phần Mở đầu, Kết luận, Phụ lục, luận vănbao gồm 3 chương:CHƢƠNG 1 – BỐI CẢNH LỊCH SỬ Ở VIỆT NAM VÀ TRIỀU TIÊN TRONG CHIẾN TRANH THẾ GIỚI LẦN THỨ II CHƢƠNG 2 – CHÍNH SÁCH GIÁO DỤC CỦA CHÍNH QUYỀN THỰC DÂN TẠI VIỆT NAM VÀ TRIỀU TIÊN CHƢƠNG 3 : MỘT VÀI NHẬN XÉT VÀ ĐÁNH GIÁ 10 z CHƢƠNG 1 - BỐI CẢNH LỊCH SỬ CỦA VIỆT NAM VÀ TRIỀU TIÊN TRONG CHIẾN TRANH THẾ GIỚI LẦN THỨ II 1. Khái lƣợc về tình hình Việt Nam dƣới ách cai trị của Pháp - Nhật 1. Đại chiến thế giới thứ hai và tình hình Việt Nam Trong giai đoạn từ năm 1936-1939, dân tộc Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương, đã triển khai phong trào Dân chủ Đông Dương. Hơn nữa chính quốc Pháp phải thi hành một số thay đổi về chính sách và đã có 3 quyết định rất quan trọng: Trả lại tự do cho tù nhân chính trị, thành lập Ủy ban điều tra tình hình các thuộc địa và thi hành một số cải cách xã hội.
Khi đó dân tộc Việt Nam mới chỉ giành được quyền tự do ở một số phương diện. NhưngChiến tranh thế giới thứ hai bắt đầu với cuộc tấn công Ba Lan của Đức vào ngày 1/9/1939. Hai ngày sau, Anh và Pháp tuyên chiến với Đức, chiến tranh lan ra cả Châu Âu và toàn thế giới một cách nhanh chóng. Là một trong nhữngquốc gia đầu tiên bị lôi cuốn vào cuộc chiến tranh này, Pháp ra sức thi hành các chính sách bóc lột kinh tế để đối phó với chiến tranh,đồng thời tìm cách đàn áp lực lượng và phong trào cách mạng ở các nước thuộc địa để bảo đảm sự ổn định và tập trung lực lượng tham gia chiến tranh.
Tại Việt Nam, Chiến tranh thế giới lần thứ hai bùng nổ, Catrouxđang giữ chức Toàn quyền Đông Dương. Trước sự thay đổi nhanh chóng của tình hình, Toàn quyền Đông Dương Catroux tăng cường thi hành các chính sách bóc lột Đông Dương để phục vụ cho cuộc chiến tranh thế giới lần thứ hai của Pháp. Đồng thời từng bước bị thủ tiêu, các quyền tự do dân chủ mà nhân dân Việt Nam mới giành được trong phong trào Dân chủ Đông Dương. Đặc biệt, các chính sách đàn áp Việt Nam của thực dân Pháp trở nên trầm trọng hơntrong chiến tranh thế giới thứ hai, với sự xâm lược và đô hộ của Nhật Bản.
Kế thừa Catroux, Toàn quyền Đông Dương Decoux cùng ra sứcđàn áp mọi hoạt động dân chủ. Nguyên tắc tự do bị bác bỏ công khai, những hoạt động của tất cả các bộ phận dân cử cũng bị đình chỉ. Những chế độ ngu dân và đàn áp như chế độ ra báo phải xin phép trước và kiểm duyệt được tái lập. Từ 1940-1943, 17 nhật báo và 11 z tạp chí biến mất; số báo còn lại phải tự giới hạn mình vào việc "triển khai các lược đồ" do sở I.
Câu lưu hành chính và cải tạo đặc biệt đối với các phần tử "nguy hiểm" [7; 553-554]. Dưới tác động của cuộc chiến tranh thế giới thứ hai và nhất là những chính sách cai trị của thực dân Pháp đã làm cho xã hội Việt Nam biến đổi toàn diện. Về kinh tế , để phục vụ cho cu ộc chiế n tranh lâu dài , đế quốc Pháp đã tăng cường đ ộng viên kinh tế trong nư ớc cũng như thu ộc đia.̣ Ngay sau khi Chiế n tranh thế giới vừa bùng nổ vào tháng 9 năm 1939, Catroux đã ra lệnh tổ ng động viên nhằ m “cung cấ p cho mẫu quố c tiề m lực tố i đa của Đông Dư ơng về quân đ ội, nhân lực, các sản phẩ m và nhiên liệu” [11; 304]. Pháp đã thi hành chính sách “kinh tế chỉ huy” , thành lập “Đa ̣i hội đồ ng kinh tế tố i cao Đông Dư ơ ng”, “Bộ tham mư u kinh tế Việt Nam”, tăng cường vơ vét vàng bạc, tăng thuế cũ , đặt thêm thuế mới , phát hành ba ̣c giấ y , tổ chức quố c trái la ̣c quyên, sa thải bớt công chức , giảm tiề n lư ơ ng , tăng giờ làm ,.
Từ khi đô hộ Việt Nam, để đảm bảo cho nền công nghi ệp ở chính quố c , thực dân Pháp chủ trư ơ ng không lập các cơ sở công nghiệp nặng. Nhưng khi chiến tranh thế giới vừa bùng nổ , thực dân Pháp đã cho mở những nhà máy lắ p súng, chế thuố c súng, làm bom đa ̣n để phục vụ cho chiến tranh. “Toàn quyề n Catroux bắ t bu ộc các nhà nông trồ ng những cây kỹ nghệ để phục vụ cho chiến tranh” [21; 539]. Về mặt chính tri ,̣ “Đế quố c Pháp ra l ệnh giải tán Đảng c ộng sản , khủng bố thẳ ng tay, xét nhà, bắ t ngư ời, giam cầ m các chiế n si ̃ c ộng sản cùng các phầ n tử cấ p tiế n trong dân chúng, khoá miệng và điề u khiể n tấ t cả các cơ quan thông tin, giải tán những h ội ái hữu tư ơ ng tế , lập thêm những sở m ật thám chính tri”̣ [2; 35].
Ngày 4/1/1940, Toàn quyề n Đông Dư ơ ng Catroux tuyên bố ta ̣i H ội đồ ng chính phủ Đông Dương: “Chúng ta đánh toàn diện và mau chóng vào các tổ chức c ộng sản ; trong cuộc đấ u tranh này , phải tiêu diệt cộng sản thì Đông Dư ơ ng mới đư ơ ̣c yên ổ n và trung thành với nư ớc Pháp. Chúng ta không có quyề n không thắ ng. Tình thế chiế n tranh bắ t buộc chúng ta hành động không chút thư ơ ng tiế c” [11; 304]. 12 z Với sự bóc lột về mặt kinh tế, những chính sách đàn áp về mặt chính trị của thực dân Pháp tạo ra một bầu không khí chính trị u uất.
Những phong trào và xu hướng để giành độc lập của dân tộc bị cản trở và đình chỉ. Nhân dân Việt Nam phải chịu không chỉ nỗi đau thể xác mà còn cả nỗi đau về tinh thần. Lúc này,tình hình chiến tranh tại Châu Âu đang trở nên có lợi cho phát xít Đức. Phát xít Đức thôn tính và đặt ách thống trị của nó lên hầu hết các nước châu Âu.
Đức đánh vào Pháp và chính phủ tư sản Pháp đầu hàng và bọn tay sai (Collaborateur) đã bán đứng Pháp cho Đức vào tháng 6 năm 1940. Sau khi Pháp đầu hàng, Chính phủ bù nhìn thân phát xít là chính phủ Pêtanh - Visy được xây dựng tại Pháp. Sự biến đổi tình hình của Pháp thực sự đã tác động mạnh mẽ đến Việt Nam. Sự xâm lƣợc của phát xít Nhật và chính sách cai trị của Pháp-Nhật tại Việt Nam Việc Pháp đầu hàng phát xít Đức là một cơ hội thuận lợi cho phát xít Nhật Bản xâm lược Đông Dương.
Sớm nhận thấ y tầ m quan tro ̣ng của Đông Dư ơng trong cuộc chiế n tranh của Nh ật ở Châu Á , Nhật từng bư ớc đẩ y ma ̣nh vi ệc xâm chiế m Đông Dư ơ ng. Đặc biệt, từ tháng 10 năm 1938, quân Nh ật đã chiếm đư ơ ̣c Quảng Châu, áp sát biên giới Vi ệt - Trung. Lúc đó, Nhật Bản gặp nhiều khó khăn do viện trợ bên ngoài cho chính phủ Tưởng Giới Thạch qua tuyến đường sắt Hải Phòng - Hà Nội - Vân Nam. Mặt khác , Đông Dư ơ ng với những tài nguyên thi ên nhiên ́ h là “cái da ̣ dày” cho quân Nh ật trong việc tiế n phong phú , đặc biệt là lúa ga ̣o chin hành chiến tranh.
Đây cũng chin ́ h là bàn đa ̣p chiế n lư ơ ̣c cho vi ệc tiế n công xâm lược các nước khác ở khu vực Đông Nam Á. “Đem quân sang Đông Dư ơ ng , Nhật muố n nhân cơ h ội Pháp ba ̣i tr ận, lấ y m ột bộ phận thuộc điạ của Pháp , chiế m lấ y những nguồ n nguyên li ệu béo bở ở Đông Dư ơ ng để cung cấ p cho chiế n tranh , lấ y Đông Dư ơ ng làm nơ i căn cứ quâ n sự đánh Hoa Nam và triệt đư ờng tiế p tế quân nhu khí giới cho Trung Quốc ở Miến - Điện hòng mau ra khỏi vùng bùn lầ y Trung Quố c, dùng Đông Dương làm cái cầu tiến bước xuống miền Nam Dương , Á châu” [2; 131]. 13 z Sau khi Pháp đầu hàng phát xít Đức, Decoux đư ơ ̣c cử làm Toàn quyề n Đông Dương thay thế Catroux vào tháng 7 năm 1940 và lúc đầu, Decoux vẫn duy trì chính sách cướp bóc như thời toàn quyền Catroux để tập trung lực lượng quân đội và kinh tế chống đối quân Nhật Bản. Nhật gửi tối hậu thư cho Toàn quyền Decoux yêu cầu Pháp phải đóng cửa biên giới Việt - Trung vào ngày 18/6/1940, tức 4 ngày từ sau khi thủ đô Paris của Pháp rơi vào tay phát xít Đức.
Vào tháng 8 năm 1940, Chính phủ Vichy ở Pháp đã ký với Chính phủ Nh ật hiệp ư ớc đồ ng ý cho Nh ật đư a 25.000 quân vào chiếm đóng Đông Dương. Để tránh giao tranh với Nhật, Pháp nhượng bộ với hiệp ước ngày 22/9/1940. Hiệp ước này bổ sung quy đinh ̣ thể thứ c chiế m đóng Đông Dư ơ ng của Nh ật đã đư ơ ̣c chính phủ thực dân Pháp chấ p nh ận nhưng quân đội Nhật vẫn vượt biên giới phía Bắc, đánh chiếm Lạng Sơn, ném bom Hải Phòng và đổ bộ vào Đồ Sơn. Sau khi kéo vào Việt Nam, phát xít Nhật đã cùng với Pháp thiết lập lại một chế độ cai trị hết sức hà khắc tại Việt Nam.
Tác giả Phạm Hồng Tung cho rằng: “Tính chấ t phát xít của t ập đoàn này, một mặt, là sự kế thừa những đ ặc điể m vi ̣ chủng, tàn ba ̣o và phản dân chủ trong chính sách cai tri ,̣ áp bức của thực dân Pháp ở Đông Dư ơ ng tr ước Chiến tranh Thế giới l ần thứ hai. Mặt khác , đó là kế t quả của quá trình tự nguyện phát xít hoá, liên minh với phe Tru ̣c của t ập đoàn Decoux” [15; 77-85]. Tập đoàn phát xít này đã tiế n hành cải cách bộ máy cai tri ,̣ tăng cường lực lượng cảnh sát, mật thám. để đàn áp phong trào cách mạng Đông Dương.
Nhưng đồng thời, Pháp và Nhật Bản cạnh tranh với nhau để đảm bảo sự ảnh hưởng của mình ở Việt Nam, lôi kéo lực lượng Việt Nam. Thực dân Pháp vẫn cầm quyền cai trị Đông Dương, nhưng Nhật Bản đẩy mạnh chiến dịch tuyên truyền ầm ĩ về các cuộc thắng trận của Nhật Bản là sẽ mở giải phóng châu Á khỏi ách cai trị thực dân của phương Tây.