Luận văn thạc sĩ tác động của cạnh tranh mỹ trung ở đông nam á giai đoạn 2001 2016 đến an ninh quốc phòng của việt nam

Khám phá tác động của cạnh tranh Mỹ - Trung ở Đông Nam Á giai đoạn 2001-2016 đến an ninh quốc phòng Việt Nam trong luận văn thạc sĩ này.

• Tác giả: Phạm Xuân Bách
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thu Mỹ
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Tác Động Của Cạnh Tranh Mỹ - Trung Ở Đông Nam Á Đến An Ninh, Quốc Phòng Của Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Mục đích, ý nghĩa của đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Đóng góp của luận văn
• 0.7. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: QUÁ TRÌNH CẠNH TRANH ẢNH HƯỞNG VÀ QUYỀN LỢI GIỮA MỸ VÀ TRUNG QUỐC Ở ĐÔNG NAM Á TỪ 2001 ĐẾN 2016
• 1.1. Khái niệm về cạnh tranh ảnh hưởng
• 1.2. Khái niệm về cạnh tranh
• 1.3. Khái niệm về ảnh hưởng
• 1.4. Khái niệm về cạnh tranh ảnh hưởng và cạnh tranh chiến lược
• 1.5. Khái niệm về quốc phòng, an ninh
• 1.6. Lý thuyết của Chủ nghĩa Hiện thực về cạnh tranh giữa các nước lớn
• 1.7. Cách hiểu về cạnh tranh ảnh hưởng của Mỹ và Trung Quốc tại khu vực Đông Nam Á
• 1.8. Những nhân tố thúc đẩy cạnh tranh Mỹ - Trung ở Đông Nam Á những năm đầu thế kỷ XXI
• 1.9. Sự trỗi dậy của Trung Quốc
• 1.10. Chiến lược xoay trục sang Châu Á - Thái Bình Dương của Mỹ
• 1.11. Tầm quan trọng địa chiến lược, địa chính trị của Đông Nam Á
• 1.12. Vị trí, vai trò của khu vực Đông Nam Á, Biển Đông trong chiến lược của Mỹ
• 1.13. Vị trí, vai trò của khu vực Đông Nam Á, Biển Đông trong chiến lược trỗi dậy của Trung Quốc hai thập niên đầu thế kỷ XXI
• 1.14. Xu hướng của các nước ASEAN trong quan hệ với Mỹ và Trung Quốc
• 1.15. Quá trình cạnh tranh Mỹ - Trung ở Đông Nam Á từ 2001 - 2016
• 1.16. Cạnh tranh Mỹ - Trung ở Đông Nam Á từ 2001 - 2008
• 1.17. Cạnh tranh Mỹ - Trung ở Đông Nam Á từ 2009 - 2016
• 1.18. Tác động của cạnh tranh Mỹ - Trung tới Đông Nam Á
• 1.18.1. Trên lĩnh vực chính trị - ngoại giao
• 1.18.2. Trên lĩnh vực kinh tế
• 1.18.3. Trên lĩnh vực quốc phòng, an ninh
• 2. CHƯƠNG 2: TÁC ĐỘNG CỦA CẠNH TRANH MỸ - TRUNG TỚI AN NINH, QUỐC PHÒNG CỦA VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN 2001 - 2016
• 2.1. Thực trạng cạnh tranh của Mỹ và Trung Quốc đối với Việt Nam
• 2.1.1. Trong lĩnh vực chính trị - ngoại giao
• 2.1.2. Trong lĩnh vực kinh tế
• 2.1.3. Trong lĩnh vực quốc phòng - an ninh
• 2.2. Cạnh tranh trên Biển Đông
• 2.3. Trong lĩnh vực văn hóa - xã hội
• 2.3.1. Tác động tích cực
• 2.3.1.1. Đối với vai trò và vị thế của Việt Nam
• 2.3.1.2. Đối với chính sách đối ngoại
• 2.3.1.3. Đối với quốc phòng, an ninh
• 2.3.1.4. Đối với sự phát triển về nhận thức của Đảng Cộng sản Việt Nam về an ninh, quốc phòng
• 2.3.2. Tác động tiêu cực
• 2.3.2.1. Đối với sự phát triển đất nước
• 2.3.2.2. Đối với hoạch định chính sách đối ngoại
• 2.3.2.3. Chính sách an ninh, quốc phòng
• 2.3.2.4. Đối với việc bảo vệ chủ quyền biển đảo tại Biển Đông
• 2.4. ĐỐI SÁCH CỦA VIỆT NAM TRƯỚC TÁC ĐỘNG CỦA CẠNH TRANH MỸ - TRUNG VÀ MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI VIỆT NAM THỜI GIAN TỚI
• 2.4.1. Đối sách của Việt Nam trước tác động của cạnh tranh Mỹ- Trung thời gian qua
• 2.4.2. Thực hiện chính sách đối ngoại độc lập, cân bằng linh hoạt
• 2.4.3. Củng cố, tăng cường an ninh, quốc phòng bảo vệ Tổ quốc
• 2.4.4. Giữ vững độc lập, tự chủ, tích cực hội nhập quốc tế. Kết hợp quốc phòng, an ninh
• 2.4.5. Đối sách chung với cả Mỹ và Trung Quốc
• 2.4.6. Đối sách với Mỹ
• 2.4.7. Đối sách với Trung Quốc
• 2.4.8. Dự báo và khuyến nghị về đối sách của Việt Nam trước tác động của cạnh tranh Mỹ - Trung ở Đông Nam Á thời gian tới
• 2.4.8.1. Dự báo xu hướng cạnh tranh ảnh hưởng giữa Mỹ và Trung Quốc tại khu vực Đông Nam Á
• 2.4.8.2. Các xu hướng cạnh tranh Mỹ - Trung thời gian tới
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tác động của cạnh tranh Mỹ Trung đến an ninh quốc phòng Việt Nam

Cạnh tranh Mỹ - Trung ở Đông Nam Á từ năm 2001 đến 2016 đã tạo ra những tác động sâu sắc đến an ninh quốc phòng của Việt Nam. Trong bối cảnh quan hệ quốc tế ngày càng phức tạp, sự cạnh tranh này không chỉ diễn ra trên lĩnh vực quân sự mà còn mở rộng sang các lĩnh vực chính trị, kinh tế và văn hóa. Tình hình chính trị tại khu vực đã có sự thay đổi đáng kể, với sự gia tăng ảnh hưởng của cả hai cường quốc. Việt Nam, với vị trí địa lý gần gũi và mối quan hệ lịch sử với Trung Quốc, đã phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc duy trì an ninh khu vực. Theo đó, các chính sách an ninh của Việt Nam đã phải điều chỉnh để ứng phó với những biến động này. Một trong những điểm nổi bật là việc Việt Nam đã tăng cường hợp tác với các nước trong ASEAN và các đối tác chiến lược khác nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia.

1.1. Tác động tích cực

Cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc đã tạo ra những cơ hội cho Việt Nam trong việc nâng cao vị thế của mình trên trường quốc tế. Sự hiện diện quân sự của Mỹ tại Đông Nam Á đã giúp Việt Nam có thêm sự hỗ trợ trong việc bảo vệ chủ quyền trên Biển Đông. Hợp tác quốc phòng với Mỹ đã được tăng cường, mở ra nhiều cơ hội cho việc hiện đại hóa lực lượng vũ trang. Việt Nam cũng đã có những bước đi tích cực trong việc tham gia các diễn đàn quốc tế, từ đó nâng cao khả năng bảo vệ an ninh quốc phòng. Những chính sách này không chỉ giúp Việt Nam đối phó với các mối đe dọa từ bên ngoài mà còn củng cố lòng tin trong nước về khả năng bảo vệ tổ quốc.

1.2. Tác động tiêu cực

Mặc dù có những tác động tích cực, nhưng cạnh tranh Mỹ - Trung cũng mang lại nhiều thách thức cho Việt Nam. Sự gia tăng căng thẳng giữa hai cường quốc này có thể dẫn đến những rủi ro về an ninh cho khu vực. Việt Nam phải đối mặt với áp lực từ cả hai bên, điều này có thể làm phức tạp thêm chính sách đối ngoại của nước này. Hơn nữa, sự cạnh tranh này có thể dẫn đến việc gia tăng quân sự hóa trong khu vực, làm gia tăng nguy cơ xung đột. Việt Nam cần phải cân nhắc kỹ lưỡng trong việc lựa chọn đối tác và xây dựng chiến lược quốc phòng phù hợp để bảo vệ lợi ích quốc gia.

II. Đối sách của Việt Nam trước tác động của cạnh tranh Mỹ Trung

Trước những tác động từ cạnh tranh Mỹ - Trung, Việt Nam đã triển khai nhiều chính sách nhằm bảo vệ an ninh quốc phòng. Chính sách đối ngoại độc lập, tự chủ được khẳng định rõ ràng, với mục tiêu duy trì hòa bình và ổn định trong khu vực. Việt Nam đã tích cực tham gia vào các cơ chế hợp tác đa phương như ASEAN và các diễn đàn quốc tế khác để tăng cường khả năng bảo vệ lợi ích quốc gia. Đồng thời, việc củng cố quan hệ với Mỹ và Trung Quốc cũng được thực hiện một cách khéo léo, nhằm tránh rơi vào tình thế bị ép buộc phải chọn bên. Việt Nam đã thể hiện rõ ràng lập trường của mình trong việc bảo vệ chủ quyền trên Biển Đông, đồng thời khẳng định cam kết đối với hòa bình và ổn định khu vực.

2.1. Chính sách đối ngoại độc lập

Chính sách đối ngoại độc lập, tự chủ của Việt Nam đã được thực hiện một cách nhất quán. Điều này thể hiện qua việc duy trì quan hệ hợp tác với cả Mỹ và Trung Quốc mà không làm mất đi bản sắc và lợi ích quốc gia. Việt Nam đã khéo léo điều chỉnh các chính sách để phù hợp với bối cảnh cạnh tranh Mỹ - Trung, từ đó tạo ra một môi trường ổn định cho phát triển kinh tế và an ninh quốc phòng. Sự linh hoạt trong chính sách đối ngoại đã giúp Việt Nam tránh được những rủi ro từ sự cạnh tranh này.

2.2. Tăng cường hợp tác quốc phòng

Việt Nam đã chú trọng đến việc tăng cường hợp tác quốc phòng với các nước trong khu vực và trên thế giới. Việc tham gia vào các cuộc tập trận chung, trao đổi thông tin và kinh nghiệm trong lĩnh vực quốc phòng đã giúp Việt Nam nâng cao năng lực bảo vệ an ninh. Hợp tác với Mỹ trong lĩnh vực quân sự đã mở ra nhiều cơ hội cho việc hiện đại hóa lực lượng vũ trang, đồng thời củng cố khả năng bảo vệ chủ quyền trên Biển Đông. Những nỗ lực này không chỉ giúp Việt Nam đối phó với các mối đe dọa từ bên ngoài mà còn tạo ra một môi trường hòa bình và ổn định cho sự phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2001-2016, khu vực Đông Nam Á (ĐNÁ) trở thành tâm điểm của cuộc cạnh tranh quyền lực giữa hai cường quốc Mỹ và Trung Quốc. Với vị trí địa - chiến lược quan trọng, ĐNÁ không chỉ là cửa ngõ kinh tế mà còn là vùng ảnh hưởng chính trị, quân sự của các nước lớn. Theo báo cáo của OECD, tốc độ tăng trưởng GDP của ASEAN duy trì ở mức khoảng 5% trong những năm sau khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009, cho thấy tiềm năng kinh tế to lớn của khu vực. Tuy nhiên, sự cạnh tranh gay gắt giữa Mỹ và Trung Quốc đã tạo ra những tác động đa chiều đến an ninh và quốc phòng của các quốc gia trong khu vực, đặc biệt là Việt Nam.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích tác động của cạnh tranh Mỹ - Trung tại ĐNÁ đến an ninh, quốc phòng của Việt Nam trong giai đoạn 2001-2016, đồng thời đánh giá các đối sách của Việt Nam trước bối cảnh này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hai giai đoạn chính: 2001-2008 dưới thời Tổng thống George W. Bush và Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào; 2009-2016 dưới thời Tổng thống Barack Obama và Chủ tịch Tập Cận Bình. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp luận cứ khoa học cho hoạch định chính sách quốc phòng, an ninh của Việt Nam, đồng thời góp phần làm rõ cách ứng xử của một nước nhỏ trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết quan hệ quốc tế phổ biến, trong đó chủ nghĩa hiện thực được sử dụng làm nền tảng chính để phân tích cạnh tranh quyền lực giữa các nước lớn. Chủ nghĩa hiện thực nhấn mạnh vai trò của quyền lực và lợi ích quốc gia trong quan hệ quốc tế, coi xung đột và cạnh tranh là bản chất của các mối quan hệ giữa các quốc gia. Bên cạnh đó, lý thuyết về quan hệ giữa nước nhỏ và nước lớn được áp dụng để hiểu cách thức các quốc gia nhỏ như Việt Nam ứng phó với sự cạnh tranh của các cường quốc.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Cạnh tranh ảnh hưởng: quá trình các quốc gia tranh giành quyền lực và ảnh hưởng mà không sử dụng cưỡng chế trực tiếp.
• Cạnh tranh chiến lược: sự ganh đua về chính sách, phương thức nhằm đạt được lợi thế toàn diện trên nhiều lĩnh vực.
• Quốc phòng và an ninh: theo Luật Quốc phòng và Luật An ninh quốc gia Việt Nam, bao gồm các hoạt động bảo vệ độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính kết hợp phân tích tài liệu, tổng hợp, so sánh và dự báo. Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn kiện của Đảng, chính sách Nhà nước, các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, báo cáo chính thức, cùng các tài liệu pháp luật liên quan. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các tài liệu và số liệu liên quan đến cạnh tranh Mỹ - Trung tại ĐNÁ trong giai đoạn 2001-2016.

Phương pháp chọn mẫu là chọn lọc các tài liệu có tính đại diện và độ tin cậy cao, tập trung vào các giai đoạn và sự kiện quan trọng. Phân tích được thực hiện theo từng lĩnh vực: chính trị - ngoại giao, kinh tế, quân sự, văn hóa - xã hội và đặc biệt là vấn đề Biển Đông. Timeline nghiên cứu được chia thành hai giai đoạn chính để phản ánh sự thay đổi chiến lược của Mỹ và Trung Quốc.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Cạnh tranh chính trị - ngoại giao gia tăng rõ rệt: Trong giai đoạn 2009-2016, Mỹ và Trung Quốc đều tăng cường ký kết các văn kiện hợp tác với ASEAN và các nước trong khu vực. Mỹ tham gia Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác (TAC) với ASEAN năm 2009, đồng thời tổ chức Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN - Mỹ thường niên. Trung Quốc thúc đẩy chính sách “ngoại giao láng giềng” với hàng chục chuyến thăm cấp cao, đề xuất sáng kiến “Cộng đồng chung vận mệnh Trung Quốc - ASEAN”.

2. Trung Quốc chiếm ưu thế trong lĩnh vực kinh tế: Kim ngạch thương mại giữa Trung Quốc và ASEAN tăng gấp đôi so với Mỹ trong giai đoạn 2009-2016. Trung Quốc thiết lập Khu vực mậu dịch tự do ASEAN - Trung Quốc (CAFTA) có hiệu lực từ 2010, đồng thời triển khai sáng kiến “Một vành đai, một con đường” (BRI) và thành lập Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB). Mỹ thúc đẩy Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) nhưng không đạt được hiệu quả như mong đợi.

3. Mỹ giữ ưu thế trong lĩnh vực quân sự: Mỹ tăng cường hiện diện quân sự tại ĐNÁ thông qua các thỏa thuận hợp tác quốc phòng với Philippines, Singapore, Thái Lan và các cuộc diễn tập đa phương quy mô lớn. Thỏa thuận Tăng cường Hợp tác Quốc phòng (EDCA) với Philippines năm 2014 cho phép Mỹ mở rộng hiện diện quân sự. Trung Quốc tập trung hợp tác quốc phòng song phương và đa phương nhưng chưa thể vượt qua ảnh hưởng quân sự của Mỹ.

4. Biển Đông là điểm nóng trong cạnh tranh: Trung Quốc kiên quyết khẳng định chủ quyền theo “đường 9 đoạn”, gây sức ép chính trị, kinh tế và quân sự lên các nước có tranh chấp. Mỹ tăng cường hiện diện quân sự, hỗ trợ đồng minh như Philippines, đồng thời phối hợp với Nhật Bản và Ấn Độ để bảo vệ tự do hàng hải. Các hoạt động này làm gia tăng căng thẳng nhưng cũng tạo ra sự cân bằng quyền lực trong khu vực.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự gia tăng cạnh tranh là do sự trỗi dậy nhanh chóng của Trung Quốc và chiến lược “xoay trục” sang châu Á - Thái Bình Dương của Mỹ. Sự khác biệt trong cách tiếp cận của hai cường quốc thể hiện rõ qua các lĩnh vực: Trung Quốc ưu tiên kinh tế và hợp tác đa phương, Mỹ tập trung quân sự và liên minh chiến lược. Kết quả nghiên cứu phù hợp với các báo cáo quốc tế và các nghiên cứu học thuật về cạnh tranh Mỹ - Trung tại ĐNÁ.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh kim ngạch thương mại Mỹ - ASEAN và Trung Quốc - ASEAN, bảng thống kê các thỏa thuận quốc phòng và số lượng quân sự hiện diện tại ĐNÁ, cũng như bản đồ thể hiện các điểm nóng tranh chấp ở Biển Đông. Ý nghĩa của kết quả là giúp Việt Nam nhận diện rõ các tác động tích cực như tăng cường an ninh khu vực, đồng thời cảnh giác với các rủi ro về chủ quyền và ổn định chính trị.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường chính sách đối ngoại độc lập, cân bằng linh hoạt: Việt Nam cần duy trì quan hệ tốt với cả Mỹ và Trung Quốc, tận dụng lợi thế từ cạnh tranh để nâng cao vị thế quốc tế, đồng thời tránh bị cuốn vào các xung đột lớn. Thời gian thực hiện: liên tục, chủ thể: Bộ Ngoại giao và các cơ quan liên quan.

2. Củng cố và nâng cao năng lực quốc phòng, an ninh: Đẩy mạnh hiện đại hóa quân đội, tăng cường hợp tác quốc phòng đa phương và song phương, đặc biệt với các đối tác chiến lược trong khu vực. Mục tiêu: nâng cao khả năng bảo vệ chủ quyền biển đảo, thời gian: 5 năm tới, chủ thể: Bộ Quốc phòng.

3. Tăng cường hợp tác kinh tế và hội nhập quốc tế: Khai thác các hiệp định thương mại tự do, thu hút đầu tư nước ngoài, đồng thời phát triển kinh tế bền vững để tạo nền tảng vững chắc cho an ninh quốc gia. Thời gian: liên tục, chủ thể: Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Công Thương.

4. Đẩy mạnh nghiên cứu và dự báo chiến lược: Thiết lập các trung tâm nghiên cứu chuyên sâu về cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung và tác động đến Việt Nam, phục vụ hoạch định chính sách kịp thời và hiệu quả. Thời gian: 2-3 năm, chủ thể: các viện nghiên cứu, trường đại học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách quốc gia: Giúp hiểu rõ bối cảnh cạnh tranh Mỹ - Trung, từ đó xây dựng các chính sách đối ngoại, quốc phòng phù hợp, bảo vệ lợi ích quốc gia.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả quan hệ quốc tế: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về cạnh tranh chiến lược, góp phần phát triển nghiên cứu về địa chính trị khu vực.

3. Cán bộ, chiến sĩ lực lượng quốc phòng, an ninh: Nắm bắt các xu hướng và tác động của cạnh tranh để nâng cao nhận thức, chuẩn bị chiến lược bảo vệ chủ quyền.

4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực kinh tế đối ngoại: Hiểu rõ môi trường chính trị - an ninh để đưa ra quyết định đầu tư, kinh doanh phù hợp với bối cảnh khu vực.

Câu hỏi thường gặp

1. Cạnh tranh Mỹ - Trung tại ĐNÁ ảnh hưởng thế nào đến an ninh quốc phòng Việt Nam?
   Cạnh tranh tạo ra cả cơ hội và thách thức. Mỹ tăng cường hợp tác quốc phòng giúp Việt Nam nâng cao năng lực, nhưng căng thẳng Biển Đông cũng làm gia tăng rủi ro xung đột. Ví dụ, thỏa thuận EDCA giữa Mỹ và Philippines là minh chứng cho sự gia tăng ảnh hưởng quân sự Mỹ trong khu vực.

2. Việt Nam đã có những đối sách gì trước cạnh tranh này?
   Việt Nam thực hiện chính sách đối ngoại độc lập, cân bằng linh hoạt, đồng thời củng cố quốc phòng và tăng cường hội nhập quốc tế. Chính sách này giúp Việt Nam duy trì ổn định và phát triển trong bối cảnh cạnh tranh căng thẳng.

3. Trung Quốc sử dụng biện pháp gì để gia tăng ảnh hưởng tại ĐNÁ?
   Trung Quốc tập trung vào hợp tác kinh tế, đầu tư, viện trợ không ràng buộc, đồng thời thúc đẩy các sáng kiến như BRI và AIIB để mở rộng ảnh hưởng. Ví dụ, Trung Quốc là nhà đầu tư lớn nhất tại Lào và Cambodia.

4. Mỹ phản ứng ra sao trước sự trỗi dậy của Trung Quốc?
   Mỹ triển khai chiến lược “xoay trục” sang châu Á - Thái Bình Dương, tăng cường hiện diện quân sự, ký kết các thỏa thuận quốc phòng với các nước ĐNÁ và thúc đẩy các hiệp định thương mại như TPP nhằm duy trì vị thế.

5. Tương lai cạnh tranh Mỹ - Trung tại ĐNÁ sẽ diễn biến thế nào?
   Theo dự báo, cạnh tranh sẽ tiếp tục gay gắt với sự gia tăng các hoạt động quân sự và kinh tế. Việt Nam cần tiếp tục theo dõi, dự báo và điều chỉnh chính sách để bảo vệ lợi ích quốc gia trong bối cảnh này.

Kết luận

• Cạnh tranh Mỹ - Trung tại ĐNÁ giai đoạn 2001-2016 diễn ra trên nhiều lĩnh vực, tác động sâu sắc đến an ninh, quốc phòng Việt Nam.
• Trung Quốc chiếm ưu thế kinh tế, Mỹ giữ ưu thế quân sự, tạo ra sự cân bằng quyền lực phức tạp trong khu vực.
• Việt Nam đã và đang thực hiện chính sách đối ngoại độc lập, cân bằng linh hoạt, đồng thời củng cố quốc phòng để ứng phó hiệu quả.
• Luận văn góp phần làm rõ các tác động cụ thể và đề xuất các giải pháp ứng phó phù hợp cho Việt Nam.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào nâng cao năng lực dự báo chiến lược và tăng cường hợp tác quốc tế để bảo vệ lợi ích quốc gia trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Để hiểu sâu hơn về tác động của cạnh tranh Mỹ - Trung và các đối sách của Việt Nam, các nhà nghiên cứu và hoạch định chính sách nên tham khảo luận văn này nhằm xây dựng chiến lược phù hợp cho tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: Những quy định chung, Điều 2: Giải thích thuật ngữ). Theo Từ điển Bách khoa Quân sự Việt Nam (nhà xuất bản Quân đội nhân dân, năm 2004): Quốc phòng, công cuộc giữ nước của một quốc gia gồm tổng thể hoạt động đối nội và đối ngoại về quân sự, chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học. của nhà nước và nhân dân để phòng thủ đất nước, tạo nên sức mạnh toàn diện, cân đối, trong đó sức mạnh quân sự là đặc trưng, nhằm giữ vững hòa bình, đẩy lùi, ngăn chặn các hoạt động gây chiến của kẻ thù và sẵn sàng đánh thắng chiến tranh xâm lược dưới mọi hình thức, quy mô. Tổ chức quốc phòng của mỗi nước phụ thuộc trực tiếp vào chế độ chính trị-xã hội, truyền thống dân tộc và hoàn cảnh cụ thể của mỗi nước.

Nhiều nước quan niệm quốc phòng là một bộ phận của an ninh quốc gia. Từ các khái niệm trên có thể thấy quốc phòng được hiểu theo nghĩa rộng là công cuộc bảo vệ đất nước của một quốc gia. Đại hội Đảng lần thứ XII đã khẳng định những quan điểm cơ bản về nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong tình hình mới, trong đó nội hàm của vấn đề bảo vệ Tổ quốc được mở rộng và bao trùm hơn, thể hiện tính toàn diện, tổng thể của nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Đảng đã rất chú trọng tới mối quan hệ biện chứng giữa mục tiêu bảo vệ vững chắc Tổ quốc với mục tiêu giữ vững môi trường hòa bình, ổn định của quốc gia.

Có thể hiểu, trong quá trình thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, nhất là trong xử lý những vấn đề nhạy cảm, phức tạp hiện nay trên tinh thần coi mục tiêu tối thượng là bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa và đi liền với đó là phải giữ vững được môi trường hòa bình, ổn định để tranh thủ mọi nguồn lực (cả nội lực và ngoại lực) nhằm xây dựng, phát triển đất nước bền vững hơn [19]. 14 z - Khái niệm an ninh: An ninh trong nghiên cứu này được hiểu là an ninh quốc gia. Theo khoản 1 điều 3 Luật an ninh quốc gia năm 2004 nêu ra khái niệm về an ninh quốc gia như sau: “An ninh quốc gia là sự ổn định, phát triển bền vững của chế độ xã hội chủ nghĩa và Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, sự bất khả xâm phạm độc lập chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc”. An ninh quốc gia bao gồm an ninh trên các lĩnh vực: chính trị, kinh tế, tư tưởng, văn hoá, quốc phòng, đối ngoại…trong đó an ninh chính trị là cốt lõi, xuyên suốt.

Khoản 2 điều 3 Luật an ninh quốc gia quy định: “Bảo vệ an ninh quốc gia là phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn, đấu tranh làm thất bại các hoạt động xâm phạm an ninh quốc gia”. Từ hai định nghĩa về quốc phòng và an ninh, có thể thấy nội hàm và mục tiêu trong hai khái niệm trên có nhiều điểm trùng nhau. Chính vì vậy mà Đảng Cộng sản Việt Nam đã luôn gắn chặt giữa hai nhiệm vụ về quốc phòng và an ninh với nhau. Trong Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011 - 2020, Đảng Cộng sản Việt Nam nêu rõ: “Gắn kết quốc phòng với an ninh.

Kết hợp chặt chẽ quốc phòng, an ninh với phát triển kinh tế - xã hội trên từng địa bàn lãnh thổ, trong công tác quy hoạch, kế hoạch và các chương trình, dự án”. Trong Báo cáo chính trị tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng, Đảng Cộng sản Việt Nam tiếp tục khẳng định: “Mục tiêu trọng yếu của quốc phòng, an ninh là: Phát huy mạnh mẽ sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc, của cả hệ thống chính trị để bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa; bảo vệ công cuộc đổi mới, sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc; bảo vệ nền văn hóa dân tộc; giữ vững môi trường hòa bình, ổn định chính trị, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội”[37][22]. Lý thuyết của Chủ nghĩa Hiện thực về cạnh tranh giữa các nước lớn Nội dung chính của Chủ nghĩa Hiện thực là: lợi ích là yếu tố căn bản trong quan hệ quốc tế và được đảm bảo bằng quyền lực. Quan hệ quốc tế được mô tả như một cuộc cạnh tranh giành quyền lực giữa các nước theo đuổi lợi ích quốc gia, xung đột là bản chất của quan hệ quốc tế.

Các nước lớn luôn tìm mọi cách làm thay đổi cục diện thế giới đồng thời tác động, gây ảnh hưởng tới các nước đang phát triển, các nước nhỏ hơn mình, hi sinh quyền lợi của các nước nhỏ để thỏa mãn quyền lợi của các nước lớn. Cách hiểu về cạnh tranh ảnh hưởng của Mỹ và Trung Quốc tại khu vực ĐNÁ Cạnh tranh ảnh hưởng của Mỹ và Trung Quốc tại ĐNÁ được hiểu là hành động ganh đua giữa Mỹ và Trung Quốc để làm gia tăng mức độ ảnh hưởng (quyền lực/lợi ích), sự chi phối của mình đối với khu vực ĐNÁ trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, quân sự, văn hóa - xã hội. nhằm phục vụ cho các mục tiêu chiến lược của mỗi nước. Từ cách hiểu trên cho thấy: Mỹ và Trung Quốc sử dụng nhiều/tổng hợp các biện pháp khác nhau (chính trị, ngoại giao, kinh tế, thương mại, đầu tư, quân sự, an ninh, văn hóa - xã hội, giáo dục đào tạo, khoa học công nghệ.) với những mức độ/cường độ/tần suất ở từng thời điểm/giai đoạn khác nhau để tăng cường ảnh hưởng, vai trò, chi phối của họ đối với ĐNÁ nói chung và từng nước trong khu vực nói riêng, nhằm phục vụ mục tiêu chiến lược của mỗi nước.

Trong đó, Mỹ cạnh tranh ảnh hưởng với Trung Quốc tại ĐNÁ nhằm khẳng định vai trò, vị thế siêu cường số một của Mỹ tại khu vực; thúc đẩy những lợi ích chiến lược của Mỹ như chính trị, an ninh và kinh tế; đồng thời tập hợp lực lượng bao vây, kiềm chế Trung Quốc, không để bất kỳ cường quốc nào đe dọa đến lợi ích, an ninh của Mỹ. Còn Trung Quốc cạnh tranh ảnh hưởng với Mỹ tại khu vực ĐNÁ 16 z nhằm gia tăng vai trò, vị thế của Trung Quốc ở khu vực; đảm bảo quốc phòng, an ninh ở phía Nam; thúc đẩy các lợi ích kinh tế; tạo điều kiện triển khai các chiến lược khu vực của Trung Quốc. Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn này, mục tiêu chính là tìm ra những tác động, ảnh hưởng từ cạnh tranh ảnh hưởng của quan hệ Mỹ - Trung đến Việt Nam trên tổng thể các vấn đề liến quan đến an ninh, quốc phòng. Những nhân tố thúc đẩy cạnh tranh Mỹ - Trung ở ĐNÁ những năm đầu thế kỷ XXI 1.

Sự trỗi dậy của Trung Quốc Thứ nhất, bước sang thế kỷ XXI, sức mạnh và ảnh hưởng của Trung Quốc tiếp tục được gia tăng và trên nhiều góc độ, Trung Quốc đã hoàn thành việc thay đổi cán cân quyền lực trong khu vực với sự gia tăng nhanh chóng về năng lực và tài sản của nước này thời gian qua. Với sức mạnh kinh tế, chính trị và quân sự không ngừng gia tăng, Trung Quốc đã và đang thực hiện mục tiêu phát huy ảnh hưởng quốc tế của mình là: sớm trở thành một cường quốc khu vực và thế giới trong một thế giới đa cực, đa trung tâm; phải đóng vai trò lãnh đạo ở khu vực CÁ - TBD và trên thế giới trong tương lai không xa. Trong nhiều thập niên, Trung Quốc cố gắng vục dậy trở thành “con hổ” của thế giới trên hai cơ sở, tích lũy sức mạnh kinh tế và quân sự [8]. Thứ hai, trên cơ sở sức mạnh tổng hợp ngày càng tăng, Trung Quốc ra sức phát huy vai trò cường quốc mới nổi của mình tham gia ngày càng tích cực vào các vấn đề khu vực và thế giới như: tận dụng quyền phủ quyết ở Liên hợp quốc; đẩy mạnh thiết lập quan hệ đối tác chiến lược với rất nhiều quóc gia, kể cả các quốc gia đồng minh với Mỹ và các tổ chức khu vực, tạo điều kiện cho Trung Quốc hiện diện khắp nơi trên thế giới, cả ở sân sau của Mỹ.

Trong quan hệ với các nước đang phát triển, Trung Quốc đưa ra quan điểm hợp tác cùng thắng; đóng vai trò dẫn dắt trong vấn đề hạt nhân Triều Tiên, lập Diễn đàn Bắc Ngao, tăng cường quan hệ với Nga và các nước Trung Á, thách 17 z thức NATO và gần đây là triển khai Sáng kiến BRI nhằm định hình lại trật tự thế giới phù hợp với lợi ích của Trung Quốc. Trong quan hệ với các nước lớn, trước hết Mỹ đặt luật chơi thông qua việc đưa ra lý luận về quan hệ nước lớn kiểu mới và buộc Mỹ phải chấp nhận. Trong khi Mỹ vẫn coi trọng các liên kết kinh tế song phương, Trung Quốc tích cực tham gia vào tất cả các hình thức khác nhau của FTA nhằm mở rộng cơ hội đầu tư và mậu dịch ra toàn khu vực và thế giới. Thứ ba, vào năm 2010, Trung Quốc đã chính thức trở thành nền kinh tế lớn thứ 2 trên thế giới chỉ sau Mỹ sau khi đã chính thức vượt qua Nhật Bản về chỉ số GDP.

Đại hội 18 Đảng Cộng sản Trung Quốc (tháng 11/2012) được coi là cuộc chuyển giao thế hệ lãnh đạo lớn nhất trong 30 năm qua. Tổng bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc Tập Cận Bình giữ vai trò lãnh đạo Trung Quốc trong giai đoạn mới. Dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Tập Cận Bình, Trung Quốc thực hiện một loạt cải cách quan trọng, trong đó chuyển từ “giấu mình chờ thời” sang “trỗi dậy hòa bình”, thực hiện “Giấc mông Trung Hoa”, triển khai sáng kiến BRI, thành lập AIIB… [14][46] 1. Chiến lược xoay trục sang CÁ - TBD của Mỹ Tháng 10/2011, Tổng thống Mỹ Barack Obama và Ngoại trưởng Mỹ khi đó là bà Hillary Clinton lần lượt tuyên bố chiến lược “xoay trục” sang CÁ - TBD là để đảm bảo và duy trì vai trò lãnh đạo thế giới của nước Mỹ.

Những mục tiêu của kế hoạch được giới chức Mỹ mô tả là can dự về kinh tế và quan tâm thường xuyên tới các thể chế khu vực và bảo vệ các nguyên tắc và luật pháp quốc tế.