QUẢN LÍ XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG HỌC TẬP Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Nghiên cứu quản lý xây dựng môi trường học tập tại các trường THCS TP.HCM. Giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục, tạo môi trường học tập tốt nhất cho học sinh.

• Tác giả: Võ Cao Long
• Người hướng dẫn: Nguyễn Đức Danh
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản lí giáo dục
• Đề tài: Quản Lí Xây Dựng Môi Trường Học Tập Ở Các Trường Trung Học Cơ Sở Tại Thành Phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: THỰC TRẠNG QUẢN LÍ XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG HỌC TẬP TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI TP.
• 1.1. Khái quát về địa bàn nghiên cứu
• 1.2. Tình hình giáo dục cấp trung học cơ sở tại TP.
• 1.3. Tình hình xây dựng môi trường học tập cho học sinh tại các trường trung học cơ sở TP.
• 1.4. Tổ chức khảo sát thực trạng
• 1.4.1. Mục đích khảo sát
• 1.4.2. Nội dung khảo sát
• 1.4.3. Phương pháp khảo sát
• 1.4.4. Cách thức xử lí số liệu khảo sát
• 1.4.4.1. Đối với phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi (định lượng)
• 1.4.4.2. Đối với phương pháp phỏng vấn (định tính)
• 1.5. Thực trạng xây dựng môi trường học tập ở các trường trung học cơ sở tại TP.
• 1.6. Thực trạng môi trường học tập ở các trường trung học cơ sở tại TP.
• 1.7. Thực trạng quản lí xây dựng môi trường học tập ở các trường trung học cơ sở tại TP.
• 1.8. Thực trạng nhận thức về tầm quan trọng của quản lí xây dựng môi trường học tập ở các trường trung học cơ sở tại TP.
• 1.9. Thực trạng lập kế hoạch xây dựng môi trường học tập ở các trường trung học cơ sở tại TP.
• 1.10. Thực trạng tổ chức thực hiện xây dựng môi trường học tập ở các trường trung học cơ sở tại TP.
• 1.11. Thực trạng lãnh đạo xây dựng môi trường học tập ở các trường trung học cơ sở TP.
• 1.12. Thực trạng kiểm tra xây dựng môi trường học tập ở các trường trung học cơ sở tại TP.
• 1.13. Thực trạng quản lí các điều kiện thực hiện xây dựng môi trường học tập ở các trường trung học cơ sở tại TP.
• 1.14. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lí xây dựng môi trường học tập ở trường trung học cơ sở tại TP.
• 1.14.1. Yếu tố khách quan
• 1.14.2. Các yếu tố chủ quan
• 1.15. Đánh giá chung về thực trạng quản lí xây dựng môi trường học tập ở các trường trung học cơ sở tại TP.
• 1.16. Điểm hạn chế
• 1.17. Nguyên nhân của hạn chế
• 2. CHƯƠNG 2: BIỆN PHÁP QUẢN LÍ XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG HỌC TẬP Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI TP.
• 2.1. Nguyên tắc đề xuất biện pháp
• 2.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính mục đích
• 2.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn
• 2.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học
• 2.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ
• 2.1.5. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi và hiệu quả
• 2.2. Biện pháp quản lí xây dựng môi trường học tập các trường trung học cơ sở tại TP.
• 2.2.1. Nhóm biện pháp về quản lí xây dựng môi trường học tập các trường trung học cơ sở
• 2.2.2. Nhóm biện pháp tạo yếu tố thuận lợi cho quản lí xây dựng môi trường học tập ở các trường trung học cơ sở
• 2.3. Mối quan hệ của các biện pháp
• 2.4. Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất
• 2.4.1. Mục đích khảo nghiệm
• 2.4.2. Nội dung khảo nghiệm
• 2.4.3. Mẫu khảo nghiệm và địa bàn khảo nghiệm
• 2.4.4. Phương pháp khảo nghiệm
• 2.4.5. Cách thức xử lí số liệu điều tra
• 2.4.6. Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp quản lí xây dựng môi trường học tập các trường trung học cơ sở tại TP.
• 2.5. Thực nghiệm biện pháp quản lí xây dựng môi trường học tập cho học sinh ở trường trung học cơ sở tại TP.
• 2.5.1. Mục đích thực nghiệm
• 2.5.2. Nội dung thực nghiệm
• 2.5.3. Phương pháp thực nghiệm
• 2.5.4. Thu thập số liệu thực nghiệm
• 2.5.5. Kết quả thực nghiệm
• 2.5.6. Đánh giá chung
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quản Lý Xây Dựng Môi Trường Học Tập THCS 55 Ký Tự

Nghiên cứu này tập trung vào quản lý xây dựng môi trường học tập tại các trường THCS TP.HCM. Mục tiêu là xây dựng một môi trường học tập hiệu quả, nơi học sinh có thể phát triển toàn diện. Bài viết phân tích thực trạng, thách thức và đề xuất các giải pháp dựa trên luận án tiến sĩ của Võ Cao Long. Luận án này nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến môi trường học tập, từ cơ sở vật chất trường THCS đến văn hóa trường học THCS, nhằm tạo ra một môi trường học tập an toàn, lành mạnh và thân thiện. Luận án xuất phát từ tầm quan trọng của việc xây dựng MTGD nói chung, MTHT nói riêng trong CTGDPT 2018.

1.1. Tầm Quan Trọng của Môi Trường Học Tập Tích Cực THCS

Môi trường học tập không chỉ là không gian vật chất, mà còn là không gian tâm lý, nơi học sinh cảm thấy an toàn, được tôn trọng và được khuyến khích phát triển. Theo Omar, “Mỗi học sinh đều có gì đó để cống hiến, và mỗi học sinh đều xứng đáng được hưởng một MTHT được nuôi dưỡng tốt”. Việc xây dựng môi trường học tập tích cực giúp học sinh phát huy tối đa tiềm năng, đồng thời giảm thiểu các vấn đề như bạo lực học đường và áp lực học tập. Vì vậy nhà trường phải xây dựng MTHT an toàn, lành mạnh, thân thiện nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho HS vượt qua khó khăn tâm lí lứa tuổi để học tập và phát triển nhân cách tốt đẹp.

1.2. Mục Tiêu Nghiên Cứu Quản Lý Môi Trường Học Tập Hiệu Quả

Nghiên cứu này hướng đến việc hệ thống hóa cơ sở lý luận về xây dựng môi trường học tập và quản lý xây dựng môi trường học tập tại các trường THCS. Mục tiêu cụ thể là đánh giá thực tiễn quản lý xây dựng môi trường học tập ở TP.HCM, từ đó đề xuất các biện pháp can thiệp hiệu quả. Các biện pháp này cần đảm bảo tính khả thi, phù hợp với điều kiện thực tế của các trường, và góp phần nâng cao chất lượng giáo dục. Luận án cũng xác định rõ đối tượng và phạm vi nghiên cứu, tập trung vào các yếu tố quản lý và môi trường học tập tại các trường THCS công lập.

II. Thách Thức Quản Lý Xây Dựng Trường THCS Hiện Nay 58 Ký Tự

Các trường THCS TP.HCM đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý xây dựng môi trường học tập. Những thách thức này bao gồm thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông 2018, giải quyết vấn đề bạo lực học đường, và thích ứng với xu hướng toàn cầu hóa. Ngoài ra, cần đảm bảo sự an toàn và chất lượng cơ sở vật chất trường THCS, cũng như xây dựng một văn hóa trường học THCS tích cực và thân thiện. Điều này đòi hỏi sự nỗ lực phối hợp từ nhà trường, gia đình và cộng đồng để tạo ra một môi trường học tập toàn diện. Theo Phạm Hồng Quang nếu xem xét HS là chủ thể của hoạt động học tập, có thể xác định cấu trúc MT của hoạt động học gồm các yếu tố bên ngoài (không gian vật chất và tâm lí, người dạy, tập thể HS) và các yếu tố bên trong (tiềm năng trí tuệ, những cảm xúc, những giá trị của cá nhân, vốn sống, tính cách,… của HS.

2.1. Áp Lực Từ Chương Trình Giáo Dục Phổ Thông 2018

Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đòi hỏi sự thay đổi về phương pháp giảng dạy và nội dung học tập, tạo ra áp lực lớn cho các trường THCS. Giáo viên cần được đào tạo lại để đáp ứng yêu cầu mới, đồng thời cơ sở vật chất cần được nâng cấp để hỗ trợ các hoạt động học tập đa dạng. Việc tích hợp các kỹ năng mềm và phương pháp học tập chủ động cũng là một thách thức lớn. Điều này đồng nghĩa với việc MTHT phải linh hoạt, đa dạng và thân thiện để tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình học tập và phát triển của HS.

2.2. Vấn Nạn Bạo Lực Học Đường Giải Pháp Nào Cho THCS

Bạo lực học đường là một vấn đề nhức nhối, ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường học tập và sự phát triển của học sinh. Cần có các biện pháp phòng ngừa và can thiệp hiệu quả để giải quyết vấn đề này. Các giải pháp có thể bao gồm tăng cường giáo dục về kỹ năng sống, xây dựng hệ thống hỗ trợ tâm lý cho học sinh, và tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng. MTHT không thể phát triển tích cực khi bị ám ảnh bởi các hành vi bạo lực, quấy rối, cần có sự chung tay từ các nhà trường, phụ huynh và cộng đồng để xây dựng một MTHT an toàn và lành mạnh cho tất cả mọi người.

2.3. Toàn Cầu Hóa Yêu Cầu Mới Cho Môi Trường Học Tập THCS

Xu hướng toàn cầu hóa đòi hỏi học sinh phải có kiến thức và kỹ năng để thích ứng với một thế giới đa văn hóa và liên kết chặt chẽ. Môi trường học tập cần tạo điều kiện cho học sinh tiếp xúc với các nền văn hóa khác nhau, phát triển kỹ năng giao tiếp và hợp tác quốc tế, và nâng cao nhận thức về các vấn đề toàn cầu. Bên cạnh đó, cần chú trọng phát triển kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin và ngoại ngữ cho học sinh. MTHT cần thúc đẩy sự hiểu biết, tôn trọng và hợp tác giữa các thành viên để xây dựng một xã hội hòa bình và phát triển.

III. Phương Pháp Xây Dựng Môi Trường Học Tập Hiệu Quả 54 Ký Tự

Để xây dựng một môi trường học tập hiệu quả tại các trường THCS TP.HCM, cần áp dụng một phương pháp tiếp cận toàn diện, bao gồm quản lý cơ sở vật chất, xây dựng văn hóa trường học, và tạo điều kiện cho sự tham gia của cộng đồng. Phương pháp này cần dựa trên các nguyên tắc đảm bảo tính mục đích, tính thực tiễn, tính khoa học, tính đồng bộ, tính khả thi và hiệu quả. Ngoài ra, cần có các biện pháp hỗ trợ đặc biệt cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn hoặc gặp các vấn đề tâm lý.Những năm qua, công tác xây dựng MTHT trong nhà trường luôn được các cấp, các ngành quan tâm, chú trọng qua việc khẳng định trong một số văn bản pháp lí quan trọng của Nhà nước và của ngành Giáo dục, như Nghị định số 80/2017/NĐ- CP ngày 17/7/2017 của Chính phủ Quy định về MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện, phòng, chống bạo lực học đường.

3.1. Quản Lý Cơ Sở Vật Chất Tiêu Chí Nào Cho Trường THCS

Quản lý cơ sở vật chất trường THCS cần đảm bảo các tiêu chuẩn về an toàn, tiện nghi và thẩm mỹ. Các phòng học cần được trang bị đầy đủ thiết bị dạy học, ánh sáng và thông gió tốt. Sân chơi và các khu vực công cộng cần được bảo trì thường xuyên để đảm bảo an toàn cho học sinh. Ngoài ra, cần chú trọng đầu tư vào các phòng thí nghiệm, thư viện và các không gian học tập đa năng. Trường trung học cơ sở cần xây dựng MTHT an toàn, lành mạnh, thân thiện nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho HS vượt qua khó khăn tâm lí lứa tuổi để học tập và phát triển nhân cách tốt đẹp.

3.2. Xây Dựng Văn Hóa Trường Học Giá Trị Cốt Lõi Là Gì

Văn hóa trường học THCS cần dựa trên các giá trị cốt lõi như tôn trọng, trách nhiệm, hợp tác và sáng tạo. Cần xây dựng một môi trường thân thiện, nơi học sinh cảm thấy được yêu thương và khuyến khích phát triển. Các hoạt động ngoại khóa và các chương trình giáo dục đạo đức cần được tổ chức thường xuyên để củng cố các giá trị này. Theo Makarenko muốn rằng trẻ em học tập và lao động với tinh thần lạc quan và dùng chủ nghĩa lạc quan để động viên trẻ em làm tròn nhiệm vụ. Tác giả Omar đã nêu “Mỗi học sinh đều có gì đó để cống hiến, và mỗi học sinh đều xứng đáng được hưởng một MTHT được nuôi dưỡng tốt”

3.3. Tăng Cường Sự Tham Gia Của Gia Đình Và Cộng Đồng

Sự tham gia của gia đình và cộng đồng là yếu tố quan trọng để xây dựng một môi trường học tập toàn diện. Cần tạo điều kiện cho phụ huynh tham gia vào các hoạt động của trường, đồng thời kết nối với các tổ chức và doanh nghiệp địa phương để tạo ra các cơ hội học tập và phát triển cho học sinh. Các chương trình tình nguyện và các hoạt động xã hội cũng cần được khuyến khích để giúp học sinh phát triển kỹ năng sống và trách nhiệm xã hội.

IV. Ứng Dụng Nâng Cao Hiệu Quả Môi Trường Học Tập 59 Ký Tự

Nghiên cứu của Võ Cao Long đề xuất nhiều biện pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả môi trường học tập tại các trường THCS TP.HCM. Các biện pháp này tập trung vào việc cải thiện quản lý cơ sở vật chất, xây dựng văn hóa trường học tích cực, tăng cường sự tham gia của cộng đồng, và áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại. Kết quả nghiên cứu cho thấy các biện pháp này có tính khả thi và hiệu quả cao, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và sự phát triển của học sinh. Theo tác giả Nguyễn Thị Thúy Dung cũng cho rằng “MT học đường là toàn bộ các điều kiện vật chất và tinh thần ở trường học, là nơi HS được giáo dục và học tập để phát triển toàn diện nhân cách. Để đảm bảo cho HS có điều kiện phát triển tốt nhất về thể chất và tinh thần, mỗi trường học phải xây dựng MT học đường an toàn, lành mạnh, thân thiện, không có bạo lực.”

4.1. Mô Hình Quản Lý Môi Trường Học Tập THCS Tiên Tiến

Nghiên cứu đề xuất một mô hình quản lý môi trường học tập THCS tiên tiến, dựa trên việc phân tích và đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả học tập của học sinh. Mô hình này bao gồm các thành phần như quản lý cơ sở vật chất, quản lý chương trình học, quản lý đội ngũ giáo viên, và quản lý các hoạt động ngoại khóa. Mô hình này cần đảm bảo tính linh hoạt và thích ứng với các điều kiện thực tế của từng trường.

4.2. Đánh Giá Tính Khả Thi Của Các Biện Pháp Đề Xuất

Nghiên cứu đã tiến hành đánh giá tính khả thi của các biện pháp đề xuất thông qua khảo sát ý kiến của cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh và phụ huynh. Kết quả cho thấy phần lớn các biện pháp được đánh giá là khả thi và phù hợp với điều kiện thực tế của các trường THCS TP.HCM. Tuy nhiên, cần có sự điều chỉnh và tùy biến để phù hợp với đặc thù của từng trường.HCM là thành phố lớn nhất Việt Nam xét về quy mô dân số, là một trong những trung tâm văn hóa, giáo dục quan trọng của cả nước.

4.3. Kết Quả Thực Nghiệm Môi Trường Học Tập Thay Đổi Ra Sao

Nghiên cứu đã tiến hành thực nghiệm các biện pháp đề xuất tại một số trường THCS TP.HCM. Kết quả cho thấy có sự cải thiện đáng kể về môi trường học tập, sự hài lòng của học sinh, và kết quả học tập. Các biện pháp này cũng góp phần giảm thiểu các vấn đề như bạo lực học đường và áp lực học tập. Cần tiếp tục theo dõi và đánh giá hiệu quả của các biện pháp này trong dài hạn.

V. Kết Luận Hướng Tới Môi Trường Học Tập Phát Triển 53 Ký Tự

Nghiên cứu của Võ Cao Long đã cung cấp một cái nhìn tổng quan về quản lý xây dựng môi trường học tập tại các trường THCS TP.HCM. Các biện pháp đề xuất có tính khả thi và hiệu quả cao, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và sự phát triển của học sinh. Tuy nhiên, cần có sự tiếp tục nghiên cứu và đánh giá để hoàn thiện các biện pháp này, đồng thời thích ứng với các thay đổi trong bối cảnh giáo dục hiện nay. Như vậy, đề tài giải quyết một vấn đề về quản lí xây dựng MTHT tại các trường trung học cơ sở Thành phố Hồ Chí Minh đặt trong bối cảnh đổi mới giáo dục. Vì thế, việc xây dựng MTHT tốt đẹp cho HS trong trường trung học cơ sở càng trở nên cấp thiết.

5.1. Bài Học Kinh Nghiệm Quý Giá Cho Các Trường THCS

Nghiên cứu rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý giá cho các trường THCS trong việc quản lý xây dựng môi trường học tập. Các bài học này bao gồm tầm quan trọng của việc xây dựng một tầm nhìn rõ ràng, sự tham gia của tất cả các bên liên quan, và sự linh hoạt trong việc áp dụng các biện pháp quản lý. Cần liên tục theo dõi và đánh giá hiệu quả của các biện pháp này để đảm bảo sự thành công.

5.2. Hướng Nghiên Cứu Mới Tương Lai Của Môi Trường Học Tập

Nghiên cứu đề xuất một số hướng nghiên cứu mới trong lĩnh vực quản lý xây dựng môi trường học tập. Các hướng nghiên cứu này bao gồm việc ứng dụng công nghệ thông tin, phát triển các mô hình học tập cá nhân hóa, và đánh giá tác động của môi trường học tập đến sức khỏe tinh thần của học sinh. Cần có sự đầu tư và khuyến khích để thúc đẩy các nghiên cứu này.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ khoa học giáo dục chuyên ngành Quản lí giáo dục (mã số: 62 14 01 14) với đề tài "Quản lí xây dựng môi trường học tập ở các trường trung học cơ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh" được tác giả Võ Cao Long thực hiện tại Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh năm 2024, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Đức Danh và PGS. Nguyễn Thị Thúy Dung.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Công trình xuất phát từ ba căn cứ thực tiễn và pháp lý:

1. Yêu cầu từ Chương trình Giáo dục phổ thông (CTGDPT) 2018: Chương trình đặt ra mục tiêu phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực học sinh, đòi hỏi chuyển dịch từ môi trường truyền thống thụ động sang môi trường học tập tích cực, tương tác đa chiều. Lứa tuổi học sinh trung học cơ sở (THCS) từ 11 đến 15 tuổi (lớp 6 đến lớp 9) là giai đoạn chuyển tiếp tâm sinh lý phức tạp, thường được xem là giai đoạn "khủng hoảng" hay "nổi loạn", đòi hỏi môi trường học tập an toàn, lành mạnh và thân thiện.
2. Chủ trương, văn bản quy phạm pháp luật của Đảng và Nhà nước: Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIII xác định nhiệm vụ xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh; Nghị định số 80/2017/NĐ-CP của Chính phủ quy định về môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện, phòng chống bạo lực học đường; Quyết định số 1299/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án "Xây dựng văn hóa ứng xử trong trường học giai đoạn 2018 - 2025"; Thông tư số 06/2019/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định quy tắc ứng xử trong các cơ sở giáo dục.
3. Thực tiễn giáo dục tại Thành phố Hồ Chí Minh: Là đô thị có quy mô mạng lưới giáo dục lớn, các trường THCS tại Thành phố Hồ Chí Minh đang đối mặt với các thách thức về quy mô trường lớp, áp lực đổi mới phương pháp giảng dạy theo CTGDPT 2018, bạo lực học đường và yêu cầu hội nhập toàn cầu.

Khoảng trống nghiên cứu được xác định: Các công trình trước đây đa phần tiếp cận môi trường học tập ở cấp mầm non, tiểu học, trung học phổ thông hoặc đại học; các nghiên cứu ở cấp THCS thường chỉ tiếp cận từng khía cạnh đơn lẻ (cơ sở vật chất hoặc văn hóa học đường), thiếu một công trình nghiên cứu hệ thống hóa đầy đủ cả hai thành tố môi trường vật chất và môi trường tinh thần dưới góc độ 4 chức năng quản lý của Hiệu trưởng tại địa bàn đô thị lớn.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

• Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở hệ thống hóa cơ sở lí luận và đánh giá thực trạng xây dựng cùng công tác quản lí xây dựng môi trường học tập ở các trường THCS tại Thành phố Hồ Chí Minh, đề tài đề xuất các biện pháp quản lí cần thiết và khả thi nhằm nâng cao hiệu quả công tác này trong bối cảnh đổi mới giáo dục.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Hệ thống hóa cơ sở lí luận về xây dựng môi trường học tập và quản lí xây dựng môi trường học tập ở trường THCS.
  2. Khảo sát, đánh giá thực trạng xây dựng và quản lí xây dựng môi trường học tập tại các trường THCS trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.
  3. Đề xuất, khảo nghiệm và thực nghiệm các biện pháp quản lí nhằm đánh giá tính cần thiết, tính khả thi và hiệu quả thực tế.

Giả thuyết khoa học

Công tác quản lí xây dựng môi trường học tập tại các trường THCS tại Thành phố Hồ Chí Minh đã đạt được kết quả nhất định ở khâu lập kế hoạch và tổ chức thực hiện, nhưng còn hạn chế trong công tác chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra. Nếu hệ thống hóa đầy đủ cơ sở lí luận, đánh giá chính xác thực trạng và xác định rõ các yếu tố ảnh hưởng, nghiên cứu sẽ đề xuất được hệ thống biện pháp quản lý đồng bộ, khả thi, giúp nâng cao chất lượng môi trường học tập tại các trường THCS.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Khách thể nghiên cứu: Hoạt động xây dựng môi trường học tập ở trường THCS.
• Đối tượng nghiên cứu: Công tác quản lí xây dựng môi trường học tập ở trường THCS tại Thành phố Hồ Chí Minh do Hiệu trưởng thực hiện.
• Giới hạn nội dung: Tập trung vào quản lý xây dựng môi trường vật chất (MTVC) và môi trường tinh thần (MTTT) trong khuôn viên nhà trường theo 4 chức năng quản lý (lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo, kiểm tra).
• Phạm vi khảo sát: Thu thập dữ liệu từ 966 khách thể (gồm cán bộ quản lí, giáo viên, lực lượng khác trong nhà trường và cha mẹ học sinh) tại 12 trường THCS công lập.
• Phạm vi không gian: Thực hiện tại 6 quận, huyện đại diện cho các khu vực đô thị của Thành phố Hồ Chí Minh: Quận 1, Quận 3, Quận 10, Quận Phú Nhuận, Quận Tân Phú và Huyện Bình Chánh.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu quốc tế

Tác giả phân loại các công trình quốc tế thành ba nhánh chính:

1. Nghiên cứu về vai trò và bản chất của môi trường học tập:
   • Nghiên cứu phản xạ có điều kiện của I. Pavlov và B. F. Skinner chỉ ra rằng môi trường được kiểm soát có vai trò kích thích tính năng động và hành vi sáng tạo.
   • E. Durkheim nhìn nhận lớp học như một xã hội thu nhỏ có cấu trúc tương tác vượt khỏi phạm vi gia đình.
   • Denomme và Roy đề xuất mô hình "Sư phạm tương tác", chuyển đổi mô hình cổ điển "Người dạy - Người học - Tri thức" thành "Người dạy - Người học - Môi trường", khẳng định môi trường là thành tố trực tiếp chi phối quá trình dạy học.
   • Grubaugh và Houston, Suwanwong, Khamcot và Thepprasit chỉ ra mối liên hệ giữa việc thiết lập môi trường lớp học chuẩn mực với sự gia tăng động lực, hành vi tích cực và kết quả học tập của học sinh.
2. Nghiên cứu về các yếu tố cấu thành môi trường học tập:
   • Yếu tố vật chất: Samani, Mott, Robinson, Burnette và Rutherfor nghiên cứu tác động của điều kiện chiếu sáng; Hood-Smith và Leffingwell, Visser, Gaurdino và Fullerton nghiên cứu việc sắp xếp cấu trúc bàn ghế, trang thiết bị lớp học đối với hành vi và hiệu suất học tập.
   • Yếu tố tinh thần và tâm lý: Krug, Marsh, Hoy và Hoy xem xét văn hóa nhà trường và vai trò lãnh đạo chuyên môn của giảng viên; Hughes, Ginnett, Curphy, Jazzar và Algozzine phân tích quan hệ hợp tác gia đình - nhà trường; Lipnevich và Smith chỉ ra vai trò của phản hồi tích cực; Yagcioglu và nhóm tác giả Đại học Canyon nghiên cứu yếu tố cảm xúc và sự hài hước trong không gian lớp học.
3. Nghiên cứu về quản trị môi trường học tập và vai trò của Hiệu trưởng:
   • Engelsa, Hottona, Devosb, Bouckenoogheb và Aelterman chứng minh mối liên hệ giữa vai trò lãnh đạo của hiệu trưởng với văn hóa học đường.
   • Caganaga đề xuất mô hình kỹ năng lãnh đạo hợp tác của hiệu trưởng.
   • Mejía khẳng định hiệu trưởng là tác nhân chính tạo lập môi trường học tập lành mạnh.
   • Wirussawa, Tesaputa và Duangpaeng xác lập khung 6 nội dung quản lý môi trường học tập trong trường trung học tại Thái Lan (môi trường trong lớp, môi trường ngoài lớp, công nghệ thông tin, không khí lớp học, tổ chức dạy học và chương trình đào tạo).

Các hướng nghiên cứu trong nước

• Nghiên cứu về môi trường học tập và trường học thân thiện: Bùi Thị Mùi nghiên cứu xây dựng môi trường học tập trong giờ lên lớp; Trần Đức Minh phân tích môi trường sư phạm trong trường cao đẳng; Nguyễn Thị Tín và Phạm Duy Hưng nghiên cứu môi trường học tập thân thiện tại tiểu học vùng khó khăn tỉnh Bắc Kạn; Kiều Thị Bích Thủy và Nguyễn Trí nghiên cứu tác động của môi trường đến động cơ học tập.
• Nghiên cứu về tương tác sư phạm trong lớp học: Vũ Thị Sơn xây dựng sơ đồ tương tác hai chiều giữa giáo viên - học sinh và tương tác đồng đẳng giữa học sinh - học sinh thông qua nhiệm vụ học tập (NVHT).
• Nghiên cứu về quản lý xây dựng môi trường giáo dục: Nguyễn Thị Mỹ Lộc phân tích vai trò của cán bộ quản lý giáo dục theo tinh thần Nghị quyết 29-NQ/TW; Đặng Thị Thúy Hằng khảo sát thực trạng xây dựng môi trường thân thiện tại THCS Quận 12; các luận văn của Trần Thị Ngọc Phương (Quận 11, TP.HCM), Nguyễn Thị Hồng Phương (Cầu Giấy, Hà Nội), Dương Thị Sim (Thái Nguyên) phân tích quản lý trường học thân thiện ở các bậc học.

Vị trí và điểm giải quyết của luận án

Kế thừa các mô hình lý luận về MTVC, MTTT và chức năng quản lý, luận án định vị là công trình chuyên biệt giải quyết toàn diện việc quản lí xây dựng môi trường học tập cấp THCS tại đô thị Thành phố Hồ Chí Minh. Luận án tích hợp lý thuyết sư phạm tương tác với 4 chức năng quản lý của Hiệu trưởng, khảo sát định lượng diện rộng trên 966 mẫu kết hợp phỏng vấn sâu và thực nghiệm sư phạm.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và các khái niệm công cụ

1. Khái niệm môi trường: Luận án kế thừa quan điểm của Trần Quốc Thành và UNEP, xác định môi trường là tập hợp tất cả các yếu tố tự nhiên và xã hội bao quanh con người, tác động qua lại với hoạt động sống và sự phát triển nhân cách.
2. Khái niệm môi trường học tập: Là toàn bộ các yếu tố vật chất, không gian, thời gian, tình cảm và tinh thần nơi người học sinh sống và học tập, có ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến quá trình hình thành và phát triển nhân cách.
3. Môi trường học tập ở trường THCS: Gồm hai thành tố cấu trúc hữu cơ:
   • Môi trường vật chất (MTVC): Toàn bộ không gian, cảnh quan sân bãi, tòa nhà, hệ thống phòng học, phòng chức năng, thiết bị, ánh sáng, âm thanh, không khí, bàn ghế và các phương tiện công nghệ hỗ trợ dạy học.
   • Môi trường tinh thần (MTTT): Hệ thống các mối quan hệ sư phạm (GV - HS, HS - HS, cán bộ nhân viên - HS, nhà trường - gia đình - xã hội), phong cách giảng dạy của giáo viên, bầu không khí tâm lý lớp học và các chuẩn mực ứng xử văn hóa.
4. Quản lí xây dựng môi trường học tập ở trường THCS: Là hệ thống tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý (Hiệu trưởng) đến toàn bộ quá trình kiến tạo, duy trì và phát triển MTVC và MTTT thông qua 4 chức năng quản lý: Lập kế hoạch $\rightarrow$ Tổ chức thực hiện $\rightarrow$ Lãnh đạo/Chỉ đạo $\rightarrow$ Kiểm tra đánh giá, nhằm tối ưu hóa các nguồn lực sẵn có để đạt mục tiêu giáo dục.

Tiếp cận phương pháp luận

Luận án xây dựng trên 5 tiếp cận nghiên cứu:

• Tiếp cận hệ thống: Xem xét việc xây dựng MTHT trong tính chỉnh thể của hệ thống giáo dục quốc dân, đồng thời liên kết chặt chẽ giữa MTVC và MTTT.
• Tiếp cận phát triển: Căn cứ vào đặc điểm biến đổi sinh lý và tâm lý của học sinh 11-15 tuổi và bối cảnh chuyển đổi số giáo dục.
• Tiếp cận hoạt động: Vận dụng lý thuyết hoạt động để thiết kế chuỗi hành động quản lý theo tiến trình logic.
• Tiếp cận sư phạm tương tác: Dựa trên mô hình của Denomme & Roy và Vũ Thị Sơn, lấy nhiệm vụ học tập (NVHT) làm trung gian tương tác giữa người dạy, người học và môi trường.
• Tiếp cận chức năng quản lý: Triển khai quản lý qua chu trình 4 khâu: lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo, kiểm tra.

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

Nhóm phương pháp	Phương pháp cụ thể	Quy mô mẫu / Nguồn dữ liệu	Kỹ thuật xử lý / Công cụ
Nghiên cứu lý luận	Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa tài liệu	Văn bản pháp quy (NĐ 80, QĐ 1299, TT 06, CTGDPT 2018), các công trình khoa học trong và ngoài nước	Xây dựng khung lý thuyết, xác lập khái niệm công cụ
Nghiên cứu định lượng	Điều tra bằng phiếu hỏi anket	966 người (Cán bộ quản lí, Giáo viên, Lực lượng khác trong trường, Cha mẹ học sinh) tại 12 trường THCS thuộc 6 quận, huyện	Phần mềm SPSS 20.0: Tính điểm trung bình (Mean), độ lệch chuẩn (SD), kiểm định độ tin cậy Cronbach's Alpha, kiểm định khác biệt
Nghiên cứu định tính	Phỏng vấn sâu bán cấu trúc	Đại diện CBQL, GV, nhân viên 12 trường THCS và lãnh đạo Phòng GD-ĐT 6 quận, huyện	Mã hóa nội dung phỏng vấn, phân loại chủ đề, đối chiếu chéo giữa các nhóm đối tượng
Thực nghiệm sư phạm	Khảo nghiệm và thực nghiệm giải pháp	Tiến hành tại các trường THCS trong mẫu nghiên cứu (Năm học 2021-2022)	So sánh đối chứng trước - sau thực nghiệm qua phiếu khảo sát và phỏng vấn bổ sung

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lí luận về quản lí xây dựng môi trường học tập ở trường trung học cơ sở

Chương này tập trung hoàn thiện hệ thống khái niệm và khung lý thuyết về quản trị MTHT tại trường THCS:

• Phân tích vị trí của MTHT đối với sự phát triển nhân cách học sinh THCS: tác động trực tiếp đến việc hình thành mục đích, khơi gợi động cơ học tập (động cơ hoàn thiện tri thức và động cơ quan hệ xã hội), định hình phương pháp học tập độc lập và quyết định chất lượng đầu ra.
• Xác lập nội dung xây dựng MTHT:
  • Xây dựng MTVC: Đầu tư, quy hoạch cảnh quan, hệ thống phòng học tiêu chuẩn, thư viện, phòng thực hành chức năng, công trình vệ sinh, an toàn phòng cháy chữa cháy, kiểm soát các chỉ số vật lý (nhiệt độ, thông gió, tiếng ồn, ánh sáng).
  • Xây dựng MTTT: Thiết lập văn hóa giao tiếp ứng xử chuẩn mực giữa GV - HS, HS - HS; loại trừ bạo lực học đường; xây dựng phong cách giảng dạy tích cực, tôn trọng cá tính và khích lệ người học; gắn kết gia đình - nhà trường - cộng đồng.
• Cụ thể hóa 4 chức năng quản lý của Hiệu trưởng:
  • Lập kế hoạch: Xác định mục tiêu ngắn hạn, trung hạn; khảo sát nhu cầu cơ sở vật chất và không gian tâm lý; phân bổ nguồn lực tài chính.
  • Tổ chức thực hiện: Phân công nhiệm vụ cho ban giám hiệu, tổ chuyên môn, giáo viên chủ nhiệm, đoàn đội và ban đại diện cha mẹ học sinh.
  • Lãnh đạo/Chỉ đạo: Hướng dẫn chuyên môn, động viên tinh thần, giải quyết xung đột, xây dựng môi trường dân chủ và tạo động lực làm việc.
  • Kiểm tra đánh giá: Xây dựng tiêu chí đánh giá môi trường sư phạm, kiểm tra định kỳ và đột xuất cơ sở vật chất và nền nếp kỷ cương, xử lý vi phạm và điều chỉnh kế hoạch.
• Phân loại các yếu tố ảnh hưởng gồm: Yếu tố khách quan (chủ trương chính sách, ngân sách nhà nước, bối cảnh kinh tế - xã hội địa phương, sự phối hợp của phụ huynh) và Yếu tố chủ quan (nhận thức, năng lực lãnh đạo của Hiệu trưởng, trình độ sư phạm của giáo viên, ý thức của học sinh).

Chương 2: Thực trạng quản lí xây dựng môi trường học tập tại các trường trung học cơ sở tại TP. Hồ Chí Minh

Chương này phản ánh toàn diện thực trạng thông qua dữ liệu khảo sát 966 khách thể tại 12 trường THCS thuộc Quận 1, Quận 3, Quận 10, Quận Phú Nhuận, Quận Tân Phú và Huyện Bình Chánh:

• Thực trạng nhận thức: Đa số cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên và cha mẹ học sinh đều nhận thức rõ vai trò quan trọng của MTHT đối với sự phát triển của học sinh cấp THCS.
• Thực trạng xây dựng MTHT:
  • Về môi trường vật chất: Các trường đã bảo đảm các điều kiện cơ bản về phòng học, thiết bị giảng dạy tối thiểu; tuy nhiên, diện tích sân chơi, bãi tập, không gian cây xanh và hệ thống phòng chức năng ở các quận nội thành có mật độ cao còn chật hẹp; việc ứng dụng công nghệ thông tin trong thiết lập môi trường số chưa đồng đều giữa các quận trung tâm và huyện ngoại thành.
  • Về môi trường tinh thần: Các trường đã ban hành quy tắc ứng xử văn hóa, thiết lập mối quan hệ sư phạm đúng mực; tuy nhiên, áp lực học tập, hiện tượng bạo lực học đường (bao gồm bạo lực ngôn từ và bạo lực trên không gian mạng) vẫn còn tiềm ẩn; công tác tư vấn tâm lý học đường chưa thực sự phát huy tối đa hiệu quả.
• Thực trạng thực hiện 4 chức năng quản lý của Hiệu trưởng:

Chức năng quản lý	Đánh giá thực trạng tại 12 trường THCS	Mức độ đáp ứng
Lập kế hoạch	Có xây dựng kế hoạch năm học lồng ghép nội dung mua sắm cơ sở vật chất và xây dựng văn hóa trường học; kế hoạch dài hạn về môi trường học tập chưa có tính đón đầu.	Mức độ Khá
Tổ chức thực hiện	Phân công rõ trách nhiệm cho các bộ phận; thành lập các tổ/ban phụ trách cơ sở vật chất và phong trào thi đua; huy động nguồn lực xã hội hóa còn gặp nhiều vướng mắc pháp lý.	Mức độ Khá
Lãnh đạo / Chỉ đạo	Đã chú trọng chỉ đạo đổi mới phương pháp giảng dạy; tuy nhiên biện pháp tạo động lực sáng tạo cho giáo viên và can thiệp tâm lý học đường cho học sinh còn mang tính hành chính.	Mức độ Trung bình - Khá
Kiểm tra đánh giá	Kiểm tra cơ sở vật chất định kỳ thực hiện tương đối tốt; kiểm tra, giám sát môi trường tinh thần, các mối quan hệ sư phạm và văn hóa học đường còn hình thức, thiếu tiêu chí lượng hóa.	Mức độ Trung bình

• Nguyên nhân của hạn chế: Nguồn lực tài chính còn hạn hẹp; sĩ số học sinh/lớp ở một số địa bàn vượt chuẩn quy định; năng lực quản trị của một số Hiệu trưởng về xây dựng không gian tâm lý học đường chưa theo kịp thực tế; sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường ở một bộ phận cha mẹ học sinh còn rời rạc.

Chương 3: Biện pháp quản lí xây dựng môi trường học tập ở các trường trung học cơ sở tại TP. Hồ Chí Minh

Trên cơ sở phân tích thực trạng, tác giả đề xuất hệ thống biện pháp dựa trên 5 nguyên tắc chỉ đạo: đảm bảo tính mục đích, tính thực tiễn, tính khoa học, tính đồng bộ, tính khả thi và hiệu quả.

Hệ thống biện pháp được phân thành 2 nhóm chính:

                          HỆ THỐNG BIỆN PHÁP QUẢN LÝ

• Kết quả khảo nghiệm: Khảo nghiệm trên mẫu cán bộ quản lý, giáo viên và chuyên gia cho thấy các biện pháp đều được đánh giá cao về tính cần thiết và tính khả thi (điểm trung bình đạt mức cao, hệ số tương quan thuận giữa tính cần thiết và khả thi).
• Kết quả thực nghiệm: Tác giả tổ chức thực nghiệm các biện pháp tác động (tập trung vào khâu quản lý các yếu tố ảnh hưởng, nâng cao năng lực sư phạm tương tác và xây dựng môi trường tâm lý lành mạnh) trong năm học 2021-2022. Dữ liệu đối chứng trước và sau thực nghiệm cho thấy sự chuyển biến rõ rệt về nhận thức của giáo viên, sự cải thiện trong tương tác GV - HS, HS - HS và chất lượng giờ học.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lí luận

• Hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm cơ sở lý luận về quản lý xây dựng môi trường học tập cấp THCS trong bối cảnh đổi mới giáo dục theo CTGDPT 2018.
• Làm rõ cấu trúc hai thành tố không thể tách rời của MTHT (MTVC và MTTT) và cơ chế tác động của môi trường đến quá trình hình thành nhân cách học sinh THCS thông qua tiếp cận sư phạm tương tác.
• Cụ thể hóa nội dung 4 chức năng quản lý của người Hiệu trưởng đối với từng thành tố của môi trường học tập trong điều kiện thực tiễn của cơ sở giáo dục phổ thông.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Cung cấp bức tranh thực trạng chân thực, khách quan với dữ liệu định lượng và định tính quy mô lớn (966 khách thể tại 12 trường THCS thuộc 6 quận, huyện) về thực trạng xây dựng và quản lý xây dựng MTHT tại Thành phố Hồ Chí Minh.
• Chỉ rõ các điểm nghẽn thực tế: sự quá tải về mật độ học sinh, hạn chế về không gian sinh hoạt ngoài trời, sự thiếu hụt quy trình đánh giá lượng hóa môi trường tinh thần, và sự chênh lệch trong ứng dụng công nghệ quản trị.
• Đề xuất hệ thống biện pháp quản lý gồm 2 nhóm có tính đồng bộ, liên kết chặt chẽ, đã được kiểm chứng qua khảo nghiệm và thực nghiệm sư phạm năm học 2021-2022.
• Cung cấp tài liệu tham khảo có giá trị ứng dụng cho các cơ quan quản lý giáo dục (Sở GD-ĐT, Phòng GD-ĐT) và các Hiệu trưởng trường THCS tại các đô thị lớn trong việc xây dựng kế hoạch chiến lược phát triển nhà trường.

Kiến nghị, giải pháp đề xuất

• Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo và Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM: Hoàn thiện khung văn bản hướng dẫn tiêu chuẩn môi trường học tập chuẩn hóa cho cấp THCS; tăng cường đầu tư ngân sách công cho cơ sở vật chất trường học đạt chuẩn; xây dựng chương trình bồi dưỡng chuyên đề về quản trị môi trường học đường cho đội ngũ cán bộ quản lý.
• Đối với Ủy ban nhân dân các quận, huyện: Ưu tiên quỹ đất cho phát triển trường lớp, giảm sĩ số học sinh/lớp; hỗ trợ kinh phí cho các chương trình cải tạo cảnh quan sư phạm xanh - sạch - đẹp - an toàn.
• Đối với các trường THCS: Hiệu trưởng cần chủ động đổi mới quy trình quản lý, tăng cường kiểm tra giám sát văn hóa học đường, phát huy vai trò của tổ tư vấn tâm lý và thiết lập kênh liên lạc đa chiều với cha mẹ học sinh.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài:
  • Nghiên cứu chỉ giới hạn khảo sát trên mẫu 12 trường THCS thuộc hệ thống công lập tại 6 quận, huyện thuộc Thành phố Hồ Chí Minh; chưa khảo sát đối chứng với các trường THCS ngoài công lập, trường quốc tế hoặc trường ở các tỉnh thành có điều kiện kinh tế - xã hội khác biệt.
  • Quá trình thực nghiệm giải pháp chỉ mới tiến hành trong phạm vi thời gian năm học 2021-2022 trên một số nội dung ưu tiên do giới hạn về thời gian và nguồn lực nghiên cứu.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các loại hình trường THCS tư thục và các địa bàn nông thôn, vùng sâu vùng xa.
  • Nghiên cứu sâu hơn về quản trị môi trường học tập số (Digital Learning Environment) và môi trường học tập hỗn hợp (Blended Learning) trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số toàn diện.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị chuyên môn cao cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cán bộ quản lý giáo dục (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng, Cán bộ Sở/Phòng GD-ĐT): Tham khảo khung 4 chức năng quản lý, quy trình tổ chức xây dựng môi trường vật chất và tinh thần, cùng các biểu mẫu đánh giá tiêu chí trường học hạnh phúc, trường học an toàn.
• Giáo viên cấp THCS: Vận dụng lý thuyết sư phạm tương tác vào việc thiết kế không gian lớp học, điều chỉnh phong cách ứng xử sư phạm, xử lý các tình huống tâm lý lứa tuổi và phát triển tương tác đồng đẳng giữa học sinh.
• Nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Quản lý giáo dục và Giáo dục học: Tham khảo phương pháp phối hợp nghiên cứu định tính và định lượng (mixed methods), quy trình xây dựng công cụ khảo sát quy mô lớn, kỹ thuật xử lý dữ liệu SPSS trong khoa học giáo dục và cách thiết kế thực nghiệm quản lý.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định môi trường học tập tại trường THCS gồm những thành tố cấu trúc nào?
Luận án xác định môi trường học tập tại trường THCS gồm 2 thành tố chính: Môi trường vật chất (toàn bộ cơ sở vật chất, phòng học, phòng chức năng, sân bãi, thiết bị, ánh sáng, âm thanh, không khí) và Môi trường tinh thần (mối quan hệ giữa GV - HS, HS - HS, nhà trường - gia đình - xã hội, phong cách giảng dạy của GV và bầu không khí tâm lý sư phạm).

2. Khung mẫu khảo sát thực trạng của luận án được triển khai trên quy mô nào?
Nghiên cứu tiến hành khảo sát định lượng trên 966 khách thể gồm cán bộ quản lí, giáo viên, lực lượng khác trong trường và cha mẹ học sinh tại 12 trường THCS công lập thuộc 6 quận, huyện tại Thành phố Hồ Chí Minh (Quận 1, 3, 10, Phú Nhuận, Tân Phú và Huyện Bình Chánh), kết hợp phỏng vấn sâu cán bộ quản lý và lãnh đạo Phòng GD-ĐT.

3. Theo kết quả nghiên cứu thực trạng, khâu nào trong 4 chức năng quản lý của Hiệu trưởng còn bộc lộ nhiều hạn chế nhất?
Theo kết quả khảo sát và phân tích định lượng, công tác lập kế hoạch và tổ chức thực hiện đạt kết quả khả quan hơn, trong khi công tác lãnh đạo/chỉ đạo (đặc biệt là tạo động lực tâm lý và xử lý tương tác) và công tác kiểm tra, giám sát (thiếu tiêu chí đánh giá lượng hóa đối với môi trường tinh thần) là các khâu còn nhiều hạn chế.

4. Đề tài đã đề xuất bao nhiêu nhóm biện pháp quản lý và dựa trên những nguyên tắc nào?
Đề tài đề xuất 2 nhóm biện pháp chính (Nhóm biện pháp quản lí trực tiếp xây dựng MTHT và Nhóm biện pháp tạo yếu tố thuận lợi) dựa trên 5 nguyên tắc: Đảm bảo tính mục đích, tính thực tiễn, tính khoa học, tính đồng bộ, tính khả thi và hiệu quả.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Võ Cao Long đã giải quyết một vấn đề cấp thiết của chuyên ngành Quản lí giáo dục bằng việc xác lập hệ thống lý luận vững chắc và đánh giá toàn diện thực trạng quản trị môi trường học tập cấp THCS tại Thành phố Hồ Chí Minh. Thông qua việc phối hợp chặt chẽ giữa phương pháp nghiên cứu định lượng trên 966 khách thể và phỏng vấn định tính, tác giả đã chỉ rõ những thành tựu cùng các nút thắt trong công tác quản lý môi trường vật chất và tinh thần của người Hiệu trưởng. Hệ thống các biện pháp quản lý được đề xuất có cấu trúc chặt chẽ, đồng bộ và đã được chứng minh tính khả thi, hiệu quả qua thực nghiệm sư phạm năm học 2021-2022, đóng góp nguồn tư liệu khoa học hữu ích cho sự nghiệp đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục phổ thông hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lí luận về quản lí xây dựng MTHT cho HS ở trường trung học cơ sở. Chương 2: Thực trạng quản lí xây dựng MTHT ở trường trung học cơ sở tại TP. Chương 3: Biện pháp quản lí xây dựng MTHT ở trường trung học cơ sở tại TP. CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG HỌC TẬP Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.

Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về xây dựng môi trường học tập ở trường trung học cơ sở 1. Nghiên cứu về vai trò của môi trường học tập và tầm quan trọng của xây dựng môi trường học tập Tổng quan các nghiên cứu ở nước ngoài cho thấy có các hướng nghiên cứu sau đây được các tác giả trên thế giới quan tâm: Kết quả từ những nghiên cứu của Pavlov và Skinner về sự hình thành phản xạ có điều kiện trong môi trường được kiểm soát chặt chẽ cho thấy rằng: yếu tố môi trường trong giáo dục không chỉ góp phần quyết định đến sự hình thành và phát triển nhân cách con người mà quan trọng hơn là yếu tố môi trường thực tế đã kích thích chủ thể hoạt động năng động và sáng tạo hơn. Hướng nghiên cứu về vai trò của MTHT và tầm quan trọng của xây dựng MTHT tuy chưa được nhiều các nghiên cứu đề cập đến nhưng đã có một số tác giả sau đây quan tâm nghiên cứu: Nghiên cứu về môi trường dạy học phải kể đến công trình của Denomme & Roy về phương pháp sư phạm tương tác.

Trong đó, mô hình quen thuộc: Người dạy - Người học - Tri thức được chuyển thành: Người dạy - Người học - Môi trường. Tác giả coi môi trường là yếu tố tham gia trực tiếp đến QTDH chứ không đơn thuần chỉ là nơi diễn ra hoạt động học. Đặc biệt, tác giả đi sâu vào các yếu tố môi trường của việc học, các yếu tố môi trường của việc dạy. Trên cơ sở đó, các tác giả đã nhấn mạnh đến một quy luật quan trọng: môi trường ảnh hưởng đến người dạy, người học; người học và người dạy phải thích nghi với môi trường ảnh hưởng và thích nghi đó chính là hệ quả của phương pháp sư phạm tương tác liên quan đến môi trường.

Durkheim quan niệm rằng môi trường học đường không chỉ bao gồm lớp học mà còn liên quan đến cách tổ chức lớp học, tạo nên một liên kết có phạm vi rộng lớn hơn cả gia đình và không trừu tượng như xã hội. Đối với Durkheim, lớp học không chỉ đơn giản là một nhóm cá nhân tụ tập mà còn là một xã hội thu nhỏ. Trong không 14 gian lớp học, học sinh không chỉ đơn thuần suy nghĩ, hành động và cảm nhận theo cách cá nhân khi chúng tách rời lẻ tẻ, mà còn thể hiện các biểu hiện khác biệt, độc đáo và quan trọng hơn khi tương tác với nhau (Dẫn theo Phạm Hồng Quang, 2006). Điều này làm tăng cường vai trò quan trọng của lớp học như một không gian xã hội ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển của học sinh.

Nhóm tác giả Grubaugh và Houston nghiên cứu về việc “Thiết lập MTHT giúp HS tương tác và học tốt hơn”. Nghiên cứu của hai tác giả đề cập đến tiêu chuẩn sắp xếp bàn học theo hàng trong các lớp học, khuyến khích sự tương tác giữa các HS và tập trung nhiều hơn vào HS khi một cá nhân hoàn thành công việc của mình. Cách mà GV thiết lập lớp học cho phép họ giao tiếp với HS bằng các hoạt động, phương tiện học tập, hoạt động khác nhau để HS thấy rằng đây là một lớp học được sử dụng cho việc thực hành. Kết quả của nghiên cứu cho thấy môi trường học tốt giúp tăng cường tính tương tác trong lớp học, thông qua các hoạt động trong lớp sẽ giúp HS có kết quả học tập tốt hơn.

Tác giả Suwanwong cho rằng MTHT là môi trường trong nhà trường bao gồm các yếu tố khác nhau nhằm khuyến khích người học tập phát triển bản thân về mọi mặt, như nhà trường đẹp đẽ, mát mẻ, an toàn, trật tự, có bầu không khí dễ chịu, đầy đủ các phương tiện, thiết bị giúp phát triển và nâng cao việc học tập của sinh viên. Cùng quan điểm về vai trò của MTHT tích cực, Khamcot và Thepprasit cho rằng việc xây dựng một môi trường phù hợp với lứa tuổi và trình độ của người học là yếu tố khuyến khích người học ham muốn học tập để đạt hiệu quả tốt hơn. Đối với các nghiên cứu trong nước, trong những năm qua, vấn đề xây dựng MTHT ở các cấp học, bậc học được Đảng và nhà nước ta rất quan tâm nhằm nâng cao chất lượng giáo dục. Thực hiện Chỉ thị số 40/CT-BGD&ĐT ngày 22 tháng 7 năm 2008 của Bộ trưởng Bộ GD-ĐT về xây dựng trường học thân thiện, HS tích cực đã trở thành phong trào có sức lan tỏa lớn trong toàn bộ hệ thống giáo dục Việt Nam, từ đó làm thay đổi căn bản nhận thức của người dạy và người học về vấn đề MTHT.

Việc xây dựng MTHT được nghiên cứu ở nhiều góc độ khác nhau. Các nghiên cứu của tác giả trong nước tập trung vào các hướng chính sau đậy: 15 Tác giả Bùi Thị Mùi trong bài viết “Xây dựng MTHT cho sinh viên trong các tiết lên lớp” đưa ra quan điểm rằng MTHT của sinh viên không chỉ là sự tác động giáo dục mà còn là toàn bộ các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình học tập của họ trong lớp học. MTHT trong các buổi học trực tiếp định hình trực tiếp kết quả học tập của sinh viên. Việc xây dựng một MTHT thuận lợi cho sinh viên trong các buổi học không chỉ là điều kiện quyết định chất lượng và hiệu quả học tập mà còn là quá trình tập trung vào việc lựa chọn và kết hợp các biện pháp để kiểm soát và điều chỉnh tất cả các yếu tố tác động đến, nhằm tạo điều kiện cho sinh viên tham gia tích cực vào quá trình học tập.

Các yếu tố này bao gồm không gian lớp học, sự kích thích giá trị của mục tiêu và nhiệm vụ học tập của sinh viên, quá trình xây dựng và sử dụng giá trị của nội dung dạy học, việc chọn lựa và áp dụng phương pháp, phương tiện và cách tổ chức buổi học, cũng như tạo ra môi trường mẫu mực dựa trên nhân cách của giáo viên và sự quan tâm đến việc phát triển toàn diện của sinh viên (Bùi Thị Mùi, 2013) Công trình nghiên cứu của tác giả Trần Đức Minh trong bài viết về “Xây dựng môi trường sư phạm trong trường cao đẳng sư phạm - nhận thức và hành động thực tiễn” chỉ ra khái niệm môi trường sư phạm gồm các thành tố cơ bản sau đây: “Là một tổ chức học tập, hạt nhân của một xã hội học tập. Môi trường chứa đựng tổ chức học tập là MTGD tốt mà ở đó từ nhận thức đến hành động, mọi thành viên trong trường đều nêu gương về kỷ cương, tình thương trách nhiệm và có khát vọng học tập không ngừng. Giảng viên gương mẫu trong dạy học, trong nghiên cứu khoa học, trong nền nếp chuyên môn, trong tự học, tự bồi dưỡng, luôn đạt được các thành tựu mới trong các nấc thang chuyên môn của mình, giảng dạy có uy tín có chất lượng. Đặc biệt, họ phải luôn có ý thức, có năng lực và tư duy đổi mới cách dạy cách học, tích cực tìm tòi, khám phá nhằm không ngừng nâng cao hiệu quả đào tạo và bồi dưỡng”.

Tác giả Nguyễn Thị Tín và Phạm Duy Hưng với bài viết “Xây dựng MTHT thân thiện ở trường tiểu học vùng khó khăn tỉnh Bắc Kạn” cho rằng MTHT thân thiện là môi trường mà ở đó cảnh quan, cơ sở vật chất gần gũi với người học, tạo cho họ có cảm giác an toàn, thoải mái và được trợ giúp về mặt phương tiện, hỗ trợ về mặt tinh thần, khiến họ hứng thú đối với học tập; cảm thấy được tôn trọng và phát huy 16 tiềm năng một cách tốt nhất và thu hút người học tham gia một cách tích cực, đồng thời có sự tham gia chia sẻ của cộng đồng, cha mẹ HS trong hoạt động quản lí và giáo dục HS. Có thể nói, MTHT thân thiện có vai trò rất quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường nói chung và chất lượng học tập của HS nói riêng vì nó đã góp phần tạo nên mục đích, động cơ, hứng thú học tập ở HS và là phương tiện để các em tự hoàn thiện nhân cách. Theo Kiều Thị Bích Thủy và Nguyễn Trí môi trường góp phần tạo nên mục đích, động cơ, cung cấp phương tiện cho hoạt động và giao tiếp của HS. Nhờ đó, mỗi HS chiếm lĩnh được những tri thức, kĩ năng, kĩ xảo, thái độ, hành vi và thói quen tốt đẹp trong học tập và cuộc sống.

GV cần đánh giá đúng vai trò của MTGD đối với việc học tập, rèn luyện của HS, trên cơ sở đó tích cực tổ chức cho HS và cùng với HS, GV và CB khác trong nhà trường cải tạo và xây dựng MTHT theo hướng tích cực, an toàn và thân thiện với mọi HS. Nghiên cứu về các yếu tố thuộc MTHT và nội dung xây dựng MTHT Hiện vẫn còn hạn chế về số lượng nghiên cứu quốc tế nói về các yếu tố thuộc MTHT và chi tiết về quá trình xây dựng MTHT. Tuy nhiên, đã có một số nghiên cứu tập trung vào một số nội dung có liên quan đến MTHT như: Trong nghiên cứu của Khamcot và Thepprasit xác định MTHT được coi là tốt, tích cực, lí tưởng bao gồm nhiều phương diện: Thứ nhất, về mục đích đào tạo, mục đích quan trọng của giáo dục suy đến cùng là giúp cho người học có được một nhân cách tốt. Việc hình thành nhân cách tốt đòi hỏi phải có thời gian và phụ thuộc vào nhiều yếu tố.

Đó chính là MTHT có bầu không khí ấm áp, thân thiện, dân chủ, thừa nhận những ý kiến lẫn nhau, giải quyết vấn đề một cách hợp lí,… Thứ hai, về chương trình giảng dạy, đó là trang bị một hệ thống những tri thức cơ bản, cốt lõi của ngành học và kỹ năng thực hành nghề để giúp người học tích lũy được nhiều kinh nghiệm mong muốn. Kinh nghiệm học tập phụ thuộc vào MTHT. Thứ ba, về năng lực sư phạm của giảng viên, giảng viên phải có năng lực sư phạm toàn diện về nhiều mặt để tạo được ấn tượng đẹp và mạnh cho người học, biết động viên người học có hứng thú, có động lực trong học tập để thay đổi thái độ theo chiều hướng tích cực, hài lòng trong việc học giúp đạt được thành tích tốt hơn.