CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VỀ RỦI RO TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI VÀ QUẢN TRỊ RỦI RO TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI 1. Tỷ giá hối đoái và rủi ro tỷ giá hối đoái 1. Tỷ giá hối đoái 1. Khái niệm - Trong tài chính, tỷ giá hối đoái (còn được gọi là tỷ giá trao đổi ngoại tệ, tỷ giá Forex, hoặc Agio) là tỷ giá mà tại đó một đồng tiền này sẽ được trao đổi cho một đồng tiền khác.
Nó cũng được coi là giá trị đồng tiền của một quốc gia đối với một tiền tệ khác. Fitch: “Tỷ giá là giá chuyển đổi để đổi một đồng tiền này lấy đồng tiền khác”. Mishkin : “Giá cả của một đồng tiền được biểu thị thông qua đồng tiền khác gọi là tỷ giá”. Có nhiều khái niệm được đặt cho tỷ giá, thì về bản chất, xét theo cơ chế kinh tế thị trường, tỷ giá được khái niệm như sau: “Tỷ giá là giá cả của một đồng tiền được biểu thị thông qua đồng tiền khác”.
Ví dụ, một tỷ giá hối đoái liên ngân hàng của yên Nhật (JPY, ¥) với đô la Hoa Kỳ (US$) là 91 có nghĩa là 91 Yên sẽ được trao đổi cho mỗi 1 USD hoặc 1 USD sẽ được trao đổi cho mỗi 91 Yên. Phân loại tỷ giá hối đoái - Tỷ giá chính thức: là tỷ giá do ngân hàng nhà nước công bố. Tỷ giá này thường được dùng làm tỷ giá tham khảo cho các ngân hàng thương mại và làm tỷ giá tính toán trong công tác kế toán và kế hoạch, không áp dụng trong mua bán ngoại tệ. 123doc 5 - Tỷ giá chuyển khoản: là tỷ giá mua bán ngoại hối trong đó việc di chuyển ngoại hối không phải bằng tiền mặt, mà bằng cách chuyển khoản qua ngân hàng.
- Tỷ giá tiền mặt: tỷ giá mua bán ngoại hối mà việc chuyển trả ngoại hối bằng tiền mặt. - Tỷ giá mở cửa: là tỷ giá được công bố vào đầu giờ giao dịch. - Tỷ giá đóng cửa: là tỷ giá được công bố vào cuối giờ giao dịch. - Tỷ giá mua: là tỷ giá ngân hàng mua ngoại tệ từ khách hàng.
- Tỷ giá bán: là tỷ giá ngân hàng bán ngoại tệ cho khách hàng. - Tỷ giá liên ngân hàng: là tỷ giá áp dụng trong giao dịch mua bán ngoại tệ giữa các ngân hàng với nhau trên thị trường ngoại tệ liên ngân hàng. Các nhân tố ảnh hưởng biến động tỷ giá hối đoái - Cung cầu nội tệ - Cung cầu ngoại tệ - Cán cân thanh toán quốc tế - Lạm phát - Lãi suất - Thu nhập tại một quốc gia - Chính sách can thiệp của Chính phủ - Thông tin và kỳ vọng - Yếu tố tâm lýTăng trưởng hay suy thoái kinh tế - Sự thay đổi những sự kiện kinh tế, chính trị trên thế giới 1. Rủi ro trong hoạt động ngân hàng và rủi ro tỷ giá hối đoái 1.
Rủi ro trong hoạt động ngân hàng Khái niệm Rủi ro trong hoạt động ngân hàng là những biến cố không mong đợi xảy ra, gây mất mát, thiệt hại tài sản, thu nhập của ngân hàng trong quá trình hoạt động. Rủi ro trong hoạt động ngân hàng là khả năng những sự kiện chưa chắc chắn trong tương lai sẽ làm cho chủ thể là các NHTM không thể đạt được những mục 123doc 6 tiêu chiến lược và mục tiêu hoạt động, cũng như chi phí cơ hội của việc làm mất đi những cơ hội thị trường Rủi ro là những biến cố không mong đợi khi xảy ra dẫn đến tổn thất về tài sản của ngân hàng, làm giảm sút lợi nhuận thực tế so với dự kiến hoặc phải bỏ ra thêm một khoản chi phí để có thể hoàn thành được một nghiệp vụ tài chính nhất định Phân loại rủi ro của ngân hàng thương mại Trong hoạt động của NHTM có 5 loại rủi ro bao gồm: - Rủi ro tín dụng: Rủi ro tín dụng là loại rủi ro phát sinh trong quá trình cấp tín dụng của ngân hàng, biểu hiện trên thực tế qua việc khách hàng không trả được nợ hoặc trả nợ không đúng hạn cho ngân hàng - Rủi ro thanh khoản: là khả năng tiếp cận các khoản tài sản hoặc nguồn vốn có thể dùng để chi trả với chi phí hợp lý ngay khi nhu cầu vốn phát sinh - Rủi ro lãi suất: Là loại rủi ro xuất hiện khi có sự thay đổi của lãi suất thị trường hoặc của những yếu tố có liên quan đến lãi suất dẫn đến tổn thất về tài sản hoặc làm giảm thu nhập của ngân hàng - Rủi ro tác nghiệp: Rủi ro tác nghiệp là rủi ro phát sinh do yếu tố con người (cẩu thả, gian lận), sự yếu kém trong hệ thống công nghệ, thông tin, sự sơ hở, yếu kém trong các quy định nghiệp vụ, hoặc từ các yếu tố bên ngoài. - Rủi ro tỷ giá: ta sẽ tìm hiểu nội dung này ở phần tiếp theo. Rủi ro tỷ giá hối đoái Khái niệm - Theo Henni van Greunung - Sonja Brajo vic Bratanovic (1996) cho rằng: "Rủi ro tỷ giá là rủi ro xuất phát từ thay đổi tỷ giá hối đoái giữa tiền bản địa và ngoại tệ".
123doc 7 - Theo Peter S.Rose (1999) định nghĩa: "Rủi ro tỷ giá là khả năng thiệt hại mà ngân hàng phải gánh chịu do biến động giá cả tiền tệ trên thị trường thế giới". Có nhiều khái niệm về rủi ro tỷ giá, tóm lại: “Rủi ro tỷ giá hối đoái là khả năng thiệt hại (tổn thất) mà ngân hàng phải gánh chịu do sự biến động giá cả tiền tệ thế giới”. Rủi ro tỷ giá hối đoái trong hoạt động ngân hàng phát sinh trong quá trình cho vay ngoại tệ hoặc quá trình kinh doanh ngoại tệ khi tỷ giá biến động theo chiều hướng bất lợi cho ngân hàng. Rủi ro xuất hiện do ngân hàng thực hiện các hoạt động: - Ngân hàng cho vay, đi vay bằng ngoại tệ - Ngân hàng kinh doanh ngoại tệ Nguyên nhân của rủi ro tỷ giá: Có 2 nguyên nhân chính làm phát sinh rủi ro tỷ giá: Một là, nhu cầu kinh doanh ngoại tệ của ngân hàng, gồm hai hoạt động: - Mua và bán ngoại tệ cho khách hàng hoặc cho chính mình nhằm cân bằng trạng thái ngoại hối để phòng ngừa rủi ro tỷ giá - Mua và bán ngoại tệ nhằm mục đích đầu cơ kiếm lãi khi tỷ giá biến động Hai là, sự không cân xứng giữa tài sản Có và tài sản Nợ đối với từng loại ngoại tệ.
Cả hai nguyên nhân này tạo ra một xu hướng trạng thái ngoại tệ ròng. Trạng thái ngoại hối = Số dư của ngoại tệ i – Số dư của ngoại tệ i thuộc tài sản Có thuộc tài sản Nợ (Mua vào trong kỳ) (Bán ra trong kỳ) Tổng trạng thái ngoại hối = Số dư của – Số dư của tất cả ngoại tệ tất cả ngoại tệ thuộc tài sản Có thuộc tài sản Nợ 123doc 8 Khi đó, xảy ra 3 trạng thái ngoại hối: - Trạng thái ngoại hối ngoại tệ i>0: Số dư ngoại tệ thuộc tài sản Có (mua vào trong kỳ) lớn hơn số dư ngoại tệ thuộc tài sản Nợ (bán ra trong kỳ), đây là trạng thái độ lệch dương (trạng thái dư thừa) và phần chênh lệch đó được gọi là trường thế (long currency position). Tỷ giá ngoại tệ giảm thì thu nhập giảm nhanh hơn chi phí, rủi ro xuất hiện khi tỷ giá giảm. Ngân hàng sẽ gặp rủi ro tỷ giá nếu trong tương lai tỷ giá hối đoái của ngoại tệ i giảm xuống.
- Trạng thái ngoại hối ngoại tệ i<0: Số dư ngoại tệ thuộc tài sản Có (mua vào trong kỳ) nhỏ hơn số dư ngoại tệ thuộc tài sản nợ (bán ra trong kỳ), đây là trạng thái độ lệch âm (trạng thái dư thiếu) và phần chênh lệch đó được gọi là đoản thế (short currency position). Rủi ro xuất hiện khi tỷ giá ngoại tệ tăng. - Trạng thái ngoại hối của ngoại tệ i=0: Số dư ngoại tệ thuộc tài sản Có (mua vào trong kỳ) bằng số dư ngoại tệ thuộc tài sản nợ (bán ra trong kỳ). Lúc này, tỷ giá ngoại tệ tăng hay giảm thì rủi ro tỷ giá không xuất hiện vì thu nhập và chi phí sẽ tăng giảm với tốc độ bằng nhau nên lợi nhuận không đổi.
Rủi ro tỷ giá xem như bằng không. Trạng thái cân bằng – “square position”. Quản trị rủi ro tỷ giá hối đoái trong ngân hàng 1. Khái niệm quản trị rủi ro tỷ giá hối đoái Quản trị rủi ro tỷ giá hối đoái là quá trình tiếp cận một cách khoa học, toàn diện nhằm nhận biết, định lượng những tổn thất đang và sẽ xảy ra do biến động bất lợi của tỷ giá hối đoái gây ra, để từ đó có thể kiểm soát, phòng ngừa rủi ro tỷ giá và giảm thiểu tổn thất, thông qua việc lập nên các chính sách, chiến lược hoạt động và sử dụng các công cụ phòng ngừa, hạn chế rủi ro tỷ giá.
Quy trình quản trị rủi ro tỷ giá Quy trình quản trị rủi ro tỷ giá gồm 5 bước sau: - Nhận dạng rủi ro tỷ giá 123doc 9 - Phân tích rủi ro tỷ giá - Đo lường rủi ro tỷ giá - Kiểm soát, phòng ngừa rủi ro tỷ giá - Tài trợ rủi ro tỷ giá 1. Sự cần thiết phải hoàn thiện quản trị rủi ro tỷ giá trong ngân hàng Hiện nay, các ngân hàng thương mại hầu hết đều thực hiện quản trị rủi ro tỷ giá, nhưng quản trị rủi ro tỷ giá ở các ngân hàng này chưa thực sự hoàn thiện, hiệu quả quản trị rủi ro tỷ giá chưa cao, đôi khi vẫn còn chịu tổn thất do biến động bất lợi của tỷ giá hối đoái gây ra. Do đó, các ngân hàng cần phải nghiên cứu để hoàn thiện lại quản trị rủi ro tỷ giá ở ngân hàng mình, vì khi hoàn thiện quản trị rủi ro tỷ giá sẽ giúp nâng cao khả năng nhận biết được rủi ro tỷ giá, dự đoán tốt hơn, chính xác hơn những tổn thất đang và sẽ xảy ra, quy trình quản trị rủi ro chặt chẽ hơn và giảm thiểu được tổn thất. Từ đó, ngân hàng có thể hạn chế rủi ro trong kinh doanh ngoại hối, nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM và nâng cao năng lực hội nhập quốc tế.
Vai trò của quản trị rủi ro tỷ giá Vai trò của quản trị rủi ro tỷ giá với ngân hàng thương mại Trong nỗ lực nhằm thu lợi nhuận, các ngân hàng không thể chối bỏ rủi ro, bao gồm cả rủi ro tỷ giá.