mại, ảnh hưởng đến TTKT. Do đó, biến động tỷ giá cũng được coi là đại diện cho tình hình biến động kinh tế vĩ mô. Bên cạnh việc chỉ chọn một biến số vĩ mô đơn lẻ đại diện cho tình hình kinh tế vĩ mô của một nền kinh tế, một số nghiên cứu đã sử dụng việc xem xét cùng lúc các chỉ số vĩ mô đơn lẻ. Fissher (1993), Bleaney (1996) và Ismihan, Metin-Ozcan & Aysit (2002) trong nghiên cứu của mình xem xét cùng lúc các chỉ số như: tỷ lệ lạm phát, tỷ lệ thâm hụt ngân sách/GNP và tỷ lệ nợ nước ngoài/GNP để đánh giá tình hình kinh tế vĩ mô của nền kinh tế, theo đó khẳng định tình trạng tăng lên của một trong các chỉ số trên thể hiện một nền kinh tế có tình hình kém ổn định kinh tế vĩ mô.

Trong khi đó, Sameti và cộng sự (2012) chọn việc quan sát tập hợp các biến số như: GDP, lạm phát, thâm hụt cán cân vãng lai, dự trữ ngoại hối và thâm hụt ngân sách để xác định mức độ biến động kinh tế vĩ mô. Ngoài ra, Hausman & Gavin (1996), sử dụng các chỉ số như: GDP, đầu tư và năng suất lao động để xem xét mức độ biến động kinh tế của nền kinh tế. Theo đó tác giả kết luận, nếu nền kinh tế đảm bảo các yếu tố như: tăng trưởng cao, lạm phát thấp thì coi nền kinh tế đó là ổn định kinh tế vĩ mô. Như vậy, các chỉ số kinh tế vĩ mô như: GDP, lạm phát, tỷ giá hối đoái, thâm hụt ngân sách và dự trữ ngoại hối thường được các nhà nghiên cứu sử dụng để phản ánh tình hình biến động kinh tế vĩ mô của một nền kinh tế trong khoảng thời gian nhất định.

Chỉ số kinh tế vĩ mô tổng hợp Một số nhà nghiên cứu trên thế giới đã sử dụng một chỉ số được định lượng từ sự tổng hợp nhiều chỉ số kinh tế vĩ mô đơn lẻ theo các công thức nhất định, coi đây là đại diện phản ánh biến động kinh tế vĩ mô của nền kinh tế trong một thời kỳ. IMF (2001) đưa ra chỉ số tổn thương tổng thể (VI) để phản ánh biến động kinh tế vĩ mô của 8 một nền kinh tế. Chỉ số này được tính dựa trên bình quân gia quyền của một tập hợp các chỉ số gồm: Chỉ số khu vực đối ngoại (tỷ trọng dự trữ so với nợ ngắn hạn, thâm hụt cán cân vãng lai; cán cân vãng lai/GDP, nợ nước ngoài/GDP, nợ nước ngoài/xuất khẩu; mức độ sai lệch tỷ giá REER); chỉ số khu vực công; chỉ số khu vực tài chính; chỉ số khu vực doanh nghiệp. Ismihan (2002) xây dựng chỉ số bất ổn kinh tế vĩ mô (MII), sử dụng bốn chỉ số là tỷ lệ lạm phát, nợ nước ngoài/GNP, thâm hụt ngân sách/GNP, tỷ giá hối đoái, kết quả của chỉ số này dao động từ 0-1 để thể hiện biến động kinh tế vĩ mô, nếu kết quả tiến dần về 1 là bất ổn kinh tế lớn, tiến dần về 0 là ổn định kinh tế.

Tương tự, Jaramillo và Sancak (2007) cũng thiết lập chỉ số bất ổn kinh tế vĩ mô với các biến số tổng hợp như biến động của lạm phát, tỷ giá hối đoái, dự trữ ngoại tệ so với tiền cơ sở và thâm hụt ngân sách đối với GDP. Thêm vào đó, Ali (2015) sử dụng chỉ số tổng hợp gồm: lạm phát, thất nghiệp, thâm hụt ngân sách và thâm hụt thương mại để thể hiện tình trạng bất ổn kinh tế vĩ mô ở Pakistan. Ngoài ra, IMF (2015) đưa ra phương pháp chỉ số tổn thương giảm tăng trưởng (GDVI) nhằm định lượng nguy cơ rủi ro và đánh giá tác động lên các biến số vĩ mô, nhất là nguy cơ các cú sốc bên ngoài tác động đến suy giảm tăng trưởng kinh tế. Tác động của FDI tới biến động kinh tế vĩ mô của một nền kinh tế Dựa trên kết quả tổng quan nghiên cứu về các chỉ số đại diện cho tình hình kinh tế vĩ mô của một nền kinh tế, luận án xem xét các nghiên cứu tác động của FDI tới biến động của các chỉ số đại diện này để thể hiện tác động của FDI tới biến động kinh tế vĩ mô của một nền kinh tế.

Trong đó, đối với GDP, hiện có rất nhiều nghiên cứu trong và ngoài nước chứng minh rằng FDI có tác động tích cực đến GDP; đối với các chỉ số như lạm phát, thâm hụt ngân sách, dự trữ ngoại hối và tỷ giá hối đoái, hiện cũng có một số nghiên cứu trên thế giới về tác động của dòng vốn đầu tư nước ngoài (trong đó có FDI), nhưng khá hạn chế các nghiên cứu tách riêng để chỉ rõ FDI có tác động đến các chỉ số kinh tế này. Tác động của FDI tới biến động của GDP Có nhiều nghiên cứu nước ngoài và tại Việt Nam cho thấy FDI có tác động tới GDP. Do xuất khẩu, nhập khẩu và lao động cũng là các nhân tố tác động đến GDP nên thường các nghiên cứu tác động của FDI tới biến động của GDP kết hợp đánh giá tác động của FDI đến biến động của xuất khẩu, nhập khẩu và việc làm. Lucas (1988, 1990), Romer (1986, 1987) và Mankiw (1992) xem xét nguồn nhân lực và vốn đầu tư (bao gồm cả FDI) là những yếu tố tạo ra tăng trưởng kinh tế.

Blostrom và Kokko (1998) cho thấy các tập đoàn đa quốc gia đã đưa công nghệ hiện 9 đại và vốn (FDI) vào nước nhận đầu tư, đồng thời đào tạo kỹ năng quản lý, khả năng nghiên cứu và phát triển cho công nhân ở nước sở tại, cho phép họ cạnh tranh thành công với các công ty đa quốc gia khác và các doanh nghiệp địa phương. Dựa trên lý thuyết về sự tăng trưởng và phát triển kinh tế, các nhà kinh tế bao gồm Chen (1979), Ahikpor (1990), Hill và John (1991) và Todaro (1994), Liu, Burridge và Sinclair (2002), Wasantha Athukorala (2003), Jallab (2008), chứng minh FDI có tác động tích cực tới tăng trưởng kinh tế của các nước đang phát triển như: (1) FDI cung cấp cho các nước tiếp nhận đầu tư thêm vốn, công nghệ và thiết bị tiên tiến hoặc hỗ trợ tài chính để nhập khẩu hàng hoá mà họ không thể sản xuất được. (2) FDI có thể tăng năng suất lao động của các nước tiếp nhận vốn thông qua chuyển giao công nghệ, cung cấp thiết bị và các sản phẩm trung gian khác cho các nhà sản xuất trong nước và đào tạo lao động địa phương, các kỹ sư và các nhà quản lý ở các nước tiếp nhận đầu tư. Bên cạnh đó, sản phẩm của các công ty nước ngoài bù đắp cho sản phẩm nhập khẩu, qua đó giảm thâm hụt thương mại.