Chương I CƠ SỞ LÍ LUẬN 1.PHÓNG SỰ TRUYỀN HÌNH 1. Khái niệm: Sự phát triển phong phú và đa dạng của phóng sự (ruyên hình qua các thời kì, cũng như sự đổi mới của đất nước, đã dẫn đến có nhiều quan niệm khác nhau về thể loại này. Mỗi quan niệm đều thé hiện góc nhìn riêng cũng như cách đánh giá của một người hoặc một nhóm nhỏ những người quan tâm đến. Ta có thể điểm qua một vài công trình như: Trong tác phẩm “Báo chí truyên Hình”, của các tác giả G.Iuropxki, có viết: “Phóng sự là thể loại báo chí thông tin nhanh chóng trên báo chí, đài phát thanh, truyền hình về một sự kiện nào đó mà phóng ` viên đã chứng kiến, can dự vào” [13; tr.
Theo quan niệm này, thì yếu tố đứng đầu trong phóng sự là khả năng thông tin nhanh chóng về một sự kiện do tác giả bài phóng sự trực tiếp chứng kiến và thực hiện. Nhìn nhận phóng sự từ góc độ phương pháp phản ánh, Jean-Luc Martin- Lagardette cho rằng: "Phóng sự là cuộn phim mà người ta truyền đi những hình ảnh đã được xác định nhờ có các bố cục liên tiếp”. Ông còn cho rằng: “Phóng sự phải làm cho nhìn thấy, nghe thấy, cảm thấy, sờ thấy. Phóng sự sử dụng cách viết trực tiếp thường ở thì hiện tại, bằng cách tăng các giai thoại cụ thể, những hình ảnh, những chỉ tiết va những thành ngữ độc đáo ” [9; tr.
Từ góc độ phương pháp xây dựng tác phẩm phóng sự, Brigitte Besse Didier Desor meaux, tác giả cuốn“ Phóng sự truyền hình”, viết:“ Phóng sự là kết quả những logic héi tụ dựa trên hình ảnh và âm thanh: sản phẩm phức hợp này phải được tổ chức xung quanh một số cảnh chủ chốt, những cảnh này làm nổi bật ý nghĩa của phóng sự từ lúc xây dựng cho đến khi phát di và được mọi người tiếp nhận ” [1; tr. 'Theo “Giáo trình báo chí truyền hình” do PGS.TS Dương Xuân Sơn biên soạn, cho rằng: “Phóng sự truyền hình là một thể loại báo truyền hình thuộc nhóm GVHD: Th.Vũ Thúy Kiều 8 SVTH: Nguyên Thị ¥ Nhi Rèn luyện kỹ năng viết phóng sự trên truyền hình chính luận nghệ thuật, phản ánh các sự kiện, con người, tình huống, hoàn cảnh điển hình trong quá trình phát sinh, phát triển, đồng thời thẩm định hiện thực đó qua cái tôi trần thuật vừa tỉnh táo lí trí, vừa cảm xúc bằng phương tiện kỹ thuật truyền hình" [19; tr. Trong bài “Nhà báo nên viết phóng sự”, đăng ngày 25/07/2006, trên “Nghề báo.com”, tác giả Minh Phương có viết: “Phóng sự truyền hình phản ánh sự kiện bằng hình ảnh và tiếng động là chủ yếu, lời dẫn của phóng viên như một chất keo trong suốt câu nối các chỉ tiết và tư liệu báo chí thành một kết cấu thống nhất gợi ” cam”. Như vậy, hiện nay trong lĩnh vực 8áo chí truyễn hình cũng đang tồn tại sự thiếu thống nhất cách gọi tên các dạng phóng sự như: Phóng sự tin, Tin phóng sự, Phóng sự thời sự, Phóng sự ngắn.trong cuốn “Phóng sự-tính chuyên nghiệp và đạo đức ” của M.Sostak, có viết như thế này: “Các tin thời sự cững là hình thức giới thiệu một tác phẩm phóng sự", như một định hình đơn giản, một sự phản ánh tài liệu và hiện thực, như “Một thông tin thuần túy”, khách quan cao độ.
Mặc dù vậy, đó là hình thức văn học hoàn chỉnh với đầy đủ các tiêu chí cần thiết của thể loại: “khả năng tác động đặc biệt, phong cách và tiết tấu đặc biệt, bố cục đặc biệt”; hay “người ta chờ đợi ở các tác giả phóng sự tin tức trong thời gian ngắn nhất về các vụ việc, hành vi, các phát biểu mới nhất ” [18; tr. Kế thừa những quan niệm về phóng sự truyền hình của các nhà báo, nhà nghiên cứu báo chí qua nhiều thời kì ở Việt Nam và trên thế giới; dựa trên những kết quả trong các giáo trình, các công trình khoa học ở các trường Đại học; những bài giảng về phóng sự truyền hình ở các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí của các nhà báo giàu kinh nghiệm trong nước và quốc tế, người viết đưa ra khái niêm chung về phóng sự truyền hình như sau: Phóng sự truyền hình là thể loại đặc trưng của truyền hình, chuyển tải nội dung thông tin nóng hỗi sinh động đến công chúng ở thời điểm hiện tại, được thể hiện theo trình tự logic diễn biến của sự kiện, vẫn đề. qua dòng hình ảnh và ôm thanh của hiện thực mà phóng viên lựa chọn, sắp xếp. Trong quá trình thể hiện phóng sự, chính kiến, thái độ và cảm xúc của phóng viên bộc lộ rõ qua việc phân tích, cắt nghĩa, lý giải vấn đề đó.Vũ Thúy Kiều 9 SVTH: Nguyên Thị Ý Nhi Rèn luyện kỹ năng viết phóng sự trên truyên hình 1.2 Đặc điểm: Về mặt thể loại phóng sự truyền hình vừa mang những đặc điểm của thể loại báo chí nói chung vừa mang những đặc trưng riêng góp phần tạo nên thế mạnh của loại hình này.
* Đặc điểm chung: - Về phương điện nội dung: Truyền tải thông tin bằng hình ảnh và âm thanh, có khả năng giao tiếp trực tiếp với khán giả, khán giả tiếp nhận thông tin bằng thị giác và thính giác. Hơn nữa, còn ở khả năng phản ánh hiện thực một cách có bề dày và chiều sâu đưới dạng một bức tranh nóng bỏng hơi thở của đời sống hiện.thực, với những con người và sự việc xác thực. - Về phương diện hình thức: Kết câu theo nguyên tắc chung là bám sát thực tế một cách linh hoạt, mềm dẻo, trên cơ sở tôn trọng sự thật. Sử dụng ngôn ngữ, bút pháp, giọng điệu.theo cách thức cần thiết chỉ nhằm để phản ánh hiện thực.
Đó là những sự kiện, hiện tượng, vấn đề, con người,.đang hiển hiện trong đời sống xã hội, tại thời điểm cụ thể, đang thu hút sự quan tâm của mọi người. * Đặc điểm riêng: Hơn hẳn những loại hình báo chí khác, phóng sự truyền hình còn có vài điểm khác biệt tạo nên thế mạnh của nó. ~ Ngoài việc có khả năng cung cấp thông tin tới khán giả ngay tại thời điểm sự kiện đang diễn ra, tác phẩm phóng sự còn phải cung cấp được những thông tin ấn tượng qua những chỉ tiết cụ thể, sinh động như họ đang trực tiếp chứng kiến. Là tâm điểm thu hút sự chú ý của nhiều người trong xã hội.
- Ngôn ngữ trong phóng sự truyền hình là sự kết hợp của hai yếu tố hình ảnh và âm thanh. + Hình ảnh: Khác với hình ảnh của báo viết, hình ảnh của truyền hình nói chung, của phóng sự nói riêng phải mang tính thời sự và tính xác thực, còn là những đoạn phim không qua xử lí. Nó không chỉ mô tả hoạt động của con người, mà còn giúp khán giả nhìn thẳng vào vấn đề, sự kiện đó. Các cỡ cảnh thường dùng là toàn cảnh, trung cảnh, cận cảnh, đặc tả.
Qua đó tác giả có thể bộc lộ thái độ tâm lý của con người GVHD: Th. Vũ Thúy Kiều 10 SVTH: Nguyên Thị Ý Nhỉ Rèn luyện kỹ năng viết phóng sự trên truyền hình trong sự kiện đó. Khả năng biểu hiện của hình ảnh trong phóng sự truyền hình còn thể hiện ở mối liên kết giữa các đoạn phim, hình ảnh với nhau theo tuyến tính thời gian của quá trình vận động sự kiện. Qua phương pháp Montage( Dựng hình), nội dung tự thân của mỗi hình ảnh phối hợp lại, tạo ra nội dung thông tin mới mang tính tổng thể.
+ Âm thanh: Truyền hình kế thừa kinh nghiệm xử lý âm thanh của phát thanh. Phóng sự truyền hình trở nên sống động đến từng hơi thở, động thái của cuộc sống vì thế tính xác thực cũng như sự trợ giúp của âm thanh là yêu cầu bắt buộc đồng thời là sức mạnh của phóng sự truyền hình. Âm thanh trong phóng sự truyền hình gồm ba yếu tố: lời bình, tiếng động hiện trường, âm nhạc. * Lời bình: là sự bỗ sung cho những gì mà người xem nhìn thấy trên màn hình, giúp người xem tổng hợp, khái quát được ý nghĩa của sự kiện được phản ánh _ trong tác phẩm truyền hình.
Lời bình được tiến hành song song với hình ảnh. Nó được hình thành ngay từ trong giai đoạn xây dựng kịch bản. Trong phóng sự lời bình có một đặc trưng là luôn gắn với bút pháp điện ảnh. Không đi sâu vào mô tả sự kiện, khung cảnh con người tham gia sự kiện mà chủ yếu chỉ bình luận những gì đang xảy ra trên màn ảnh, dẫn người xem vào vòng chuyên động của sự kiện.
Lời bình cũng thường đi vào chỉ tiết quan trọng để tập trung vào sự chú ý của người xem, cung cấp những điều mới mẻ mà không nói những gì hình ảnh đã nói. * Tiếng động hiện trường: bao gồm do âm thanh của thiên nhiên, âm thanh đo sinh hoạt của con người tạo nên. Tiếng động sẽ làm tăng sự gợi cảm, tính chân thực của phóng sự truyền hình, tác động vào nhận thức, tình cảm của công chúng. Việc sử dụng tiếng động hiện trường từ cường độ, cao độ đúng lúc cũng phải được dự kiến trong kịch bản.
* Âm nhạc: là một trong ba yếu tố quan trọng của phóng sự truyền hình. Âm nhạc có tác dụng làm tôn vinh thêm sự kiện. Mỗi bản nhạc khi sử dụng phải phù hợp với kết cấu, ý đồ cũng như chủ đề tư tưởng của phóng sự truyền hình. Như vậy, hình ảnh và âm thanh là hai yếu tổ cơ bản cùng song song trong một phóng sự truyền hình.
Đây là đặc trưng rất riêng biệt của phóng sự truyền hình. Vũ Thúy Kiều l SVTH: Nguyễn Thị Ý Nhỉ Rèn luyện kỹ năng viết phóng sự trên truyền hình Bởi các phương tiện diễn đạt và thể hiện của phóng sự truyền hình là sự hội lưu, lắp ghép các cảnh quay được trong dòng hình ảnh liên tục có lồng tiếng. Các phương tiện diễn đạt và thể hiện của truyền hình được cấu thành bởi: bối cảnh, khuôn hình, cỡ cảnh, những phương pháp bỏ qua, lặp lại, những khoảng lặng, những lời nói, những tác động của máy quay, tiếng động, âm nhạc, những thủ pháp dựng hình, những thủ pháp xuống đen, mờ chồng. được phóng viên sử dụng tối đa và đầy sang tao trong tlaig valli jay Khả ¡ung kể chuyện bằng dòng hình ảnh liên tục có lồng tiếng về sự kiện và vấn để là đặc trưng của phóng sự truyền hình mà không có thể loại nào của truyền hình, cũng như của loại hình báo chí nào có được.
‘ - Tht pháp Montage(Dựng hình) Montage là sự kết hợp hài hòa hai yếu tố hình ảnh và âm thanh theo ý đồ sáng tạo của tác giả theo một trật tự nhất định, nối tiếp. Nhằm phản ánh, lý giải sự .