MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong nền kinh tế thị trƣờng hiện nay, xuất nhập khẩu là hình thức kinh doanh đóng vai trò hết sức to lớn trong việc đẩy mạnh tăng trƣởng kinh tế cũng nhƣ giao lƣu kinh tế giữa quốc gia với các nƣớc trong khu vực. Để hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu diễn ra thuận lợi thì ngân hàng nhƣ là một bên thứ ba có liên quan, ngân hàng là một loại hình tổ chức kinh doanh có vai trò vô cùng quan trọng – là mạch máu của nền kinh tế. Ngân hàng là trung gian thanh toán, giúp cho ngƣời mua thanh toán tiền cho ngƣời bán.
Ngân hàng là nơi tài trợ, tạo điều kiện về nguồn vốn cho nhà nhập khẩu mua hàng, nhà xuất khẩu có vốn để sản xuất hàng xuất khẩu. Ngân hàng là nơi tƣ vấn, hỗ trợ cho khách hàng về hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu. Từ đó có thể thấy hoạt động xuất nhập khẩu gắn liền với hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Trong đó, hoạt động tài trợ xuất nhập khẩu đóng góp một phần không nhỏ trong việc mang lại hiệu quả kinh doanh cho nhà xuất nhập khẩu nói chung và ngân hàng nói riêng.
Vì bản thân hoat động xuất nhập khẩu ẩn chứa nhiều rủi ro do đó việc phát sinh các rủi ro trong hoạt động tài trợ xuất nhập khẩu là điều khó tránh khỏi. Ngân hàng TMCP Xuất Nhập khẩu Việt Nam là một trong những ngân hàng đi đầu trong hoạt động tài trợ xuất nhập khẩu tại Việt Nam. Ngay từ tên gọi đã thể hiện đƣợc vị trí cũng nhƣ tầm quan trọng của hoạt động tài trợ xuất nhập khẩu đối với Eximbank. Trong giai đoạn cạnh tranh gay gắt nhƣ hiện nay, bên cạnh nguồn thu từ hoạt động cho vay thì nguồn thu từ dịch vụ càng chiếm vai trò quan trọng.
Để tăng trƣởng nhanh cả về cho vay và dịch vụ, Hội đồng quản trị đã có định hƣớng mới chú trọng đến phát triển nhóm khách hàng xuất – nhập khẩu đồng thời gắn liền với an toàn, hạn chế rủi ro. Không nằm ngoài Luan van 2 chủ trƣơng chung đó, Chi nhánh Eximbank Hùng Vƣơng với vị trí thuận lợi nằm tại thành phố Đà Nẵng – nơi diễn ra các hoạt động xuất khẩu nhộn nhịp bậc nhất trong khu vực Miền Trung Tây Nguyên luôn lấy việc tăng trƣởng trong tài trợ xuất khẩu làm mục tiêu phát triển. Tuy nhiên tăng trƣởng và phát triển phải đi đôi với an toàn, giảm thiểu rủi ro thì phát triển mới bền vững đƣợc. Xuất phát từ thực tế trên, đề tài “Quản trị rủi ro trong tài trợ xuất khẩu tại Ngân hàng TMCP Xuất Nhập khẩu Việt Nam – CN Hùng Vương, Đà Nẵng” đƣợc lựa chọn nhằm giảm thiểu rủi ro trong hoạt động tài trợ xuất khẩu tại Eximbank Hùng Vƣơng, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của CN.
Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là hoàn thiện công tác quản trị rủi ro trong tài trợ xuất khẩu tại Ngân hàng TMCP Xuất Nhập khẩu Việt Nam – Chi nhánh Hùng Vƣơng, Đà Nẵng. Để đạt đƣợc mục tiêu này, đề tài triển khai thực hiện 3 nhiệm vụ nghiên cứu sau: - Tổng hợp, hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản trị rủi ro trong tài trợ xuất khẩu của NHTM. - Phân tích và đánh giá thực trạng công tác quản trị rủi ro trong tài trợ xuất khẩu tại Ngân hàng TMCP Xuất Nhập khẩu Việt Nam – Chi nhánh Hùng Vƣơng, Đà Nẵng. - Đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản trị rủi ro trong tài trợ xuất khẩu tại Ngân hàng TMCP Xuất Nhập khẩu Việt Nam – Chi nhánh Hùng Vƣơng, Đà Nẵng trong thời gian tới.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài: Công tác quản trị rủi ro trong hoạt động tài trợ xuất khẩu tại Ngân hàng TMCP Xuất Nhập khẩu Việt Nam – Chi nhánh Hùng Vƣơng, Đà Nẵng. Luan van 3 Phạm vi nghiên cứu: - Về nội dung nghiên cứu: Nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản về công tác quản trị rủi ro trong tài trợ xuất khẩu, thực tiễn công tác quản trị rủi ro tài trợ xuất khẩu và đề xuất một số giải pháp hoàn thiện công tác quản trị rủi ro tài trợ xuất khẩu tại Ngân hàng TMCP Xuất Nhập khẩu Việt Nam – Chi nhánh Hùng Vƣơng, Đà Nẵng. - Về thời gian: Đề tài nghiên cứu thực trạng quản trị rủi ro trong tài trợ xuất khẩu của CN từ năm 2012 đến năm 2014. Đồng thời nghiên cứu sự thay đổi của môi trƣờng bên ngoài cũng nhƣ các yếu tố chính tác động đến hoạt động tài trợ xuất khẩu tại Ngân hàng TMCP Xuất Nhập khẩu Việt Nam – Chi nhánh Hùng Vƣơng, Đà Nẵng trong giai đoạn đến.
Phƣơng pháp nghiên cứu Cách tiếp cận nghiên cứu: Khảo sát thực tế công tác quản trị rủi ro trong tài trợ xuất khẩu bao gồm nhận diện, đo lƣờng, kiểm soát và tài trợ cho rủi ro tài trợ xuất khẩu tại Eximbank Hùng Vƣơng; đánh giá những thành công, hạn chế cùng nguyên nhân; từ đó đề xuất các giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện hoạt động này tại CN. Các phƣơng pháp nghiên cứu: - Phƣơng pháp nghiên cứu tài liệu: bao gồm nghiên cứu các sách, giáo trình cũng nhƣ nghiên cứu các luận văn của các tác giả đi trƣớc để đƣa ra các cơ sở lý luận phù hợp cũng nhƣ ứng dụng một số kết quả nghiên cứu trƣớc. - Phƣơng pháp thống kê mô tả, logic và lịch sử: đƣợc sử dụng để thu thập dữ liệu trong nghiên cứu. - Phƣơng pháp so sánh, phân tích và tổng hợp: đƣợc sử dụng để phân tích, đánh giá thực trạng quản trị rủi ro tài trợ xuất khẩu tại chi nhánh.
- Phƣơng pháp suy luận: đƣa ra các hàm ý, các chính sách giải pháp từ các kết quả phân tích, đánh giá dữ liệu. Luan van 4 Câu hỏi nghiên cứu Những nghiên cứu của đề tài nhằm trả lời các câu hỏi chủ yếu sau: - Nội dung của tài trợ xuất khẩu là gì? - Nội dung của hoạt động quản trị rủi ro tài trợ xuất khẩu? - Những yếu tố nào tác động đến hoạt động quản trị rủi ro tài trợ xuất khẩu? - Thực trạng việc quản trị rủi ro tài trợ xuất khẩu tại Ngân hàng TMCP Xuất Nhập khẩu Việt Nam – Chi nhánh Hùng Vƣơng, Đà Nẵng nhƣ thế nào? Phân tích những vấn đề hạn chế còn tồn tại để đƣa ra các giải pháp khắc phục. - Ngân hàng TMCP Xuất Nhập khẩu Việt Nam – Chi nhánh Hùng Vƣơng, Đà Nẵng cần thực hiện các giải pháp nào để hoàn thiện hoạt động quản trị rủi ro tài trợ xuất khẩu. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn đề tài - Những tổng hợp, phân tích tài liệu đã giúp hệ thống hóa các lý luận về quản trị rủi ro trong tài trợ xuất khẩu của NHTM, từ đó làm cơ sở tham khảo giúp cho ngƣời đi sau có cơ sở nghiên cứu vũng chắc hơn.
- Những phân tích, đánh giá thực trạng hiện tại giúp cho Eximbank Hùng Vƣơng nhận biết đƣợc những thành công và hạn chế còn tồn tại, nguyên nhân vƣớng mắc để đƣa ra các giải pháp trong tƣơng lai. - Đề xuất một số giải pháp là cơ sở để Eximbank Hùng Vƣơng hoàn thiện hơn hoạt động quản trị rủi ro trong tài trợ xuất khẩu trong bối cảnh và điều kiện đặc thù tại CN. Bố cục luận văn Luận văn được chia thành 03 chương, cụ thể: Chƣơng 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về quản trị rủi ro trong tài trợ xuất khẩu của NHTM Chƣơng 2: Thực trạng hoạt động quản trị rủi ro trong tài trợ xuất khẩu tại Luan van 5 Eximbank Hùng Vƣơng Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện hoạt động quản trị rủi ro trong tài trợ xuất khẩu tại Eximbank Hùng Vƣơng 6. Tổng quan tài liệu nghiên cứu Để hoàn thành luận văn, tác giả đã tiến hành thu thập dữ liệu, thông tin, tìm hiểu cách tiếp cận, giải quyết vấn đề của các luận văn thạc sĩ có nội dung tƣơng tự đã đƣợc công nhận.
Để từ đó tiến hành nghiên cứu nhằm tìm ra nền tảng cho quá trình hoàn thành luận văn Luận văn của tác giả Trần Minh Hoàng (2012), Quản trị rủi ro tín dụng trong tài trợ xuất nhập khẩu tại Ngân hàng TMCP Việt Á - Chi nhánh Buôn Ma Thuột, Luận văn thạc sĩ quản trị kinh doanh, Đại học Đà Nẵng. Luận văn đã nghiên cứu đƣợc các vấn đề cơ bản của rủi ro tín dụng trong tài trợ xuất khẩu của của NHTM. Trên cơ sở đó, tác giả đã đề cập đến 03 trong 04 nội dung của quản trị rủi ro tín dụng, đó là: nhận diện, đo lƣờng và kiểm soát rủi ro tín dụng. Luận văn đã nêu lên đƣợc thực trạng hoạt động nhận diện, đo lƣờng và kiểm soát rủi ro tín dụng trong tài trợ xuất khẩu tại chi nhánh; cùng với việc tìm ra đƣợc những ƣu điểm, nhƣợc điểm và khó khăn trong việc thực hiện.
Từ đó đƣa ra các giải pháp, kiến nghị vào nội dung trong phạm vi chi nhánh có thể thực hiện đƣợc. Luận văn của tác giả Nguyễn Tuấn Khanh (2014), Quản trị rủi ro tín dụng đối với khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng TMCP Quân đội - Chi nhánh Đà Nẵng, Luận văn thạc sĩ quản trị kinh doanh, Đại học Đà Nẵng. Trong phần lý luận của mình, tác giả đã khái quát đƣợc những nội dung cơ bản về quy trình quản trị rủi ro gồm 4 nội dung: nhận diện, đo lƣờng, kiểm soát và tài trợ rủi ro. Với những lý luận trên, tác giả đã tổng hợp, phân tích đƣợc hoạt động quản trị trị rủi ro tín dụng đối với khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng TMCP Quân đội – Chi nhánh Đà Nẵng.
Tuy nhiên, luận văn Luan van 6 trên nghiên cứu chung về quản trị rủi ro tín dụng nên tác giả đã tham khảo và xây dựng nên cơ sở lý thuyết và các giải pháp trọng tâm cho mình. Luận văn của tác giả Nguyễn Quang Chính (2012), Quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP An Bình - Chi nhánh Đà Nẵng, Luận văn thạc sĩ quản trị kinh doanh, Đại học Đà Nẵng. Nhìn chung luận văn đã nghiên cứu đƣợc các vấn đề cơ bản của rủi ro tín dụng nói chung bao gồm 4 nội dung, đó là: nhận diện, đo lƣờng, kiểm soát và tài trợ rủi ro tín dụng. Đồng thời luận văn cũng đã trình bày các nguyên nhân gây ra rủi ro tín dụng bao gồm nguyên nhân từ khách hàng, nguyên nhân từ ngân hàng và các nguyên nhân khác.