CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG TÀI TRỢ NGOẠI THƯƠNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. TỔNG QUAN VỀ TÀI TRỢ NGOẠI THƯƠNG 1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của tài trợ ngoại thương a. Khái niệm Tài trợ ngoại thương bao hàm các hoạt động mang tính chất tài trợ của ngân hàng nhằm đáp ứng các nhu cầu đặc thù về tài chính, uy tín trong kinh doanh của các doanh nghiệp XNK trong giao dịch ngoại thương.
Về bản chất, dịch vụ tài trợ ngoại thương là việc NHTM cung cấp một khoản tín dụng cho doanh nghiệp nhằm tạo điều kiện cho họ thực hiện thành công giao dịch thương mại quốc tế và gia tăng hiệu quả của thương vụ, từ đó góp phần thúc đẩy quan hệ buôn bán và phát triển các mối quan hệ kinh tế khác giữa các nước trên thế giới. Tài trợ ngoại thương là lĩnh vực hoạt động quan trọng nhất trong toàn bộ các hoạt động tín dụng quốc tế của ngân hàng cả về vai trò lẫn quy mô. Tài trợ ngoại thương gắn liền với thời gian thực hiện thương vụ, được bắt đầu từ lúc tìm kiếm đối tác, thiết kế sản phẩm xuất khẩu, chào hàng, đặt hàng, ký hợp đồng, giao hàng và hoàn thành hợp đồng. Điều này đồng nghĩa với tài trợ ngoại thương đồng hành với một thương vụ ngay cả trước, trong và sau giao dịch: từ lúc nhà XK gom nguyên vật liệu về sản xuất chế biến rồi xuất đi cho đến lúc được người mua thanh toán hay từ lúc nhà NK đặt mua hàng cho đến khi nhận hàng đem tiêu thụ hết và thu tiền.
Vốn tài trợ thường được thanh toán trực tiếp, đảm bảo sử dụng đúng mục đích. Chu chuyển của vốn được khép kín trong hệ thống ngân hàng, đảm bảo độ an toàn cao. Đặc điểm Người được tài trợ là các nhà kinh doanh XNK trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh. Được thực hiện dưới hình thức đầu tư cung ứng vốn hoặc bảo lãnh cho DN.
Số vốn mà ngân hàng cung ứng cho doanh nghiệp thường không phải là toàn bộ trị giá của thương vụ. Thời hạn tài trợ chủ yếu là ngắn hạn và trung hạn. Tài trợ dài hạn chiếm tỷ trọng rất thấp. Thường gắn liền với dịch vụ thanh toán quốc tế mà ngân hàng cung cấp cho khách hàng của mình.
Vai trò hoạt động tài trợ ngoại thương của các NHTM + Đối với nền kinh tế Quan hệ giao thương quốc tế đặt ra những vấn đề tế nhị, đôi khi phức tạp nên những nghiệp vụ thương mại đòi hỏi sự tham gia của ngân hàng, hoạt động tài trợ ngoại thương ra đời, tồn tại và phát triển luôn luôn gắn liền với thương mại quốc tế. Tạo điều kiện cho hàng hóa XNK lưu thông trôi chảy, và hoạt động thường xuyên, liên tục góp phần tăng tính năng động của nền kinh tế, ổn định thị trường. Tài trợ ngoại thương của ngân hàng tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển, tăng hiệu quả sản xuất kinh doanh, làm động cơ thúc đẩy nền kinh tế: thông qua tài trợ ngoại thương, doanh nghiệp có điều kiện để đổi mới dây chuyền công nghệ, máy móc, thiết bị nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng quy mô sản xuất, qua đó có thể tăng khối lượng hàng hóa XK có chất lượng, thúc đẩy hoạt động thương mại quốc tế phát triển, mang lại một nguồn thu nhập lớn cho quốc gia, tạo điều kiện cho sự phát triển kinh tế. Như vậy, sự Luan van 10 phát triển của doanh nghiệp nói riêng đã tác động đến sự phát triển của nền kinh tế nói chung.
Thông qua thực hiện tài trợ ngoại thương, ngân hàng cũng có thể giám sát được tình hình kinh doanh của DN XNK, tạo điều kiện thực hiện quản lý có hiệu quả hoạt động XNK trong nước theo đúng chính sách kinh tế đối ngoại đề ra. + Đối với thương nhân (các doanh nghiệp XNK) Tài trợ ngoại thương làm tăng hiệu quả của doanh nghiệp trong quá trình thực hiện hợp đồng: thông qua tài trợ của ngân hàng, doanh nghiệp nhận được vốn để thực hiện thương vụ. Đối với doanh nghiệp XK, vốn tài trợ giúp doanh nghiệp thu mua hàng đúng thời vụ, gia công, chế biến và giao hàng đúng thời điểm. Đối với doanh nghiệp nhập khẩu(NK), vốn tài trợ của ngân hàng giúp doanh nghiệp mua được những lô hàng lớn, giá hạ.
Cả hai trường hợp đều giúp doanh nghiệp đạt hiệu quả cao khi thực hiện thương vụ, giúp doanh nghiệp có thề tồn tại và đứng vững trong cơ chế thị trường, quan hệ được với khách hàng tầm cở thế giới. Từ đó góp phần nâng cao uy tín của doanh nghiệp XNK trên thương trường quốc tế. Ngoài ra, với vai trò trung gian thanh toán, ngân hàng giúp cho quá trình thanh toán theo yêu cầu của khách hàng được tiến hành an toàn, nhanh chóng, tiện lợi và giảm bớt chi phí thay vì thanh toán bằng tiền mặt. Ngân hàng bảo vệ quyền lợi của khách hàng trong giao dịch thanh toán, đồng thời tư vấn cho khách hàng, hướng dẫn về kỹ thuật thanh toán quốc tế nhằm giảm rủi ro, tạo sự an tâm tin tưởng cho khách hàng trong quan hệ giao dịch mua bán với nước ngoài.
+ Đối với ngân hàng Một thương vụ ngoại thương thường trải qua nhiều giai đoạn khác nhau, làm phát sinh những loại hình nghiệp vụ ngân hàng quốc tế tương ứng. Luan van 11 Thông qua việc tài trợ cho một thương vụ ngoại thương, ngân hàng tăng doanh số, lợi nhuận và có điều kiện để giới thiệu và phát triển các nghiệp vụ khác của ngân hàng đến với khách hàng, thúc đẩy dịch vụ TTQT của ngân hàng ngày càng phát triển hơn nữa, bên cạnh đó đáp ứng được nhu cầu tổng hợp của khách hàng, có như vậy mới thu hút được nhiều khách hàng đến với ngân hàng. Một khi dịch vụ ngân hàng phát triển sẽ tăng được phí dịch vụ và hoa hồng cho ngân hàng. Đây là một khoản thu ổn định và quan trọng của các ngân hàng, giúp các ngân hàng phân tán, hạn chế rủi ro, nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường trong nước cũng như nước ngoài.
Với hoạt động tài trợ ngoại thương phong phú còn giúp ngân hàng mở rộng được các quan hệ với các doanh nghiệp và ngân hàng nước ngoài, giúp nâng cao uy tín ngân hàng trên trường quốc tế. Phân loại tài trợ ngoại thương a. Căn cứ theo thời hạn tài trợ + Tài trợ ngắn hạn. + Tài trợ trung hạn.
+ Tài trợ dài hạn. Căn cứ theo chủ thể nhận tài trợ + Tài trợ xuất khẩu. + Tài trợ nhập khẩu. Căn cứ theo lãi suất áp dụng, bao gồm: + Tài trợ ngoại thương theo lãi suất cố định.
+ Tài trợ ngoại thương theo lãi suất thả nổi. Căn cứ theo tiến trình thực hiện thương vụ + Tài trợ trước khi giao hàng. + Tài trợ sau khi giao hàng. Luan van 12 + Tài trợ hậu thương vụ.
Căn cứ vào đặc trưng của giao dịch + Tài trợ hậu mang tính dự phòng + Tài trợ trực tiếp. Căn cứ theo phương thức tài trợ + Tài trợ từng lần. + Tài trợ theo hạn mức tín dụng. Các hình thức tài trợ ngoại thương a.
Cho vay trong khuôn khổ thanh toán bằng Thư tín dụng Thư tín dụng (L/C) là một văn bản pháp lý, trong đó một ngân hàng cam kết sẽ trả một số tiền nhất định cho nhà XK hoặc chấp nhận hối phiếu do người này ký phát trong phạm vi số tiền đó khi người này xuất trình cho ngân hàng một bộ chứng từ thanh toán phù hợp với quy định đề ra trong thư tín dụng. + Đối với L/C trong thanh toán hàng NK: Cho vay ký quỹ L/C là một quy định của ngân hàng phát sinh trong trường hợp khách hàng xin được bảo lãnh, khách sẽ phải nộp một khoản tiền nhất định vào tài khoản của họ tại ngân hàng mà họ xin được bảo lãnh và khoản tiền đó sẽ được phong toả cho đến khi nghiệp vụ bảo lãnh của ngân hàng chấm dứt. Cho vay thanh toán hàng NK hoặc tài trợ thanh toán toàn bộ chứng từ giao hàng là khách hàng phải lập phương án sản xuất kinh doanh mang tính khả thi cho lô hàng nhập về phục vụ sản xuất kinh doanh. Đồng thời khách hàng phải lên kế hoạch tài chính nhằm xác định khả năng thanh toán khi đến thời điểm thanh toán dự kiến, xác định khoản thiếu hụt với ngân hàng tài trợ.
Trên cơ sở xem xét và phân tích kế hoạch và phản ánh của khách hàng, ngân hàng sẽ ra quyết định tài trợ và xác định mức ngân hàng chấp nhận tài trợ. Luan van 13 + Đối với L/C trong thanh toán hàng XK: Cho vay thực hiện hàng XK theo L/C đã mở trên cơ sở L/C đã được chấp nhận do ngân hàng mở L/C phát hành theo yêu cầu của nhà NK. Cho vay chiết khấu hoặc ứng trước tiền hàng XK: Để đáp ứng nhu cầu vốn, nhà XK sau khi giao hàng xong có thể thương lượng với ngân hàng thực hiện chiết khấu bộ chứng từ hoặc ứng trước tiền cho mình trước khi bộ chứng từ được thanh toán. Cho vay trong khuôn khổ phương thức nhờ thu kèm chứng từ Nhờ thu đi trong thanh toán hàng XK: ngân hàng cho vay thu mua, sản xuất hàng XK, chiết khấu hoặc ứng trước bộ chứng từ hàng XK.
Nhờ thu đến trong thanh toán hàng NK: ngân hàng tiếp nhận chứng từ từ ngân hàng nước ngoài, xuất trình hối phiếu đòi tiền nhà NK. Nếu nhà NK không đủ khả năng thanh toán, thì cần phải có sự tài trợ của ngân hàng cho vay thanh toán hàng NK. Cho vay trên cơ sở hối phiếu Chiết khấu hối phiếu là một loại tín dụng ngân hàng cung cấp cho khách hàng dưới hình thức mua lại hối phiếu trước khi nó đến hạn thanh toán, tức là ngân hàng mua lại khoản nợ phải đòi. Cơ sở để xác định khối lượng tín dụng này là mệnh giá của hối phiếu trừ đi phần lãi chiết khấu và lệ phí nhờ thu mà ngân hàng chiết khấu hưởng.
Có 2 hình thức chiết khấu: - Chiết khấu miễn truy đòi : Ngân hàng mua lại bộ chứng từ của người XK, giá mua sẽ thấp hơn giá trị bộ chứng từ, do ngân hàng tính trừ lại chi phí chiết khấu và thời gian cần thiết trung bình để đòi tiền nhà NK nước ngoài. Chiết khấu miễn truy đòi có nghĩa là người XK bán hẳn bộ chứng từ cho ngân hàng, nhận tiền và không còn trách nhiệm hoàn trả, trách nhiệm thu tiền và quyền sử dụng số tiền thu được hoàn toàn thuộc về ngân hàng.