phần mở đầu, kết luận, danh mục các công trình khoa học của tác giả đã công bố có liên quan đến 6 đề tài luận án và danh mục tài liệu tham khảo, luận án gồm 4 chƣơng, 12 tiết. NỘI DUNG Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan về triết học thực dụng Mỹ Hợp chủng quốc Hoa Kỳ đƣợc thành lập vào cuối thế kỷ XVIII, tạo điều kiện cho sự phát triển của một nền văn hóa đặc thù - nền văn hóa Mỹ. Thế nhƣng, phải mất hơn một thế kỷ sau, khi triết học thực dụng ra đời vào cuối thế kỷ XIX, triết học Mỹ mới khẳng định đƣợc vị trí và ảnh hƣởng của mình.
Kể từ đó, triết học thực dụng đã trở thành nét đặc trƣng trong văn hóa Mỹ. Triết học thực dụng Mỹ ra đời và phát triển gắn liền với tên tuổi của các “triết gia thực dụng” tiêu biểu là C. Từ khi xuất hiện đến nay, đã có nhiều học giả nghiên cứu về triết học thực dụng ở nhiều nội dung, khía cạnh của trào lƣu triết học này, cũng nhƣ nghiên cứu nội dung tƣ tƣởng của các triết gia thực dụng. Tình hình nghiên cứu trong nước Chủ nghĩa thực dụng thâm nhập vào Việt Nam trong thời kỳ Mỹ - Ngụy.
Giai đoạn này, ở nƣớc ta chịu ảnh hƣởng khá sâu sắc của tƣ tƣởng chính trị, văn hóa và lối sống Mỹ. Ngoài việc nghiên cứu chủ nghĩa thực dụng để đáp ứng nhu cầu học thuật, việc nghiên cứu trƣờng phái triết học này còn nhằm phục vụ cho nhu cầu thực tiễn xã hội, nhất là phục vụ cho mục đích chính trị nhằm tuyên truyền, cổ vũ cho lối sống Mỹ. Ở miền Bắc, tính đến trƣớc năm 1986, việc nghiên cứu về triết học thực dụng dƣới góc độ học thuật còn hết sức hạn chế, các nghiên cứu về triết học thực dụng đƣợc thể hiện hiện trong các công trình nghiên cứu về triết học phƣơng Tây, các nhà nghiên cứu chủ yếu đều tập trung vào việc phê phán triết học phi mácxít nói chung và triết học thực dụng nói riêng. Một số công trình tiêu biểu có thể kể đến nhƣ: Viện Mác - Lênin (1982), “Chủ nghĩa thực dụng Mỹ và một số biểu hiện hiện tại 7 của nó” trong tác phẩm Triết học và cuộc đấu tranh ý thức hệ; Phạm Minh Lăng (1984), Mấy trào lưu triết học phương Tây, Nxb Đại học và THCN, Hà Nội.
Từ sau Đại hội VI (1986) của Đảng Cộng sản Việt Nam, với chủ trƣơng đổi mới toàn diện đất nƣớc, trong đó có công tác tƣ tƣởng lý luận, đã tạo điều kiện thuận lợi và động lực mạnh mẽ cho việc nghiên cứu về triết học phƣơng Tây ngoài mác-xít nói chung và triết học thực dụng Mỹ nói riêng. Các công trình nghiên cứu liên quan trực tiếp và gián tiếp đến chủ nghĩa thực dụng đƣợc thể hiện ở các tài liệu là sách, các bài báo khoa học, các luận án, luận văn tiêu biểu nhƣ: Ấn phẩm dưới dạng sách, tài liệu chuyên khảo: Thời kỳ này, ở nƣớc ta phải kể đến các tác giả nhƣ: Đỗ Minh Hợp (1997), Triết học phương Tây hiện đại, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội; Nguyễn Ngọc Long (1998), Triết học phương Tây hiện đại ngoài mácxít và ảnh hưởng của nó đến Việt Nam hiện nay, Kỷ yếu Hội thảo khoa học, Khoa Triết học, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, trong đó có hai bài viết về chủ nghĩa thực dụng là: “Chủ nghĩa thực dụng và ảnh hưởng của nó đến xã hội Việt Nam” của tác giả Đào Hữu Hải và “Quan niệm về chân lý của chủ nghĩa thực dụng” của tác giả Trần Thành; Phạm Minh Lăng (2001), Những chủ đề cơ bản của triết học phương Tây, Nxb Văn hóa thông tin, Hà Nội. Gần đây, có nhiều nhà nghiên cứu về chủ nghĩa thực dụng, với sự xuất hiện của nhiều công trình nghiên cứu về triết học phƣơng Tây hiện đại nhƣ: Bùi Đăng Duy và Nguyễn Tiến Dũng với các tác phẩm: Lược khảo triết học phương Tây hiện đại (2003), Nxb Chính trị Quốc gia; Lịch sử triết học phương Tây hiện đại (2005), Nxb Tổng hợp TP Hồ Chí Minh và Triết học Mỹ (2006), Nxb Tổng hợp TP Hồ Chí Minh; Đỗ Minh Hợp (2006), Diện mạo của triết học phương Tây hiện đại, Nxb Hà Nội; Mai Sơn (2007), 101 triết gia, Nxb Tri thức; Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội (2007), Những vấn đề triết học phương Tây thế kỷ XX, Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội, trong đó có một số bài viết về chủ nghĩa thực dụng và đánh giá về ảnh hƣởng của chủ nghĩa thực dụng đến Việt Nam nhƣ “Chủ nghĩa thực dụng” của tác giả Nguyễn Hùng Hậu; “Chủ nghĩa thực dụng Mỹ - Những tìm hiểu bước đầu” của tác giả 8 Trần Văn Phòng; “Sự ảnh hưởng của chủ nghĩa thực dụng ở Việt Nam” của tác giả Đặng Quang Định; “Bàn về lối sống thực dụng và lối sống xã hội chủ nghĩa” của tác giả Trần Sĩ Phán; Phan Quang Định (2008), Toàn cảnh triết học Âu Mỹ thế kỷ XX, Nxb Văn học; Đỗ Minh Hợp, Nguyễn Anh Tuấn (2008), Đại cương triết học phương Tây hiện đại (nửa sau thế kỷ XIX - nửa đầu thế kỷ XX), Nxb Tổng hợp TP Hồ Chí Minh; Đỗ Kiên Trung (2010), Triết học tân thực dụng, Nxb Tri thức; Lƣơng Văn Kế (2011), Văn hóa Bắc Mỹ trong toàn cầu hóa, Nxb Giáo dục Việt Nam; Nguyễn Thái Yên Hƣơng, Tạ Minh Tuấn (2011), Các vấn đề nghiên cứu về Hoa Kỳ, Nxb Giáo dục Việt Nam; Trịnh Sơn Hoan (2012), William James và chủ nghĩa thực dụng Mỹ, Nxb Chính trị Quốc gia,v.v… Có thể thấy trong những năm gần đây, đã xuất hiện nhiều hơn các công trình nghiên cứu về triết học phƣơng Tây hiện đại nói chung và triết học thực dụng Mỹ nói riêng. Tuy nhiên, nghiên cứu về triết học thực dụng Mỹ ở nƣớc ta còn chƣa nhiều, chƣa mang tính hệ thống, có rất ít công trình nghiên cứu chuyên biệt về triết học thực dụng.
Trong số đó, chúng ta thấy tập trung vào một số nhà nghiên cứu nhƣ Bùi Đăng Duy, Nguyễn Tiến Dũng, Đỗ Minh Hợp. Trong các công trình này, tiêu biểu nhƣ cuốn Triết học Mỹ, có thể nói đây là công trình đầu tiên ở Việt Nam nghiên cứu toàn diện về triết học Mỹ. Các tác giả đã trình bày từ điều kiện ra đời, các trƣờng phái triết học Mỹ, trong đó triết học thực dụng đƣợc dành dung lƣợng trình bày nhiều nhất. Công trình này giúp chúng ta có đƣợc cái nhìn tƣơng đối toàn diện về triết học Mỹ nói chung và triết học thực dụng nói riêng.
Ba nhà triết học thực dụng tiêu biểu đƣợc nghiên cứu phân tích. Peirce đƣợc khẳng định là ngƣời sáng lập chủ nghĩa thực dụng, W. James là ngƣời mở rộng ảnh hƣởng của chủ nghĩa thực dụng và J. Dewey đã đƣa chủ nghĩa thực dụng vào đời sống thực tiễn.
Thành công của tác giả là đã giúp ngƣời đọc có cái nhìn bao quát về triết học Mỹ nói chung và triết học thực dụng nói riêng. Tuy nhiên, đây là một cuốn sách với nội dung viết về triết học Mỹ là rất rộng, nên sẽ là rất khó để phân tích sâu sắc về trƣờng phái triết học thực dụng và các nhà triết học thực dụng Mỹ, điều này cần phải đƣợc tiếp tục nghiên cứu, làm sáng tỏ. Gần đây, ở nƣớc ta, việc nghiên cứu về triết học thực dụng Mỹ tiếp tục 9 thu hút đƣợc sự quan tâm của một số nhà nghiên cứu. Một số công trình tiêu biểu nhƣ: Triết học tân thực dụng của Đỗ Kiên Trung (2010); William James và chủ nghĩa thực dụng Mỹ của Trịnh Sơn Hoan (2012).
Ở các công trình này, các tác giả đã khái quát về quá trình hình thành, các đại diện tiêu biểu, đặc điểm cơ bản của chủ nghĩa thực dụng và một số ảnh hƣởng của trào lƣu triết học này đối với nƣớc ta. Trong cuốn “Triết học tân thực dụng”, tác giả đã bàn đến một vấn đề mới trong dòng chảy của triết học thực dụng, đó là các nhà triết học tân thực dụng. Cuốn sách đƣợc kết cấu thành hai phần, một phần bàn về những điều kiện, tiền đề cho sự hình thành chủ nghĩa thực dụng, những đặc điểm cơ bản của nó thông qua ba nhà triết học tiêu biểu là C. Trên cơ sở đó, tác giả hƣớng đến mục đích là chỉ ra dòng chảy của triết học thực dụng thông qua sự phát triển của các nhà triết học tân thực dụng, từ đó khái quát những đặc điểm, nội dung mới của triết học tân thực dụng.
Có thể nói, đóng góp cơ bản của tác giả ở công trình này là bƣớc đầu chỉ ra sự phát triển của triết học thực dụng thông qua các nhà triết học tân thực dụng. Công trình William James và chủ nghĩa thực dụng Mỹ của Trịnh Sơn Hoan đƣợc xem là một trong những công trình nghiên cứu mới nhất về chủ nghĩa thực dụng ở nƣớc ta. Cuốn sách thể hiện sự cố gắng của tác giả trong việc giới thiệu về chủ nghĩa thực dụng và tƣ tƣởng triết học thực dụng của W. Tác giả đã mạnh dạn đƣa ra một số nhận định mang tính khách quan về trƣờng phái triết học này.
Tuy nhiên, với tiêu đề của công trình, tác giả đã dành phần lớn dung lƣợng trình bày về nội dung tƣ tƣởng triết học thực dụng của W.James mà chƣa thể trình bày một cách hệ thống về các nhà triết học thực dụng Mỹ, cũng nhƣ vấn đề chân lý.
