Luận văn thạc sĩ hay quy hoạch chuyển hóa rừng trồng mỡ manglietia conifera dandy cung cấp gỗ nhỏ thành rừng cung cấp gỗ lớn tại lâm trường yên sơn tuyên quang

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay quy hoạch chuyển hóa rừng trồng mỡ manglietia conifera dandy cung cấp gỗ nhỏ thành rừng cung, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Người hướng dẫn: PGS. Võ Nhậm
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Quy Hoạch Chuyển Hóa Rừng Trồng Mỡ (Manglietia Conifera Dandy) Cung Cấp Gỗ Nhỏ Thành Rừng Cung Cấp Gỗ Lớn Tại Lâm Trường Yên Sơn – Tuyên Quang
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Tuyên Quang

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một số đặc điểm sinh vật học của loài Mỡ
• 1.2. Các nghiên cứu trên thế giới về quy hoạch và kỹ thuật chuyển hoá rừng
• 1.3. Các nghiên cứu ở trong nước
• 1.4. Các yếu tố kỹ thuật làm cơ sở xây dựng phương pháp chuyển hoá rừng
• 1.4.1. Sinh trưởng, tăng trưởng lâm phần
• 1.4.2. Cấp đất
• 1.4.3. Sản lượng rừng
• 1.4.4. Định lượng các quy luật cấu trúc lâm phần
• 1.4.4.1. Cấu trúc đường kính thân cây rừng
• 1.4.4.2. Nghiên cứu quy luật tương quan giữa chiều cao với đường kính cây rừng

Tóm tắt

I. Tổng quan về quy hoạch chuyển hóa rừng Mỡ tại Tuyên Quang

Quy hoạch chuyển hóa rừng Mỡ (Manglietia conifera Dandy) tại Tuyên Quang đang trở thành một chủ đề nóng trong ngành lâm nghiệp. Rừng Mỡ không chỉ có giá trị kinh tế cao mà còn đóng góp vào bảo vệ môi trường. Việc quy hoạch này nhằm mục đích chuyển hóa rừng cung cấp gỗ nhỏ thành rừng cung cấp gỗ lớn, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của thị trường gỗ. Đặc biệt, Tuyên Quang với điều kiện tự nhiên thuận lợi là nơi lý tưởng để phát triển loại rừng này.

1.1. Đặc điểm sinh học của cây Mỡ

Cây Mỡ có tên khoa học là Manglietia conifera Dandy, phân bố chủ yếu ở các tỉnh miền Bắc Việt Nam. Cây có khả năng sinh trưởng nhanh, chiều cao có thể đạt trên 20m và đường kính lên đến 60cm. Gỗ Mỡ có nhiều ứng dụng trong ngành công nghiệp gỗ, từ xây dựng đến sản xuất đồ gia dụng.

1.2. Tình hình hiện tại của rừng Mỡ tại Tuyên Quang

Hiện nay, rừng Mỡ tại Tuyên Quang chủ yếu được trồng với mục đích cung cấp gỗ nhỏ. Tuy nhiên, với nhu cầu ngày càng cao về gỗ lớn, việc chuyển hóa rừng Mỡ thành rừng cung cấp gỗ lớn là cần thiết. Điều này không chỉ giúp tăng sản lượng gỗ mà còn tạo ra nguồn thu nhập cho người dân địa phương.

II. Vấn đề và thách thức trong quy hoạch chuyển hóa rừng Mỡ

Mặc dù có nhiều tiềm năng, quy hoạch chuyển hóa rừng Mỡ tại Tuyên Quang vẫn gặp phải nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là thiếu thông tin và nghiên cứu cụ thể về quy hoạch này. Ngoài ra, việc chuyển hóa rừng cần phải đảm bảo tính bền vững và không gây hại đến môi trường.

2.1. Thiếu thông tin và nghiên cứu

Hiện tại, chưa có nhiều nghiên cứu chuyên sâu về quy hoạch chuyển hóa rừng Mỡ tại Tuyên Quang. Điều này dẫn đến việc thiếu cơ sở dữ liệu để đưa ra các quyết định chính xác trong quy hoạch.

2.2. Tác động đến môi trường

Việc chuyển hóa rừng cần phải được thực hiện một cách cẩn thận để tránh gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường. Cần có các biện pháp bảo vệ rừng và đảm bảo sự phát triển bền vững.

III. Phương pháp quy hoạch chuyển hóa rừng Mỡ hiệu quả

Để quy hoạch chuyển hóa rừng Mỡ thành công, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc xây dựng mô hình lý thuyết và thực nghiệm sẽ giúp đánh giá hiệu quả của các phương pháp này. Các mô hình này cần phải được điều chỉnh theo điều kiện cụ thể của Tuyên Quang.

3.1. Mô hình lý thuyết chuyển hóa rừng

Mô hình lý thuyết chuyển hóa rừng cung cấp gỗ nhỏ thành gỗ lớn cần được xây dựng dựa trên các yếu tố sinh trưởng và phát triển của cây Mỡ. Các yếu tố này bao gồm điều kiện đất đai, khí hậu và kỹ thuật trồng trọt.

3.2. Thực nghiệm và đánh giá hiệu quả

Cần tiến hành các thí nghiệm thực địa để đánh giá hiệu quả của các phương pháp chuyển hóa rừng. Việc này sẽ giúp xác định được phương pháp tối ưu nhất cho việc phát triển rừng Mỡ tại Tuyên Quang.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về rừng Mỡ

Các nghiên cứu về quy hoạch chuyển hóa rừng Mỡ đã chỉ ra rằng việc chuyển hóa này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường. Kết quả nghiên cứu cho thấy, nếu thực hiện đúng cách, rừng Mỡ có thể cung cấp nguồn gỗ lớn trong thời gian ngắn.

4.1. Lợi ích kinh tế từ rừng Mỡ

Việc chuyển hóa rừng Mỡ thành rừng cung cấp gỗ lớn sẽ tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân địa phương. Gỗ Mỡ có giá trị cao trên thị trường, từ đó góp phần nâng cao đời sống của người dân.

4.2. Bảo vệ môi trường và phát triển bền vững

Chuyển hóa rừng Mỡ không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn giúp bảo vệ môi trường. Rừng Mỡ có khả năng hấp thụ khí CO2, góp phần giảm thiểu biến đổi khí hậu và bảo vệ hệ sinh thái.

V. Kết luận và tương lai của quy hoạch chuyển hóa rừng Mỡ

Quy hoạch chuyển hóa rừng Mỡ tại Tuyên Quang là một hướng đi cần thiết để đáp ứng nhu cầu gỗ lớn trong tương lai. Việc thực hiện quy hoạch này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường. Cần có sự đầu tư và nghiên cứu bài bản để đảm bảo thành công cho quy hoạch này.

5.1. Tầm quan trọng của quy hoạch

Quy hoạch chuyển hóa rừng Mỡ là một bước đi quan trọng trong việc phát triển ngành lâm nghiệp tại Tuyên Quang. Điều này không chỉ giúp tăng sản lượng gỗ mà còn tạo ra nguồn thu nhập cho người dân.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp quy hoạch chuyển hóa rừng Mỡ. Điều này sẽ giúp đảm bảo sự phát triển bền vững cho ngành lâm nghiệp và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Rừng trồng Mỡ (Manglietia conifera Dandy) đóng vai trò chiến lược trong cơ cấu cây trồng lâm nghiệp tại các tỉnh trung tâm vùng ẩm miền Bắc Việt Nam. Tại Lâm trường Yên Sơn thuộc tỉnh Tuyên Quang, tổng diện tích rừng trồng Mỡ ghi nhận đạt 1.106,09 ha, chủ yếu được gây trồng với mật độ ban đầu dày nhằm cung cấp gỗ nhỏ làm nguyên liệu cho ngành công nghiệp giấy sợi và bột giấy. Tuy nhiên, trước bối cảnh nguồn gỗ tự nhiên suy giảm nghiêm trọng và nhu cầu thị trường đối với gỗ lớn phục vụ chế biến ván dán lạng, đồ mộc gia dụng và xuất khẩu tăng vọt, việc chuyển đổi phương thức kinh doanh lâm nghiệp trở thành nhiệm vụ cấp bách.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là xây dựng cơ sở khoa học về kinh tế và kỹ thuật để quy hoạch chuyển hóa các lâm phần Mỡ cung cấp gỗ nhỏ thành rừng cung cấp gỗ lớn tại Lâm trường Yên Sơn. Thay vì trồng mới với chu kỳ kéo dài từ 20 đến 25 năm, giải pháp chuyển hóa các lâm phần Mỡ từ 5 đến 15 tuổi trên các lập địa phù hợp giúp rút ngắn thời gian thu hoạch gỗ lớn chỉ còn 5 đến 10 năm.

Phạm vi không gian của đề tài bao quát toàn bộ diện tích rừng Mỡ thuộc quyền quản lý của Lâm trường Yên Sơn, trải dài trên địa bàn 9 xã thuộc tọa độ địa lý từ 105°15’ đến 105°30’ kinh độ Đông. Về mặt ý nghĩa thực tiễn, quy hoạch chuyển hóa không chỉ gia tăng giá trị thương phẩm của gỗ lên gấp gần 3 lần so với khai thác gỗ nhỏ thông thường mà còn cắt giảm 100% chi phí trồng mới ban đầu, hạn chế xói mòn đất đồi dốc và gia tăng đáng kể khả năng hấp thụ khí carbon dioxide, góp phần ổn định sinh kế cho hơn 178 cán bộ, công nhân viên cùng cộng đồng dân cư địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý luận chặt nuôi dưỡng và điều chế rừng cổ điển kết hợp hiện đại. Trọng tâm lý thuyết bao gồm nguyên lý chặt nuôi dưỡng tầng dưới của Kraft (năm 1884), lý thuyết điều chỉnh không gian dinh dưỡng của Judeich và Assman, cùng các mô hình dự báo tăng trưởng sản lượng lâm phần của các nhà khoa học lâm nghiệp Việt Nam.

Hệ thống lý thuyết vận dụng 4 khái niệm khoa học chủ chốt:

1. Chuyển hóa rừng: Hệ thống các biện pháp kỹ thuật lâm sinh tác động có định hướng vào lâm phần hiện tại nhằm thay đổi mục đích kinh doanh sang gỗ lớn mà không thay thế toàn bộ lâm phần bằng việc trồng mới.
2. Phân cấp cây rừng theo Kraft: Phân chia cấu trúc tầng tán thành 5 cấp từ cấp I (cây ưu thế tuyệt đối) đến cấp V (cây hoàn toàn bị chèn ép, chết hoặc sắp chết) để định vị cây bài chặt chính xác.
3. Tăng trưởng thường xuyên hàng năm về thể tích: Đại lượng sinh trưởng định kỳ xác định điểm rơi cực đại của lâm phần, đạt đỉnh sớm nhất ở tuổi 15 và muộn nhất ở tuổi 17 đối với cây Mỡ.
4. Cấp đất lập địa: Phân loại sức sản xuất của đất rừng dựa trên tương quan giữa chiều cao tầng vượt và tuổi của lâm phần.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu ngoại nghiệp được thu thập thông qua hệ thống 30 ô tiêu chuẩn được bố trí điển hình tại hiện trường, bao gồm 25 ô tiêu chuẩn tạm thời với diện tích 1.000 m2 mỗi ô (kích thước 40m x 25m) và 5 ô tiêu chuẩn định vị với diện tích 5.000 m2 mỗi ô (kích thước 100m x 50m). Các ô điều tra trải đều qua 5 cấp tuổi từ cấp III đến cấp VII (từ 5 đến 15 tuổi) trên các cấp đất tốt gồm cấp I, cấp II và cấp III. Cỡ mẫu nghiên cứu này bảo đảm tính đại diện cao cho toàn bộ 1.106,09 ha rừng Mỡ của đơn vị. Đồng thời, nghiên cứu thực hiện phỏng vấn bán định hướng đối với 30 hộ gia đình nhận khoán rừng tại 9 xã lâm trường quản lý.

Phương pháp xử lý số liệu áp dụng giải tích thân cây tiêu chuẩn bình quân toàn lâm phần để xác định quy luật sinh trưởng đường kính, chiều cao và thể tích. Dữ liệu cấu trúc mật độ theo đường kính được mô phỏng toán học qua hàm phân bố xác suất Weibull và kiểm chuẩn độ phù hợp bằng tiêu chuẩn Chi bình phương. Mối tương quan giữa chiều cao vút ngọn và đường kính ngang ngực, cũng như đường kính tán và đường kính thân cây được lượng hóa qua phương trình hồi quy bán logarit bằng phần mềm chuyên dụng SPSS 13.0 và Microsoft Excel. Việc lựa chọn phương pháp toán học thống kê này giúp bảo đảm độ tin cậy định lượng cao nhất cho các mô hình sinh trưởng thực nghiệm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, kết quả thống kê diện tích cho thấy trong tổng số 1.106,09 ha rừng Mỡ tại Lâm trường Yên Sơn, diện tích đủ điều kiện chuyển hóa tập trung ở 5 cấp tuổi: cấp tuổi III (5 đến dưới 7 tuổi) chiếm 222,39 ha; cấp tuổi IV (7 đến dưới 9 tuổi) chiếm 187,38 ha; cấp tuổi V (9 đến dưới 11 tuổi) chiếm 214,97 ha; cấp tuổi VI (11 đến dưới 13 tuổi) chiếm 195,47 ha; và cấp tuổi VII (13 đến dưới 15 tuổi) chiếm 215,49 ha. Mật độ lâm phần hiện tại dao động từ 1.030 đến 2.130 cây/ha, tạo ra áp lực cạnh tranh dinh dưỡng gay gắt giữa các cá thể.

Thứ hai, cấu trúc phân bố số cây theo cỡ đường kính ngang ngực tại tất cả các ô tiêu chuẩn đều tuân theo hàm phân bố Weibull dạng một đỉnh lệch trái. Giá trị Chi bình phương tính toán tại các ô tiêu chuẩn luôn nhỏ hơn giá trị Chi bình phương tra bảng ở mức ý nghĩa 5% (ví dụ tại cấp tuổi III, Chi bình phương thực nghiệm đạt 9,20 so với giá trị tra bảng 11,07), chứng minh quy luật phân bố lý thuyết hoàn toàn tương thích với cấu trúc thực tế của lâm phần Mỡ thuần loài đều tuổi.

Thứ ba, mối tương quan giữa chiều cao vút ngọn và đường kính ngang ngực thể hiện độ tương quan rất chặt chẽ qua phương trình logarit, với hệ số tương quan r đạt từ 0,725 đến 0,900. Kiểm định tiêu chuẩn Student cho thấy các hệ số hồi quy đều đạt độ tin cậy cao với trị số t tính toán vượt xa giá trị t tra bảng ở mức xác suất 95%.

Thứ tư, phân tích hiệu quả kinh tế thị trường chỉ ra rằng gỗ Mỡ có đường kính ngang ngực lớn hơn 30 cm đạt mức giá cao gấp 2,8 lần so với gỗ nhỏ đường kính từ 8 đến 11,9 cm (đơn giá gỗ nhỏ ở mức 350.000 đồng/m3 trong khi gỗ lớn đường kính trên 30 cm vượt mức 980.000 đồng/m3).

Thảo luận kết quả

Sự phân hóa mạnh mẽ của lâm phần Mỡ tại các cấp tuổi VI và VII (mật độ còn khoảng 110 đến 140 cây trên ô 1.000 m2) phản ánh quy luật tỉa thưa tự nhiên khốc liệt khi tán rừng khép kín. Các dữ liệu này được thể hiện trực quan thông qua các bảng phân bố tần số thực nghiệm và biểu đồ trắc đồ đứng, trắc đồ ngang của tán cây. Đồ thị phân bố chỉ ra rằng khi tuổi cây càng cao, đường cong tần số có xu hướng dịch chuyển dần về phía các cấp kính lớn và tiệm cận với phân bố chuẩn, chứng tỏ lâm phần vẫn duy trì được sức sinh trưởng ổn định và có tiềm năng lớn để xúc tiến chuyển hóa.

So sánh với các nghiên cứu của các tác giả đầu ngành lâm học Việt Nam, quy luật sinh trưởng thể tích của Mỡ đạt cực đại ở giai đoạn 15 đến 17 tuổi. Do đó, việc can thiệp các biện pháp chặt nuôi dưỡng chuyển hóa trong khoảng tuổi từ 5 đến 15 tuổi là hoàn toàn chính xác về mặt thời điểm sinh học. Can thiệp lâm sinh đúng lúc sẽ mở rộng không gian dinh dưỡng, giải phóng tầng tán cho các cây cá thể cấp I và cấp II sinh trưởng bứt phá về đường kính thân cây, tạo ra sản lượng gỗ quy cách lớn vượt trội so với các lâm phần để sinh trưởng tự nhiên.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thực hiện kỹ thuật chặt tỉa thưa nuôi dưỡng tầng dưới: Áp dụng phương pháp tuyển chọn cây bài chặt dựa trên phân cấp Kraft, loại bỏ toàn bộ các cây phẩm chất xấu thuộc cấp IV, cấp V và các cây cong queo, sâu bệnh ở cấp III. Cường độ chặt chuyển hóa xác định từ 25% đến 35% theo tổng thể tích lâm phần, bảo đảm độ tàn che sau tỉa thưa duy trì ở mức 0,6 đến 0,7 để kích thích đường kính cây phát triển tối đa.
2. Quy hoạch phân kỳ chuyển hóa theo lộ trình cụ thể: Lâm trường Yên Sơn cần thiết lập kế hoạch chuyển hóa bình quân từ 150 đến 200 ha rừng Mỡ mỗi năm trong giai đoạn 5 năm tiếp theo. Thứ tự ưu tiên tập trung trước hết vào các lâm phần thuộc cấp tuổi VI và VII nằm trên cấp đất I và cấp đất II nhằm sớm thu hoạch gỗ thương phẩm lớn trong vòng 3 đến 5 năm tới.
3. Hoàn thiện cơ chế quản lý và giao khoán đất lâm nghiệp: Lâm trường phối hợp với chính quyền địa phương tại 9 xã rà soát, thực hiện giao khoán đất rừng ổn định lâu dài cho 146 lao động trực tiếp và các hộ gia đình theo đúng quy định của Nghị định 200/2004/NĐ-CP và Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 2004, tạo động lực kinh tế bền vững cho người dân tham gia nuôi dưỡng rừng.
4. Áp dụng nghiêm ngặt bộ tiêu chuẩn quản lý rừng bền vững: Triển khai toàn diện 10 nguyên tắc quản lý rừng bền vững theo tiêu chuẩn quốc tế, kiểm soát chặt chẽ quy trình khai thác trung gian nhằm giảm thiểu tối đa tổn hại đất và thảm tươi, cam kết hạn chế 100% việc sử dụng hóa chất độc hại trong phòng trừ sâu bệnh hại rừng Mỡ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo và cán bộ kỹ thuật các Lâm trường quốc doanh, Công ty Lâm nghiệp: Nắm vững cơ sở khoa học và quy trình thiết kế bài chặt tỉa thưa chuyển hóa rừng gỗ nhỏ thành rừng gỗ lớn, nâng cao hiệu quả kinh tế trên từng đơn vị diện tích đất rừng quản lý.
2. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Lâm học: Sử dụng tài liệu như một công trình tham khảo chuẩn mực về phương pháp luận ứng dụng toán học thống kê, hàm phân bố Weibull và giải tích thân cây trong điều tra, quy hoạch và kinh doanh rừng trồng.
3. Cơ quan quản lý nhà nước và chuyên viên hoạch định chính sách lâm nghiệp: Tham khảo cơ sở thực tiễn để xây dựng các chính sách hỗ trợ phát triển vùng nguyên liệu gỗ lớn, cơ chế hỗ trợ vốn vay chu kỳ dài cho các chương trình chuyển hóa rừng cấp tỉnh và quốc gia.
4. Các chủ rừng quy mô trang trại và hộ gia đình liên kết trồng rừng: Ứng dụng kỹ thuật tỉa thưa nuôi dưỡng đúng quy chuẩn để chuyển đổi rừng Mỡ nguyên liệu giấy sang rừng gỗ lớn giá trị cao, tăng thu nhập kinh tế hộ gia đình lên gấp nhiều lần.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao nên chuyển hóa rừng Mỡ thay vì trồng mới rừng gỗ lớn?

Chuyển hóa rừng Mỡ tận dụng trực tiếp các lâm phần sẵn có từ 5 đến 15 tuổi, giúp rút ngắn thời gian thu hoạch gỗ lớn chỉ còn 5 đến 10 năm thay vì phải chờ đợi 20 đến 25 năm nếu trồng mới. Biện pháp này tiết kiệm toàn bộ chi phí cây giống, làm đất, đồng thời bảo vệ liên tục lớp phủ thực vật chống xói mòn đất.

Những cấp tuổi và cấp đất nào của rừng Mỡ đạt chuẩn để chuyển hóa?

Rừng Mỡ đủ tiêu chuẩn chuyển hóa phải nằm trong độ tuổi từ 5 đến dưới 15 tuổi (thuộc các cấp tuổi từ III đến VII) và phân bố trên các lập địa thuộc cấp đất I, cấp đất II và cấp đất III. Các diện tích trên cấp đất IV và V bị loại bỏ do tầng đất mỏng, độ phì kém, không bảo đảm điều kiện sinh trưởng thành cây gỗ lớn.

Phương pháp chọn cây bài chặt trong quy trình chuyển hóa là gì?

Nghiên cứu áp dụng kỹ thuật chặt tầng dưới theo phân cấp Kraft năm 1884 kết hợp trắc đồ ngang. Kỹ thuật này tập trung loại bỏ triệt để các cây thuộc cấp IV, cấp V (cây bị chèn ép, cụt ngọn, sâu bệnh) và giữ lại nuôi dưỡng tối đa các cây thuộc cấp I và cấp II (cây thân thẳng, cao lớn, tán cân đối).

Hiệu quả kinh tế của việc chuyển hóa rừng Mỡ được lượng hóa thế nào?

Giá trị thương phẩm của gỗ Mỡ tăng trưởng phi tuyến tính theo cỡ đường kính thân cây. Cây gỗ Mỡ có đường kính ngang ngực trên 30 cm có giá trị thương mại đạt xấp xỉ gấp 3 lần so với sản phẩm gỗ nhỏ đường kính 8 đến 11,9 cm, mang lại doanh thu ròng trên 1 ha vượt trội so với phương thức bán gỗ nguyên liệu giấy.

Cần lưu ý gì về mật độ và cường độ chặt nuôi dưỡng trong quá trình thực hiện?

Cường độ chặt chuyển hóa hợp lý dao động từ 25% đến 35% thể tích lâm phần trong mỗi lần can thiệp, với chu kỳ gián cách tỉa thưa từ 5 đến 6 năm. Mật độ sau khi tỉa thưa cần giữ khoảng cách tán cây thông thoáng nhưng vẫn bảo đảm độ tàn che tối thiểu 0,6 để hạn chế cỏ dại và nguy cơ gãy đổ do gió bão.

Kết luận

• Luận văn đã giải quyết trọn vẹn bài toán thực tiễn về quy hoạch chuyển hóa 1.106,09 ha rừng trồng Mỡ tại Lâm trường Yên Sơn từ mục tiêu cung cấp gỗ nhỏ sang cung cấp gỗ lớn phục vụ chế biến công nghiệp.
• Xác lập thành công hệ thống mô hình toán học dự báo cấu trúc lâm phần Mỡ thông qua hàm phân bố Weibull và phương trình tương quan sinh trưởng chiều cao theo đường kính với độ tin cậy thống kê cao.
• Khẳng định tính khả thi sinh học và giá trị kinh tế vượt trội của việc chuyển hóa rừng Mỡ từ 5 đến 15 tuổi trên các cấp đất I, II và III, giúp rút ngắn chu kỳ kinh doanh gỗ lớn xuống chỉ còn 5 đến 10 năm.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp kỹ thuật lâm sinh và tổ chức sản xuất gắn liền với quản lý rừng bền vững và chính sách giao khoán theo Nghị định 200/2004/NĐ-CP.
• Các đơn vị lâm nghiệp, nhà khoa học và chủ rừng hãy liên hệ và áp dụng ngay khung kỹ thuật chuyển hóa rừng Mỡ của luận văn vào thực tiễn sản xuất để tối ưu hóa nguồn thu kinh tế và phát triển bền vững tài nguyên rừng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Một số đặc điểm sinh vật học của loài Mỡ Loài Mỡ có tên khoa học là Manglietia conifera Dandy, phân bố tự nhiên ở Việt Nam, Nam Trung Quốc, Lào, Thái Lan. Ở nước ta, Mỡ phân bố nhiều ở các tỉnh Phú Thọ, Yên Bái, Tuyên Quang. Ngoài ra Mỡ còn phân bố ở các tỉnh khác như Hà Giang, Lào Cai, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Quảng Ninh, Thanh Hoá Nghệ An, Hà Tĩnh.

Mỡ là loài cây ưa sáng, nhưng giai đoạn tuổi nhỏ biểu thị trung tính. Cây Mỡ có thân thẳng và tròn, chiều cao tới trên 20m, đường kính có thể đạt tới trên 60cm, sinh trưởng nhanh ở giai đoạn 15 - 20 năm đầu. Tán hình tháp, vỏ nhẵn màu xanh xám, không nứt, lớp vỏ trong màu trắng ngà, thơm nhẹ. Cành non mọc gần thẳng góc với thân chính, màu xanh nhạt.

Lá đơn mọc cách, hình trứng ngược hoặc trái xoan. Phiến lá dài 15-20cm, rộng 4-6cm. Hai mặt lá nhẵn, mặt trên là màu lục sẫm, mặt dưới nhạt hơn, gân lá nổi rõ. Hoa màu trắng, mọc lẻ ở đầu cành, dài 6-8cm.

Bao hoa 9 cánh, 3 cánh bên ngoài có màu phớt xanh. Nhị nhiều, chỉ nhị ngắn. Nhị và nhuỵ xếp sát nhau trên đế hoa hình trụ. Nhuỵ có nhiều lá noãn rời xếp xoắn ốc tạo thành khối hình trứng, vòi nhuỵ ngắn.

Quả đại kép, nứt bung. Mỗi đại mang 5-6 hạt. Hạt nhẵn vỏ hạt đỏ thơm nồng. Cây Mỡ sinh trưởng thích hợp ở những vùng có nhiệt độ trung bình hàng năm khoảng từ 220C đến 240C, chịu được nhiệt độ tối cao là 420C và tối thấp tuyệt đối là -10C, thích hợp với độ ẩm không khí hàng năm khoảng trên 80%, lượng mưa trung bình hàng năm từ 1400 - 2000mm.

Cây Mỡ mọc tốt ở những vùng địa hình đồi thấp, đồi bát úp xen kẽ ruộng, độ cao so với mặt biển thường dưới 400m. Đất trồng Mỡ thích hợp nhất là đất feralit đỏ - vàng hoặc LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 vàng - đỏ phát triển trên phiến thạch sét hoặc phiến thạch mica, tầng đất sâu, ẩm, thoát nước, tơi xốp, nhiều mùn, thành phần cơ giới từ thịt đến sét nhẹ. Giá trị kinh tế: Gỗ Mỡ mềm, nhẹ, thớ thẳng, mịn, ít co rút, chịu được mưa nắng, ít bị mối mọt, giác gỗ có màu trắng xám, lõi gỗ màu vàng nhạt hơi có ánh bạc. Gỗ Mỡ thường được dùng làm nhà cửa, đóng đồ gia dụng, gỗ nguyên liệu giấy, gỗ trụ mỏ, gỗ dán, lạng, bút chì… Mỡ trồng thành rừng ở Yên Bái vào năm 1932.

Đến nay, Mỡ đã trở thành loài cây quen thuộc được trồng thành rừng từ Hà Tĩnh trở ra Bắc. Sau khi khai thác có thể kinh doanh rừng chồi. Rừng Mỡ trồng thuần loài sau 20 tuổi tốc độ sinh trưởng chậm rõ rệt. Các nghiên cứu trên thế giới về quy hoạch và kỹ thuật chuyển hoá rừng 1.

Quy hoạch lâm nghiệp Quy hoạch rừng phát triển gắn liền với sự phát triển của nền kinh tế tư bản chủ nghĩa. Trong thời đại kinh tế tư bản, sản xuất công nghiệp và giao thông vận tải phát triển nên khối lượng gỗ yêu cầu ngày càng cao. Đầu thế kỷ XVIII quy hoạch lâm nghiệp mới chỉ bó hẹp trong phạm vi “Khoanh khu chặt chuyển”, nhưng sang thế kỷ XIX phương thức kinh doanh rừng chồi được thay thế bằng phương thức kinh doanh rừng hạt với chu kỳ khai thác dài, phương thức “Khoanh khu chặt chuyển” nhường chỗ cho phương thức “Chia đều” của Hartig và xuất hiện phương pháp “Phân kỳ lợi dụng” của H. Phương pháp “Bình quân thu hoạch” ra đời và đến cuối thế kỷ XIX có phương pháp “Lâm phần kinh tế” của Judeich.

Phương pháp “Bình quân thu hoạch” sau này là phương pháp “Cấp tuổi” và phương pháp “Lâm phần kinh tế” hiện nay là phương pháp “Lâm phần”. Ngoài ra còn “Phương pháp kinh doanh lô” và “Phương pháp kiểm tra”. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Quy hoạch lâm nghiệp và điều chế rừng hình thành môn học đầu tiên ở nước Đức, Áo và mãi đến thế kỷ XVIII trở thành môn học hoàn chỉnh và độc lập. Hiện nay, tuỳ theo mục đích, nhiệm vụ của quy hoạch lâm nghiệp đảm bảo trong từng nước, trong từng địa phương và trong từng điều kiện hoàn cảnh mà môn học có tên gọi và nội dung khác nhau.

Ở Liên Xô cũ có tên gọi là “Quy hoạch rừng”, ở một số nước có trình độ kinh doanh cao hơn và công tác quy hoạch đòi hỏi tỉ mỉ hơn (Đức, Áo, Thuỵ Điển, …) môn học có tên là “Thiết kế rừng”. Chuyển hóa rừng Chuyển hóa rừng là những tác động kỹ thuật lâm sinh vào lâm phần hiện tại để chuyển hóa nó thành những lâm phần đã được ấn định trước trong tương lai nhằm đạt được mục đích kinh doanh. Như vậy, chuyển hóa rừng thực chất là chặt nuôi dưỡng rừng áp dụng đối với các lâm phần còn non và đã có trữ lượng với mục đích nâng cao sinh trưởng lâm phần và chất lượng gỗ. Chặt nuôi dưỡng rừng là một khâu quan trọng trong việc điều khiển quá trình hình thành rừng và là biện pháp thay đổi định hướng phát triển của cây rừng và lâm phần trước khi thu hoạch nhưng không thay thế nó bằng một lâm phần mới (K.

Như vậy, “chặt nuôi dưỡng là biện pháp chính để nuôi dưỡng rừng bằng cách chặt bớt đi một số cây rừng nhằm tạo điều kiện cho những cây phẩm chất tốt được giữ lại sinh trưởng, nuôi dưỡng hình thân, tạo tán, tăng lượng sinh trưởng, cải thiện chất lượng gỗ và nâng cao các chức năng có lợi khác của rừng”. Chặt nuôi dưỡng là một khái niệm tổng quát, bao gồm mọi biện pháp nhằm loại bỏ một cách có chọn lọc một số cây rừng hoặc một bộ phận cây rừng để mở rộng tán lá và phạm vi phân bố của hệ rễ cho các cây được giữ lại trong giai đoạn nuôi dưỡng rừng. Ở giai đoạn trước khi rừng thành thục, chặt nuôi dưỡng không chỉ hoàn thành chức năng chủ yếu của mình theo mục đích LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 kinh doanh mà trong nhiều trường hợp còn tạo ra những tiền đề thuận lợi cho quá trình tái sinh phục hồi rừng và khai thác chính sau này. Chặt nuôi dưỡng không đặt mục tiêu tái sinh rừng và thu hoạch sản phẩm trước mắt làm mục đích chính mà mục tiêu có tính chiến lược là: “nuôi dưỡng những cây tốt nhất thuộc nhóm mục đích kinh doanh”.

Trên thế giới, nhiều nước đều quan tâm đến chặt nuôi dưỡng. Chủng loại và phương pháp chặt rất khác nhau, tên gọi cũng không giống nhau, nhưng ý tưởng là như nhau, nội dung tương tự nhau. Các nhà lâm nghiệp Mỹ (1925) cho rằng chặt nuôi dưỡng là quá trình áp dụng các nguyên tắc kỹ thuật lâm sinh và phương pháp kinh doanh để đạt được mục đích kinh doanh. Nước Mỹ chia chặt nuôi dưỡng ra làm 5 loại: (1) Chặt loại trừ, chặt những cây chèn ép, không dùng, thứ yếu (2) Chặt tự do chặt bỏ những cây gỗ tầng trên; (3) Chặt tỉa thưa và chặt sinh trưởng; (4) Chặt chỉnh lý, chặt các loài cây thứ yếu, hình dáng và sinh trưởng kém; (5) Chặt gỗ thải, chặt các cây bị hại[14].

Phương pháp chặt nuôi dưỡng của Nhật bản thường chia làm 2 loại: Loại thứ nhất căn cứ vào ngoại hình cây rừng chia ra 5 cấp để tiến hành chặt nuôi dưỡng; nhưng do kỹ thuật của mỗi người khác nhau nên khó đạt được một tiêu chuẩn nhật định. Loại thứ hai chia ra 3 cấp gỗ tốt, gỗ vừa và gỗ xấu và yêu cầu phải có cùng đường kính trong không gian như nhau. Phương pháp này đơn giản dễ thực hiện. Ngoài ra năm 1970 áp dụng phương pháp cây ưu thế.

Phương pháp này đơn giản dễ làm, chủ yếu dựa vào giá trị sản xuất và lợi ích hiện tại. Ở Nhật Bản, người ta rất coi trọng chặt nuôi dưỡng, từ năm 1981 đến nay chặt nuôi dưỡng trở thành chính sách lớn nhất của Lâm nghiệp Nhật Bản[14]. Năm 1950 Trung quốc đã ban hành quy trình chặt nuôi dưỡng chủ yếu là dựa vào các giai đoạn tuổi của lâm phần, đưa ra nhiệm vụ và quy định thời LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 kỳ chặt và phương pháp chặt nuôi dưỡng. Thời kỳ phát triển khác nhau thì cây rừng có những đặc điểm sinh trưởng khác nhau và do đó nhiệm vụ chặt nuôi dưỡng cũng ở mức độ khác.[14] Sự phát triển của khoa học chuyển hóa rừng gắn chặt với phát triển của Lâm nghiệp.

Hiện nay, có nhiều chương trình quốc gia và quốc tế về chuyển hóa rừng: Chuyển hóa rừng thuần loại thành rừng hỗn loài, chuyển hoá rừng giống, chuyển hóa rừng gỗ nhỏ thành rừng gỗ lớn, … Chặt nuôi dưỡng rừng còn gọi là “chặt trung gian nuôi dưỡng”. Trong khi rừng chưa thành thục, để tạo điều kiện cho cây gỗ còn lại sinh trưởng và phát triển tốt nhất, cần phải chặt bớt một phần cây gỗ. Do thông qua chặt tỉa bớt một phần cây gỗ mà thu được một phần lợi nhuận, chặt chăm sóc trước khi chặt chính thu được một số lượng gỗ, nên gọi là “chặt lợi dụng trung gian” gọi tắt là “chặt trung gian”. - Phân tích sản lượng: Người ta có thể tiến hành phân tích những cây sinh trưởng mạnh nhất theo các cấp tuổi khác nhau và khi nào thì giảm xuống để chặt nuôi dưỡng.

- Mức độ phân hoá cây rừng: Việc xác định có thể dựa vào một số tiêu chí sau: Phân cấp cây rừng; Độ phân tán của đường kính lâm phần. - Hình thái bên ngoài của lâm phần: Có thể căn cứ động thái hình tán hay độ cao tỉa cành tự nhiên. - Xác định cường độ chặt nuôi dưỡng. *Thể hiện cường độ chặt nuôi dưỡng có hai phương pháp: + Tính theo tỷ lệ thể tích gỗ cây chặt chiếm trong thể tích gỗ toàn lâm phần của mỗi lần chặt: Pv= v/V x 100% (v là thể tích cây chặt, V là sản lượng lâm phần).

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 + Dựa vào tỷ lệ số cây trong mỗi lần chặt chiếm trong tổng số cây toàn lâm phần: Pn = n/N x100% (n là số cây cần chặt, N là tổng số cây của lâm phần) * Xác định cường độ chặt có hai phương pháp: Phương pháp định tính và phương pháp định lượng. - Xác định cây chặt: Cần đào thải các cây có phẩm chất xấu và sinh trưởng kém, để lại những cây sinh trưởng mạnh, cao lớn, thẳng tròn. - Xác định kỳ gián cách - Chu kỳ chặt nuôi dưỡng: Kỳ gián cách dài hay ngắn cần xem xét tốc độ khép tán và lượng sinh trưởng hàng năm, cường độ chặt nuôi dưỡng càng lớn thì kỳ gián cách càng dài.