Luận Án Tiến Sĩ: Tác Động Của Bất Bình Đẳng Giới Đến Sự Phát Triển Ở Việt Nam

Luận án tiến sĩ phân tích tác động của bất bình đẳng giới tới phát triển kinh tế - xã hội tại Việt Nam, đề xuất giải pháp khắc phục hiệu quả.

• Tác giả: Lương Thị Ngọc Oanh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Tuệ Anh
• Trường học: Viện Nghiên Cứu Quản Lý Kinh Tế Trung Ương
• Chuyên ngành: Kinh Tế Phát Triển
• Đề tài: Tác Động Của Bất Bình Đẳng Giới Đến Phát Triển Kinh Tế Xã Hội Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan nghiên cứu về bất bình đẳng giới và phát triển kinh tế xã hội

Bất bình đẳng giới là một vấn đề nổi cộm trong quá trình phát triển kinh tế xã hội ở Việt Nam. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng bất bình đẳng giới không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi cá nhân mà còn tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế và phát triển con người. Cụ thể, bất bình đẳng giới trong giáo dục và việc làm làm giảm năng suất lao động, hạn chế cơ hội phát triển của phụ nữ, và kéo theo những hệ lụy xã hội như nghèo đói và bất ổn. Các nghiên cứu thực nghiệm cũng cho thấy rằng việc giảm bất bình đẳng giới có thể thúc đẩy phát triển bền vững và cải thiện chất lượng cuộc sống.

1.1. Các nghiên cứu lý thuyết về bất bình đẳng giới

Các nghiên cứu lý thuyết đã chỉ ra rằng bất bình đẳng giới là một rào cản lớn đối với phát triển kinh tế xã hội. Theo Dollar và Gatti (1999), bất bình đẳng giới trong giáo dục làm giảm tăng trưởng kinh tế do hạn chế nguồn nhân lực chất lượng cao. Klasen và Lamanna (2009) cũng nhấn mạnh rằng bất bình đẳng giới trong việc làm làm giảm năng suất lao động và tăng chi phí xã hội. Các nghiên cứu này đã làm rõ mối quan hệ giữa bất bình đẳng giới và phát triển kinh tế xã hội, đồng thời đề xuất các giải pháp chính sách để giảm thiểu tác động tiêu cực.

1.2. Các nghiên cứu thực nghiệm về bất bình đẳng giới

Các nghiên cứu thực nghiệm đã chứng minh rằng bất bình đẳng giới có tác động tiêu cực đến phát triển kinh tế xã hội ở Việt Nam. Ví dụ, nghiên cứu của UN Women (2013) cho thấy tỷ lệ phụ nữ tham gia lực lượng lao động thấp hơn nam giới, dẫn đến mất cân bằng trong phân bổ nguồn lực. Ngoài ra, bất bình đẳng giới trong giáo dục cũng làm giảm cơ hội phát triển của phụ nữ, từ đó ảnh hưởng đến phát triển con người. Các nghiên cứu này đã cung cấp bằng chứng thực tế về tác động của bất bình đẳng giới và đề xuất các giải pháp chính sách cụ thể.

II. Tác động của bất bình đẳng giới đến phát triển kinh tế xã hội ở Việt Nam

Bất bình đẳng giới ở Việt Nam đã gây ra nhiều tác động tiêu cực đến phát triển kinh tế xã hội. Trong lĩnh vực giáo dục, bất bình đẳng giới làm giảm cơ hội tiếp cận giáo dục của phụ nữ, từ đó hạn chế nguồn nhân lực chất lượng cao. Trong lĩnh vực việc làm, bất bình đẳng giới dẫn đến sự chênh lệch về thu nhập và cơ hội thăng tiến, làm giảm năng suất lao động và tăng chi phí xã hội. Những tác động này đã làm chậm quá trình phát triển bền vững và cải thiện chất lượng cuộc sống ở Việt Nam.

2.1. Tác động kinh tế của bất bình đẳng giới

Bất bình đẳng giới trong giáo dục và việc làm đã gây ra nhiều tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam. Theo nghiên cứu của Klasen và Lamanna (2009), bất bình đẳng giới làm giảm năng suất lao động và tăng chi phí xã hội. Ngoài ra, bất bình đẳng giới cũng làm giảm cơ hội tiếp cận nguồn lực và thị trường của phụ nữ, từ đó hạn chế phát triển kinh tế. Các nghiên cứu này đã chỉ ra rằng việc giảm bất bình đẳng giới có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và cải thiện chất lượng cuộc sống.

2.2. Tác động xã hội của bất bình đẳng giới

Bất bình đẳng giới cũng gây ra nhiều tác động tiêu cực đến phát triển xã hội ở Việt Nam. Theo nghiên cứu của UN Women (2013), bất bình đẳng giới làm tăng tỷ lệ nghèo đói và bất ổn xã hội. Ngoài ra, bất bình đẳng giới cũng làm giảm cơ hội phát triển của phụ nữ, từ đó ảnh hưởng đến phát triển con người. Các nghiên cứu này đã chỉ ra rằng việc giảm bất bình đẳng giới có thể cải thiện chất lượng cuộc sống và thúc đẩy phát triển bền vững.

III. Giải pháp giảm bất bình đẳng giới và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội

Để giảm bất bình đẳng giới và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội ở Việt Nam, cần thực hiện các giải pháp toàn diện. Trước hết, cần nâng cao nhận thức về bình đẳng giới trong xã hội. Thứ hai, cần cải thiện chính sách giáo dục và việc làm để tạo cơ hội bình đẳng cho phụ nữ. Thứ ba, cần tăng cường các chính sách hỗ trợ phụ nữ trong lĩnh vực kinh tế và xã hội. Những giải pháp này sẽ giúp giảm bất bình đẳng giới và thúc đẩy phát triển bền vững ở Việt Nam.

3.1. Chính sách bình đẳng giới

Các chính sách bình đẳng giới cần được thực hiện một cách toàn diện để giảm bất bình đẳng giới và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội ở Việt Nam. Theo nghiên cứu của UN Women (2013), các chính sách này cần tập trung vào việc cải thiện cơ hội giáo dục và việc làm cho phụ nữ. Ngoài ra, cần tăng cường các chính sách hỗ trợ phụ nữ trong lĩnh vực kinh tế và xã hội. Những chính sách này sẽ giúp giảm bất bình đẳng giới và thúc đẩy phát triển bền vững.

3.2. Giải pháp thực tiễn

Các giải pháp thực tiễn cần được thực hiện để giảm bất bình đẳng giới và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội ở Việt Nam. Theo nghiên cứu của Klasen và Lamanna (2009), các giải pháp này cần tập trung vào việc cải thiện cơ hội giáo dục và việc làm cho phụ nữ. Ngoài ra, cần tăng cường các chính sách hỗ trợ phụ nữ trong lĩnh vực kinh tế và xã hội. Những giải pháp này sẽ giúp giảm bất bình đẳng giới và thúc đẩy phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ TÁC ĐỘNG CỦA BẤT BÌNH ĐẲNG GIỚI TỚI PHÁT TRIỂN VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN 1.1 Tổng quan nghiên cứu về tác động của bất bình đẳng giới tới phát triển 1.1 Các nghiên cứu lý thuyết về tác động của bất bình đẳng giới tới phát triển 1.1 Tác động của bất bình đẳng giới tới tăng trưởng kinh tế Hầu hết những nghiên cứu đánh giá tác động của bình đẳng giới tới TTKT đều lấy mô hình TTKT Tân cổ điển - mô hình Solow - làm cơ sở lý thuyết cho phân tích. Đó là những nghiên cứu rất cơ bản và toàn diện về tác động của BBĐG tới TTKT như các tác giả Barro và Lee (Các nguồn lực của TTKT, 1994) [27], Dollar và Gatti (Bất bình đẳng giới, thu nhập và tăng trưởng: Thời kỳ tăng trưởng kinh tế có mang lại lợi ích cho phụ nữ?, 1999) [34], Klasen và Lamanna (Tác động của bất bình đẳng giới trong giáo dục và việc làm tới tăng trưởng kinh tế ở các nước đang phát triển: bằng chứng mới đối với một nhóm các quốc gia, 2009) [46], Braustein (Hiệu quả của bình đẳng giới tới tăng trưởng kinh tế: tiếp cận từ trường phái Tân cổ điển và giới, 2007) [30]. Các nghiên cứu này xây dựng mô hình đánh giá tác động của BBĐG tới TTKT dựa trên mô hình của trường phái Tân cổ điển với nội dung chính là tốc độ TTKT là kết quả của hai nhóm yếu tố: (i) số lượng và tốc độ tăng các yếu tố đầu vào gồm: vốn vật chất (K), vốn con người (H) và (ii) tốc độ tăng dân số hay lực lượng lao động (L) và năng suất lao động (chịu tác động của công nghệ).

Từ đó, các nghiên cứu xác định tác động của BBĐG tới các yếu tố là nguồn lực của TTKT một cách trực tiếp hoặc gián tiếp. Trong các nghiên cứu lý thuyết, BBĐG về giáo dục, việc làm, thu nhập và những tác động tới tới TTKT đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu và các nhà hoạch định chính sách kinh tế-xã hội. và đã có khá nhiều nghiên cứu lý thuyết chỉ ra tác động của BBĐG trên các khía cạnh trên đối với TTKT. 7 (1) Tác động của bất bình đẳng giới trong giáo dục tới tăng trưởng kinh tế Trước hết, dựa vào mô hình TTKT Tân cổ điển, các tác giả Klasen và Lamanna (2009) cho rằng BBĐG về giáo dục hạn chế TTKT thông qua việc giảm vốn nhân lực.

Giả sử tính trong phạm vi toàn nền kinh tế trẻ em trai và trẻ em gái có cùng phân phối khả năng thiên bẩm và em nào có khả năng tốt hơn sẽ được học nhiều hơn. Khi BBĐG tồn tại (mà hiện nay đang theo hướng có lợi cho các em trai) có nghĩa là các em trai có khả năng học tập kém hơn các em gái vẫn có cơ hội học nhiều hơn. Do đó, khả năng thiên bẩm trung bình của trẻ em trai và gái trong nhóm trẻ em được đào tạo sẽ thấp hơn so với trường hợp các em trai và gái có cơ hội được học tập như nhau. Nếu lượng vốn con người trong mỗi cá nhân được tính bằng tổng của khả năng thiên bẩm và kiến thức thông qua đào tạo thì bất bình đẳng về giáo dục sẽ làm giảm vốn nhân lực trung bình trong nền kinh tế và do đó tác động tiêu cực đến TTKT.

Hơn nữa, theo quy luật khi lợi ích kinh tế cận biên giảm dần, việc hạn chế giáo dục đối với nữ và tăng cường giáo dục đối với nam sẽ làm cho lợi ích kinh tế cận biên của đầu tư cho giáo dục dành cho nam thấp hơn so với nữ. Vì thế, chiến lược đầu tư cho giáo dục có BBĐG như vậy sẽ làm giảm lợi ích cận biên trung bình của cả giáo dục đối với nam và nữ, và hạn chế TTKT trong toàn nền kinh tế [46, tr. Ngoài ra, tác giả Ferrant còn cho rằng vì BBĐG trong giáo dục hạn chế tích lũy vốn nhân lực nên đồng thời gián tiếp gây ra một tác động tiêu cực nữa đến TTKT thông qua hạn chế đầu tư vì đầu tư trong nền kinh tế chỉ được khuyến khích khi vốn nhân lực dồi dào [36, tr. Lý giải thứ hai cho tác động tiêu cực của BBĐG trong giáo dục tới TTKT liên quan đến những tác động ngoại ứng của giáo dục dành cho nữ.

Tác giả Klasen và Lamanna (2009) đã chia sẻ kết quả nghiên cứu của các tác giả Gabor and Weil năm 1996 và Largelof năm 2003 rằng tăng cường giáo dục đối với những người mẹ sẽ làm giảm tỷ suất sinh, giảm tỷ lệ chết của trẻ em và tác động tích cực đến giáo dục cho trẻ em. Mỗi yếu tố này đều có tác động tích cực đến TTKT cả trong ngắn hạn và dài hạn: giáo dục tốt hơn cho trẻ em sẽ làm tăng vốn 8 nhân lực cho thế hệ sau; tỷ suất sinh thấp hơn sẽ làm giảm gánh nặng về người phụ thuộc, dẫn tới tỷ lệ tiết kiệm cao hơn và đều thúc đẩy TTKT trong tương lai. Ngoài ra, việc giảm tỷ lệ sinh sau khoảng vài chục năm sẽ dẫn tới một thời điểm “dân số vàng”: dân số trong độ tuổi lao động tăng nhanh hơn nhiều so với tổng dân số và thu nhập bình quân đầu người tăng lên. Vì vậy, BBĐG về giáo dục sẽ hạn chế tác động ngoại ứng tích cực ấy và hạn chế cơ hội tận dụng tác động tích cực của giai đoạn "dân số vàng" [46, tr.

Thứ ba, tác giả Seguino (2000) cho rằng BBĐG trong giáo dục sẽ giảm cơ hội áp dụng thành công chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường thế giới của một số nền kinh tế thông qua việc thâm dụng lao động nữ với mức lương thấp hơn trong những ngành công nghiệp hướng về xuất khẩu. Để lao động nữ có thế tham gia và tạo năng lực cạnh tranh của các ngành đó trên thị trường thế giới, nữ giới cần phải được qua đào tạo nhiều hơn, và quan điểm hạn chế đầu tư cho giáo dục đối với nữ phải được xóa bỏ. Ngoài ra, lao động nữ cũng cần có cơ hội có việc làm trong các ngành này mà không gặp phải cản trở nào của BBĐG trên thị trường lao động [61, tr. (2) Tác động của bất bình đẳng giới trong việc làm tới tăng trưởng kinh tế BBĐG về việc làm thường được xem xét trên hai góc độ: bất bình đẳng về việc tham gia vào lực lượng lao động (tình trạng có việc làm hay không) và bất bình đẳng về thu nhập.

Đến nay, có khá nhiều nghiên cứu đã chỉ ra các tác động và lý giải các kênh dẫn truyền tác động của BBĐG về việc làm tới TTKT. Nhóm tác giả Klasen và Lamanna (2009) đã đề cập đến mô hình lý thuyết khám phá tác động của BBĐG trên thị trường lao động thông qua việc mô hình hóa sự không tham gia của nữ trong lực lượng lao động cũng như công tác quản lý của tác giả Volart (2004) trong nghiên cứu "Bất bình đẳng giới và tăng trưởng: lý thuyết và bằng chứng từ trường hợp của Ấn Độ". Tác giả Volart giả định nam và nữ có khả năng thiên bẩm về thực hiện công việc chuyên môn hay quản lý như nhau, nam và nữ có quyền quyết định đầu tư bao nhiêu cho phát triển vốn nhân lực. Tác giả kết luận rằng BBĐG về việc làm là không hiệu quả 9 bởi điều này bóp méo nền kinh tế và gây tác động tới TTKT tương tự như BBĐG về giáo dục.

BBĐG làm giảm tổng nhân tài (hay giảm khả năng trung bình của lực lượng lao động) mà các doanh nghiệp có thể tuyển dụng để làm việc. Ngoài ra, nếu phụ nữ không được nắm giữ các vị trí quản lý thì khả năng trung bình của những người làm công tác quản lý cũng giảm. Điều này hạn chế quá trình ứng dụng đổi mới và công nghệ và cản trở TTKT [67]. Tác giả Klasen và Lamanna (2009) cũng khẳng định rằng tác động này không chỉ đúng đối với lao động làm công ăn lương mà còn đúng đối với cả những người tự doanh trong khu vực nông nghiệp cũng như phi nông nghiệp nếu nam và nữ không được tiếp cận như nhau đối với các đầu vào quan trọng, công nghệ hay các nguồn lực sản xuất khác [46, tr.

Liên quan đến vấn đề này, các giả David và Teignier-Baque (2012) đã bình luận kết quả nghiên cứu mang tên "Bất bình đẳng giới, tỷ lệ sinh và tăng trưởng" do nhóm tác giả Gabor and Weil thực hiện năm 1996. Kết luận cơ bản là khi phụ nữ có việc làm và tạo thu nhập thì chi phí cơ hội của việc nuôi con tăng lên làm cho tỷ suất sinh giảm, gia tăng dân số chậm lại đồng thời mức vốn trên một lao động tăng lên và thúc đẩy TTKT. Ngược lại, BBĐG về việc làm dẫn tới tỷ suất sinh cao hơn và do đó hạn chế TTKT [33, tr. Dựa trên kết quả nghiên cứu của Seguino (2000) về tác động của chênh lệch thu nhập giữa nam và nữ đối với khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế của một số quốc gia hướng về xuất khẩu như đã phân tích ở trên, các tác giả Klasen và Lamanna (2009) cho rằng những kết luận này hàm ý nếu có BBĐG trong cơ hội việc làm ở một quốc gia thì TTKT của quốc gia đó bị giảm đi.

Lý do là các ngành công nghiệp hướng về xuất khẩu không thể thâm dụng lao động nữ với mức lương rẻ như một lợi thế cạnh tranh. Ngoài ra, có một số nghiên cứu chỉ ra tầm quan trọng của việc làm và thu nhập của nữ đối với quyền thương thuyết của họ trong gia đình. Nghiên cứu "Lồng ghép giới trong phát triển" của WB năm 2001 cho rằng việc làm và thu 10 nhập của nữ làm tăng quyền thương thuyết của phụ nữ. Điều này không chỉ có lợi cho chính phụ nữ mà còn tạo ra một số ảnh hưởng tích tới với TTKT [69, tr.

Kết luận này cũng được các tác giả Klasen và Lamanna khẳng định và đồng nhất với kết luận trong nghiên cứu của tác giả Stotky (2006) rằng khi nữ có quyền quyền định nhiều hơn đối với nguồn lực trong gia đình thì tỷ lệ tiết kiệm của gia đình sẽ cao hơn (do nữ có xu hướng tiết kiệm nhiều hơn nam), đầu tư hiệu quả hơn, khả năng trả các khoản tín dụng tốt hơn. Ngoài ra, nữ cũng dành tỷ trọng đầu tư cao hơn cho sức khỏe và giáo dục đối với trẻ em. Vì thế, vốn nhân lực cho thế hệ sau tăng lên và thúc đẩy TTKT trong dài hạn [46, tr.