Quan Niệm Về Chân Lý Trong Triết Học Thực Dụng Mỹ

Triết học thực dụng Mỹ đã khẳng định vị trí của mình trong lịch sử triết học với quan niệm độc đáo về chân lý. 165 trang · Học viện Khoa học Xã hội · 2016.

• Tác giả: Nguyễn Văn Thỏa
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đặng Hữu Toàn
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Quan Niệm Về Chân Lý Trong Triết Học Thực Dụng Mỹ
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan về triết học thực dụng Mỹ
• 1.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan về vấn đề chân lý trong triết học thực dụng Mỹ
• 1.3. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan về giá trị và hạn chế của quan niệm chân lý trong triết học thực dụng Mỹ
• 1.4. Đánh giá chung về kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công bố và những vấn đề cần tập trung giải quyết trong luận án
• 1.5. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ HÌNH THÀNH QUAN NIỆM VỀ CHÂN LÝ TRONG TRIẾT HỌC THỰC DỤNG MỸ
• 2.1. Khái quát về triết học thực dụng Mỹ và vị trí của vấn đề chân lý trong triết học thực dụng Mỹ
• 2.2. Điều kiện khách quan cho sự hình thành quan niệm về chân lý trong triết học thực dụng Mỹ
• 2.3. Nhân tố chủ quan cho sự hình thành quan niệm về chân lý trong triết học thực dụng Mỹ
• 2.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA QUAN NIỆM VỀ CHÂN LÝ TRONG TRIẾT HỌC THỰC DỤNG MỸ
• 3.1. Về khái niệm chân lý
• 3.2. Về tiêu chuẩn của chân lý
• 3.3. Về phương pháp luận khoa học nhằm đạt đến chân lý
• 3.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: GIÁ TRỊ VÀ HẠN CHẾ CỦA QUAN NIỆM VỀ CHÂN LÝ TRONG TRIẾT HỌC THỰC DỤNG MỸ
• 4.1. Giá trị của quan niệm về chân lý trong triết học thực dụng Mỹ
• 4.2. Hạn chế của quan niệm về chân lý trong triết học thực dụng Mỹ
• 4.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN TỚI ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quan Niệm Chân Lý Trong Triết Học Thực Dụng Mỹ

Triết học thực dụng Mỹ đã khẳng định vị trí của mình trong lịch sử triết học với quan niệm độc đáo về chân lý. Quan niệm này không chỉ mang tính lý luận mà còn gắn liền với thực tiễn, phục vụ cho hoạt động cải tạo xã hội. Các nhà triết học như Charles Sanders Peirce, William James và John Dewey đã đóng góp quan trọng vào việc hình thành và phát triển quan niệm này. Sự kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn đã tạo nên một nền tảng vững chắc cho triết học thực dụng Mỹ.

1.1. Khái Niệm Chân Lý Trong Triết Học Thực Dụng

Chân lý trong triết học thực dụng được hiểu là những gì hữu ích và có thể áp dụng vào thực tiễn. Điều này khác biệt với các quan niệm truyền thống về chân lý, nơi mà chân lý thường được xem là tuyệt đối và không thay đổi.

1.2. Vị Trí Của Chân Lý Trong Triết Học Mỹ

Chân lý không chỉ là một khái niệm lý thuyết mà còn là một công cụ để giải quyết các vấn đề thực tiễn. Triết học thực dụng Mỹ nhấn mạnh rằng chân lý phải được kiểm nghiệm qua trải nghiệm và ứng dụng thực tế.

II. Những Thách Thức Đối Với Quan Niệm Chân Lý Trong Triết Học Thực Dụng

Mặc dù quan niệm về chân lý trong triết học thực dụng Mỹ đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng cũng gặp phải không ít thách thức. Những thách thức này đến từ cả lý thuyết và thực tiễn, bao gồm sự phê phán từ các trường phái triết học khác và sự khó khăn trong việc áp dụng vào thực tiễn xã hội.

2.1. Sự Phê Phán Từ Các Trường Phái Khác

Nhiều triết gia đã chỉ trích triết học thực dụng vì cho rằng nó thiếu tính sâu sắc và chỉ tập trung vào những vấn đề bề nổi. Họ cho rằng quan niệm này không thể giải quyết được những vấn đề triết học cơ bản.

2.2. Khó Khăn Trong Ứng Dụng Thực Tiễn

Việc áp dụng quan niệm chân lý vào thực tiễn xã hội đôi khi gặp khó khăn do sự khác biệt trong bối cảnh văn hóa và xã hội. Điều này đặt ra thách thức cho các nhà triết học thực dụng trong việc chứng minh tính hữu ích của quan niệm này.

III. Phương Pháp Luận Để Hiểu Rõ Quan Niệm Chân Lý

Để hiểu rõ hơn về quan niệm chân lý trong triết học thực dụng Mỹ, cần áp dụng các phương pháp luận khoa học. Những phương pháp này giúp phân tích và tổng hợp các quan điểm khác nhau, từ đó đưa ra những kết luận chính xác và khách quan.

3.1. Phân Tích Tổng Hợp Các Quan Điểm

Phân tích và tổng hợp các quan điểm từ các nhà triết học thực dụng giúp làm rõ hơn về cách mà họ định nghĩa và áp dụng chân lý trong thực tiễn.

3.2. So Sánh Với Các Trường Phái Khác

So sánh quan niệm chân lý trong triết học thực dụng với các trường phái triết học khác giúp làm nổi bật những điểm mạnh và điểm yếu của nó, từ đó có cái nhìn toàn diện hơn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Quan Niệm Chân Lý

Quan niệm về chân lý trong triết học thực dụng Mỹ không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn. Những ứng dụng này có thể được thấy rõ trong các lĩnh vực như giáo dục, khoa học và chính trị.

4.1. Ứng Dụng Trong Giáo Dục

Trong giáo dục, quan niệm chân lý thực dụng giúp phát triển phương pháp giảng dạy dựa trên trải nghiệm và thực hành, từ đó nâng cao hiệu quả học tập.

4.2. Ứng Dụng Trong Khoa Học

Trong khoa học, chân lý được kiểm nghiệm qua thực nghiệm và quan sát, điều này giúp đảm bảo rằng các lý thuyết khoa học luôn được cập nhật và điều chỉnh theo thực tiễn.

V. Kết Luận Về Quan Niệm Chân Lý Trong Triết Học Thực Dụng Mỹ

Quan niệm về chân lý trong triết học thực dụng Mỹ đã đóng góp quan trọng vào việc hình thành tư duy triết học hiện đại. Nó không chỉ giúp giải quyết các vấn đề lý luận mà còn có giá trị thực tiễn cao, góp phần vào sự phát triển của xã hội.

5.1. Tương Lai Của Quan Niệm Chân Lý

Tương lai của quan niệm chân lý trong triết học thực dụng sẽ tiếp tục phát triển và thích ứng với những thay đổi trong xã hội, từ đó tạo ra những giá trị mới.

5.2. Giá Trị Của Quan Niệm Đối Với Việt Nam

Việc nghiên cứu và áp dụng quan niệm chân lý trong triết học thực dụng Mỹ có thể mang lại nhiều giá trị cho Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Quan niệm về chân lý là chủ đề trung tâm xuyên suốt lịch sử triết học, từng được Aristote định nghĩa là mục đích tối hậu của triết học với tư cách "khoa học về chân lý". Trong triết học phương Tây hiện đại, triết học thực dụng Mỹ xuất hiện vào cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX với các đại diện tiêu biểu là Charles Sanders Peirce, William James và John Dewey, đánh dấu sự chuyển dịch quan trọng trong cách tiếp cận vấn đề chân lý. Bối cảnh nước Mỹ giai đoạn này bước vào thời kỳ xã hội công nghiệp hậu kỳ, đòi hỏi cơ sở lý luận thúc đẩy hiệu quả thực tế và ứng dụng khoa học công nghệ, đồng thời phản ứng lại tính chất tư biện, giáo điều của chủ nghĩa duy tâm tuyệt đối thuộc thuyết Hegel mới du nhập từ Anh.

Tại Việt Nam, sau năm 1975, quan hệ Việt - Mỹ từng trải qua giai đoạn đóng băng khiến việc tiếp cận triết học Mỹ bị hạn chế. Đến khi hai nước bình thường hóa quan hệ vào giữa thập niên 1990, cùng yêu cầu đổi mới tư duy theo Nghị quyết 01 của Bộ Chính trị (Khóa VII, ngày 28/03/1992) về việc mở rộng nghiên cứu các trào lưu triết học thế giới ngoài Mác - Lênin, việc nghiên cứu triết học thực dụng trở thành đòi hỏi cấp thiết. Trong bối cảnh phát triển kinh tế tri thức lấy hiệu quả làm thước đo, việc phân tích quan niệm chân lý gắn liền tính hữu dụng của trường phái này mang ý nghĩa lý luận và thực tiễn rõ rệt. Khoảng trống nghiên cứu được luận án chỉ ra là: trước đây các công trình trong nước chủ yếu tiếp cận theo hướng phê phán ý thức hệ hoặc chỉ giới thiệu tản mạn từng tác giả riêng lẻ, chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, có hệ thống về quan niệm chân lý trong triết học thực dụng Mỹ ở cấp độ một luận án tiến sĩ.

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ những điều kiện, tiền đề, nội dung cơ bản của quan niệm về chân lý trong triết học thực dụng Mỹ qua các đại diện C.S. Peirce, W. James và J. Dewey, từ đó chỉ ra những giá trị cùng hạn chế của quan niệm này.

Để đạt được mục đích trên, luận án giải quyết bốn nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Một là, làm rõ khái niệm triết học thực dụng và vị trí của vấn đề chân lý trong triết học thực dụng Mỹ; các đại diện tiêu biểu của triết học thực dụng Mỹ.
2. Hai là, luận giải cơ sở hình thành quan niệm về chân lý trong triết học thực dụng Mỹ.
3. Ba là, phân tích những nội dung cơ bản của quan niệm về chân lý trong triết học thực dụng Mỹ.
4. Bốn là, chỉ ra và luận giải những giá trị và hạn chế của quan niệm về chân lý trong triết học thực dụng Mỹ.

Đối tượng nghiên cứu là quan niệm về chân lý trong triết học thực dụng Mỹ. Phạm vi nghiên cứu giới hạn ở các quan niệm về chân lý của ba nhà triết học tiêu biểu là Charles Sanders Peirce, William James và John Dewey, đặt trong không gian lịch sử nước Mỹ từ cuối thế kỷ XIX đến nửa đầu thế kỷ XX.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan lịch sử nghiên cứu cho thấy các tài liệu liên quan đến đề tài được triển khai qua các nhóm công trình trong nước và quốc tế:

Về nghiên cứu trong nước:

• Giai đoạn trước năm 1986: Các công trình chủ yếu tiếp cận dưới góc độ phê phán lập trường giai cấp tư sản, tiêu biểu như chuyên luận của Viện Mác - Lênin (1982) trong tác phẩm "Triết học và cuộc đấu tranh ý thức hệ", công trình "Mấy trào lưu triết học phương Tây" của Phạm Minh Lăng (1984), bài viết của Phong Hiền (1972) trên "Thông báo Triết học".
• Giai đoạn sau năm 1986 đến nay: Xuất hiện các ấn phẩm chuyên khảo và giáo trình như Đỗ Minh Hợp (1997, 2006); Kỷ yếu hội thảo do Nguyễn Ngọc Long chủ trì (1998) với các bài của Đào Hữu Hải, Trần Thành; Bùi Đăng Duy và Nguyễn Tiến Dũng với "Lược khảo triết học phương Tây hiện đại" (2003), "Lịch sử triết học phương Tây hiện đại" (2005) và "Triết học Mỹ" (2006); công trình của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội (2007) với bài viết của Nguyễn Hùng Hậu, Trần Văn Phòng, Đặng Quang Định, Trần Sĩ Phán; Đỗ Kiên Trung với "Triết học tân thực dụng" (2010); Trịnh Sơn Hoan với "William James và chủ nghĩa thực dụng Mỹ" (2012).
• Các luận văn, luận án chuyên ngành: Luận án của Nguyễn Ngọc Ba (2004) về ảnh hưởng của chủ nghĩa thực dụng đến nhân cách cán bộ hậu cần; luận văn của Trần Thị Hoa (2006) về John Dewey; luận văn của Phan Thị Thùy Dương (2009) về quan niệm chân lý của William James; luận án của Nguyễn Hải Hoàng (2015) về vấn đề niềm tin trong triết học của Peirce; luận án của Trịnh Sơn Hoan (2015) về vấn đề nhân sinh trong triết học Mỹ.

Về nghiên cứu quốc tế và tài liệu dịch:

• Các chuyên khảo nguyên bản tiếng Anh: M. Konvitz (1960) với "The American Pragmatists"; H. Thayer (1968) với "Meaning and Action: A Critical History of Pragmatism"; M. White (1978) với "The Philosophy of the American Revolution".
• Các tài liệu dịch ra tiếng Việt: J. Melvil với "Phê phán chủ nghĩa thực dụng" (1959) và "Các con đường của triết học phương Tây hiện đại" (Đinh Ngọc Thạch và Phạm Đình Nghiệm dịch, 1997); Lưu Phóng Đồng với "Triết học phương Tây hiện đại" tập 2 (1994) và "Giáo trình hướng tới thế kỷ 21: Triết học phương Tây hiện đại" (2004); Vương Ngọc Bình với "Uyliam Giêmxơ" (Quang Lâm dịch, 2004); Samuel Enoch Stumpf với "Lịch sử triết học và các luận đề" (2004); Ted Honderich (2006); William F. Lawhead (2012); các tài liệu nghiên cứu bối cảnh xã hội của Alexis De Tocqueville (2008), Max Weber (2010).

Hướng tiếp cận tài liệu	Đại diện công trình tiêu biểu	Kết quả đạt được	Giới hạn mà luận án giải quyết
Nghiên cứu tổng quan triết học phương Tây và triết học Mỹ	Bùi Đăng Duy, Nguyễn Tiến Dũng (2006); Lưu Phóng Đồng (1994, 2004); J. Melvil (1997)	Phác thảo hoàn cảnh ra đời, các giai đoạn phát triển và nội dung chính của chủ nghĩa thực dụng.	Chưa tập trung làm rõ tính hệ thống của phạm trù chân lý; dung lượng chia đều cho nhiều trào lưu.
Nghiên cứu từng triết gia riêng biệt	Vương Ngọc Bình (2004); Phan Thị Thùy Dương (2009); Trịnh Sơn Hoan (2012); Nguyễn Hải Hoàng (2015)	Làm sâu sắc tư tưởng về niềm tin (Peirce), tính hữu dụng (James) hoặc chủ nghĩa công cụ (Dewey).	Thiếu cái nhìn tổng hợp so sánh sự vận động quan niệm chân lý qua cả ba đại biểu nền tảng.
Phê phán lập trường ý thức hệ	Viện Mác - Lênin (1982); J. Melvil (1959); Phạm Minh Lăng (1984)	Nhận diện tính chất duy tâm chủ quan và nguồn gốc xã hội tư sản của trường phái.	Cách nhìn nhận có phần phiến diện, chưa phân tích đầy đủ giá trị nhận thức luận và phương pháp luận.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết là xây dựng một hệ thống phân tích chỉnh thể về quan niệm chân lý trong triết học thực dụng Mỹ, bao quát từ cơ sở hình thành khách quan, nhân tố chủ quan đến nội dung cấu thành (khái niệm, tiêu chuẩn, phương pháp luận) và đánh giá khách quan giá trị, hạn chế trên lập trường triết học Mác - Lênin.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên cơ sở lý luận của triết học Mác - Lênin, trực tiếp là các nguyên lý, quy luật và phạm trù của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, đặc biệt là lý luận nhận thức duy vật biện chứng về chân lý khách quan, chân lý tương đối, chân lý tuyệt đối và vai trò thực tiễn là tiêu chuẩn của chân lý.

Phương pháp nghiên cứu của luận án là nghiên cứu định tính thuần túy trong lĩnh vực lịch sử triết học, dựa trên hệ thống các nguyên tắc phương pháp luận:

• Nguyên tắc khách quan: Đánh giá tư tưởng của các nhà triết học thực dụng đúng như văn bản thể hiện, tránh quy kết chủ quan hoặc áp đặt lập trường phi lịch sử.
• Nguyên tắc toàn diện: Xem xét quan niệm chân lý trong mối liên hệ với các bộ phận khác như lý luận về nghĩa, thuyết hoài nghi - niềm tin, chủ nghĩa công cụ và bối cảnh văn hóa Mỹ.
• Nguyên tắc lịch sử - cụ thể: Đặt quan niệm chân lý vào điều kiện kinh tế, chính trị, khoa học tự nhiên và tôn giáo của nước Mỹ cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX.

Các phương pháp nghiên cứu cụ thể được sử dụng gồm:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Tách bạch các khía cạnh khái niệm, tiêu chuẩn, phương pháp luận chân lý của từng tác giả rồi quy nạp thành hệ thống chung của trường phái.
• Phương pháp lôgíc và lịch sử: Theo dõi tiến trình phát triển tư tưởng từ Peirce qua James đến Dewey nhằm tìm ra tính quy luật nội tại của hệ thống.
• Phương pháp diễn dịch và quy nạp: Rút ra các kết luận lý luận từ văn bản nguồn và khái quát hóa bản chất của quan niệm chân lý thực dụng.
• Phương pháp so sánh và hệ thống hóa: Đối chiếu quan điểm giữa ba đại biểu của chủ nghĩa thực dụng, đồng thời so sánh đối chứng với nhận thức luận duy vật biện chứng.
• Phương pháp văn bản học: Khảo sát, dịch nghĩa và giải thích chuẩn xác thuật ngữ triết học trong các tác phẩm kinh điển.

Nguồn tư liệu nghiên cứu bao gồm trước tác của các nhà triết học thực dụng (các bài báo "The Fixation of Belief", "How to Make Our Ideas Clear" của Peirce; các tác phẩm của James và Dewey), các tài liệu chuyên khảo, giáo trình, kỷ yếu hội thảo và luận án chuyên ngành triết học đã được công bố.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án

Chương 1 hệ thống hóa các tài liệu khoa học trong và ngoài nước liên quan đến đề tài theo ba nhóm nội dung lớn: tình hình nghiên cứu về triết học thực dụng Mỹ; tình hình nghiên cứu về vấn đề chân lý trong triết học thực dụng Mỹ (gồm các khía cạnh khái niệm chân lý, tiêu chuẩn chân lý, phương pháp luận nhận thức chân lý); và tình hình nghiên cứu về giá trị cùng hạn chế của quan niệm này.

Tác giả chỉ rõ các công trình nghiên cứu trước đây ở Việt Nam đã đạt được những kết quả ban đầu trong việc giới thiệu bối cảnh, dịch thuật một số văn bản kinh điển và khảo sát các khía cạnh cụ thể như phạm trù "kinh nghiệm", "niềm tin" hay "chủ nghĩa công cụ". Tuy nhiên, đa số công trình chỉ đề cập tản mạn về chân lý hoặc xem xét tách rời ở từng tác giả riêng lẻ. Tại các nước xã hội chủ nghĩa trước năm 1986, các đánh giá thường mang tính phê phán gay gắt, coi đây là trường phái phản động, bảo vệ giai cấp tư sản mà chưa nhìn nhận thấu đáo khía cạnh phương pháp luận. Từ đó, chương 1 xác định tính cấp thiết của việc triển khai một nghiên cứu có hệ thống, khách quan nhằm làm sáng tỏ toàn diện vấn đề chân lý trong triết học thực dụng Mỹ.

Chương 2: Cơ sở hình thành quan niệm về chân lý trong triết học thực dụng Mỹ

Chương 2 luận giải các điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan dẫn tới sự hình thành quan niệm chân lý thực dụng.

Về khái niệm và vị trí: Thuật ngữ "pragmatism" bắt nguồn từ chữ Hy Lạp "pragma" (hành vi, thực tiễn), gắn liền với "Câu lạc bộ siêu hình học" tại Đại học Harvard do C.S. Peirce đứng đầu thành lập năm 1872. Peirce định hình học thuyết về nghĩa thông qua hai bài viết năm 1877 và 1878, khẳng định nghĩa của khái niệm là tổng số những hiệu quả thực tế do khái niệm đó tạo ra. Sau đó, W. James chính thức công bố danh từ "pragmatism" trong bài phát biểu năm 1898 tại California ("Khái niệm triết học và hiệu quả thực tế"). Peirce do không đồng tình với cách James đồng nhất thực dụng với cái có lợi mang tính "giá trị tiền mặt" nên đã đổi tên thuyết của mình thành "chủ nghĩa thực hiệu" (pragmaticism) vào năm 1902. Triết học thực dụng xác định lại đối tượng triết học: lảng tránh việc giải quyết vấn đề cơ bản của triết học (vật chất và ý thức), từ chối bản thể luận trừu tượng, chuyển từ triết học hàn lâm viết hoa ("Philosophy") sang triết học thiết thực viết thường ("philosophy"), tập trung vào nhận thức luận và phương pháp luận hành động.

Về điều kiện khách quan: Luận án phân tích bối cảnh lịch sử nước Mỹ hình thành từ dân nhập cư, phát triển tư bản chủ nghĩa không qua chế độ phong kiến lâu đời, đề cao tự do cá nhân và chủ nghĩa năng động. Sau cuộc Nội chiến (1861 - 1865), nền công nghiệp Mỹ chuyển mình mạnh mẽ sang giai đoạn công nghiệp hậu kỳ, thúc đẩy nhu cầu tìm kiếm tri thức khoa học ứng dụng trực tiếp vào sản xuất. Về tư tưởng, thuyết Hegel mới từ Anh sang mang nặng tính trừu tượng tư biện bị phê phán. Đồng thời, tinh thần Thanh giáo và tôn giáo Tin Lành tại Mỹ đề cao lao động cần cù, hiệu quả thực tế và sự thành đạt vật chất đã trở thành mảnh đất màu mỡ cho tư tưởng thực dụng nảy nở. Về khoa học tự nhiên, thuyết tiến hóa của C. Darwin, tâm lý học thực nghiệm và hình học phi Euclid đã làm lung lay các quan niệm siêu hình về chân lý bất biến.

Về nhân tố chủ quan: Sự kết hợp giữa phẩm chất của các nhà khoa học thực nghiệm (Peirce là nhà toán học, vật lý, thiên văn; James là nhà sinh lý học, tâm lý học; Dewey là nhà sư phạm học, xã hội học) đã định hình tư duy thực nghiệm, nhìn nhận nhận thức gắn liền với chức năng sinh học thích nghi và giải quyết tình huống thực tế.

Chương 3: Nội dung cơ bản của quan niệm về chân lý trong triết học thực dụng Mỹ

Chương 3 trình bày ba trụ cột trong quan niệm chân lý của trường phái:

1. Về khái niệm chân lý: Triết học thực dụng bác bỏ quan niệm duy lý coi chân lý là sự phù hợp tĩnh tại giữa ý thức và thực tại khách quan có sẵn.

• Peirce coi chân lý là ý kiến cuối cùng đạt được sự nhất trí tuyệt đối giữa cộng đồng những người cùng nghiên cứu một vấn đề thông qua phương pháp khoa học. Chân lý không phải là sự phản ánh thực thể siêu hình mà gắn liền với việc củng cố niềm tin vững chắc để chấm dứt trạng thái hoài nghi.
• James đồng nhất chân lý với tính hữu dụng: "Cái gì hữu dụng, cái đó là chân lý; cái gì là chân lý, cái đó tất phải hữu dụng". Chân lý là một biến cố, một quá trình tự chứng thực trong kinh nghiệm; ý tưởng trở thành chân lý khi nó dẫn đường thành công và đem lại sự thỏa mãn ("giá trị tiền mặt").
• Dewey phát triển chủ nghĩa công cụ, thay thế khái niệm chân lý bằng thuật ngữ "sự khẳng định có cơ sở" (warranted assertibility). Tư tưởng, khái niệm chỉ là công cụ (như chiếc kìm, chiếc búa) giúp con người tái lập trạng thái cân bằng sinh học khi đối mặt với các tình huống có vấn đề.

2. Về tiêu chuẩn của chân lý: Tiêu chuẩn chân lý bị chuyển dịch từ tiêu chuẩn thực tiễn khách quan sang tiêu chuẩn hiệu quả chủ quan và tính hữu ích.

• Đối với Peirce, tiêu chuẩn chân lý là những hiệu quả thực hành có thể quan sát và nghiệm chứng được, cùng tính nhất trí của cộng đồng chuyên gia.
• Đối với James, tiêu chuẩn chân lý là sự thuận tiện, khả năng liên kết hài hòa các kinh nghiệm cũ với kinh nghiệm mới và đem lại lợi ích cụ thể cho cuộc sống cá nhân.
• Đối với Dewey, tiêu chuẩn của công cụ tư tưởng là tính hiệu lực trong hành động thực tế, tức mức độ giải quyết thành công tình huống hỗn loạn ban đầu.

3. Về phương pháp luận khoa học nhằm đạt đến chân lý: Nhận thức chân lý là một quá trình liên tục tự hiệu chỉnh, không có chân lý bất biến.

• Peirce đề xuất 4 phương pháp củng cố niềm tin: phương pháp cố chấp (ngoan cố giữ ý kiến chủ quan), phương pháp quyền uy (áp đặt từ thể chế tôn giáo, nhà nước), phương pháp tiên nghiệm (dựa trên sự hợp lý suy lý trừu tượng) và phương pháp khoa học. Peirce chứng minh chỉ có phương pháp khoa học mới dựa trên thực tại độc lập để giải tỏa hoài nghi, đồng thời xây dựng "thuyết khả sai" (fallibilism) khẳng định tri thức khoa học luôn có thể sai và tự hoàn thiện.
• James xây dựng chủ nghĩa kinh nghiệm triệt để, coi con đường nhận thức chân lý là quá trình chứng thực cụ thể (trực tiếp hoặc gián tiếp) trong dòng chảy kinh nghiệm sống.
• Dewey xây dựng phương pháp thăm dò (inquiry) gồm 5 bước logic giải quyết tình huống có vấn đề: cảm nhận khó khăn; xác định vấn đề; hình thành giả thuyết; suy luận logic về hệ quả; thực nghiệm kiểm chứng để biến đổi tình huống.

Phương diện so sánh	Charles Sanders Peirce	William James	John Dewey
Thuật ngữ cốt lõi	Chủ nghĩa thực hiệu (Pragmaticism), Niềm tin	Chủ nghĩa thực dụng (Pragmatism), Tính hữu dụng	Chủ nghĩa công cụ (Instrumentalism), Sự khẳng định có cơ sở
Bản chất chân lý	Ý kiến đồng thuận tối hậu của cộng đồng khoa học	Biến cố trong kinh nghiệm, cái có lợi, mang "giá trị tiền mặt"	Công cụ dẫn đạo hành động nhằm giải quyết tình huống có vấn đề
Tiêu chuẩn chân lý	Tổng số các hiệu quả thực tế quan sát được	Sự thỏa mãn tâm lý và hiệu quả hữu ích cho cá nhân	Tính hiệu lực thực tế trong việc chuyển hóa hoàn cảnh
Phương pháp nhận thức	Phương pháp khoa học thực nghiệm, thuyết khả sai	Quá trình chứng thực kinh nghiệm triệt để	Phương pháp thăm dò (inquiry) gồm 5 bước logic

Chương 4: Giá trị và hạn chế của quan niệm về chân lý trong triết học thực dụng Mỹ

Chương 4 phân tích đánh giá quan niệm chân lý thực dụng trên lập trường triết học Mác - Lênin.

Về mặt giá trị:

• Đề cao vai trò năng động, chủ động của con người trong nhận thức và cải tạo thế giới; coi nhận thức không phải là sự chiêm nghiệm thụ động mà gắn liền với hành động.
• Phê phán mạnh mẽ chủ nghĩa kinh viện, giáo điều và tính trừu tượng tư biện của triết học duy tâm truyền thống; kéo triết học trở về phục vụ đời sống hiện thực.
• Nhấn mạnh tính quá trình, tính cụ thể và tương đối của chân lý; coi trọng phương pháp khoa học thực nghiệm và khả năng tự hiệu chỉnh của tri thức khoa học, phù hợp với xu thế phát triển của khoa học hiện đại.
• Thúc đẩy tinh thần thực tiễn, tính hiệu quả và óc sáng tạo trong hoạt động kinh tế, quản lý xã hội và giáo dục.

Về mặt hạn chế:

• Rơi vào chủ nghĩa duy tâm chủ quan: Triết học thực dụng né tránh vấn đề cơ bản của triết học, xóa nhòa ranh giới giữa vật chất và ý thức bằng phạm trù "kinh nghiệm" mơ hồ. Khái niệm "thực tại" của James bị quy về đời sống tình cảm cá nhân.
• Phủ nhận tính khách quan của chân lý: Đồng nhất chân lý với tính hữu dụng và hiệu quả chủ quan dẫn tới tương đối luận. Khi coi cái gì hữu ích là chân lý, trường phái này mở đường cho việc hợp thức hóa cả niềm tin tôn giáo và các quan niệm phản khoa học nếu chúng đem lại sự an ủi tâm lý.
• Tuyệt đối hóa lợi ích cá nhân cục bộ: Dễ dẫn tới chủ nghĩa thực dụng tầm thường trong đời sống xã hội, nơi hiệu quả trước mắt và lợi ích thực dụng chi phối, bất chấp nguyên tắc đạo đức và chân lý khách quan.

Kết quả và những đóng góp mới

Căn cứ vào văn bản, luận án tự nêu ba đóng góp mới về mặt lý luận và thực tiễn:

1. Góp phần làm rõ khái niệm triết học thực dụng, phân tích có hệ thống các điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội, tôn giáo và khoa học tự nhiên cùng nhân tố chủ quan cấu thành quan niệm về chân lý trong triết học thực dụng Mỹ.
2. Làm rõ những nội dung cơ bản của quan niệm về chân lý trong triết học thực dụng Mỹ (về khái niệm, tiêu chuẩn và phương pháp luận khoa học đạt đến chân lý) thông qua tiến trình tư tưởng của ba đại diện tiêu biểu là C.S. Peirce, W. James và J. Dewey, vạch rõ điểm thống nhất và khác biệt giữa các tác giả.
3. Bước đầu đánh giá khách quan, khoa học những giá trị hợp lý và hạn chế lịch sử của quan niệm chân lý trong triết học thực dụng Mỹ trên cơ sở so sánh, đối chiếu với nhận thức luận duy vật biện chứng của triết học Mác - Lênin; góp phần cung cấp cái nhìn đúng đắn về một trào lưu triết học điển hình cho văn hóa Mỹ.

Về mặt kiến nghị và giải pháp thực tiễn, luận án chỉ ra: Trong công cuộc đổi mới toàn diện đất nước và phát triển kinh tế tri thức tại Việt Nam, việc tiếp thu tinh thần thực tế, chống bệnh giáo điều, tư biện, coi trọng phương pháp khoa học thực nghiệm và thước đo hiệu quả là bài học quý giá. Tuy nhiên, việc tiếp thu phải đứng vững trên lập trường duy vật biện chứng, giữ vững định hướng chính trị xã hội chủ nghĩa, kiên quyết phê phán và ngăn ngừa sự xâm nhập của lối sống thực dụng vị kỷ, tầm thường, chạy theo lợi ích vật chất trước mắt mà xem nhẹ các giá trị đạo đức và lợi ích cộng đồng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Văn bản luận án cho thấy một số hạn chế gắn liền với phạm vi nghiên cứu:

• Luận án chỉ giới hạn phạm vi khảo sát ở ba đại biểu cổ điển của triết học thực dụng Mỹ cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX (Peirce, James, Dewey), chưa thể bao quát toàn bộ sự chuyển biến của trào lưu này sang giai đoạn chủ nghĩa tân thực dụng (Neopragmatism) nửa sau thế kỷ XX với các tác giả như Richard Rorty hay Hilary Putnam.
• Nguồn tư liệu tiếp cận chủ yếu dựa vào các văn bản đã được dịch thuật hoặc công bố trong nước, việc khai thác toàn bộ khối lượng tác phẩm đồ sộ chưa được dịch của Peirce và Dewey vẫn còn những giới hạn nhất định.

Hướng nghiên cứu tiếp được xác định:

• Tiếp tục nghiên cứu sự phát triển và biến đổi của quan niệm chân lý trong chủ nghĩa tân thực dụng Mỹ đương đại và sự giao thoa giữa chủ nghĩa thực dụng với triết học phân tích hiện đại.
• Điều tra, khảo sát thực nghiệm sâu hơn về ảnh hưởng đa chiều của chủ nghĩa thực dụng đối với tư duy quản lý, nghiên cứu khoa học và lối sống của các tầng lớp xã hội tại Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế.

Giá trị tham khảo

Luận án có giá trị tham khảo rõ rệt đối với nhiều nhóm đối tượng học thuật:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Triết học: Cung cấp tài liệu tham khảo chuyên khảo có hệ thống về lịch sử triết học phương Tây, triết học Mỹ và lý luận nhận thức; đặc biệt hữu ích là Chương 2 và Chương 3 khi phân tích chi tiết các văn bản gốc của Peirce, James và Dewey.
• Giảng viên lý luận chính trị và triết học: Hỗ trợ tài liệu bài giảng về triết học phương Tây ngoài Mác-xít theo tinh thần đổi mới đào tạo lý luận của Đảng, giúp người học phân biệt ranh giới giữa triết học thực dụng với tư cách phương pháp luận khoa học và chủ nghĩa thực dụng dung tục trong đời sống thường nhật.
• Các nhà nghiên cứu Hoa Kỳ học và văn hóa học: Cung cấp góc nhìn triết học về cội nguồn tư duy hành động của người Mỹ, qua đó lý giải bản sắc văn hóa và các quyết sách kinh tế - xã hội của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ.

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm "triết học thực dụng" xuất phát từ đâu và có sự khác biệt gì giữa Peirce và James trong việc dùng thuật ngữ?
Thuật ngữ có nguồn gốc từ chữ Hy Lạp "pragma" (hành vi, thực tiễn). Khái niệm được C.S. Peirce khởi xướng từ năm 1872 tại "Câu lạc bộ siêu hình học", khẳng định nghĩa của khái niệm là toàn bộ hiệu quả thực tế do khái niệm đó tạo ra. Năm 1898, W. James chính thức công bố danh từ "pragmatism" và giải thích tính hữu dụng gắn với lợi ích cụ thể mang "giá trị tiền mặt". Do không đồng ý với cách giải thích mang tính cá nhân chủ nghĩa này của James, năm 1902 Peirce đã đổi tên học thuyết của mình thành "chủ nghĩa thực hiệu" (pragmaticism) để nhấn mạnh hiệu quả khoa học thực tế.

2. Charles Sanders Peirce nêu ra những phương pháp nào để củng cố niềm tin và đạt tới chân lý?
Peirce chỉ ra bốn phương pháp trong lịch sử: phương pháp cố chấp (bám giữ định kiến cá nhân), phương pháp quyền uy (dựa vào sức mạnh cưỡng chế của tôn giáo hoặc nhà nước), phương pháp tiên nghiệm (dựa vào suy luận trừu tượng hợp lý tính) và phương pháp khoa học. Ông khẳng định ba phương pháp đầu không thể tạo ra sự nhất trí bền vững giữa niềm tin và thực tế khách quan; chỉ có phương pháp khoa học dựa trên thực nghiệm và có cơ chế tự hiệu chỉnh sai lầm (thuyết khả sai) mới là con đường đáng tin cậy để đạt tới chân lý.

3. Vì sao William James đồng nhất chân lý với tính hữu dụng?
Theo James, triết học thực dụng là phương pháp hướng về những kết quả cuối cùng thay vì nguyên lý đầu tiên. Ông xem chân lý không phải là thuộc tính tĩnh tại có sẵn mà là một biến cố nảy sinh trong kinh nghiệm. Một ý tưởng trở thành chân lý khi nó có tác dụng chỉ dẫn hành động, đem lại hiệu quả thực tế và sự thỏa mãn tâm lý cho con người. Từ đó, ông đưa ra mệnh đề: cái gì hữu dụng là chân lý, và cái gì là chân lý thì tất yếu phải hữu dụng.

4. John Dewey đã thay thế khái niệm chân lý bằng diễn đạt nào và cấu trúc phương pháp giải quyết vấn đề của ông gồm mấy bước?
Trong chủ nghĩa công cụ, Dewey thay thế thuật ngữ "chân lý" bằng khái niệm "sự khẳng định có cơ sở" (warranted assertibility), xem tư tưởng là công cụ giúp cơ thể thích nghi với môi trường. Ông đề xuất phương pháp thăm dò (inquiry) gồm năm bước logic: (1) cảm nhận tình huống khó khăn, có vấn đề; (2) định vị và xác định rõ vấn đề; (3) đề xuất các giả thuyết giải pháp khả dĩ; (4) lập luận suy diễn về các hệ quả của giả thuyết; (5) thực nghiệm kiểm chứng giả thuyết bằng hành động cụ thể để tái lập trạng thái cân bằng.

5. Luận án chỉ ra sai lầm căn bản nhất của quan niệm chân lý trong triết học thực dụng dưới góc nhìn duy vật biện chứng là gì?
Sai lầm căn bản nhất là phủ nhận tính khách quan của chân lý và rơi vào chủ nghĩa duy tâm chủ quan. Bằng cách đồng nhất chân lý với niềm tin được củng cố, hiệu quả hữu dụng cá nhân hoặc tính hiệu lực của công cụ, triết học thực dụng đã tước bỏ nội dung phản ánh khách quan của chân lý đối với hiện thực tồn tại độc lập ngoài ý thức con người. Điều này dẫn tới tương đối luận, xóa nhòa ranh giới giữa khoa học và tôn giáo, hợp thức hóa những sai lầm miễn là chúng mang lại lợi ích cục bộ hoặc sự an tâm tâm lý.

Kết luận

Luận án của tác giả Nguyễn Văn Thỏa đã tái hiện một cách hệ thống và toàn diện quan niệm về chân lý trong triết học thực dụng Mỹ thông qua sự tiến triển tư tưởng của ba đại diện cốt lõi: Charles Sanders Peirce, William James và John Dewey. Công trình luận giải sâu sắc các tiền đề kinh tế, chính trị, văn hóa, khoa học tự nhiên và tôn giáo đặc thù của nước Mỹ dẫn tới sự chuyển dịch từ bản thể luận sang nhận thức luận và phương pháp luận hành động. Bằng việc phân tích thấu đáo trên lập trường duy vật biện chứng, luận án vừa khẳng định những giá trị hợp lý của trường phái trong việc đề cao thực tiễn và tinh thần tự hiệu chỉnh khoa học, vừa phê phán triệt để giới hạn duy tâm chủ quan và tương đối luận, mang lại nguồn tài liệu tham khảo học thuật giá trị cho công tác nghiên cứu và giảng dạy triết học tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục các công trình khoa học của tác giả đã công bố có liên quan đến 6 đề tài luận án và danh mục tài liệu tham khảo, luận án gồm 4 chƣơng, 12 tiết. NỘI DUNG Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan về triết học thực dụng Mỹ Hợp chủng quốc Hoa Kỳ đƣợc thành lập vào cuối thế kỷ XVIII, tạo điều kiện cho sự phát triển của một nền văn hóa đặc thù - nền văn hóa Mỹ. Thế nhƣng, phải mất hơn một thế kỷ sau, khi triết học thực dụng ra đời vào cuối thế kỷ XIX, triết học Mỹ mới khẳng định đƣợc vị trí và ảnh hƣởng của mình.

Kể từ đó, triết học thực dụng đã trở thành nét đặc trƣng trong văn hóa Mỹ. Triết học thực dụng Mỹ ra đời và phát triển gắn liền với tên tuổi của các “triết gia thực dụng” tiêu biểu là C. Từ khi xuất hiện đến nay, đã có nhiều học giả nghiên cứu về triết học thực dụng ở nhiều nội dung, khía cạnh của trào lƣu triết học này, cũng nhƣ nghiên cứu nội dung tƣ tƣởng của các triết gia thực dụng. Tình hình nghiên cứu trong nước Chủ nghĩa thực dụng thâm nhập vào Việt Nam trong thời kỳ Mỹ - Ngụy.

Giai đoạn này, ở nƣớc ta chịu ảnh hƣởng khá sâu sắc của tƣ tƣởng chính trị, văn hóa và lối sống Mỹ. Ngoài việc nghiên cứu chủ nghĩa thực dụng để đáp ứng nhu cầu học thuật, việc nghiên cứu trƣờng phái triết học này còn nhằm phục vụ cho nhu cầu thực tiễn xã hội, nhất là phục vụ cho mục đích chính trị nhằm tuyên truyền, cổ vũ cho lối sống Mỹ. Ở miền Bắc, tính đến trƣớc năm 1986, việc nghiên cứu về triết học thực dụng dƣới góc độ học thuật còn hết sức hạn chế, các nghiên cứu về triết học thực dụng đƣợc thể hiện hiện trong các công trình nghiên cứu về triết học phƣơng Tây, các nhà nghiên cứu chủ yếu đều tập trung vào việc phê phán triết học phi mácxít nói chung và triết học thực dụng nói riêng. Một số công trình tiêu biểu có thể kể đến nhƣ: Viện Mác - Lênin (1982), “Chủ nghĩa thực dụng Mỹ và một số biểu hiện hiện tại 7 của nó” trong tác phẩm Triết học và cuộc đấu tranh ý thức hệ; Phạm Minh Lăng (1984), Mấy trào lưu triết học phương Tây, Nxb Đại học và THCN, Hà Nội.

Từ sau Đại hội VI (1986) của Đảng Cộng sản Việt Nam, với chủ trƣơng đổi mới toàn diện đất nƣớc, trong đó có công tác tƣ tƣởng lý luận, đã tạo điều kiện thuận lợi và động lực mạnh mẽ cho việc nghiên cứu về triết học phƣơng Tây ngoài mác-xít nói chung và triết học thực dụng Mỹ nói riêng. Các công trình nghiên cứu liên quan trực tiếp và gián tiếp đến chủ nghĩa thực dụng đƣợc thể hiện ở các tài liệu là sách, các bài báo khoa học, các luận án, luận văn tiêu biểu nhƣ: Ấn phẩm dưới dạng sách, tài liệu chuyên khảo: Thời kỳ này, ở nƣớc ta phải kể đến các tác giả nhƣ: Đỗ Minh Hợp (1997), Triết học phương Tây hiện đại, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội; Nguyễn Ngọc Long (1998), Triết học phương Tây hiện đại ngoài mácxít và ảnh hưởng của nó đến Việt Nam hiện nay, Kỷ yếu Hội thảo khoa học, Khoa Triết học, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, trong đó có hai bài viết về chủ nghĩa thực dụng là: “Chủ nghĩa thực dụng và ảnh hưởng của nó đến xã hội Việt Nam” của tác giả Đào Hữu Hải và “Quan niệm về chân lý của chủ nghĩa thực dụng” của tác giả Trần Thành; Phạm Minh Lăng (2001), Những chủ đề cơ bản của triết học phương Tây, Nxb Văn hóa thông tin, Hà Nội. Gần đây, có nhiều nhà nghiên cứu về chủ nghĩa thực dụng, với sự xuất hiện của nhiều công trình nghiên cứu về triết học phƣơng Tây hiện đại nhƣ: Bùi Đăng Duy và Nguyễn Tiến Dũng với các tác phẩm: Lược khảo triết học phương Tây hiện đại (2003), Nxb Chính trị Quốc gia; Lịch sử triết học phương Tây hiện đại (2005), Nxb Tổng hợp TP Hồ Chí Minh và Triết học Mỹ (2006), Nxb Tổng hợp TP Hồ Chí Minh; Đỗ Minh Hợp (2006), Diện mạo của triết học phương Tây hiện đại, Nxb Hà Nội; Mai Sơn (2007), 101 triết gia, Nxb Tri thức; Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội (2007), Những vấn đề triết học phương Tây thế kỷ XX, Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội, trong đó có một số bài viết về chủ nghĩa thực dụng và đánh giá về ảnh hƣởng của chủ nghĩa thực dụng đến Việt Nam nhƣ “Chủ nghĩa thực dụng” của tác giả Nguyễn Hùng Hậu; “Chủ nghĩa thực dụng Mỹ - Những tìm hiểu bước đầu” của tác giả 8 Trần Văn Phòng; “Sự ảnh hưởng của chủ nghĩa thực dụng ở Việt Nam” của tác giả Đặng Quang Định; “Bàn về lối sống thực dụng và lối sống xã hội chủ nghĩa” của tác giả Trần Sĩ Phán; Phan Quang Định (2008), Toàn cảnh triết học Âu Mỹ thế kỷ XX, Nxb Văn học; Đỗ Minh Hợp, Nguyễn Anh Tuấn (2008), Đại cương triết học phương Tây hiện đại (nửa sau thế kỷ XIX - nửa đầu thế kỷ XX), Nxb Tổng hợp TP Hồ Chí Minh; Đỗ Kiên Trung (2010), Triết học tân thực dụng, Nxb Tri thức; Lƣơng Văn Kế (2011), Văn hóa Bắc Mỹ trong toàn cầu hóa, Nxb Giáo dục Việt Nam; Nguyễn Thái Yên Hƣơng, Tạ Minh Tuấn (2011), Các vấn đề nghiên cứu về Hoa Kỳ, Nxb Giáo dục Việt Nam; Trịnh Sơn Hoan (2012), William James và chủ nghĩa thực dụng Mỹ, Nxb Chính trị Quốc gia,v.v… Có thể thấy trong những năm gần đây, đã xuất hiện nhiều hơn các công trình nghiên cứu về triết học phƣơng Tây hiện đại nói chung và triết học thực dụng Mỹ nói riêng. Tuy nhiên, nghiên cứu về triết học thực dụng Mỹ ở nƣớc ta còn chƣa nhiều, chƣa mang tính hệ thống, có rất ít công trình nghiên cứu chuyên biệt về triết học thực dụng.

Trong số đó, chúng ta thấy tập trung vào một số nhà nghiên cứu nhƣ Bùi Đăng Duy, Nguyễn Tiến Dũng, Đỗ Minh Hợp. Trong các công trình này, tiêu biểu nhƣ cuốn Triết học Mỹ, có thể nói đây là công trình đầu tiên ở Việt Nam nghiên cứu toàn diện về triết học Mỹ. Các tác giả đã trình bày từ điều kiện ra đời, các trƣờng phái triết học Mỹ, trong đó triết học thực dụng đƣợc dành dung lƣợng trình bày nhiều nhất. Công trình này giúp chúng ta có đƣợc cái nhìn tƣơng đối toàn diện về triết học Mỹ nói chung và triết học thực dụng nói riêng.

Ba nhà triết học thực dụng tiêu biểu đƣợc nghiên cứu phân tích. Peirce đƣợc khẳng định là ngƣời sáng lập chủ nghĩa thực dụng, W. James là ngƣời mở rộng ảnh hƣởng của chủ nghĩa thực dụng và J. Dewey đã đƣa chủ nghĩa thực dụng vào đời sống thực tiễn.

Thành công của tác giả là đã giúp ngƣời đọc có cái nhìn bao quát về triết học Mỹ nói chung và triết học thực dụng nói riêng. Tuy nhiên, đây là một cuốn sách với nội dung viết về triết học Mỹ là rất rộng, nên sẽ là rất khó để phân tích sâu sắc về trƣờng phái triết học thực dụng và các nhà triết học thực dụng Mỹ, điều này cần phải đƣợc tiếp tục nghiên cứu, làm sáng tỏ. Gần đây, ở nƣớc ta, việc nghiên cứu về triết học thực dụng Mỹ tiếp tục 9 thu hút đƣợc sự quan tâm của một số nhà nghiên cứu. Một số công trình tiêu biểu nhƣ: Triết học tân thực dụng của Đỗ Kiên Trung (2010); William James và chủ nghĩa thực dụng Mỹ của Trịnh Sơn Hoan (2012).

Ở các công trình này, các tác giả đã khái quát về quá trình hình thành, các đại diện tiêu biểu, đặc điểm cơ bản của chủ nghĩa thực dụng và một số ảnh hƣởng của trào lƣu triết học này đối với nƣớc ta. Trong cuốn “Triết học tân thực dụng”, tác giả đã bàn đến một vấn đề mới trong dòng chảy của triết học thực dụng, đó là các nhà triết học tân thực dụng. Cuốn sách đƣợc kết cấu thành hai phần, một phần bàn về những điều kiện, tiền đề cho sự hình thành chủ nghĩa thực dụng, những đặc điểm cơ bản của nó thông qua ba nhà triết học tiêu biểu là C. Trên cơ sở đó, tác giả hƣớng đến mục đích là chỉ ra dòng chảy của triết học thực dụng thông qua sự phát triển của các nhà triết học tân thực dụng, từ đó khái quát những đặc điểm, nội dung mới của triết học tân thực dụng.

Có thể nói, đóng góp cơ bản của tác giả ở công trình này là bƣớc đầu chỉ ra sự phát triển của triết học thực dụng thông qua các nhà triết học tân thực dụng. Công trình William James và chủ nghĩa thực dụng Mỹ của Trịnh Sơn Hoan đƣợc xem là một trong những công trình nghiên cứu mới nhất về chủ nghĩa thực dụng ở nƣớc ta. Cuốn sách thể hiện sự cố gắng của tác giả trong việc giới thiệu về chủ nghĩa thực dụng và tƣ tƣởng triết học thực dụng của W. Tác giả đã mạnh dạn đƣa ra một số nhận định mang tính khách quan về trƣờng phái triết học này.

Tuy nhiên, với tiêu đề của công trình, tác giả đã dành phần lớn dung lƣợng trình bày về nội dung tƣ tƣởng triết học thực dụng của W.James mà chƣa thể trình bày một cách hệ thống về các nhà triết học thực dụng Mỹ, cũng nhƣ vấn đề chân lý.