Luận văn thạc sĩ đối chiếu hành vi cầu khiến trong tiếng việt và tiếng quảng đông

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đối chiếu hành vi cầu khiến trong tiếng việt và tiếng quảng đông, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Tác giả: Vương Dũng Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Văn Chính
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Đối Chiếu Hành Vi Cầu Khiến Trong Tiếng Việt Và Tiếng Quảng Đông
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• QUY ƢỚC VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Lí do chọn đề tài
• Đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Ý nghĩa của đề tài
• Bố cục của luận văn
• PHẦN NỘI DUNG
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1. HÀNH ĐỘNG NGÔN TỪ
• 1.1.1. Khái niệm hành động ngôn từ (Hành vi ngôn từ)
• 1.1.2. Các hành động ngôn từ
• 1.1.2.1. Hành động tạo lời
• 1.1.2.2. Hành động tại lời
• 1.1.2.3. Hành động mượn lời
• 1.1.3. Điều kiện sử dụng hành động ngôn từ
• 1.1.3.1. Điều kiện ban đầu
• 1.1.3.2. Điều kiện chân thành
• 1.1.3.3. Điều kiện thiết yếu (điều kiện căn bản)
• 1.1.4. Phân loại các hành động ngôn từ
• 1.1.4.1. Phân loại hành động ngôn từ theo J.
• 1.1.4.2. Phân biệt phát ngôn ngôn hành tường minh và phát ngôn ngôn hành nguyên cấp
• 1.1.4.2.1. Phát ngôn ngôn hành tường minh
• 1.1.4.2.2. Phát ngôn ngôn hành nguyên cấp
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG TIỆN TƯỜNG MINH TRỰC TIẾP BIỂU HIỆN HÀNH ĐỘNG CẦU KHIẾN TRONG TIẾNG VIỆT (LIÊN HỆ VỚI TIẾNG QUẢNG ĐÔNG)
• 2.1. Phương tiện tường minh
• 2.1.1. Động từ ngôn hành
• 2.1.2. Động từ ngôn hành cầu khiến
• 2.1.3. Khảo sát cụ thể
• 2.2. Phương tiện bán tường minh
• 2.2.1. Động từ cầu khiến đặc biệt: mong (希望), muốn (想)
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG TIỆN NGUYÊN CẤP TRỰC TIẾP BIỂU HIỆN HÀNH ĐỘNG CẦU KHIẾN TRONG TIẾNG VIỆT (LIÊN HỆ VỚI TIẾNG QUẢNG ĐÔNG)
• 3.1. Phương tiện nguyên cấp
• 3.1.1. Nhóm vị từ tình thái “hãy, đừng, chớ” (都/冇)
• 3.1.2. Nhóm tiểu từ tình thái cầu khiến cuối câu
• 3.2. Phương tiện bán nguyên cấp
• 3.2.1. Nhóm động từ tình thái cầu khiến: nên, cần, phải (應/要)
• 3.2.2. Động từ giúp, hộ, cho (俾)
• PHẦN KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về hành vi cầu khiến trong tiếng Việt và Quảng Đông

Hành vi cầu khiến là một phần quan trọng trong ngôn ngữ học, đặc biệt trong việc giao tiếp hàng ngày. Nghiên cứu hành vi cầu khiến trong tiếng Việt và tiếng Quảng Đông không chỉ giúp hiểu rõ hơn về ngữ nghĩa mà còn phản ánh đặc trưng văn hóa của từng ngôn ngữ. Hành vi cầu khiến thể hiện cách mà người nói yêu cầu, đề nghị hoặc ra lệnh cho người nghe thực hiện một hành động nào đó. Sự khác biệt trong cách sử dụng và biểu hiện hành vi cầu khiến giữa hai ngôn ngữ này sẽ được phân tích chi tiết trong các phần tiếp theo.

1.1. Khái niệm hành vi cầu khiến trong ngôn ngữ học

Hành vi cầu khiến được định nghĩa là những phát ngôn nhằm yêu cầu người nghe thực hiện một hành động cụ thể. Trong tiếng Việt, hành vi này thường được thể hiện qua các câu mệnh lệnh, trong khi tiếng Quảng Đông có những cách diễn đạt riêng biệt. Việc hiểu rõ khái niệm này là cơ sở để phân tích sâu hơn về các phương thức biểu hiện trong hai ngôn ngữ.

1.2. Tầm quan trọng của việc so sánh hành vi cầu khiến

So sánh hành vi cầu khiến giữa tiếng Việt và tiếng Quảng Đông giúp làm rõ những điểm tương đồng và khác biệt trong cách giao tiếp. Điều này không chỉ có ý nghĩa lý thuyết mà còn có giá trị thực tiễn trong việc dạy và học ngôn ngữ, cũng như trong việc giao tiếp giữa các nền văn hóa khác nhau.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu hành vi cầu khiến

Nghiên cứu hành vi cầu khiến trong tiếng Việt và tiếng Quảng Đông gặp phải nhiều thách thức. Một trong những vấn đề chính là sự khác biệt trong ngữ pháp và ngữ nghĩa giữa hai ngôn ngữ. Điều này có thể dẫn đến sự hiểu lầm trong giao tiếp. Ngoài ra, các yếu tố văn hóa cũng ảnh hưởng đến cách mà hành vi cầu khiến được thể hiện và tiếp nhận.

2.1. Sự khác biệt ngữ pháp giữa tiếng Việt và tiếng Quảng Đông

Tiếng Việt và tiếng Quảng Đông có cấu trúc ngữ pháp khác nhau, điều này ảnh hưởng đến cách mà hành vi cầu khiến được hình thành. Ví dụ, trong tiếng Việt, các động từ cầu khiến thường được sử dụng trực tiếp, trong khi tiếng Quảng Đông có thể sử dụng các từ ngữ tình thái để thể hiện sự cầu khiến một cách gián tiếp.

2.2. Ảnh hưởng của văn hóa đến hành vi cầu khiến

Văn hóa đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành hành vi cầu khiến. Trong tiếng Việt, việc sử dụng các từ ngữ lịch sự là rất quan trọng, trong khi tiếng Quảng Đông có thể có những quy tắc khác. Sự khác biệt này có thể dẫn đến những hiểu lầm trong giao tiếp giữa người nói và người nghe.

III. Phương pháp nghiên cứu hành vi cầu khiến trong tiếng Việt và Quảng Đông

Để nghiên cứu hành vi cầu khiến, các phương pháp phân tích và so sánh được áp dụng. Phương pháp thống kê phân loại giúp xác định các kiểu câu cầu khiến trong hai ngôn ngữ. Phương pháp phân tích ngữ nghĩa giúp làm rõ cách mà các hành vi cầu khiến được thể hiện và tiếp nhận trong từng ngữ cảnh cụ thể.

3.1. Phương pháp thống kê phân loại

Phương pháp này được sử dụng để phân loại các câu cầu khiến trong tiếng Việt và tiếng Quảng Đông. Việc thống kê giúp xác định tần suất sử dụng các kiểu câu cầu khiến, từ đó rút ra những đặc điểm chung và riêng của từng ngôn ngữ.

3.2. Phương pháp phân tích ngữ nghĩa

Phân tích ngữ nghĩa giúp làm rõ cách mà hành vi cầu khiến được hiểu và tiếp nhận trong từng ngữ cảnh. Điều này bao gồm việc xem xét các yếu tố như ngữ cảnh giao tiếp, mối quan hệ giữa người nói và người nghe, và các yếu tố văn hóa ảnh hưởng đến hành vi cầu khiến.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu hành vi cầu khiến

Nghiên cứu hành vi cầu khiến có nhiều ứng dụng thực tiễn trong việc dạy và học ngôn ngữ. Việc hiểu rõ cách mà hành vi cầu khiến được thể hiện trong tiếng Việt và tiếng Quảng Đông giúp người học có thể giao tiếp hiệu quả hơn. Ngoài ra, nghiên cứu này cũng có thể hỗ trợ trong việc phát triển các tài liệu giảng dạy và học tập.

4.1. Ứng dụng trong giảng dạy ngôn ngữ

Việc hiểu rõ hành vi cầu khiến giúp giáo viên có thể thiết kế các bài học phù hợp, giúp học sinh nắm bắt được cách sử dụng ngôn ngữ trong các tình huống giao tiếp thực tế. Điều này đặc biệt quan trọng trong việc dạy tiếng Việt cho người nước ngoài và ngược lại.

4.2. Ứng dụng trong giao tiếp đa văn hóa

Nghiên cứu hành vi cầu khiến cũng có thể giúp cải thiện giao tiếp giữa các nền văn hóa khác nhau. Việc nhận thức được sự khác biệt trong cách thể hiện hành vi cầu khiến sẽ giúp giảm thiểu hiểu lầm và tăng cường sự thông cảm giữa các bên.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu hành vi cầu khiến

Nghiên cứu hành vi cầu khiến trong tiếng Việt và tiếng Quảng Đông mở ra nhiều hướng đi mới cho các nghiên cứu ngôn ngữ học. Việc so sánh và đối chiếu không chỉ giúp làm rõ đặc điểm ngữ nghĩa mà còn phản ánh sự phong phú của ngôn ngữ và văn hóa. Tương lai, nghiên cứu này có thể được mở rộng để bao quát nhiều ngôn ngữ khác, từ đó tạo ra một bức tranh toàn diện hơn về hành vi cầu khiến trong ngôn ngữ học.

5.1. Triển vọng nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu hành vi cầu khiến có thể được mở rộng sang các ngôn ngữ khác, từ đó tạo ra một cái nhìn tổng quát hơn về cách mà các ngôn ngữ khác nhau thể hiện hành vi cầu khiến. Điều này sẽ giúp làm phong phú thêm kho tàng kiến thức về ngôn ngữ học.

5.2. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu hành vi cầu khiến

Việc nghiên cứu hành vi cầu khiến không chỉ có ý nghĩa lý thuyết mà còn có giá trị thực tiễn trong việc cải thiện giao tiếp giữa các nền văn hóa khác nhau. Điều này góp phần vào việc xây dựng một xã hội đa văn hóa, nơi mà sự hiểu biết và tôn trọng lẫn nhau được đề cao.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hành động cầu khiến là một trong những chủ đề trọng tâm của ngữ dụng học, phân ngành ngôn ngữ học nghiên cứu về cách thức ngôn ngữ được sử dụng trong giao tiếp thực tế. Theo ước tính, hành động cầu khiến chiếm tỷ lệ lớn trong các tương tác giao tiếp hàng ngày, thể hiện qua việc người nói yêu cầu, đề nghị, ra lệnh hoặc mời mọc người nghe thực hiện một hành động nào đó. Luận văn tập trung nghiên cứu hành vi cầu khiến trong tiếng Việt và đối chiếu với tiếng Quảng Đông nhằm làm rõ những điểm tương đồng và khác biệt trong biểu hiện ngôn ngữ và văn hóa giao tiếp của hai ngôn ngữ này.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: khảo sát đặc điểm các phát ngôn cầu khiến trong tiếng Việt, phân tích các phương thức biểu hiện hành vi cầu khiến, đồng thời so sánh với tiếng Quảng Đông để chỉ ra những nét tương đồng và khác biệt. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các phát ngôn cầu khiến xuất hiện trong phong cách sinh hoạt hàng ngày, văn chương nghệ thuật và phong cách chính luận, trong khoảng thời gian gần đây và tại các địa phương sử dụng tiếng Việt và tiếng Quảng Đông.

Ý nghĩa nghiên cứu không chỉ nằm ở việc làm rõ các khái niệm và phân loại hành động cầu khiến trong ngữ dụng học mà còn góp phần nâng cao hiệu quả dạy và học tiếng Việt, tiếng Quảng Đông, đặc biệt trong giao tiếp và nghiên cứu ngôn ngữ đối chiếu. Qua đó, sinh viên và người học có thể nắm vững lý thuyết và thực hành sử dụng câu cầu khiến phù hợp trong từng ngữ cảnh giao tiếp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên lý thuyết hành động ngôn từ của J. Austin và J. Searle làm nền tảng. Austin phân biệt ba loại hành động ngôn từ: hành động tạo lời (locutionary act), hành động tại lời (illocutionary act) và hành động mượn lời (perlocutionary act). Trong đó, hành động tại lời là trọng tâm, thể hiện mục đích giao tiếp của câu nói, ví dụ như yêu cầu, ra lệnh, hứa hẹn.

Searle phát triển thêm phân loại hành động ngôn từ thành năm loại chính: khẳng định (assertives), cầu khiến (directives), hứa hẹn (commissives), bày tỏ (expressives) và tuyên bố (declaratives). Hành động cầu khiến được hiểu là hành động nhằm điều khiển người nghe thực hiện một hành động theo ý muốn của người nói.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: hành động ngôn từ trực tiếp và gián tiếp, nghĩa tường minh và nghĩa hàm ẩn, động từ ngôn hành cầu khiến, phương tiện tường minh và nguyên cấp biểu hiện hành động cầu khiến. Ngoài ra, luận văn còn áp dụng lý thuyết ngôn ngữ học đối chiếu để so sánh hai ngôn ngữ tiếng Việt và tiếng Quảng Đông.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ các phát ngôn cầu khiến trong tiếng Việt và tiếng Quảng Đông, bao gồm các đoạn hội thoại, văn bản văn học và giao tiếp hàng ngày. Cỡ mẫu nghiên cứu khoảng vài trăm phát ngôn được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu phi xác suất, tập trung vào các phát ngôn tiêu biểu trong từng phong cách giao tiếp.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Phân tích ngữ nghĩa và ngữ dụng để xác định lực ngôn trung và mục đích giao tiếp của câu cầu khiến.
• Thống kê và phân loại các phương tiện ngôn ngữ biểu hiện hành động cầu khiến, bao gồm động từ ngôn hành, vị từ tình thái, tiểu từ cầu khiến và các cấu trúc ngữ pháp đặc trưng.
• So sánh đối chiếu hai chiều giữa tiếng Việt và tiếng Quảng Đông dựa trên các tiêu chí về hình thức, ý nghĩa và tính lịch sự trong biểu hiện hành động cầu khiến.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong khoảng 1 năm, từ thu thập dữ liệu, phân tích đến đối chiếu và hoàn thiện luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân loại động từ ngôn hành cầu khiến trong tiếng Việt và tiếng Quảng Đông
   Luận văn xác định 13 động từ ngôn hành cầu khiến trong tiếng Việt như ra lệnh, cấm, cho phép, yêu cầu, đề nghị, khuyên, nhờ, mời, chúc, xin phép, van, lạy. Tương ứng với các từ này trong tiếng Quảng Đông có các từ đồng nghĩa hoặc tương đương về ý nghĩa và cách sử dụng. Ví dụ, động từ "ra lệnh" trong tiếng Việt tương đương với 發話 trong tiếng Quảng Đông, thể hiện mức độ khiến cao và tính lịch sự thấp.

2. Phương tiện tường minh và bán tường minh biểu hiện hành động cầu khiến trực tiếp
   Các động từ ngôn hành cầu khiến là phương tiện tường minh, biểu hiện rõ ràng lực ngôn trung cầu khiến. Hai động từ "mong" (希望) và "muốn" (想) được xếp vào nhóm phương tiện bán tường minh vì vừa mang tính trạng thái vừa có ý nghĩa cầu khiến, hoạt động trong mô hình câu cầu khiến nhưng không hoàn toàn là động từ ngôn hành.

3. Phương tiện nguyên cấp biểu hiện hành động cầu khiến
   Nhóm vị từ tình thái như "hãy", "đừng", "chớ" trong tiếng Việt (đối ứng với 都, 冇 trong tiếng Quảng Đông) đóng vai trò quan trọng trong việc phân biệt câu cầu khiến với câu trần thuật và câu hỏi. Chúng đứng ở vị trí đặc trưng trong câu, tạo nên phần thuyết ngữ của câu cầu khiến, góp phần thể hiện lực ngôn trung trực tiếp.

4. Sự khác biệt về mức độ khiến và tính lịch sự trong các động từ ngôn hành cầu khiến
   Mức độ khiến giảm dần từ "ra lệnh" đến "lạy", trong khi mức độ cầu tăng dần. Tính lịch sự cũng tăng theo chiều này. Ví dụ, "ra lệnh" có tính ép buộc cao, vị thế xã hội của người nói cao hơn người nghe, trong khi "lạy" thể hiện sự nhún nhường, vị thế người nói thấp hơn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự đa dạng trong biểu hiện hành động cầu khiến xuất phát từ mối quan hệ vị thế xã hội và vị thế giao tiếp giữa chủ ngôn và tiếp ngôn, cũng như mức độ lịch sự cần thiết trong từng ngữ cảnh. So với các nghiên cứu trước đây, luận văn làm rõ hơn sự phân biệt chi tiết giữa các động từ ngôn hành cầu khiến và phương tiện ngữ pháp nguyên cấp, đồng thời đối chiếu sâu sắc với tiếng Quảng Đông, một ngôn ngữ có cấu trúc và văn hóa giao tiếp tương đồng nhưng cũng có những khác biệt đáng chú ý.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố tần suất sử dụng các loại động từ ngôn hành cầu khiến theo mức độ khiến và tính lịch sự, cũng như bảng so sánh chi tiết các phương tiện biểu hiện hành động cầu khiến trong hai ngôn ngữ.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu giúp làm sáng tỏ cách thức biểu hiện hành động cầu khiến trong tiếng Việt và tiếng Quảng Đông, góp phần nâng cao hiệu quả giao tiếp và giảng dạy ngôn ngữ, đồng thời cung cấp cơ sở lý luận cho các nghiên cứu ngôn ngữ học đối chiếu và ngữ dụng học.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo về ngữ dụng học và hành động ngôn từ trong chương trình giảng dạy tiếng Việt và tiếng Quảng Đông
   Mục tiêu: Nâng cao nhận thức và kỹ năng sử dụng câu cầu khiến phù hợp trong giao tiếp.
   Thời gian: Triển khai trong 1-2 năm tới.
   Chủ thể: Các trường đại học, trung tâm đào tạo ngôn ngữ.

2. Phát triển tài liệu giảng dạy và học tập có đối chiếu tiếng Việt - tiếng Quảng Đông về câu cầu khiến
   Mục tiêu: Cung cấp tài liệu tham khảo chi tiết, có ví dụ minh họa thực tế.
   Thời gian: 1 năm.
   Chủ thể: Nhà xuất bản, nhóm nghiên cứu ngôn ngữ.

3. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào đào tạo phiên dịch và biên dịch tiếng Việt - tiếng Quảng Đông
   Mục tiêu: Cải thiện chất lượng phiên dịch, giảm thiểu sai sót do khác biệt ngôn ngữ và văn hóa.
   Thời gian: 6 tháng đến 1 năm.
   Chủ thể: Trung tâm phiên dịch, các tổ chức dịch thuật.

4. Khuyến khích nghiên cứu sâu hơn về ngữ điệu và biểu cảm trong câu cầu khiến
   Mục tiêu: Hoàn thiện hiểu biết về phương tiện phi ngôn từ trong biểu hiện hành động cầu khiến.
   Thời gian: Dài hạn, 2-3 năm.
   Chủ thể: Các viện nghiên cứu ngôn ngữ, khoa ngôn ngữ học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên và học viên ngành Ngôn ngữ học
   Lợi ích: Nắm vững lý thuyết hành động ngôn từ, hiểu sâu về câu cầu khiến trong tiếng Việt và tiếng Quảng Đông, hỗ trợ học tập và nghiên cứu chuyên sâu.

2. Giảng viên và nhà nghiên cứu ngôn ngữ học đối chiếu
   Lợi ích: Có cơ sở dữ liệu và phân tích chi tiết để phát triển các công trình nghiên cứu tiếp theo, đặc biệt trong lĩnh vực ngữ dụng học và ngôn ngữ học đối chiếu.

3. Phiên dịch viên và biên dịch viên tiếng Việt - tiếng Quảng Đông
   Lợi ích: Hiểu rõ các phương thức biểu hiện hành động cầu khiến, nâng cao kỹ năng dịch thuật chính xác và phù hợp văn hóa.

4. Người học và sử dụng tiếng Việt, tiếng Quảng Đông trong giao tiếp hàng ngày
   Lợi ích: Nắm bắt được cách sử dụng câu cầu khiến phù hợp với từng ngữ cảnh, tăng cường hiệu quả và tính lịch sự trong giao tiếp.

Câu hỏi thường gặp

1. Hành động cầu khiến là gì và tại sao nó quan trọng trong giao tiếp?
   Hành động cầu khiến là việc người nói sử dụng ngôn ngữ để yêu cầu hoặc điều khiển người nghe thực hiện một hành động. Nó quan trọng vì chiếm tỷ lệ lớn trong giao tiếp hàng ngày và thể hiện mối quan hệ xã hội, tính lịch sự.

2. Phân biệt hành động cầu khiến trực tiếp và gián tiếp như thế nào?
   Hành động cầu khiến trực tiếp được biểu hiện rõ ràng qua các từ ngữ hoặc cấu trúc câu thể hiện mục đích yêu cầu. Hành động gián tiếp được thể hiện qua câu hỏi, câu trần thuật hoặc cảm thán mà người nghe phải suy luận mới hiểu ý định cầu khiến.

3. Động từ ngôn hành cầu khiến có đặc điểm gì nổi bật?
   Động từ ngôn hành cầu khiến phải biểu thị hành động được thực hiện bằng lời nói, chủ ngôn ở ngôi thứ nhất, tiếp ngôn ở ngôi thứ hai, và được thực hiện ở thời điểm hiện tại, không đi kèm từ phủ định hay từ chỉ thời gian quá khứ.

4. Tại sao cần so sánh hành vi cầu khiến giữa tiếng Việt và tiếng Quảng Đông?
   So sánh giúp nhận diện điểm giống và khác, từ đó hỗ trợ việc học, dạy và phiên dịch giữa hai ngôn ngữ, đồng thời làm rõ ảnh hưởng của văn hóa đến cách biểu hiện hành động cầu khiến.

5. Làm thế nào để sử dụng câu cầu khiến một cách lịch sự trong giao tiếp?
   Người nói cần lựa chọn phương tiện ngôn ngữ phù hợp với vị thế xã hội và mối quan hệ với người nghe, ưu tiên sử dụng hành động cầu khiến gián tiếp hoặc các động từ có tính cầu cao như "xin", "mời", "khuyên" để giảm bớt tính ép buộc.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ đặc điểm và phân loại hành động cầu khiến trong tiếng Việt, đồng thời đối chiếu với tiếng Quảng Đông trên các phương diện ngữ nghĩa, ngữ pháp và văn hóa giao tiếp.
• Xác định 13 động từ ngôn hành cầu khiến chính trong tiếng Việt và tương ứng trong tiếng Quảng Đông, phân biệt rõ mức độ khiến và tính lịch sự.
• Phân tích chi tiết phương tiện tường minh, bán tường minh và nguyên cấp biểu hiện hành động cầu khiến, làm nổi bật vai trò của các vị từ tình thái và tiểu từ trong câu cầu khiến.
• Đề xuất các giải pháp ứng dụng kết quả nghiên cứu vào giảng dạy, phiên dịch và nghiên cứu ngôn ngữ học đối chiếu.
• Khuyến khích nghiên cứu tiếp tục về ngữ điệu và biểu cảm trong câu cầu khiến nhằm hoàn thiện hiểu biết về giao tiếp ngôn ngữ.

Luận văn mở ra hướng nghiên cứu mới về hành vi cầu khiến trong ngôn ngữ học đối chiếu, đồng thời kêu gọi các nhà nghiên cứu, giảng viên và người học quan tâm áp dụng kết quả vào thực tiễn để nâng cao hiệu quả giao tiếp và giảng dạy.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 : Cơ sở lý luận liên quan đến đề tài Chương 2: Phương tiện tường minh trực tiếp biểu hiện hành động cầu khiến trong tiếng Việt (liên hệ với tiếng Quảng Đông) Chương 3: Phương tiện nguyên cấp trực tiếp biểu hiện hành động cầu khiến trong tiếng Việt (liên hệ với tiếng Quảng Đông) 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI I. HÀNH ĐỘNG NGÔN TỪ 1. Khái niệm hành động ngôn từ (Hành vi ngôn từ) Trong giao tiếp, con người thực hiện rất nhiều hoạt động khác nhau bằng cách sử dụng ngôn ngữ. Các hành động này tuy được thể hiện hết sức đa dạng nhưng đều được gọi chung là các hành vi ngôn ngữ.

Mối liên hệ giữa ngôn ngữ - hành vi con người là hiển nhiên, trong nghiên cứu ngữ dụng học, loại hành vi này không thể bỏ qua. Hành vi ngôn ngữ là một loại hành động đặc biệt mà phương tiện là ngôn ngữ. Nếu như L Wittgenstein là người đặt tiền đề thì J. Austin lại là người đặt nền móng cho lý thuyết hành động ngôn từ.

Qua công trình nghiên cứu “How to do thing with words” ông bày tỏ luận điểm “To say is to do something” (nói là làm) Ông cho rằng để biểu hiện, diễn tả một hành động ngôn từ thì cần phải nói ra điều đó và làm - đi vào thực tế, thực tiễn sử dụng ngôn ngữ. Từ luận điểm này mà người ta đã xây dựng nên lý thuyết về hành động ngôn từ. Như vậy, hành động ngôn từ là nhấn mạnh bản chất của câu nói. Khi ta nói một câu nghĩa là ta đã thực hiện một hành động nào đó.

Chẳng hạn như thông báo, khuyên, chúc mừng, tuyên bố, hứa hẹn,… Đó là những hành động được thực hiện bằng ngôn từ và được gọi là hành động ngôn từ. Thuật ngữ “hành động ngôn từ” có thể khiến nhiều người hiểu nhầm. Nó bị coi là đồng nghĩa với “hành động phát ngôn ra câu nói” hơn là để biểu thị như nó đã biểu thị, một bộ phận cụ thể nào đó của sản phẩm nói năng. Trong lý thuyết của mình, J.Austin xem hành động ngôn từ là một thể thống nhất những hành động: - Hành động tạo lời (locutionary act) - Hành động tại lời (illocutionary act) - Hành động mượn lời (perlocutionary act) 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Các hành động ngôn từ 1. Hành động tạo lời J.Austin đặt tên cho hành động này là “nói một điều gì đó”. Đây là hành động sử dụng các yếu tố ngôn ngữ như ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp để tạo nên một câu nói.Hành động tạo lời là các chất liệu ngôn ngữ như đơn vị từ ngữ, cấu trúc ngữ pháp, cách phát âm được người nói lựa chọn sử dụng trong câu nói. Đó là phần nghĩa biểu thị thực tại khách quan trong câu.Là hành vi sử dụng các yếu tố của ngôn ngữ như ngữ âm, từ, các kiểu kết hợp từ thành câu.

để tạo ra một phát ngôn về hình thức và nội dung. Hành động tại lời Hành động tại lời là nói một điều gì đó và thực hiệnđiều đó như thế nào và thực hiện hành động ấy phải ngay khi phát ra câu nói. Hành động được thực hiện ngay trong khi nói, là hành động ngôn từ thể hiện mục đích giao tiếp nhất định của câu. Hành động tại lời cũng gọi là hành động ngôn trung của câu, nó tạo nên giá trị ngôn trung của câu.Đó là những hành vi người nói thực hiện ngay khi nói năng.

Hiệu quả của chúng là những hiệu quả thuộc ngôn ngữ, có nghĩa là chúng gây ra một phản ứng ngôn ngữ tương ứng với chúng ở người nhận. Ví dụ về hành vi ở lời: hỏi, yêu cầu, ra lệnh, hứa hẹn, khuyên bảo v. khi chúng ta hỏi ai về một cái gì đó thì người được hỏi có nhiệm vụ phải trả lời chúng ta, cho dù trả lời không biết. Không trả lời, không đáp lại câu hỏi, người nghe bị xem là không lịch sự.

Khác với hành vi mượn lời, hành vi ở lời có ý định (hay có đích), có quy ước và có thể chế. Dù rằng quy ước và thể chế của chúng không hiển ngôn mà quy tắc vận hành chúng được mọi người trong một cộng đồng ngôn ngữ tuân theo một cách không tự giác. Có thể nói, nắm được ngôn ngữ không chỉ nắm được ngữ âm, từ ngữ, câu v. của ngôn ngữ đó mà còn nắm được những quy tắc điểu khiển các hành vi ở lời trong ngôn ngữ đó, có nghĩa là biết các quy tắc để “hỏi”, “hứa hẹn”, “yêu cẩu”, “mời”.

sao cho đúng lúc đúng chỗ, cho thích hợp với ngữ cảnh, với người được hỏi v. Thí dụ ở xã hội Việt Nam và Á Đông nói chung, hỏi SP2 về tuổi tác, về tình trạng 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] hôn nhân. là được phép, là tỏ sự quan tâm của ngửời hỏi với người được hỏi. Trái lại, hỏi về vấn đề đó trong xã hội phương Tây lại bị xem là không lịch sự.

Ví dụ: – Không nói chuyện riêng. (Hành động tại lời là đề nghị học sinh không nói chuyện riêng trong lớp) Vì vậy hành động tại lời chính là lực ngôn trung, là đích phát ngôn. Nó bị chi phối bởi các quy tắc hình thành tự nhiên theo cộng đồng với những điều kiện sử dụng được thực hiện. Cốt lõi của hành động ngôn từ chính là hành động tại lời.

Hành động mƣợn lời Hành động mượn lời là hành động thông qua phương tiện ngôn ngữ tác động đến tâm lí, hành động người nghe để tạo ra hiệu quả ngoài ngôn ngữ như xúc động, yên tâm, phấn khởi v.v…Đó là những hành vi “mượn” phương tiện ngôn ngữ, nói đúng hơn là mượn các phát ngôn để gây ra một hiệu quả ngoài ngôn ngữ nào đó ở người nghe, người nhận hoặc ở chính người nói. Ví dụ, nghe phát ngôn sai khiến: Đóng cửa lại! SP2 có thể đứng dậy, đi ra cửa và đẩy cánh cửa cho kín lại, anh ta cũng có thể bực tức, càu nhàu, tỏ vẻ khó chịu. Hành động vật lí đóng cửa, sự bực tức đều thuộc hành vi mượn lời. Chức năng hành động của giao tiếp được thực hiện nhờ các hiệu quả mượn lời của phát ngôn.

Có những hiệu quả mượn lời là đích của một hành vi ở lời (như đóng cửa là hiệu quả mượn lời của hành vi ở lời điều khiển), nhưng cũng có những hiệu quả không thuộc đích của hành vi ở lời (như vùng vằng, gắt gỏng, khó chịu khi nghe lệnh). Những hiệu quả mượn lời rất phân tán, không tính toán đƣợc. Chúng không có tính quy ước (trừ hành vi mượn lời đích của hành vi ở lời).Với một hành động mượn lời, người nghe có thể không nhậnra ngay mặc dù hiểu được hành động tại lời. Một hành động tại lời có thể có nhiều hành động mượn lời khác nhau.

Ví dụ : * Một hành động tại lời là người nói không muốn tiếp chuyện với người nghe và đưa ra một lời yêu cầu trực tiếp: 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Tiếng Việt： - Anh về đi cho em ngủ. Tiếng Quảng Đông : -你返去啦俾我訓下. * Hành động mượn lời có thể là một trong những trường hợp sau: Tiếng Việt : - Mấy giờ rồi anh? Tiếng Quảng Đông : - 宜家幾點咧? Tiếng Việt : - Ngày mai em phải dậy sớm. Tiếng Quảng Đông : - 聽日我要早起。 Tiếng Việt : - Anh à ! Mẹ thường nhắc nhở em đi ngủ sớm kẻo bị ốm,… Tiếng Quảng Đông : - 啊，我媽都成日同我講要早啲訓唔陣會生病嘅。 1.

Điều kiện sử dụng hành động ngôn từ Hành động ngôn từ được thể hiện rõ nét trong hoạt động giao tiếp của con người. Mỗi hành động ngôn từ phải có những điều kiện nhất định thì hành động mới được thực hiện. Muốn cho người nghe thực hiện một hành động nào đó như yêu cầu (要求), đề nghị(俾意見), sai bảo(指使，吩咐), khuyên răn(勸 告)… mà người nói mong muốn thì người nói phải lựa chọn cách nói nào đó để người nghe không chỉ hiểu điều mình nói ở bề mặt ngôn từ mà còn tri nhận được đích ngôn trung. Bởi vậy, để đạt được hiệu quả trong giao tiếp, người nói cần quan tâm đến các điều kiện sử dụng của các hành động ngôn từ này.

Những điều kiện chi phối ấy, L.Wittgenstein gọi là “trò chơi ngôn ngữ” vàJ.Austin cũng đưa ra luận điểm “nói là làm”, nói là một cách sử dụng âm thanh ngôn ngữ để bộc lộ một nội dung thông báo nào đó. Đối với hành động ngôn từ tạo lời, các điều kiện sử dụng và cấu tạo của nó là về ngữ âm, từ ngữ, ngữ pháp của một ngôn ngữ. Chonên nếu muốn yêu cầu (要求), đề nghị (俾意見), sai bảo (指使，吩咐), khuyên răn (勸 告)…người nào đó thì chắc chắn cả người nói lẫn người nghe phải đồng nhất 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] một ngôn ngữ. Có như thế thì cuộc hội thoại bằng ngôn ngữ mới được diễn ra và hành động đó mới được thực hiện.

Đồng thời các phía người nói lẫn người nghe không bị hạn chế về mặt sinh lý như câm (phía người nói) và điếc (phía người nghe). Các hành động tại lời cũng đòi hỏi những điều kiện nhất định. Các hành động tại lời bị chi phối bởi các quy tắc hình thành tự nhiên theo cộng đồng vì vậy mỗi loại hành động tại lời có những điều kiện sử dụng của nó mà Austin gọi tên chúng là những điều kiện thuận lợi. Về vấn đề này Searle chia làm 3 loại chính như sau: Điều kiện ban đầu Điều kiện chân thành ( chân thực) Điều kiện thiết yếu (điều kiện căn bản) 1.

Điều kiện ban đầu Điều kiện này liên quan đến quan hệ giữa hai người: người nói và người nghe, tới những ý nguyện, lợi ích và khả năng của người nghe. Ví dụ: Hành động ngôn từ ra lệnh. Về quyền lợi: người nói là người ra lệnh, người nghe là người nhận lệnh Người nói là người có lợi, người nghe là người bị thiệt (về thời gian, công sức hay tiền của…) Về vị thế giao tiếp: Người nói có vị thế giao tiếp (biểu hiện vị thế xã hội) cao hơn hoặc là người bậc trên. Người nghe có vị thế giao tiếp thấp hơn hoặc là người bậc dưới (trong trường hợp vị thế xã hội không bình đẳng) Hệ quả là tính bắt buộc cao.

Ra lệnh là làm một việc gì đó cho tôi, hoặc cho cả anh và cả tôi hoặc không liên quan gì đến anh nhưng anh vẫn phải làm. 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.