CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO CHO THUÊ TÀI CHÍNH 1.1 Tổng quan về cho thuê tài chính và rủi ro trong hoạt động cho thuê tài chính 1.1 Khái niệm cho thuê tài chính Cho thuê tài chính được xem là giai đoạn phát triển cao nhất của tín dụng thuê mua và là kênh dẫn vốn hiệu quả cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ muốn đầu tư vào tư liệu sản xuất. Trên thế giới hiện nay, quy mô hoạt động cho thuê tài chính đang có những bước phát triển khá nhanh và tăng trưởng vượt bậc qua các năm, nhất là tại các quốc gia có nền kinh tế đang phát triển. Tại Việt Nam hoạt động cho thuê tài chính bắt đầu xuất hiện từ năm 1995 gắn với văn bản pháp luật đầu tiên là Thể lệ tín dụng thuê mua theo Quyết định số 149/QĐ-NH5 ngày 27/05/1995 của Thống đốc Ngân hàng Nhà Nước. Sau đó, thể lệ này được thay thế bởi Nghị định số 64/CP ngày 19/10/1995 của Chính phủ ban hành Quy chế tạm thời về tổ chức và hoạt động của Công ty Cho thuê tài chính tại Việt Nam.
Quy chế tạm thời này sau đó được thay thế bằng Nghị định số 16/2001/NĐ-CP ngày 02/05/2001 của Chính phủ hiện và các thông tư hướng dẫn chi tiết việc thực thi. Đến ngày 12/12/1997, với sự ra đời của Luật các tổ chức tín dụng thì định nghĩa chính thức về cho thuê tài chính đã được đưa ra như sau: “Cho thuê tài chính là hoạt động tín dụng trung hạn, dài hạn trên cơ sở hợp đồng cho thuê tài sản giữa bên cho thuê là tổ chức tín dụng với khách hàng thuê. Khi kết thúc thời hạn thuê, khách hàng mua lại hoặc tiếp tục thuê lại tài sản đó theo các điều kiện đã thỏa thuận trong hợp đồng thuê. Trong thời hạn thuê các bên không được đơn phương chấm dứt hợp đồng”.2 Các loại hình cho thuê tài chính a)Cho thuê tài chính ba bên Theo phương thức này, bên thuê được quyền lựa chọn, thỏa thuận với bên SV: Lê Anh Kỳ 5 Lớp: TCDN 53C Chuyên đề thực tập tốt nghiệp GVHD: PGS.
Phan Thị Thu Hà cung cấp về tài sản. Bên cho thuê chỉ thực hiện việc mua tài sản theo yêu cầu của bên thuê đã được hai bên thỏa thuậ trong hợp đồng cho thuê tài chính. Quy trình này có sự tham gia của ba bên là bên cho thuê, bên thuê và nhà cung cấp.1: ồ gi Sơ 6 Bên cho 2 Bên thuê thuê 3 1 Nhà cung cấp đồ 1.1: Sơ đồ giao dịch cho thuê tài chính ba bên 6 Bên cho 2 Bên thuê thuê 5 4 3 1 Nhà cung cấp 1. Bên thuê được chủ động lựa chọn máy móc thiết bị, thỏa thuận với nhà cung cấp bằng hợp đồng hoặc biên bản ghi nhớ.
SV: Lê Anh Kỳ 6 Lớp: TCDN 53C Chuyên đề thực tập tốt nghiệp GVHD: PGS. Phan Thị Thu Hà 2. Bên thuê – Bên cho thuê ký kết hợp đồng cho thuê tài chính. Bên cho thuê – Nhà cung cấp ký kết hợp đồng mua bán máy móc thiết bị là tài sản thuê theo thỏa thuận phù hợp với yêu cầu của bên thuê quy định tại hợp đồng cho thuê tài chính.
Nhà cung cấp giao hàng cho bên thuê, lắp đặt, chạy thử, nghiệm thu tài sản. Bên cho thuê thanh toán tiền mua tài sản thuê cho nhà cung cấp. Bên cho thuê thanh toán tiền thuê tài chính theo hợp đồng cho thuê tài chính. b) Cho thuê tài chính hai bên Đây là phương thức thường được các Công ty kinh doanh bất động sản và các Công ty sản xuất máy móc thiết bị thực hiện.
Nhờ phương thức này, các Công ty tạo điều kiện cho khách hàng không cần phải mua mà vẫn có thể có được tài sản để sử dụng. Phương thức này chỉ có sự tham gia của bên thuê và bên cho thuê. S 2 3 Bên cho thuê Bên thuê 1 4 Sơ đồ 1.2: Sơ đồ giao dịch cho thuê tài chính hai bên 1. Hai bên ký hợp đồng cho thuê.
Bên cho thuê lập thủ tục chuyển giao quyền sử dụng tài sản cho bên thuê 3. Bên cho thuê chuyển giao tài sản cho bên thuê 4. Theo định kỳ bên thuê thanh toán tiền thuê cho bên cho thuê c) Mua và cho thuê lại Đây là một dạng đặc biệt của loại hình cho thuê tài chính, trong đó bên thuê SV: Lê Anh Kỳ 7 Lớp: TCDN 53C Chuyên đề thực tập tốt nghiệp GVHD: PGS. Phan Thị Thu Hà tài chính đồng thời là bên cung cấp tài sản.
Trong hoạt động kinh doanh có nhiều doanh nghiệp thiếu vốn lưu động, hoặc sử dụng nguồn vốn kinh doanh không cân đối (sử dụng nguồn vốn ngắn hạn đầu tư tài sản cố định), đã ảnh hưởng tới khả năng thanh toán của doanh nghiệp. Để cải thiện tình hình tài chính, các doanh nghiệp này chọn phương thức bán lại tài sản là máy móc thiết bị cho ngân hàng để thu được một khoản vốn, cải thiện tình trạng lệch nguồn, đồng thời thực hiện thuê lại chính những tài sản đó để sử dụng, khai thác, đảm bảo ổn định sản xuất kinh doanh. d) Cho thuê hợp vốn Cho thuê tài chính hợp vốn cũng là trường hợp đặc biệt của cho thuê tài chính ba bên trong đó bên cho thuê gồm từ hai Công ty cCho thuê tài chính trở lên. Các CcCông ty cCho thuê tài chính thống nhất cử một Công ty Ccho thuê tài chính đứng ra làm bên cho thuê tài chính đầu mối.
Bên cho thuê tài chính đầu mối đại diện cho các bên cho thuê hợp vốn thực hiện các giao dịch với Bên thuê và hưởng phí đầu mối. Tất cả các bên cho thuê tài chính hợp vốn tiến hành góp vốn, san sẻ lợi ích và rủi ro theo tỉ lệ góp vốn. Cho thuê tài chính hợp vốn thường được áp dụng trong trường hợp khoản cho thuê tài chính vượt quá hạn mức cho phép của NHNN quy định tại từng thời kỳ.3 Rủi ro tín dụng trong hoạt động cho thuê tài chính 1.1 Khái niệm và bản chất Rủi ro tín dụng là một trong những rủi ro lâu đời nhất và lớn nhất trong thị trường tài chính, thường xuyên xảy ra và gây hậu quả nặng nề đối với hoạt động kinh doanh của tổ chức tín dụng vì các khoản tín dụng thường chiếm quá nửa giá trị tổng tài sản tạo ra. Rủi ro tín dụng cũng là rủi ro phức tạp nhất, quản lý và phòng ngừa khó khăn nhất, đòi hỏi các tổ chức tín dụng phải có những giải pháp đồng bộ, hữu hiệu để ngăn ngừa hạn chế và giảm thiểu tối đa những thiệt hại có thể xảy ra.
Rủi ro tín dụng đối với một khoản cho thuê tài chính là khả năng xảy ra tổn thất khi khách hàng không hoàn trả hoặc hoàn trả không đầy đủ theo hợp đồng tín dụng đã kí giữa Công ty cho thuê tài chính và khách hàng. SV: Lê Anh Kỳ 8 Lớp: TCDN 53C Chuyên đề thực tập tốt nghiệp GVHD: PGS. Phan Thị Thu Hà Rủi ro tín dụng còn được xem xét trên cơ sở danh mục tín dụng của tổ chức tín dụng và được hiểu là khả năng xảy ra tổn thất khi khách hàng không hoàn trả hoặc trả không đầy đủ của danh mục như dự kiến. Khi quản lý tín dụng, các Ccông ty cCho thuê tài chính thường cố gắng thu hồi cả gốc lẫn lãi của từng khoản tín dụng cho thuê.
Tuy nhiên Công ty cCho thuê tài chính cũng không thể loại trừ hoàn toàn rủi ro trong kinh doanh tương ứng với nó là mức tổn thất nhất định. Vì vậy khi tính giá thành để tính lãi suất cho thuê tài chính có thể cộng thêm một phần để bù đắp tổn thất. Bản chất của rủi ro tín dụng là gắn liền với hoạt động quan trọng nhất, có quy mô lớn nhất của Ccông ty Ccho thuê tài chính – hoạt động cho thuê tài chính. Khi thực hiện hoạt động cho thuê cụ thể, Công ty cCho thuê tài chính sẽ phân tích thông tin để xác định độ tin cậy của khách hàng và chỉ quyết định cho thuê khi thấy rủi ro tín dụng không cao quá mức có thể chấp nhận được.
Tuy nhiên không một nhà kinh doanh tín dụng nào có thể dự đoán chính xác tuyệt đối các vấn đề sẽ xảy ra. Khả năng hoàn trả tiền của khách hàng có thể có thể bị thay đổi do nhiều nguyên nhân, cộng thêm vào đó là khả năng phân tích tín dụng còn hạn chế, do vậy mà rủi ro tín dụng là khách quan và không thể tránh khỏi. Nhiều quan điểm nhất trí rằng rủi ro tín dụng là bạn đường trong kinh doanh, có thể đề phòng, hạn chế chứ không thể loại trừ hoàn toàn. Do vậy những rủi ro dự kiến luôn được xác định trước trong chiến lược phát triển chung của các tổ chức tín dụng nói chung và cCông ty cCho thuê tài chính nói riêng.
SV: Lê Anh Kỳ 9 Lớp: TCDN 53C Chuyên đề thực tập tốt nghiệp GVHD: PGS. Phan Thị Thu Hà 1.2 Các nguyên nhân gây ra rủi ro tín dụng trong hoạt động cho thuê tài chính. Nguyên nhân khách quan Có rất nhiều nhân tố khách quan khác nhau gây ra tổn thất trong hoạt động tín dụng nhưng chủ yếu đến từ phía khách hàng và môi trường bên ngoài Nguyên nhân từ phía khách hàng có thể kể đến như: - Khách hàng sử dụng tài sản đi thuê sai mục đích. - Tình hình tài chính của doanh nghiệp đi thuê yếu kém và thiếu minh bạch.
- Doanh nghiệp, cá nhân đi thuê thiếu thiện chí trong việc thanh toán các khoản phí thuê tài chính. Nguyên nhân từ môi trường kinh tế, môi trường pháp lí: - Môi trường kinh tế không ổn định là yếu tố chính quyết định tới định hướng kinh doanh, tới thành công hay thất bại của doanh nghiệp. Hiện nay thị trường thế giới biến động quá nhanh và khó có thể dự đoán trước được tình hình, hậu quả tất yếu của quá trình tự do hóa tài chính, hội nhập quốc tế. - Môi trường pháp lý chưa đầy đủ và chồng chéo: chính sách, quy định, luật lệ là những công cụ không thể thiếu để điều hành nền kinh tế, đảm bảo sự công bằng, hiệu quả và bền vững.
Hệ thống pháp luật thường được xây dựng dựa trên nhu cầu điều chỉnh của thực tế, nhưng đôi khi lại không đáp ứng được nhu cầu của nên kinh tế và kìm hãm sự phát triển Nguyên nhân chủ quan Công tác kiểm tra trong nội bộ tổ chức còn nhiều thiếu sót, chưa phát hiện kịp thời những sai sót của cán bộ quản lý tín dụng tại các cấp do lợi ích cá nhân hay trình độ chuyên môn chưa cao khiến cCông ty phải chịu nhiều tổn thất.