MỞ ĐẦU 1. Sự cần thiết của đề tài Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, tự do hoá thương mại hiện đang diễn ra mạnh mẽ trên thế giới nói chung và từng khu vực nói riêng. Việt Nam cũng đã và đang mở cửa hội nhập quốc tế sâu rộng. Để đáp ứng điều kiện hội nhập, các doanh nghiệp Việt Nam đang tích cực đổi mới để đạt trình độ phát triển trung bình tiên tiến với các nước trong khu vực, và đáp ứng các chuẩn mực quốc tế, có khả năng cạnh tranh không chỉ các nước trong khối Đông Nam Á mà xa hơn là Châu Á và thế giới.
Không nằm ngoài xu thế này, các Ngân hàng của Việt Nam đặc biệt là các NHTM đang nỗ lực không ngừng đổi mới chính sách, công nghệ, đa dạng dịch vụ,…và mục đích cao nhất là quản trị rủi ro trong hoạt động của mình. Tham gia vào sân chơi quốc tế, các NHTM của Việt Nam cần tuân theo một số Hiệp ước quốc tế, luật pháp quốc tế, tổ chức quốc tế, … từ đó nâng cao được năng lực cạnh tranh và vị thế của chính mình không chỉ với hệ thống Ngân hàng trong nước mà còn với các Ngân hàng của các quốc gia trong khu vực và trên thế giới. Một trong những Hiệp ước quốc tế được các ngân hàng thương mại đặc biệt quan tâm hiện nay là Hiệp ước quốc tế về an toàn vốn với tên gọi phổ biến là Hiệp ước vốn Basel hay gọi tắt Basel I, Basel II, …Hiệp ước này không chỉ phổ biến trong các quốc gia thành viên mà còn được phổ biến ở hầu hết các nước có các Ngân hàng hoạt động quốc tế áp dụng làm chuẩn mực trong việc đánh giá và giám sát hoạt động của hệ thống Ngân hàng nước mình. Việc áp dụng Basel II sẽ giúp các NHTM nâng cao sự an toàn, năng lực quản trị rủi ro, năng lực cạnh tranh tốt hơn cùng với việc chuẩn hóa, cải thiện và lành mạnh hoạt động, tăng cường mức an toàn vốn, ngăn chặn rủi ro, … đồng thời đẩy mạnh quá trình hội nhập quốc tế.
Ngân hàngTMCP Đầutư và Pháttriển ViệtNam (tên viết tắt BIDV) là mộttrong nhữngNHTM cổphần cóvốnnhànướcchi phối được thành lập vào ngày 26/04/1957. Qua hơn 63 năm xây dựng và phát triển, BIDV ngày nay đã trở thành một định chế tài chính có quy mô lớn nhất Việt Nam (với tổng tài sản hơn 1,43 triệu tỷ đồng); mạng lưới rộng khắp trên cả nước và có hiện diện thương mại tại 06 quốc gia và vùng lãnh thổ; BIDV có quan hệ hơn 10 triệu khách hàng trong nước; quan hệ đối tác với 2.200 định chế tài chính khắp toàn cầu; top 2.000 doanh nghiệp lớn nhất thế giới, top 500 thương hiệu ngân hàng lớn nhất thế giới và là thương hiệu ngân hàng lớn nhất Việt Nam do các tổ chức quốc tế uy tín đánh giá và bình chọn. 2 Hoạt động của BIDV luôn được đánh giá cao ở quy mô hoạt động ổn định, tăng trưởng bền vững, tính minh bạch và trách nhiệm phục vụ cộng đồng được Chính phủ, các Bộ ngành, các đối tác, các doanh nghiệp, doanh nhân, khách hàng tin tưởng và trao tặng nhiều phần thưởng danh giá. Định hướng phát triển của BIDV là trở thành ngân hàng đứng đầu Việt Nam về hoạt động ngân hàng tài chính, đầu tư phát triển và mục tiêu hiện nay là tăng cường chất lượng và hiệu quả hoạt động quản trị rủi ro nhằm giữ vững và nâng cao vị thế thị trường.
Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam là 1 trong 10 ngân hàng thương mại thí điểm phươngpháp quản trị vốn và rủi ro theoBasel II trong quyết định của NHNN. BIDV luôn thể hiện rõ quyết tâm triển khai áp dụng các chuẩn mực Basel. Từ năm 2015, BIDV đã thuê tư vấn phân tích chênh lệch và xây dựng Lộ trình triển khai Basel. Trong suốt giai đoạn từ 2015 đến 2019, BIDV đã đồng loạt tổ chức triển khai các dự án nhằm tuân thủ các tiêu chuẩn Basel bao gồm: (i) Các dự án về cơ cấu tổ chức quản trị rủi ro theo chuẩn mực Basel; (ii) Các dự án về hệ thống khung quản trị và kho dữ liệu; (iii) Các dự án về phương pháp luận quản lý các loại rủi ro trọng yếu; (iv) Các dự án về giải pháp đo lường, quản lý các loại rủi ro trọng yếu; (v) Các dự án về nâng cao năng lực kiểm toán theo chuẩn mực Basel.
Bên cạnh đó, Ngày 6/11/2019, trên cơ sở chấp thuận của Chính phủ và các cơ quan có thẩm quyền hai nước Việt Nam và Hàn Quốc, KEB Hana Bank chính thức trở thành cổ đông chiến lược nước ngoài đầu tiên của BIDV. Giao dịch mang dấu ấn lịch sử trong quá trình hoạt động đã đưa BIDV trở thành ngân hàng có vốn điều lệ cao nhất trong hệ thống ngân hàng Việt Nam. Theo đó, BIDV đã đáp ứng yêu cầu về tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu cùng với hàng loạt các chuẩn mực Basel, được NHNN công nhận đáp ứng yêu cầu Thông tư 41/2016/TT-NHNN kể từ ngày 1/12/2019.Được NHNN công nhận hoàn thành sớm Basel II, BIDV tiếp tục khẳng định là một trong những ngân hàng hàng đầu Việt Nam về quy mô tổng tài sản, vốn điều lệ, và quản trị rủi ro theo thông lệ. Đây sẽ là tiền đề để BIDV tiếp tục hội nhập, phát triển, đáp ứng tiêu chuẩn ngân hàng hiện đại mang tầm cỡ quốc tế.
BIDV Cao Bằngtrong những năm qua đang áp dụng quản trị rủi ro theo Basel I và là một trong 129Chi nhánh của BIDV trên toàn quốc do vậy quản trị rủi ro cũng phải tuân thủ các quy định văn bản hướng dẫn của NHNN, BIDV Việt Nam trong việc triển khai Basel II tại Chi nhánh. Trong quá trình triển khai áp dụng quản trị rủi ro theo Basel II, BIDV Cao Bằng còn một số hạn chế trong quá trình triển khai quản trị rủi ro theo Basel II. Những hạn chế chủ yếu là: Chiến lược, chính sách 3 sản phẩm chưa phù hợp với quản trị rủi ro theo Basel II; Cơ cấu tổ chức nói chung và mô hình quản trị rủi ro của BIDV Cao Bằng còn nhiều bất cập; Một số chỉ tiêu chưa đáp ứng được 3 trụ cột của Basel II; Hệ thống thông tin phục vụ quản trị rủi ro chưa đáp ứng được yêu cầu; Hệ thống kiểm tra, kiểm soát nội bộ còn yếu về năng lực, chưa hiệu quả; Hoạt động đánh giá và xử lý các vi phạm có nguy cơ rủi ro theo Basel II chưa toàn diện và chậm.Đây là những hạn chế đặt ra cho BIDV Cao Bằng phải tập trung khắc phục trong những năm tới để quản trị rủi ro theo Basel II được toàn diện hơn. Xuất phát từ những lý dotrên, tác giả đã lựa chọn vấn đề “Hoàn thiện quản trị rủi ro theo Hiệp ước vốn Basel II tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và phát triển Việt Nam – Chi nhánh Cao Bằng” làm đề tài luận văn cao học.
Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu: 2. Mục tiêu nghiên cứu: Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề cơ bản vềquản trị rủi ro của Hiệp ước vốn Basel II và thực trạng tại BIDV Cao Bằng, luận văn đề xuất giải pháp hoàn thiện quản trị rủi ro theo Hiệp ước vốn Basel II tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và phát triển Việt Nam – Chi nhánh Cao Bằng. Nhiệm vụ nghiên cứu: Trên cơ sở mục tiêu nghiên cứu tổng quát trên, luận văn có nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể như sau: - Luận văn nghiên cứu những vấn đề cơ bản của Hiệp ước vốn Basel II và quản trị rủi ro theo Basel II. - Phân tích tình hình hoạt động kinh doanh và thực trạng quản trị rủi ro theo Basel IIcủa Ngân hàng TMCP Đầu tư và phát triển Việt Nam – Chi nhánh Cao Bằng.
- Đề xuất những giải pháp hoàn thiện quản trị rủi ro theo Basel II tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và phát triển Việt Nam – Chi nhánh Cao Bằng. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu lý luận và thực tiễn về nội dung quản trị rủi ro và các yếu tố bảo đảm thực hiện quản trị rủi ro theo Hiệp ước vốn Basel II tại NHTM. Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi nội dung: Luận văn nghiên cứu nội dung quản trị rủi ro theo hiệp ước vốn Basel II; các yếu tố bảo đảm thực hiện của NHTM; thực trạng thực 4 hiện nội dung và yếu tố nhân lực, cơ sở vật chất kỹ thuật và tài chính tại BIDV Cao Bằng.
- Phạm vi không gian: Nghiên cứu tạiNgân hàng TMCP Đầu tư vàpháttriểnViệt Nam – Chi nhánh Cao Bằng. - Phạmvi thờigian: Nghiên cứu đánh giá thực trạng giai đoạn 2015 – 2019 và kiến nghị cho đến năm 2025. Phƣơng pháp nghiên cứu 4. Phương pháp chung Luận văn sử dụng các phương pháp lịch sử, thống kê, phân tích, tổng hợp, so sánh, đối chiếu, các kinh nghiệm của các nhà nghiên cứu tài chính tiền tệ, … 4.
Phương pháp cụ thể - Phương pháp tổng hợp đánh giá nguồn dữ liệu thu thập từ các báo cáo ngành và báo cáo thường niên của NHNN, của Ngân hàng TMCP Đầu tư và phát triển Việt Nam, của BIDV Chi nhánh Cao Bằng - Ngoài ra dữ liệu và số liệu của các tạp chí chuyên ngành như: Tạp chí Ngân hàng, Tạp chí Tài Chính, và các website của cơ quan nhà nước, … - Phương pháp chuyên gia thông qua phỏng vấn, trao đổi với các lãnh đạo các Ban/Chi nhánh và cán bộ có nhiều kinh nghiệm của Ngân hàng TMCP Đầu tư và phát triển Việt Nam, của BIDV Chi nhánh Cao Bằng. Kết cấu luận văn Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn được kết cầu gồm 03 chương: Chương 1. Những vấn đề cơ bản về quản trị rủi ro theo Hiệp ước vốn Basel II tại ngân hàng thương mại Chương 2. Thực trạng quản trị rủi ro theo hiệp ước vốn Basel IItại Ngân hàng TMCP Đầu tư và phát triển Việt Nam – Chi nhánh Cao Bằng Chương 3.Phương hướng và giải pháp hoàn thiện quản trị rủi ro theo Hiệp ước vốn Basel II tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và phát triển Việt Nam – Chi nhánh Cao Bằng.
5 CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO THEO HIỆP ƢỚC VỐN BASEL II TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Sự cần thiết của quản trị rủi ro theo Hiệp ƣớc vốn Basel II tại Ngân hàng thƣơng mại 1.