Mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận của các ngân hàng thương mại việt nam giai đoạn 2006 2014

Rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng thương mại tại Việt Nam giai đoạn 2006-2014 là một chủ đề quan… 56 trang · Trường Đại Học Mở TP. Hồ Chí Minh · 2016.

• Tác giả: Phan Hữu Ngọc Hân
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thùy Linh
• Trường học: Trường Đại Học Mở TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Ngân hàng
• Đề tài: Mối Quan Hệ Giữa Rủi Ro Tín Dụng Và Lợi Nhuận Của Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam Giai Đoạn 2006 - 2014
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU VÀ CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.4. CẤU TRÚC ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ XÂY DỰNG MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ ĐẶT GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 2.2. TRÌNH TỰ THỰC HIỆN NGHIÊN CỨU
• 2.3. CƠ SỞ CHỌN MẪU CÁC NHTM ĐẠI DIỆN
• 2.4. XÂY DỰNG MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH MỐI QUAN HỆ GIỮA RỦI RO TÍN DỤNG VÀ LỢI NHUẬN CỦA CÁC NHTM TẠI VIỆT NAM
• 3.1. TỔNG QUAN HỆ THỐNG NGÂN HÀNG VIỆT NAM
• 3.1.1. TÌNH HÌNH TÀI SẢN CỦA HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM 2011-2014
• 3.1.2. TÌNH HÌNH NGUỒN VỐN CỦA HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM 2011-2014
• 3.1.3. TÌNH HÌNH TÍN DỤNG CỦA HỆ THỐNG NHTM VIỆT NAM
• 3.1.4. TÌNH HÌNH RỦI RO TÍN DỤNG CỦA HỆ THỐNG NHTM VIỆT NAM
• 3.1.5. TÌNH HÌNH HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA HỆ THỐNG NHTM VIỆT NAM
• 3.2. PHÂN TÍCH KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. PHÂN TÍCH THỐNG KÊ MÔ TẢ
• 3.2.2. PHÂN TÍCH MA TRẬN HỆ SỐ TƯƠNG QUAN
• 3.2.3. KIỂM ĐỊNH HIỆN TƯỢNG ĐA CỘNG TUYẾN
• 3.2.4. ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ PHÙ HỢP CỦA MÔ HÌNH
• 3.2.5. NHẬN XÉT VÀ ĐỐI CHIẾU KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO LỢI NHUẬN CỦA CÁC NHTM VIỆT NAM
• 4.1. ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA NGÀNH NGÂN HÀNG ĐẾN NĂM 2020
• 4.2. CÁC GIẢI PHÁP QUẢN TRỊ RỦI RO VÀ NÂNG CAO LỢI NHUẬN CỦA NGÂN HÀNG TRONG THỜI GIAN TỚI
• 4.2.1. Giải pháp đối với NHNN
• 4.2.2. Giải pháp đối với NHTM
• 4.2.3. Giải pháp đối với đội ngũ cán bộ ngân hàng
• 4.2.4. Chấp hành đúng chế độ và quy trình tín dụng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng thương mại Việt Nam

Rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng thương mại tại Việt Nam giai đoạn 2006-2014 là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh nền kinh tế đang phát triển mạnh mẽ. Ngành ngân hàng Việt Nam đã trải qua nhiều biến động, từ khủng hoảng tài chính đến sự phục hồi. Rủi ro tín dụng, một trong những yếu tố chính ảnh hưởng đến lợi nhuận ngân hàng, cần được phân tích kỹ lưỡng để hiểu rõ hơn về mối quan hệ này.

1.1. Định nghĩa rủi ro tín dụng trong ngân hàng thương mại

Rủi ro tín dụng là khả năng mà một bên vay không thể thực hiện nghĩa vụ thanh toán theo hợp đồng. Trong ngân hàng thương mại, rủi ro tín dụng thường được đo lường qua tỷ lệ nợ xấu. Tỷ lệ này phản ánh chất lượng tín dụng và ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận của ngân hàng.

1.2. Tình hình lợi nhuận của ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2006 2014

Trong giai đoạn 2006-2014, lợi nhuận của các ngân hàng thương mại Việt Nam đã có những biến động lớn. Theo báo cáo của NHNN, lợi nhuận giảm sút do nợ xấu gia tăng và áp lực cạnh tranh từ các ngân hàng nước ngoài. Điều này đặt ra thách thức lớn cho các ngân hàng trong việc duy trì hiệu quả hoạt động.

II. Những thách thức trong quản lý rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại

Quản lý rủi ro tín dụng là một trong những thách thức lớn nhất mà các ngân hàng thương mại Việt Nam phải đối mặt. Sự gia tăng nợ xấu và áp lực từ thị trường đã tạo ra nhiều khó khăn trong việc duy trì lợi nhuận. Các ngân hàng cần có những biện pháp hiệu quả để quản lý rủi ro này.

2.1. Nguyên nhân gia tăng rủi ro tín dụng trong ngân hàng

Nợ xấu gia tăng chủ yếu do tình hình kinh tế vĩ mô không ổn định, hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp gặp khó khăn. Theo báo cáo của VAMC, nợ xấu đã tăng nhanh trong giai đoạn 2010-2014, ảnh hưởng tiêu cực đến lợi nhuận ngân hàng.

2.2. Tác động của rủi ro tín dụng đến lợi nhuận ngân hàng

Rủi ro tín dụng có tác động tiêu cực đến lợi nhuận ngân hàng. Theo nghiên cứu của Ramlall (2009), mỗi 1% tăng của rủi ro tín dụng có thể dẫn đến giảm 94% tỷ suất sinh lợi. Điều này cho thấy sự cần thiết phải quản lý rủi ro tín dụng một cách hiệu quả.

III. Phương pháp quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả cho ngân hàng thương mại

Để giảm thiểu rủi ro tín dụng, các ngân hàng thương mại cần áp dụng các phương pháp quản lý hiệu quả. Việc xây dựng một hệ thống quản lý rủi ro tín dụng chặt chẽ sẽ giúp ngân hàng duy trì lợi nhuận và ổn định hoạt động.

3.1. Xây dựng chính sách tín dụng chặt chẽ

Chính sách tín dụng cần được xây dựng dựa trên các tiêu chí rõ ràng và chặt chẽ. Ngân hàng cần đánh giá kỹ lưỡng khả năng trả nợ của khách hàng trước khi cấp tín dụng.

3.2. Tăng cường giám sát và kiểm tra tín dụng

Việc giám sát và kiểm tra thường xuyên các khoản vay sẽ giúp ngân hàng phát hiện sớm các dấu hiệu rủi ro. Điều này giúp ngân hàng có biện pháp xử lý kịp thời, giảm thiểu thiệt hại.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về rủi ro tín dụng

Nghiên cứu về mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng thương mại Việt Nam đã chỉ ra nhiều kết quả quan trọng. Các ngân hàng cần áp dụng các giải pháp phù hợp để nâng cao hiệu quả hoạt động và giảm thiểu rủi ro tín dụng.

4.1. Kết quả nghiên cứu về tác động của rủi ro tín dụng

Nghiên cứu cho thấy rằng rủi ro tín dụng có tác động tiêu cực đến lợi nhuận ngân hàng. Các ngân hàng cần chú trọng đến việc quản lý rủi ro để duy trì lợi nhuận ổn định.

4.2. Các giải pháp nâng cao lợi nhuận ngân hàng

Để nâng cao lợi nhuận, ngân hàng cần cải thiện chất lượng tín dụng, giảm tỷ lệ nợ xấu và tối ưu hóa quy trình cho vay. Việc này không chỉ giúp tăng lợi nhuận mà còn nâng cao uy tín của ngân hàng.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của ngân hàng thương mại Việt Nam

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng thương mại Việt Nam có mối quan hệ chặt chẽ. Trong tương lai, các ngân hàng cần tiếp tục cải thiện quản lý rủi ro để đảm bảo sự phát triển bền vững.

5.1. Tương lai của ngành ngân hàng Việt Nam

Ngành ngân hàng Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức. Việc hội nhập kinh tế quốc tế sẽ tạo ra nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra áp lực cạnh tranh lớn.

5.2. Đề xuất giải pháp cho ngân hàng thương mại

Các ngân hàng cần áp dụng công nghệ mới trong quản lý rủi ro tín dụng, đồng thời nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam ghi nhận các dấu mốc quan trọng như việc gia nhập Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), thực hiện Hiệp định Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN (AFTA), ký kết Hiệp định Thương mại song phương Việt - Mỹ, chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), tiến tới đàm phán ký kết Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) và hình thành Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) vào năm 2015. Sự mở cửa của thị trường tài chính tạo điều kiện cho các định chế tài chính phi ngân hàng và các chi nhánh ngân hàng nước ngoài từ Mỹ, Nhật Bản, Hồng Kông tham gia thị trường, gia tăng áp lực cạnh tranh đối với hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần trong nước.

Sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu giai đoạn 2007 - 2008, ngành ngân hàng Việt Nam phục hồi chậm và đối mặt với nhiều khó khăn. Lợi nhuận của các ngân hàng giai đoạn 2010 - 2014 suy giảm liên tục. Theo báo cáo của Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC), nợ xấu nội bảng tính đến cuối năm 2014 đạt 162,2 nghìn tỷ đồng, chiếm 4,11% tổng dư nợ toàn hệ thống (tăng 23,73% so với năm 2013). Hoạt động tín dụng vốn là mảng kinh doanh cốt lõi, đóng góp trên 70% tổng thu nhập của các ngân hàng thương mại (theo Báo cáo ngành ngân hàng năm 2014 của Công ty Chứng khoán Vietcombank - VCBS). Do đó, sự gia tăng của rủi ro tín dụng là nguyên nhân trực tiếp bào mòn lợi nhuận và đe dọa sự an toàn của toàn bộ hệ thống tài chính.

Khóa luận được thực hiện nhằm giải quyết các mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu cụ thể:

• Mục tiêu nghiên cứu: Phân tích thực nghiệm mối quan hệ tác động giữa các yếu tố đo lường rủi ro tín dụng và lợi nhuận của các ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2006 - 2014; từ kết quả định lượng, đề xuất các nhóm giải pháp giúp các ngân hàng quản trị rủi ro và bảo đảm khả năng sinh lời.
• Câu hỏi nghiên cứu:
  1. Thực trạng lợi nhuận và rủi ro tín dụng của các ngân hàng thương mại Việt Nam diễn biến như thế nào trong giai đoạn 2006 - 2014?
  2. Rủi ro tín dụng có tác động như thế nào đến lợi nhuận của các ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2006 - 2014?
  3. Các giải pháp nào cần được thực hiện để quản trị rủi ro và nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng thương mại?
• Đối tượng nghiên cứu: Mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận (hiệu quả hoạt động) của các ngân hàng thương mại.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Không gian: Mẫu nghiên cứu gồm 33 ngân hàng thương mại đại diện tại Việt Nam, bao gồm 5 ngân hàng thương mại nhà nước có quy mô lớn, các ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân đã niêm yết và các ngân hàng liên doanh.
  • Thời gian: Chuỗi dữ liệu thứ cấp kéo dài 9 năm, từ năm 2006 đến hết năm 2014.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận kế thừa các khái niệm và mô hình lý thuyết kinh tế lượng tài chính ngân hàng trong và ngoài nước:

• Chỉ tiêu đo lường lợi nhuận (biến phụ thuộc):
  • Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA): Phản ánh hiệu quả quản trị trong việc sử dụng tổng tài sản để tạo ra lợi nhuận ròng, dựa trên nghiên cứu của Phạm Thanh Bình (2005) và Nguyễn Việt Hùng (2008).
  • Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE): Đo lường mức thu nhập tạo ra trên phần vốn góp của các cổ đông ngân hàng theo lý thuyết của Nguyễn Việt Hùng (2008).
• Chỉ tiêu đo lường rủi ro tín dụng (các biến độc lập):
  • Tỷ lệ nợ quá hạn trên tổng dư nợ (NPLR): Phản ánh chất lượng danh mục tín dụng, kế thừa từ Ramlall (2009), Afriyie và Akotey (2013), Hamisu (2014).
  • Tỷ lệ chi phí lãi trên thu nhập lãi (ETI): Đo lường hiệu quả hoạt động tín dụng và quản trị chi phí vốn đầu vào so với doanh thu lãi đầu ra, kế thừa từ Ji-Li Hu, Chiang-Ping Chen và Yi-Yuan Su (2009), Abbas và các cộng sự (2014).
  • Tỷ lệ tổng dư nợ trên tổng tài sản (LTA): Thể hiện quy mô hoạt động cho vay và mức độ tập trung tài sản vào các khoản mục chịu rủi ro vỡ nợ, kế thừa từ Fitch Ratings (2009), Võ Bảo Mai Trâm (2013).
  • Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng trên tổng dư nợ (RTL): Thể hiện mức độ tổn thất tín dụng tiềm tàng và chính sách trích lập dự phòng, kế thừa từ Gizaw và cộng sự (2015), Oke và cộng sự (2012), Norman và cộng sự (2015).
  • Tỷ lệ thu nhập lãi trên tổng dư nợ (ITL): Đo lường khả năng sinh lời trực tiếp từ danh mục cho vay, kế thừa từ Ravy (2012), Alper và Anbar (2011).

Khóa luận phát triển mô hình hồi quy đa biến dựa trên mô hình gốc của Hamisu (2014) và Ravi (2012). Tác giả loại bỏ biến tỷ lệ cho vay trên tiền gửi (LA/TD) do biến này phản ánh rủi ro thanh khoản nhiều hơn, đồng thời bổ sung các biến LTA, RTL, ITL và ETI. Hai phương trình ước lượng có dạng:

$$\text{ROA} = \beta_0 + \beta_1 \text{ETI} + \beta_2 \text{NPLR} + \beta_3 \text{LTA} + \beta_4 \text{RTL} + \beta_5 \text{ITL} + e \quad (1)$$

$$\text{ROE} = \beta'_0 + \beta'_1 \text{ETI} + \beta'_2 \text{NPLR} + \beta'_3 \text{LTA} + \beta'_4 \text{RTL} + \beta'_5 \text{ITL} + e \quad (2)$$

Phương pháp nghiên cứu được triển khai theo quy trình định lượng 9 bước: thiết lập giả thuyết nghiên cứu; xác định cơ sở chọn mẫu; xây dựng mô hình; thu thập và chạy dữ liệu; thống kê mô tả; phân tích ma trận tương quan Pearson; ước lượng hồi quy bằng phương pháp bình phương bé nhất thông thường (OLS); đánh giá độ phù hợp của mô hình qua hệ số xác định $R^2$, $R^2$ điều chỉnh và kiểm định F; kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến thông qua hệ số tương quan từng đôi (ngưỡng 0,8) và hệ số nhân tử phóng đại phương sai (VIF với ngưỡng 10) theo Damodar N. Gujarati (2004, 2008).

Dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ báo cáo thường niên và báo cáo tài chính đã kiểm toán của 33 ngân hàng thương mại giai đoạn 2006 - 2014, kết hợp các báo cáo tổng quan ngành của Ngân hàng Nhà nước (NHNN), VAMC, VCBS, Công ty Chứng khoán MB (MBS), KPMG và VPBS. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel 2010 và Stata với tổng cộng 252 quan sát.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu đề tài nghiên cứu

Chương 1 thiết lập khung đề dẫn nghiên cứu, chỉ rõ tính cấp thiết của việc kiểm soát rủi ro tín dụng trong bối cảnh các ngân hàng Việt Nam gia tăng hội nhập kinh tế quốc tế. Tác giả dẫn chứng số liệu thực tế về tình hình nợ xấu nội bảng năm 2014 đạt 162,2 nghìn tỷ đồng và thu nhập tín dụng chiếm trên 70% tổng thu nhập ngân hàng. Từ đó, chương xác định mục tiêu tổng quát, 3 câu hỏi nghiên cứu cốt lõi, phương pháp luận kết hợp thống kê mô tả và mô hình kinh tế lượng OLS, giới hạn phạm vi nghiên cứu trên 33 ngân hàng giai đoạn 2006 - 2014 và tóm tắt cấu trúc 4 chương của toàn bài khóa luận.

Chương 2: Cơ sở lý luận và xây dựng mô hình nghiên cứu

Chương 2 tổng hợp lý luận về vai trò trung gian tài chính của hệ thống ngân hàng thương mại, phân tích tác động lan truyền của rủi ro tín dụng từ cuộc khủng hoảng tài chính và cho vay dưới chuẩn tại Mỹ năm 2007 - 2008. Tác giả tổng thuật chi tiết các công trình nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước về mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng. Trên cơ sở đó, tác giả thiết lập 5 giả thuyết nghiên cứu chính:

• Giả thuyết H1: Tỷ lệ nợ quá hạn (NPLR) có tác động ngược chiều đến lợi nhuận.
• Giả thuyết H2: Hiệu quả hoạt động tín dụng (thể hiện qua tỷ lệ ETI) tác động cùng chiều đến lợi nhuận (nghĩa là ETI tăng phản ánh hiệu quả giảm, kỳ vọng ETI có hệ số âm).
• Giả thuyết H3: Quy mô hoạt động cho vay (LTA) có tác động ngược chiều với lợi nhuận.
• Giả thuyết H4: Tỷ lệ trích lập dự phòng tín dụng (RTL) có tác động ngược chiều đến lợi nhuận.
• Giả thuyết H5: Tỷ lệ thu nhập lãi trên tổng dư nợ (ITL) có tác động cùng chiều đến lợi nhuận.

Chương cũng chuẩn hóa bảng kỳ vọng dấu tác động của các biến giải thích lên ROA và ROE, đồng thời xác lập quy trình nghiên cứu 9 bước làm cơ sở thực hiện phân tích số liệu tại Chương 3.

Chương 3: Phân tích mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận của các NHTM tại Việt Nam

Nội dung chương 3 chia làm hai phần chính: phân tích thực trạng hệ thống ngân hàng Việt Nam và phân tích kết quả ước lượng mô hình kinh tế lượng.

Về bức tranh toàn cảnh ngành ngân hàng:

• Tài sản: Hai nhóm ngân hàng thương mại nhà nước và ngân hàng thương mại cổ phần chiếm hơn 2/3 tổng tài sản toàn hệ thống giai đoạn 2011 - 2014. Đến năm 2014, Vietinbank dẫn đầu hệ thống với tổng tài sản đạt trên 597 nghìn tỷ đồng, kế tiếp là BIDV (579 nghìn tỷ đồng) và Vietcombank (trên 504 nghìn tỷ đồng); MDBank có quy mô nhỏ nhất (dưới 7 nghìn tỷ đồng), cùng với SaiGonBank là hai ngân hàng có tổng tài sản dưới 20 nghìn tỷ đồng. Dư nợ cho vay khách hàng luôn là khoản mục chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tài sản có.
• Nguồn vốn: Tổng vốn điều lệ của các tổ chức tín dụng năm 2014 đạt hơn 428,7 nghìn tỷ đồng (tăng 2,21% so với 2013), trong đó nhóm ngân hàng nhà nước chiếm 130.634 tỷ đồng, ngân hàng thương mại cổ phần chiếm 190.314 tỷ đồng (tổng cộng chiếm 75% vốn toàn hệ thống). Vietinbank có vốn điều lệ cao nhất (trên 37.200 tỷ đồng). Toàn hệ thống có 12 ngân hàng sở hữu vốn điều lệ dưới 4.000 tỷ đồng, trong đó 6 ngân hàng duy trì đúng mức vốn pháp định tối thiểu 3.000 tỷ đồng (BaoVietBank, KienLongBank, NamABank, PGBank, VietcapitalBank, VietBank). Tiền gửi khách hàng là nguồn vốn huy động lớn nhất.
• Tín dụng và nợ xấu: Giai đoạn 2007 - 2014, tốc độ tăng trưởng doanh thu toàn ngành đạt 19,47% (cao gấp 3 lần tốc độ tăng trưởng GDP bình quân). Tăng trưởng tín dụng đạt đỉnh 53,9% vào năm 2007 và giảm dần về mức 13% vào năm 2014; tỷ lệ tín dụng/GDP luôn duy trì trên 80%. Tỷ lệ nợ xấu năm 2010 ở mức 2,52% (chưa tính nợ Vinashin), tăng mạnh lên 85.000 tỷ đồng vào năm 2011. Trong giai đoạn 2008 - 2011, tăng trưởng nợ xấu bình quân lên tới 51% (so với mức tăng tín dụng bình quân 26,56%). Đến cuối năm 2014, tỷ lệ nợ xấu toàn hệ thống được kiểm soát ở mức 3,25% nhờ nỗ lực xử lý của VAMC (mua 133.555 tỷ đồng nợ gốc với giá mua 108.652 tỷ đồng từ 39 tổ chức tín dụng). Tỷ trọng nợ xấu của khối ngân hàng cổ phần tăng từ 47,437% cuối năm 2013 lên 74,132% cuối năm 2014.
• Lợi nhuận: ROA và ROE trung bình ngành suy giảm rõ rệt từ năm 2011 đến năm 2014. Khối ngân hàng nước ngoài có ROA cao nhất nhưng ROE thấp nhất; khối ngân hàng nhà nước đạt ROA và ROE vượt trội so với ngân hàng cổ phần tư nhân.

Về phân tích thống kê mô tả (252 quan sát):

Biến số	Diễn giải chỉ tiêu	Giá trị trung bình (Mean)	Độ lệch chuẩn (Std. Dev)	Giá trị nhỏ nhất (Min)	Giá trị lớn nhất (Max)
ROA	Lợi nhuận sau thuế / Tổng tài sản	1,06%	0,61%	-0,13%	3,13%
ROE	Lợi nhuận sau thuế / Vốn chủ sở hữu	12,49%	8,20%	-10,84%	44,25%
ETI	Chi phí lãi / Thu nhập lãi	46,42%	13,22%	24,41%	88,78%
NPLR	Nợ quá hạn / Tổng dư nợ	1,75%	1,57%	0,03%	9,55%
LTA	Tổng dư nợ / Tổng tài sản	57,31%	12,76%	24,44%	85,17%
RTL	Dự phòng RRTD / Tổng dư nợ	1,17%	0,80%	0,01%	3,70%
ITL	Thu nhập lãi / Tổng dư nợ	6,23%	1,55%	3,41%	13,13%

Về tương quan và đa cộng tuyến:

• Hệ số tương quan giữa ROA với ETI mang dấu âm mạnh nhất (-0,64), với ITL là 0,45, với RTL là -0,38, với NPLR là -0,19 (mức ý nghĩa 5%) và với LTA là -0,13 (mức ý nghĩa 10%).
• Hệ số tương quan giữa ROE với ETI là -0,48, với LTA là -0,19, với RTL là -0,14, với ITL là 0,14 và với NPLR là -0,10.
• Cặp biến có hệ số tương quan cao nhất là ROA và ETI (-0,6402). Do tất cả các hệ số tương quan từng đôi giữa các biến độc lập đều nhỏ hơn 0,8 và hệ số VIF của các biến đều nhỏ hơn 10, mô hình không vi phạm giả định về đa cộng tuyến.

Về kết quả hồi quy và kiểm định giả thuyết:

• Mô hình 1 (biến phụ thuộc ROA): $R^2 = 0,5190$, $R^2$ hiệu chỉnh = 0,4908, F(5, 246) = 64,49. Toàn bộ 5 biến độc lập đều có ý nghĩa thống kê. Tỷ lệ chi phí lãi trên thu nhập lãi (ETI) tác động âm tại mức ý nghĩa 1% ($\beta = -0,035$), tức ETI tăng 1% thì ROA giảm 3,5%. Tỷ lệ nợ quá hạn (NPLR) tác động âm tại mức ý nghĩa 5% ($\beta = -0,036$), tức NPLR tăng 1% làm ROA giảm 3,6%. Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (RTL) tác động âm tại mức ý nghĩa 1%. Tỷ lệ thu nhập lãi trên tổng dư nợ (ITL) tác động dương tại mức ý nghĩa 1% ($\beta = 0,094$), khi ITL giảm 1% thì ROA giảm 9,4%. Biến LTA có tác động cùng chiều tại mức ý nghĩa 1% (ngược kỳ vọng ban đầu). Các giả thuyết H1, H2, H4, H5 được chấp nhận.
• Mô hình 2 (biến phụ thuộc ROE): $R^2 = 0,3013$, $R^2$ hiệu chỉnh = 0,2772, F(5, 246) = 12,03. Chỉ có 3 biến đạt ý nghĩa thống kê: ETI có hệ số âm ($\beta = -0,293$, p < 0,01), khi ETI tăng 1% làm ROE giảm 29,3%; LTA có hệ số âm ($\beta = -0,016$, p < 0,05), LTA tăng 1% làm ROE giảm 1,6% (đúng kỳ vọng); ITL tác động ngược chiều tại mức ý nghĩa 10%. Biến NPLR và RTL không có ý nghĩa thống kê đối với mô hình ROE.

Chương 4: Kết luận và một số giải pháp nâng cao lợi nhuận của các NHTM Việt Nam

Dựa trên kết quả thực nghiệm, chương 4 khái quát định hướng phát triển ngành ngân hàng đến năm 2020 và đề xuất 4 nhóm giải pháp quản trị rủi ro nhằm tối ưu hóa lợi nhuận:

1. Nhóm giải pháp đối với Ngân hàng Nhà nước: Nâng cao năng lực quản lý, điều hành chính sách tiền tệ độc lập; ban hành các quy chế quản trị rủi ro, quản trị tài sản có và hệ thống chỉ tiêu an toàn vốn theo chuẩn mực quốc tế; hiện đại hóa hạ tầng công nghệ và hệ thống thông tin giám sát từ xa; tăng cường hiệu lực xử lý nợ xấu qua VAMC, thanh tra chặt chẽ số liệu báo cáo tài chính nhằm ngăn chặn che giấu nợ xấu.
2. Nhóm giải pháp đối với ngân hàng thương mại: Tăng cường năng lực tài chính và quy mô vốn điều lệ thông qua sáp nhập, hợp nhất hoặc thu hồi giấy phép các tổ chức tín dụng yếu kém; mở rộng và đa dạng hóa các sản phẩm tín dụng (cho vay tín chấp, thấu chi tài khoản vãng lai, đồng tài trợ); mở rộng tệp khách hàng cá nhân và doanh nghiệp nước ngoài; hiện đại hóa hệ thống dịch vụ ngân hàng điện tử để gia tăng năng lực cạnh tranh với các ngân hàng quốc tế.
3. Nhóm giải pháp đối với đội ngũ cán bộ ngân hàng: Nâng cao năng lực quản trị rủi ro cho đội ngũ lãnh đạo, điều hành; bố trí nhân sự đúng chuyên môn theo nguyên tắc "căn cứ công việc để bố trí lao động"; kiểm soát rủi ro đạo đức thông qua chính sách đãi ngộ, tiền lương và cơ chế thưởng phạt minh bạch; chuẩn hóa quy trình tuyển dụng cán bộ tín dụng (đào tạo chính quy, ngoại ngữ, tin học, đạo đức nghề nghiệp và kỹ năng giao tiếp).
4. Chấp hành đúng chế độ và quy trình tín dụng: Tuân thủ nghiêm ngặt quy trình cấp tín dụng và mức ủy quyền; nâng cao năng lực thẩm định tài chính dự án vay vốn; khai thác triệt để dữ liệu từ Trung tâm Thông tin Tín dụng (CIC); chuẩn hóa tính pháp lý của hợp đồng tín dụng và hợp đồng bảo đảm; xác lập kỳ hạn trả nợ phù hợp với chu kỳ lưu chuyển vốn của khách hàng; kiên quyết thu hồi các khoản nợ có nguy cơ rủi ro cao; phân loại và chuyển nợ quá hạn đầy đủ, kịp thời; kiểm soát chặt chẽ việc cấp hạn mức tín dụng; cắt giảm tối đa chi phí nhân công, quản lý, quảng cáo và trích lập đầy đủ dự phòng rủi ro trước khi phân phối lợi nhuận.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu mang lại các kết quả thực nghiệm và hàm ý quản trị rõ ràng:

• Kết quả định lượng cụ thể: Mô hình xác nhận rủi ro tín dụng có ảnh hưởng tiêu cực sâu sắc đến hiệu quả sinh lời của các ngân hàng thương mại Việt Nam. Tỷ lệ chi phí lãi trên thu nhập lãi (ETI) là biến có tác động bào mòn mạnh nhất đến cả hai chỉ tiêu ROA ($\beta = -0,035$, p < 0,01) và ROE ($\beta = -0,293$, p < 0,01). Tỷ lệ nợ quá hạn (NPLR) làm suy giảm trực tiếp tỷ suất sinh lời trên tài sản ($\beta = -0,036$, p < 0,05). Ngược lại, khả năng tạo thu nhập lãi từ dư nợ (ITL) đóng góp tích cực vào việc nâng cao ROA ($\beta = 0,094$, p < 0,01).
• Tổng hợp kiểm định giả thuyết:

Biến quan sát	Giả thuyết kỳ vọng	Thực nghiệm mô hình ROA	Mức ý nghĩa (ROA)	Thực nghiệm mô hình ROE	Mức ý nghĩa (ROE)
ETI	Tác động (-)	Tác động (-)	1% (Chấp nhận H2)	Tác động (-)	1%
NPLR	Tác động (-)	Tác động (-)	5% (Chấp nhận H1)	Tác động (-)	Không có ý nghĩa
LTA	Tác động (-)	Tác động (+)	1% (Bác bỏ H3)	Tác động (-)	5%
RTL	Tác động (-)	Tác động (-)	1% (Chấp nhận H4)	Tác động (-)	Không có ý nghĩa
ITL	Tác động (+)	Tác động (+)	1% (Chấp nhận H5)	Tác động (-)	10%

• Giải pháp đề xuất: Đưa ra hệ thống giải pháp toàn diện bao gồm 4 nhóm can thiệp: cơ chế điều hành vĩ mô của NHNN, quản trị vốn và cấu trúc sản phẩm của NHTM, phát triển nguồn nhân lực tín dụng và thắt chặt quy trình kiểm soát rủi ro cho vay.
• Đóng góp của tác giả tự nêu: Nghiên cứu định lượng trên mẫu quan sát lớn gồm 33 ngân hàng thương mại đại diện cho mọi hình thức sở hữu (nhà nước, cổ phần, liên doanh) xuyên suốt 9 năm (2006 - 2014), khắc phục hạn chế của các đề tài trước đó vốn chỉ phân tích định tính hoặc khảo sát phạm vi hẹp ở một vài ngân hàng nhà nước. Mô hình đã chọn lọc và hiệu chỉnh các biến kiểm soát phù hợp với đặc thù quản trị tín dụng tại Việt Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Tác giả tự chỉ ra các giới hạn nghiên cứu trong phần kết luận của khóa luận:

• Hạn chế về dữ liệu và cỡ mẫu: Do giới hạn về mặt thời gian và khả năng tiếp cận báo cáo tài chính, nghiên cứu chỉ thu thập dữ liệu của 33 ngân hàng thương mại, chưa bao quát được toàn bộ 37 ngân hàng thương mại cổ phần hoạt động tại Việt Nam trong giai đoạn này. Một số mốc thời gian trong chuỗi dữ liệu bị khuyết thiếu số liệu hoặc xuất hiện quan sát bất thường.
• Hạn chế về phạm vi biến số: Mô hình chỉ xem xét 5 biến độc lập phản ánh rủi ro tín dụng nội tại của ngân hàng (ETI, NPLR, LTA, RTL, ITL). Do đó, mô hình giải thích được 51,9% sự biến thiên của ROA và 30,13% sự biến thiên của ROE. Vẫn còn nhiều nhân tố thuộc về quản trị nội bộ hoặc môi trường kinh tế vĩ mô (lạm phát, tăng trưởng GDP, lãi suất điều hành) chưa được đưa vào kiểm định.
• Hạn chế về tính chi tiết của giải pháp: Các giải pháp đề xuất mới dừng lại ở định hướng khung và nguyên tắc khái quát, chưa xây dựng được các bước triển khai chi tiết cho từng loại hình ngân hàng cụ thể.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng phạm vi mẫu sang toàn bộ hệ thống các tổ chức tín dụng; kéo dài chuỗi thời gian quan sát; bổ sung các biến kiểm soát vĩ mô; áp dụng các mô hình kinh tế lượng nâng cao dành cho dữ liệu bảng như mô hình tác động cố định (FEM), mô hình tác động ngẫu nhiên (REM) hoặc phương pháp mô-men tổng quát (GMM) để kiểm soát hiện tượng nội sinh.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Đối tượng tham khảo: Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Quản trị Kinh doanh, Kinh tế học ứng dụng; các cán bộ quản trị rủi ro và chuyên viên phân tích tài chính tại các tổ chức tín dụng.
• Nội dung đáng tham khảo:
  • Quy trình xây dựng và hiệu chỉnh mô hình hồi quy OLS đánh giá rủi ro tín dụng từ các nghiên cứu quốc tế về bối cảnh thực nghiệm tại Việt Nam.
  • Phương pháp kiểm định khuyết tật mô hình (ma trận tương quan, hệ số VIF, kiểm định F, $R^2$ hiệu chỉnh).
  • Bức tranh thống kê chi tiết về thực trạng nợ xấu, cơ cấu tài sản, vốn điều lệ và kết quả xử lý nợ qua công cụ VAMC giai đoạn tái cơ cấu 2011 - 2014.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng cỡ mẫu và số lượng quan sát là bao nhiêu để phân tích hồi quy?
Nghiên cứu sử dụng mẫu dữ liệu gồm 33 ngân hàng thương mại tại Việt Nam (bao gồm 5 ngân hàng thương mại nhà nước, các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết và ngân hàng liên doanh) trong khoảng thời gian 9 năm từ 2006 đến 2014, tạo thành bộ dữ liệu bảng gồm 252 quan sát.

2. Biến độc lập nào có mối tương quan ngược chiều mạnh nhất với tỷ suất sinh lời ROA và ROE?
Biến ETI (Tỷ lệ chi phí lãi trên thu nhập lãi) có mối tương quan ngược chiều mạnh nhất với cả hai chỉ tiêu sinh lời. Hệ số tương quan Pearson giữa ETI với ROA đạt -0,64 và giữa ETI với ROE đạt -0,48.

3. Tại sao tác giả kết luận mô hình nghiên cứu không bị ảnh hưởng bởi hiện tượng đa cộng tuyến?
Kết luận được rút ra từ hai căn cứ kiểm định của Damodar N. Gujarati (2004, 2008): toàn bộ hệ số tương quan từng đôi giữa các biến độc lập đều nhỏ hơn ngưỡng 0,8 (hệ số lớn nhất là -0,6402 giữa ROA và ETI) và chỉ số nhân tử phóng đại phương sai (VIF) của tất cả các biến độc lập đều nhỏ hơn ngưỡng kiểm định 10.

4. Báo cáo của VAMC ghi nhận quy mô nợ xấu nội bảng và khối lượng xử lý nợ đến cuối năm 2014 như thế nào?
Theo số liệu được trích dẫn trong khóa luận, tính đến cuối năm 2014, tổng nợ xấu nội bảng toàn hệ thống là 162,2 nghìn tỷ đồng, chiếm 4,11% tổng dư nợ (tăng 23,73% so với năm 2013). Lũy kế từ tháng 10/2013 đến 31/12/2014, VAMC đã duyệt mua 133.555 tỷ đồng dư nợ gốc với giá mua 108.652 tỷ đồng từ 39 tổ chức tín dụng. Tổng số nợ xấu được VAMC xử lý ước tính đạt 252 nghìn tỷ đồng, tương đương 54,3% tổng nợ xấu ước tính thời điểm tháng 9/2012.

5. Kết quả hồi quy giữa mô hình ROA và mô hình ROE có sự khác biệt cơ bản nào về mức ý nghĩa thống kê?
Ở mô hình ROA, toàn bộ 5 biến độc lập (ETI, NPLR, LTA, RTL, ITL) đều có ý nghĩa thống kê ở mức 1% và 5%, giải thích được 51,9% mức độ biến động ($R^2 = 0,5190$). Ở mô hình ROE, mô hình giải thích được 30,13% biến động ($R^2 = 0,3013$) và chỉ có 3 biến có ý nghĩa thống kê: ETI (mức 1%), LTA (mức 5%) và ITL (mức 10%); hai biến NPLR và RTL không có ý nghĩa thống kê.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Phan Hữu Ngọc Hân đã phân tích thực nghiệm mối quan hệ tác động giữa các yếu tố cấu thành rủi ro tín dụng và khả năng sinh lời của 33 ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2006 - 2014 thông qua phương pháp hồi quy OLS. Kết quả nghiên cứu khẳng định sự gia tăng của rủi ro tín dụng, đặc biệt là tỷ lệ chi phí lãi trên thu nhập lãi và tỷ lệ nợ quá hạn, có tác động tiêu cực làm sụt giảm trực tiếp hiệu quả hoạt động của các ngân hàng. Các phát hiện định lượng này cung cấp cơ sở khoa học để tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ từ phía Ngân hàng Nhà nước, các tổ chức tín dụng và đội ngũ cán bộ tín dụng nhằm kiểm soát tổn thất nợ xấu và nâng cao năng lực tài chính trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1, sau khi thu thập và xử lý số liệu, xây dựng mô hình nghiên cứu, việc phân tích chặt chẽ các kết quả của mô hình là vô cùng quan trọng.1 TỔNG QUAN HỆ THỐNG NGÂN HÀNG VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2006- 2014.1 TÌNH HÌNH TÀI SẢN CỦA HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Tài sản tại các NHTM trong thời gian qua có sự tăng trưởng rõ rệt, được thể hiện theo nhóm ngân hàng trong biểu đồ 3.1 như sau Biểu đồ 3. Tình hình tài sản các NHTM Việt Nam giai đoạn 2011-2014 Đơn vị tính: tỷ đồng. 3000000 2500000 2000000 1500000 1000000 500000 0 NHNN NHTMCP NNNg 2011 2012 2013 2014 Ghi chú: NHTMNN: NHTM nhà nước NHTMCP: NHTM cổ phần NHNNg: NHTM nước ngoài Qua biểu đồ 3.1 ta thấy rằng NHNN và NHTMCP là 2 nhóm ngân hàng có tổng tài sản cao nhất, chiếm hơn 2/3 giá trị tổng tài sản của ngành ngân hàng qua các năm. Giai đoạn từ năm 13 2012 các NHTM cổ phần rõ ràng tăng trưởng nhanh hơn các NHTM nhà nước.

Ngoài ra, tuy chỉ có 5 NHNN nhưng giá trị tổng tài sản của nhóm ngân hàng chiếm tỷ trọng rất cao và ngày càng tăng trưởng. Theo báo cáo tài chính của các ngân hàng, tại thời điểm năm 2014, tổng tài sản của Vietinbank đang dẫn đầu hệ thống với hơn 597 nghìn tỷ đồng, theo sau là BIDV với 579 nghìn tỷ và Vietcombank hơn 504 nghìn tỷ đồng. Các ngân hàng này cũng bỏ khá xa tài sản của các ngân hàng cổ phần nhóm sau với quy mô gấp hơn 2 lần. Tổng tài sản của MDBank hiện đang nhỏ nhất hệ thống khi đạt chưa đầy 7 nghìn tỷ đồng.

Cùng với SaiGonBank thì đây là 2 ngân hàng duy nhất có tổng tài sản dưới 20 nghìn tỷ đồng. Tình hình cơ cấu tài sản của hệ thống NHTM Việt Nam được thể hiện qua hình 2.1sau đây: Hình 3.1 Cơ cấu tài sản của các ngân hàng Việt Nam năm 2013- 2014 Đơn vị tính: % Nguồn: Báo cáo ngành ngân hàng của KPMG Hình 3.1 cho ta thấy được cơ cấu tài sản của các NHTM qua hai năm gần đây. Nhìn chung, dư nợ cho vay khách hàng chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tài sản của các ngân hàng. Đây là nguồn tạo ra thu nhập chủ yếu cho các ngân hàng nhưng cũng là thành phần chứa đựng rủi ro lớn nhất mà ngân hàng cần phải đặc biệt quan tâm và quản lý chặt chẽ.

Khoản mục lớn thứ hai đó là tiền gửi và cho vay với các tổ chức tín dụng khác, hay nói cách khác là các khoản giao dịch trên thị trường liên ngân hàng. Như vậy, các ngân hàng có mối liên hệ với nhau rất lớn, nên nếu một ngân hàng hoạt động thất bại thua lỗ thì cũng sẽ có khả năng làm lây lan ảnh hưởng tiêu cực các ngân hàng khác, cuộc khủng hoảng tài chính 2007-2008 là một 14 minh chứng. Chứng khoán đầu tư chiếm tỷ trọng lớn thứ ba và cuối cùng là các một số khoản mục tài sản khác.2 TÌNH HÌNH NGUỒN VỐN CỦA HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM 2011- 2014 Biểu đồ 3. Tăng trưởng vốn điều lệ theo nhóm của các NHTM Việt Nam giai đoạn 2011 – 2014 Đơn vị tính: tỷ đồng.

200 180 160 140 120 2011 100 2012 2013 80 2014 60 40 20 0 NHTMNN NHTMCP NHNNG Nguồn: Tổng hợp BCTC của các NHTM Ghi chú: NHTMNN: NHTM nhà nước NHTMCP: NHTM cổ phần NHNNg: NHTM nước ngoài Nhìn chung, các ngân hàng thương mại quốc doanh có lượng vốn điều lệ khá cao so với các NHTMCP khác. Năm 2012, dựa vào biểu đồ 3.2, ta thấy nhóm các NHTM nhà nước bao gồm 5 ngân hàng nhưng có vốn điều lệ gần 120 tỷ đồng, chiếm 36% vốn của toàn hệ thống, trong khi nhóm NHTM cổ phần là gần 180 tỷ đồng, tổng cộng chiếm 40% vốn của toàn hệ thống. Đến năm 2014, tổng vốn điều lệ của các tổ chức tín dụng đạt hơn 428,7 nghìn tỷ đồng, tăng 2,21% so với cuối 2013. Trong đó nhóm các ngân hàng thương mại Nhà nước có vốn điều lệ 130.634 tỷ đồng, ngân hàng TMCP là 190.314 tỷ đồng, tổng cộng chiếm 75% vốn của toàn hệ thống.

Phụ lục 1 cho thấy Vietinbank hiện là ngân hàng dẫn đầu hệ thống về vốn điều lệ với hơn 37,200 tỷ đồng, cao hơn trên dưới chục nghìn tỷ so với 3 ngân hàng ở vị trí tiếp theo là Agribank, BIDV và Vietcombank. Trong hệ thống, vẫn có 12 ngân hàng vốn 15 điều lệ dưới 4,000 tỷ, trong đó có 6 ngân hàng vốn tròn 3,000 tỷ - tối thiểu theo quy định của NHNN – đó là BaoVietBank, KienLongBank, NamABank, PGBank, VietcapitalBank và VietBank. Về cơ cấu nợ phải trả được thể hiện trong hình 2.2 như sau Hình 3.2 Cơ cấu nợ phải trả của các ngân hàng Việt Nam giai đoạn 2013- 2014 Đơn vị tính: % Nguồn: Báo cáo ngành ngân hàng của KPMG.2 cho ta thấy được cơ cấu nợ phải trả của các NHTM giai đoạn 2013- 2014. Tiền gửi của khách hàng là khoản mục chiếm tỷ trọng lớn nhất trong hệ thống NHTM.

Đây là nguồn đầu vào chủ yếu của các NHTM cho hoạt động tín dụng, ngân hàng sử dụng các nguồn vốn nhàn rỗi huy động được là những khoản tiền gửi này và sau đó cung cấp cho các chủ thể cần vốn. Khoản mục này là lớn nhất vì vậy tạo nên áp lực phải trả chủ yếu của các NHTM. Quan trọng hơn khi sử dụng chúng để hoạt động tín dụng, ngân hàng cần phải hết sức thận trọng trong việc phê duyệt cho vay bởi nếu rủi ro tín dụng xảy ra cho lượng lớn các khoản vay thì ngân hàng không những chỉ bị mất thu nhập lãi mà còn mất thanh khoản, không đủ vốn để trả cho các khoản tiền gửi đến hạn dễ dẫn đến sụp đổ, phá sản như những cuộc khủng hoảng đã xảy ra trước đây. Khoản mục tiền gửi và vay các tổ chức tín dụng khác chiếm tỷ trọng lớn thứ hai trong tổng nợ phải trả của các ngân hàng.

Như đã nói ở phần tài sản thì hiện nay các NHTM Việt Nam đều đang có mối liên hệ với nhau trên thị trường liên ngân hàng rất sôi nổi.3 TÌNH HÌNH TÍN DỤNG CỦA HỆ THỐNG NHTM VIỆT NAM Hệ thống ngân hàng Việt Nam được thành lập 1990 và có tốc độ phát triển rất mạnh mẽ. 16 Kể năm 2007 đến nay tốc độ tăng trưởng doanh thu toàn ngành là 19.47% và đây là mức tăng trưởng cao hơn 3 lần so với tốc độ tăng trưởng GDP trung bình giai đoạn 2007- 2014 của nền kinh tế Việt Nam (theo báo cáo ngành ngân hàng của MBS). Doanh thu cụ thể của ngành tín dụng giai đoạn 2007- 2014 được thống kê trong bảng dưới đây.1 Doanh thu và tốc độ tăng trưởng doanh thu ngành ngân hàng 2007- 2014.25 Tăng trưởng doanh thu 38.09 Nguồn: Tác giả tổng hợp. Tín dụng là hình thức kinh doanh chủ chốt của tất cả các NHTM.

Cùng với sự tác động của nền kinh tế thế giới, nền kinh tế Việt Nam nói chung và ngành ngân hàng nói riêng đều chịu nhiều ảnh hưởng và có những biến động trong những năm qua, đặc biệt là giai đoạn từ sau năm 2007. Quy mô và tầm quan trọng của ngành ngân hàng so với nền kinh tế cũng tăng theo thời gian, và cũng từ năm 2007, quy mô tín dụng trên tổng GDP nền kinh tế luôn ở mức cao hơn 80%, cụ thể qua đồ thị trong hình dưới đây Hình 3.3 Tốc độ tăng trưởng tín dụng và quy mô tín dụng/GDP Đơn vị tính: % Nguồn: Báo cáo ngành ngân hàng Việt Nam của MBS Hình 3.3 cho thấy được các ngân hàng Việt Nam đã thể hiện sự tăng trưởng ấn tượng trong tín dụng từ năm 2001, đạt điểm cao nhất vào năm 2007 với tốc độ tăng trưởng tín dụng là 53,9%. Trong giai đoạn từ năm 2007 đến 2014, tăng trưởng tín dụng của ngành giảm mạnh và chỉ còn 13% vào năm 2014. Tuy nhiên, từ sau năm 2007, đóng góp của ngành ngân 17 hàng vào GDP chiếm tỉ lệ càng cao, càng thể hiện tầm quan trọng của ngành ngân hàng trong nền kinh tế hiện nay.4 TÌNH HÌNH RỦI RO TÍN DỤNG CỦA HỆ THỐNG NHTM VIỆT NAM Giai đoạn những năm gần đây, các NHTM Việt Nam đang phải đối phó với tình trạng nợ xấu tăng liên tục như hình 3.4 như sau Hình 3.4 Tỷ lệ nợ xấu của hệ thống NHTM Việt Nam giai đoạn 2004 – 2015.

Đơn vị tính: % Nguồn: Báo cáo ngành ngân hàng của VCBS. Thông qua hình 3.4, nợ xấu của các ngân hàng Việt Nam nhìn chung có xu hướng tăng đều qua các năm theo báo cáo của các ngân hàng. Dựa vào số liệu tổng hợp, thì nợ xấu có xu hướng gia tăng từ năm 2007, đến năm 2010, tỷ lệ nợ xấu của hệ thống NHTM theo báo cáo của NHNN chưa tính nợ của Vinashin thì chỉ 2,52%, tương đương khoảng 58. Con số khá nhỏ và trong tầm kiểm soát, mặc dù gia tăng khá nhiều so với năm 2009 là 2,05%.

Trong thời gian này, nợ xấu vẫn chưa được đánh giá là vấn đề đặc biệt nghiêm trọng gây ra bất ổn tài chính quốc gia. Do đó, tỷ lệ tăng trưởng tín dụng năm 2010 tiếp tục duy trì ở mức tăng 27,65% (hình 3.Và các NHTM phải tự xử lý nợ xấu thông qua trích lập dự phòng rủi ro tín dụng theo quy định hoặc phát mãi tài sản bảo đảm hoặc tái cơ cấu lại nợ vay. Năm 2011, nợ xấu bắt đầu gia tăng về giá trị lên 85,000 tỷ đồng, chiếm 3. Đồng thời, các NHTM bắt đầu gặp khá nhiều trục trặc về thanh khoản và kết quả hoạt động kinh doanh chững lại.

Đây là hậu quả tất yếu của: chính sách tiền tệ chặt chẽ, thận trọng và có phần thắt chặt, nợ xấu tích tụ từ nhiều năm trước được bùng phát và tình trạng doanh nghiệp làm ăn thua lỗ ngày càng nhiều. Điều này ảnh hưởng rất lớn tới hệ thống ngân hàng thương mại, làm gia tăng quỹ dự phòng rủi ro tín dụng; giảm tỷ lệ lợi nhuận trên doanh thu; 18 rủi ro thanh khoản, kỳ hạn, rủi ro đổ vỡ hệ thống ngân hàng. Và các giải pháp được sử dụng để xử lý nợ xấu năm 2011 phân tán ở từng ngân hàng thông qua siết chặt thẩm định khách hàng vay vốn; hay đảo nợ, giãn/ hoãn/ giảm nợ; và tuân thủ quy định, điều kiện cho vay với doanh nghiệp nhà nước Năm 2012, kết quả tất yếu là bùng nổ tỷ lệ nợ xấu, đồng thời xuất hiện sự thiếu chính xác trong báo cáo số liệu nợ xấu của các ngân hàng. Trong giai đoạn 2008 – 2011, tốc độ tăng trưởng tín dụng bình quân là 26,56% (hình 3.3), nhưng tốc độ tăng trưởng nợ xấu lại ở mức 51%.