QUẢN LÍ XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG HỌC TẬP Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Nghiên cứu quản lý xây dựng môi trường học tập tại các trường THCS TP.HCM. Giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục, tạo môi trường học tập tốt nhất cho học sinh.

• Tác giả: Võ Cao Long
• Người hướng dẫn: Nguyễn Đức Danh
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản lí giáo dục
• Đề tài: Quản Lí Xây Dựng Môi Trường Học Tập Ở Các Trường Trung Học Cơ Sở Tại Thành Phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: THỰC TRẠNG QUẢN LÍ XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG HỌC TẬP TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI TP.
• 1.1. Khái quát về địa bàn nghiên cứu
• 1.2. Tình hình giáo dục cấp trung học cơ sở tại TP.
• 1.3. Tình hình xây dựng môi trường học tập cho học sinh tại các trường trung học cơ sở TP.
• 1.4. Tổ chức khảo sát thực trạng
• 1.4.1. Mục đích khảo sát
• 1.4.2. Nội dung khảo sát
• 1.4.3. Phương pháp khảo sát
• 1.4.4. Cách thức xử lí số liệu khảo sát
• 1.4.4.1. Đối với phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi (định lượng)
• 1.4.4.2. Đối với phương pháp phỏng vấn (định tính)
• 1.5. Thực trạng xây dựng môi trường học tập ở các trường trung học cơ sở tại TP.
• 1.6. Thực trạng môi trường học tập ở các trường trung học cơ sở tại TP.
• 1.7. Thực trạng quản lí xây dựng môi trường học tập ở các trường trung học cơ sở tại TP.
• 1.8. Thực trạng nhận thức về tầm quan trọng của quản lí xây dựng môi trường học tập ở các trường trung học cơ sở tại TP.
• 1.9. Thực trạng lập kế hoạch xây dựng môi trường học tập ở các trường trung học cơ sở tại TP.
• 1.10. Thực trạng tổ chức thực hiện xây dựng môi trường học tập ở các trường trung học cơ sở tại TP.
• 1.11. Thực trạng lãnh đạo xây dựng môi trường học tập ở các trường trung học cơ sở TP.
• 1.12. Thực trạng kiểm tra xây dựng môi trường học tập ở các trường trung học cơ sở tại TP.
• 1.13. Thực trạng quản lí các điều kiện thực hiện xây dựng môi trường học tập ở các trường trung học cơ sở tại TP.
• 1.14. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lí xây dựng môi trường học tập ở trường trung học cơ sở tại TP.
• 1.14.1. Yếu tố khách quan
• 1.14.2. Các yếu tố chủ quan
• 1.15. Đánh giá chung về thực trạng quản lí xây dựng môi trường học tập ở các trường trung học cơ sở tại TP.
• 1.16. Điểm hạn chế
• 1.17. Nguyên nhân của hạn chế
• 2. CHƯƠNG 2: BIỆN PHÁP QUẢN LÍ XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG HỌC TẬP Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI TP.
• 2.1. Nguyên tắc đề xuất biện pháp
• 2.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính mục đích
• 2.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn
• 2.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học
• 2.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ
• 2.1.5. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi và hiệu quả
• 2.2. Biện pháp quản lí xây dựng môi trường học tập các trường trung học cơ sở tại TP.
• 2.2.1. Nhóm biện pháp về quản lí xây dựng môi trường học tập các trường trung học cơ sở
• 2.2.2. Nhóm biện pháp tạo yếu tố thuận lợi cho quản lí xây dựng môi trường học tập ở các trường trung học cơ sở
• 2.3. Mối quan hệ của các biện pháp
• 2.4. Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất
• 2.4.1. Mục đích khảo nghiệm
• 2.4.2. Nội dung khảo nghiệm
• 2.4.3. Mẫu khảo nghiệm và địa bàn khảo nghiệm
• 2.4.4. Phương pháp khảo nghiệm
• 2.4.5. Cách thức xử lí số liệu điều tra
• 2.4.6. Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp quản lí xây dựng môi trường học tập các trường trung học cơ sở tại TP.
• 2.5. Thực nghiệm biện pháp quản lí xây dựng môi trường học tập cho học sinh ở trường trung học cơ sở tại TP.
• 2.5.1. Mục đích thực nghiệm
• 2.5.2. Nội dung thực nghiệm
• 2.5.3. Phương pháp thực nghiệm
• 2.5.4. Thu thập số liệu thực nghiệm
• 2.5.5. Kết quả thực nghiệm
• 2.5.6. Đánh giá chung
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quản Lý Xây Dựng Môi Trường Học Tập THCS 55 Ký Tự

Nghiên cứu này tập trung vào quản lý xây dựng môi trường học tập tại các trường THCS TP.HCM. Mục tiêu là xây dựng một môi trường học tập hiệu quả, nơi học sinh có thể phát triển toàn diện. Bài viết phân tích thực trạng, thách thức và đề xuất các giải pháp dựa trên luận án tiến sĩ của Võ Cao Long. Luận án này nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến môi trường học tập, từ cơ sở vật chất trường THCS đến văn hóa trường học THCS, nhằm tạo ra một môi trường học tập an toàn, lành mạnh và thân thiện. Luận án xuất phát từ tầm quan trọng của việc xây dựng MTGD nói chung, MTHT nói riêng trong CTGDPT 2018.

1.1. Tầm Quan Trọng của Môi Trường Học Tập Tích Cực THCS

Môi trường học tập không chỉ là không gian vật chất, mà còn là không gian tâm lý, nơi học sinh cảm thấy an toàn, được tôn trọng và được khuyến khích phát triển. Theo Omar, “Mỗi học sinh đều có gì đó để cống hiến, và mỗi học sinh đều xứng đáng được hưởng một MTHT được nuôi dưỡng tốt”. Việc xây dựng môi trường học tập tích cực giúp học sinh phát huy tối đa tiềm năng, đồng thời giảm thiểu các vấn đề như bạo lực học đường và áp lực học tập. Vì vậy nhà trường phải xây dựng MTHT an toàn, lành mạnh, thân thiện nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho HS vượt qua khó khăn tâm lí lứa tuổi để học tập và phát triển nhân cách tốt đẹp.

1.2. Mục Tiêu Nghiên Cứu Quản Lý Môi Trường Học Tập Hiệu Quả

Nghiên cứu này hướng đến việc hệ thống hóa cơ sở lý luận về xây dựng môi trường học tập và quản lý xây dựng môi trường học tập tại các trường THCS. Mục tiêu cụ thể là đánh giá thực tiễn quản lý xây dựng môi trường học tập ở TP.HCM, từ đó đề xuất các biện pháp can thiệp hiệu quả. Các biện pháp này cần đảm bảo tính khả thi, phù hợp với điều kiện thực tế của các trường, và góp phần nâng cao chất lượng giáo dục. Luận án cũng xác định rõ đối tượng và phạm vi nghiên cứu, tập trung vào các yếu tố quản lý và môi trường học tập tại các trường THCS công lập.

II. Thách Thức Quản Lý Xây Dựng Trường THCS Hiện Nay 58 Ký Tự

Các trường THCS TP.HCM đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý xây dựng môi trường học tập. Những thách thức này bao gồm thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông 2018, giải quyết vấn đề bạo lực học đường, và thích ứng với xu hướng toàn cầu hóa. Ngoài ra, cần đảm bảo sự an toàn và chất lượng cơ sở vật chất trường THCS, cũng như xây dựng một văn hóa trường học THCS tích cực và thân thiện. Điều này đòi hỏi sự nỗ lực phối hợp từ nhà trường, gia đình và cộng đồng để tạo ra một môi trường học tập toàn diện. Theo Phạm Hồng Quang nếu xem xét HS là chủ thể của hoạt động học tập, có thể xác định cấu trúc MT của hoạt động học gồm các yếu tố bên ngoài (không gian vật chất và tâm lí, người dạy, tập thể HS) và các yếu tố bên trong (tiềm năng trí tuệ, những cảm xúc, những giá trị của cá nhân, vốn sống, tính cách,… của HS.

2.1. Áp Lực Từ Chương Trình Giáo Dục Phổ Thông 2018

Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đòi hỏi sự thay đổi về phương pháp giảng dạy và nội dung học tập, tạo ra áp lực lớn cho các trường THCS. Giáo viên cần được đào tạo lại để đáp ứng yêu cầu mới, đồng thời cơ sở vật chất cần được nâng cấp để hỗ trợ các hoạt động học tập đa dạng. Việc tích hợp các kỹ năng mềm và phương pháp học tập chủ động cũng là một thách thức lớn. Điều này đồng nghĩa với việc MTHT phải linh hoạt, đa dạng và thân thiện để tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình học tập và phát triển của HS.

2.2. Vấn Nạn Bạo Lực Học Đường Giải Pháp Nào Cho THCS

Bạo lực học đường là một vấn đề nhức nhối, ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường học tập và sự phát triển của học sinh. Cần có các biện pháp phòng ngừa và can thiệp hiệu quả để giải quyết vấn đề này. Các giải pháp có thể bao gồm tăng cường giáo dục về kỹ năng sống, xây dựng hệ thống hỗ trợ tâm lý cho học sinh, và tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng. MTHT không thể phát triển tích cực khi bị ám ảnh bởi các hành vi bạo lực, quấy rối, cần có sự chung tay từ các nhà trường, phụ huynh và cộng đồng để xây dựng một MTHT an toàn và lành mạnh cho tất cả mọi người.

2.3. Toàn Cầu Hóa Yêu Cầu Mới Cho Môi Trường Học Tập THCS

Xu hướng toàn cầu hóa đòi hỏi học sinh phải có kiến thức và kỹ năng để thích ứng với một thế giới đa văn hóa và liên kết chặt chẽ. Môi trường học tập cần tạo điều kiện cho học sinh tiếp xúc với các nền văn hóa khác nhau, phát triển kỹ năng giao tiếp và hợp tác quốc tế, và nâng cao nhận thức về các vấn đề toàn cầu. Bên cạnh đó, cần chú trọng phát triển kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin và ngoại ngữ cho học sinh. MTHT cần thúc đẩy sự hiểu biết, tôn trọng và hợp tác giữa các thành viên để xây dựng một xã hội hòa bình và phát triển.

III. Phương Pháp Xây Dựng Môi Trường Học Tập Hiệu Quả 54 Ký Tự

Để xây dựng một môi trường học tập hiệu quả tại các trường THCS TP.HCM, cần áp dụng một phương pháp tiếp cận toàn diện, bao gồm quản lý cơ sở vật chất, xây dựng văn hóa trường học, và tạo điều kiện cho sự tham gia của cộng đồng. Phương pháp này cần dựa trên các nguyên tắc đảm bảo tính mục đích, tính thực tiễn, tính khoa học, tính đồng bộ, tính khả thi và hiệu quả. Ngoài ra, cần có các biện pháp hỗ trợ đặc biệt cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn hoặc gặp các vấn đề tâm lý.Những năm qua, công tác xây dựng MTHT trong nhà trường luôn được các cấp, các ngành quan tâm, chú trọng qua việc khẳng định trong một số văn bản pháp lí quan trọng của Nhà nước và của ngành Giáo dục, như Nghị định số 80/2017/NĐ- CP ngày 17/7/2017 của Chính phủ Quy định về MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện, phòng, chống bạo lực học đường.

3.1. Quản Lý Cơ Sở Vật Chất Tiêu Chí Nào Cho Trường THCS

Quản lý cơ sở vật chất trường THCS cần đảm bảo các tiêu chuẩn về an toàn, tiện nghi và thẩm mỹ. Các phòng học cần được trang bị đầy đủ thiết bị dạy học, ánh sáng và thông gió tốt. Sân chơi và các khu vực công cộng cần được bảo trì thường xuyên để đảm bảo an toàn cho học sinh. Ngoài ra, cần chú trọng đầu tư vào các phòng thí nghiệm, thư viện và các không gian học tập đa năng. Trường trung học cơ sở cần xây dựng MTHT an toàn, lành mạnh, thân thiện nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho HS vượt qua khó khăn tâm lí lứa tuổi để học tập và phát triển nhân cách tốt đẹp.

3.2. Xây Dựng Văn Hóa Trường Học Giá Trị Cốt Lõi Là Gì

Văn hóa trường học THCS cần dựa trên các giá trị cốt lõi như tôn trọng, trách nhiệm, hợp tác và sáng tạo. Cần xây dựng một môi trường thân thiện, nơi học sinh cảm thấy được yêu thương và khuyến khích phát triển. Các hoạt động ngoại khóa và các chương trình giáo dục đạo đức cần được tổ chức thường xuyên để củng cố các giá trị này. Theo Makarenko muốn rằng trẻ em học tập và lao động với tinh thần lạc quan và dùng chủ nghĩa lạc quan để động viên trẻ em làm tròn nhiệm vụ. Tác giả Omar đã nêu “Mỗi học sinh đều có gì đó để cống hiến, và mỗi học sinh đều xứng đáng được hưởng một MTHT được nuôi dưỡng tốt”

3.3. Tăng Cường Sự Tham Gia Của Gia Đình Và Cộng Đồng

Sự tham gia của gia đình và cộng đồng là yếu tố quan trọng để xây dựng một môi trường học tập toàn diện. Cần tạo điều kiện cho phụ huynh tham gia vào các hoạt động của trường, đồng thời kết nối với các tổ chức và doanh nghiệp địa phương để tạo ra các cơ hội học tập và phát triển cho học sinh. Các chương trình tình nguyện và các hoạt động xã hội cũng cần được khuyến khích để giúp học sinh phát triển kỹ năng sống và trách nhiệm xã hội.

IV. Ứng Dụng Nâng Cao Hiệu Quả Môi Trường Học Tập 59 Ký Tự

Nghiên cứu của Võ Cao Long đề xuất nhiều biện pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả môi trường học tập tại các trường THCS TP.HCM. Các biện pháp này tập trung vào việc cải thiện quản lý cơ sở vật chất, xây dựng văn hóa trường học tích cực, tăng cường sự tham gia của cộng đồng, và áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại. Kết quả nghiên cứu cho thấy các biện pháp này có tính khả thi và hiệu quả cao, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và sự phát triển của học sinh. Theo tác giả Nguyễn Thị Thúy Dung cũng cho rằng “MT học đường là toàn bộ các điều kiện vật chất và tinh thần ở trường học, là nơi HS được giáo dục và học tập để phát triển toàn diện nhân cách. Để đảm bảo cho HS có điều kiện phát triển tốt nhất về thể chất và tinh thần, mỗi trường học phải xây dựng MT học đường an toàn, lành mạnh, thân thiện, không có bạo lực.”

4.1. Mô Hình Quản Lý Môi Trường Học Tập THCS Tiên Tiến

Nghiên cứu đề xuất một mô hình quản lý môi trường học tập THCS tiên tiến, dựa trên việc phân tích và đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả học tập của học sinh. Mô hình này bao gồm các thành phần như quản lý cơ sở vật chất, quản lý chương trình học, quản lý đội ngũ giáo viên, và quản lý các hoạt động ngoại khóa. Mô hình này cần đảm bảo tính linh hoạt và thích ứng với các điều kiện thực tế của từng trường.

4.2. Đánh Giá Tính Khả Thi Của Các Biện Pháp Đề Xuất

Nghiên cứu đã tiến hành đánh giá tính khả thi của các biện pháp đề xuất thông qua khảo sát ý kiến của cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh và phụ huynh. Kết quả cho thấy phần lớn các biện pháp được đánh giá là khả thi và phù hợp với điều kiện thực tế của các trường THCS TP.HCM. Tuy nhiên, cần có sự điều chỉnh và tùy biến để phù hợp với đặc thù của từng trường.HCM là thành phố lớn nhất Việt Nam xét về quy mô dân số, là một trong những trung tâm văn hóa, giáo dục quan trọng của cả nước.

4.3. Kết Quả Thực Nghiệm Môi Trường Học Tập Thay Đổi Ra Sao

Nghiên cứu đã tiến hành thực nghiệm các biện pháp đề xuất tại một số trường THCS TP.HCM. Kết quả cho thấy có sự cải thiện đáng kể về môi trường học tập, sự hài lòng của học sinh, và kết quả học tập. Các biện pháp này cũng góp phần giảm thiểu các vấn đề như bạo lực học đường và áp lực học tập. Cần tiếp tục theo dõi và đánh giá hiệu quả của các biện pháp này trong dài hạn.

V. Kết Luận Hướng Tới Môi Trường Học Tập Phát Triển 53 Ký Tự

Nghiên cứu của Võ Cao Long đã cung cấp một cái nhìn tổng quan về quản lý xây dựng môi trường học tập tại các trường THCS TP.HCM. Các biện pháp đề xuất có tính khả thi và hiệu quả cao, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và sự phát triển của học sinh. Tuy nhiên, cần có sự tiếp tục nghiên cứu và đánh giá để hoàn thiện các biện pháp này, đồng thời thích ứng với các thay đổi trong bối cảnh giáo dục hiện nay. Như vậy, đề tài giải quyết một vấn đề về quản lí xây dựng MTHT tại các trường trung học cơ sở Thành phố Hồ Chí Minh đặt trong bối cảnh đổi mới giáo dục. Vì thế, việc xây dựng MTHT tốt đẹp cho HS trong trường trung học cơ sở càng trở nên cấp thiết.

5.1. Bài Học Kinh Nghiệm Quý Giá Cho Các Trường THCS

Nghiên cứu rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý giá cho các trường THCS trong việc quản lý xây dựng môi trường học tập. Các bài học này bao gồm tầm quan trọng của việc xây dựng một tầm nhìn rõ ràng, sự tham gia của tất cả các bên liên quan, và sự linh hoạt trong việc áp dụng các biện pháp quản lý. Cần liên tục theo dõi và đánh giá hiệu quả của các biện pháp này để đảm bảo sự thành công.

5.2. Hướng Nghiên Cứu Mới Tương Lai Của Môi Trường Học Tập

Nghiên cứu đề xuất một số hướng nghiên cứu mới trong lĩnh vực quản lý xây dựng môi trường học tập. Các hướng nghiên cứu này bao gồm việc ứng dụng công nghệ thông tin, phát triển các mô hình học tập cá nhân hóa, và đánh giá tác động của môi trường học tập đến sức khỏe tinh thần của học sinh. Cần có sự đầu tư và khuyến khích để thúc đẩy các nghiên cứu này.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục theo Chương trình Giáo dục Phổ thông 2018 (CTGDPT 2018) đặt các trường trung học cơ sở (THCS) trước yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi từ mô hình truyền thụ kiến thức một chiều sang phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực người học. Tại đô thị đặc biệt như Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) – trung tâm văn hóa và giáo dục quy mô lớn nhất cả nước, áp lực gia tăng dân số cơ học, quá tải trường lớp và tác động phức tạp của tâm lý lứa tuổi dậy thì (11–15 tuổi) đặt ra thách thức nặng nề đối với công tác kiến tạo không gian sư phạm.

Nghiên cứu của tác giả Võ Cao Long với đề tài "Quản lí xây dựng môi trường học tập ở các trường trung học cơ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh" (Chuyên ngành Quản lí giáo dục, Mã số: 62 14 01 14; Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Đức Danh và PGS.TS. Nguyễn Thị Thúy Dung, Trường Đại học Sư phạm TP.HCM, 2024) đã giải quyết trọn vẹn khoảng trống nghiên cứu (research gap) về sự thiếu hụt một mô hình quản trị hệ thống, tích hợp đồng bộ giữa môi trường vật chất (MTVC) và môi trường tinh thần (MTTT) do hiệu trưởng làm chủ thể điều phối.

Hệ thống câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu được xác lập chặt chẽ:

1. Câu hỏi 1 (RQ1): Cơ sở lý luận nào định hình cấu trúc môi trường học tập (MTHT) và quy trình quản lí xây dựng MTHT ở trường THCS?
2. Câu hỏi 2 (RQ2): Thực trạng xây dựng và quản lí xây dựng MTHT tại 12 trường THCS công lập ở TP.HCM đang bộc lộ những điểm nghẽn và nguyên nhân cốt lõi nào?
3. Câu hỏi 3 (RQ3): Những biện pháp quản lí nào có tính cần thiết và khả thi nhằm tối ưu hóa chu trình quản trị của hiệu trưởng?

Giả thuyết khoa học ($H_1$) khẳng định: Công tác quản lí xây dựng MTHT tại các trường THCS ở TP.HCM hiện nay đã đạt được kết quả tích cực ở khâu lập kế hoạch và tổ chức, nhưng còn hạn chế rõ rệt ở chức năng chỉ đạo và kiểm tra; nếu hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý thuyết và đánh giá chuẩn xác thực tiễn, việc đề xuất các biện pháp quản lí đa thành tố sẽ tạo đột phá nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện. Khung lý thuyết của luận án tích hợp Thuyết Sư phạm tương tác (Interactive Pedagogy), Thuyết Quản trị chức năng (POLC Framework) và Lý thuyết Khí hậu học đường (School Climate Theory). Nghiên cứu được triển khai với quy mô mẫu khảo sát $N = 966$ khách thể tại 6 quận, huyện đại diện cho cấu trúc đô thị đa dạng của TP.HCM.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước làm nổi bật ba dòng nghiên cứu chính:

Dòng nghiên cứu về điều kiện vật lý và không gian lớp học: Các công trình của Grubaugh & Houston, Samani, Mott et al. đã chứng minh vai trò quyết định của ánh sáng, vi khí hậu, âm thanh và phương án sắp xếp bàn ghế đối với hành vi và hiệu suất tiếp thu của học sinh. Việc tái cấu trúc không gian vật chất làm giảm thiểu các hành vi gây rối và gia tăng tần suất tương tác học thuật.

Dòng nghiên cứu về môi trường tâm lý - xã hội: Cohen et al. (2009), Wang & Degol (2016), Freiberg & Stein (1999) cùng các nghiên cứu về phản hồi tích cực của Lipnevich & Smith nhấn mạnh rằng MTTT an toàn, tôn trọng và giàu tính nâng đỡ cảm xúc là cốt lõi của khí hậu nhà trường lành mạnh. Lev Vygotsky từng khẳng định: "Học tập đánh thức rất nhiều quá trình phát triển bên trong mà chúng chỉ có thể thực hiện được khi đứa trẻ đang tương tác với mọi người trong môi trường của nó và trong sự hợp tác với bạn bè của nó". Tương tự, Émile Durkheim coi lớp học là một xã hội thu nhỏ nơi các chuẩn mực tập thể định hình nhân cách cá nhân.

Dòng nghiên cứu về quản trị học đường: Caganaga, Engelsa et al., Mejía chỉ ra phong cách lãnh đạo hợp tác của hiệu trưởng là nhân tố chi phối chất lượng môi trường sư phạm. Tài liệu tập huấn của SEAMEO (2017) đúc kết: "MTHT không tự có sẵn mà GV cần phải tạo lập, phát triển, duy trì và nuôi dưỡng nó".

                                  +-----------------------------------------------------------+
                                  |                 DÒNG CHẢY HỌC THUẬT QUỐC TẾ               |
                                  +-----------------------------------------------------------+
                                  | 1. Không gian vật chất (Grubaugh & Houston, Samani, Mott) |
                                  | 2. Môi trường tâm lý - xã hội (Cohen, Vygotsky, Durkheim) |
                                  | 3. Quản trị học đường (Caganaga, Mejía, Wirussawa, SEAMEO)|
                                  +-----------------------------+-----------------------------+
                                                                |
                                                                v
                                  +-----------------------------------------------------------+
                                  |          RESEARCH GAP: KHOẢNG TRỐNG TẠI VIỆT NAM          |
                                  |  Thiếu mô hình quản trị tích hợp MTVC & MTTT theo 4 chức  |
                                  |  năng POLC cấp THCS trong bối cảnh đổi mới CTGDPT 2018    |
                                  +-----------------------------+-----------------------------+
                                                                |
                                                                v
                                  +-----------------------------------------------------------+
                                  |                    VỊ TRÍ CỦA LUẬN ÁN                     |
                                  | Khung tích hợp: Sư phạm tương tác + POLC + Khí hậu học    |
                                  | đường tại đô thị quy mô lớn (TP.HCM, N = 966)             |
                                  +-----------------------------------------------------------+

Đối chiếu với các nghiên cứu quốc tế điển hình như Wirussawa, Tesaputa & Duangpaeng (Thái Lan) về hệ thống 6 thành tố quản lí MTHT ở trường trung học và Khamcot & Thepprasit (Thái Lan) về môi trường giáo dục lý tưởng, các nghiên cứu trong nước (Phạm Hồng Quang, Trần Quốc Thành, Nguyễn Thị Thúy Dung, Bùi Thị Mùi) đa phần dừng lại ở góc độ lý luận dạy học đại cương hoặc khảo sát phạm vi hẹp ở bậc tiểu học/đại học. Luận án của Võ Cao Long đã định vị chính xác khoảng trống học thuật: thiết lập khung can thiệp quản lí hoàn chỉnh ở bậc THCS tại một đô thị đang chuyển đổi giáo dục mạnh mẽ.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Thuyết Sư phạm tương tác của Jean-Marc Denommée & Madeleine Roy bằng cách bổ sung chiều kích quản trị của hiệu trưởng vào tam giác tương tác kinh điển. Mô hình chuyển dịch từ thế chân vạc "Người dạy - Người học - Tri thức" sang mô hình hệ thống "Người dạy - Người học - Môi trường", trong đó MTHT không đóng vai trò bối cảnh thụ động mà là một tác nhân giáo dục trực tiếp tham gia điều chỉnh hành vi và xúc cảm của học sinh THCS.

      TAM GIÁC TRUYỀN THỐNG                      MÔ HÌNH MỞ RỘNG CỦA LUẬN ÁN
                                                    +-------------------+
             Tri thức                               |     HIỆU TRƯỞNG   |
              /    \                                | (Chủ thể Quản lí) |
             /      \                               +---------+---------+
            /        \                                        | (POLC)
           /          \                                       v
      Người dạy --- Người học                       +-------------------+
                                                    | MÔI TRƯỜNG HỌC TẬP|
                                                    |   (MTVC + MTTT)   |
                                                    +---+-----------+---+
                                                       /             \
                                                      /               \
                                                     v                 v
                                            +------------+       +------------+
                                            | NGƯỜI DẠY  |<----->| NGƯỜI HỌC  |
                                            +------------+ (NVHT)+------------+

Công trình đồng thời làm phong phú Thuyết Quản trị chức năng (Koontz, Stoner) thông qua việc phân rã và thao tác hóa 4 chức năng cốt lõi (Lập kế hoạch, Tổ chức, Lãnh đạo, Kiểm tra) tương thích với cấu trúc kép của MTHT:

• Môi trường vật chất (MTVC): Cơ sở vật chất, phòng học chức năng, cảnh quan sân bãi, vệ sinh, vi khí hậu, ánh sáng và thiết bị số.
• Môi trường tinh thần (MTTT): Mối quan hệ đa chiều (GV - HS, HS - HS, Nhà trường - Gia đình - Xã hội), văn hóa ứng xử, phương pháp sư phạm tích cực, động cơ và hứng thú của học sinh.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba trụ cột lý thuyết vững chắc:

1. Lý thuyết Quản trị chức năng (POLC Framework): Xác định trục vận hành quản lý xuyên suốt của Hiệu trưởng đối với các nguồn lực nội - ngoại sinh.
2. Lý thuyết Sư phạm tương tác (Interactive Pedagogy): Luận giải cơ chế tương tác đa tầng giữa các chủ thể qua nhiệm vụ học tập (NVHT).
3. Lý thuyết Khí hậu học đường (School Climate Framework): Thiết lập tiêu chuẩn về sự an toàn, tôn trọng và nâng đỡ tâm lý cho học sinh lứa tuổi khủng hoảng thiếu niên.

Khung phân tích xác định rõ các điều kiện biên (boundary conditions): Áp dụng cho các trường THCS công lập trong hệ thống giáo dục quốc dân, vận hành trong điều kiện triển khai CTGDPT 2018 và môi trường kinh tế - xã hội đô thị hóa nhanh.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng thế giới quan thực chứng kết hợp thực tiễn (Pragmatic & Positivist Paradigm) với thiết kế phương pháp hỗn hợp (Mixed Methods Research). Thiết kế kết hợp định lượng và định tính nhằm đảm bảo tính chuẩn xác, khách quan và chiều sâu của dữ liệu thực chứng. Mẫu khảo sát được phân tầng đa cấp (multi-level stratified sampling) với tổng thể $N = 966$ đối tượng, gồm 4 nhóm chủ thể: Cán bộ quản lý (CBQL), Giáo viên (GV), Lực lượng khác trong nhà trường (LLKTNT) và Cha mẹ học sinh (CMHS).

+-----------------------------------------------------------------------------------------+
|                              QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU TOÀN DIỆN                             |
+-----------------------------------------------------------------------------------------+
| 1. KHUNG LÝ THUYẾT: Tổng quan y văn, xác lập cấu trúc MTVC - MTTT & 4 chức năng POLC    |
|                                            |                                            |
| 2. ĐIỀU TRA ĐỊNH LƯỢNG: Khảo sát N = 966 khách thể tại 12 trường THCS (6 quận/huyện)    |
|    - Công cụ: Bảng hỏi Likert 5 mức độ                                                  |
|    - Kiểm định: Cronbach's Alpha, Mean, SD, ANOVA qua IBM SPSS 20.0                     |
|                                            |                                            |
| 3. ĐIỀU TRA ĐỊNH TÍNH: Phỏng vấn sâu CBQL, GV, Lãnh đạo Phòng GD-ĐT & CMHS             |
|                                            |                                            |
| 4. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM: Tác động biện pháp quản trị can thiệp (Năm học 2021-2022)       |
|    - So sánh đối chứng Tiền - Hậu thực nghiệm (Pre-test vs. Post-test)                  |
+-----------------------------------------------------------------------------------------+

Quy trình nghiên cứu rigorous

Địa bàn khảo sát bao phủ 12 trường THCS công lập thuộc 6 quận, huyện tiêu biểu tại TP.HCM: Quận 1, Quận 3 (khu vực trung tâm lõi); Quận 10, Quận Phú Nhuận (khu vực nội thành phát triển); Quận Tân Phú (đô thị hóa nhanh); Huyện Bình Chánh (khu vực ngoại thành với tốc độ gia tăng dân số cơ học cao).

Công cụ đo lường gồm bảng hỏi cấu trúc Likert 5 mức độ và khung phỏng vấn sâu bán cấu trúc. Thử nghiệm độ tin cậy thang đo đạt hệ số Cronbach's Alpha cao ($\alpha > 0.82$ trên tất cả các nhóm biến quan sát), khẳng định tính nhất quán nội tại tuyệt đối. Kỹ thuật tam giác đạc dữ liệu (Data Triangulation) được thực hiện bằng cách đối chiếu phản hồi từ 4 nhóm khách thể độc lập với biên bản phỏng vấn sâu lãnh đạo Phòng Giáo dục và Đào tạo.

Data và phân tích

Số liệu định lượng được làm sạch và xử lý bằng phần mềm chuyên dụng IBM SPSS 20.0. Các kỹ thuật thống kê mô tả (Mean, Standard Deviation - SD) và thống kê suy luận (Independent Samples T-Test, One-Way ANOVA) được áp dụng để kiểm định sự khác biệt nhận thức giữa các nhóm chủ thể. Dữ liệu định tính được mã hóa theo chủ đề (thematic analysis) nhằm giải thích các cơ chế tâm lý và rào cản quản trị vận hành thực tế.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả phân tích định lượng và định tính từ tập dữ liệu $N = 966$ mang lại 4 phát hiện bước ngoặt:

Thứ nhất, sự lệch pha cấu trúc trong chu trình quản trị: Hiệu trưởng tại các trường THCS thực hiện tương đối tốt chức năng Lập kế hoạch ($\text{Mean} \approx 3.75 - 3.90$) và Tổ chức thực hiện ($\text{Mean} \approx 3.65 - 3.82$), nhưng suy giảm rõ rệt ở chức năng Lãnh đạo ($\text{Mean} \approx 3.42 - 3.55$) và Kiểm tra, đánh giá ($\text{Mean} \approx 3.30 - 3.48$). Khâu kiểm tra chủ yếu mang tính hành chính định kỳ, thiếu các công cụ đo lường cảm xúc và khí hậu lớp học.

Thứ hai, độ vênh giữa đầu tư MTVC và MTTT: Nhận thức của các lực lượng giáo dục về tầm quan trọng của MTTT đạt mức rất cao ($\text{Mean} > 4.20$), tuy nhiên thực tiễn triển khai quản lí lại ưu tiên nguồn lực cho sửa chữa cơ sở hạ tầng, mua sắm thiết bị vật lý hơn là kiến tạo môi trường tâm lý sư phạm lành mạnh và xây dựng văn hóa giao tiếp ứng xử học đường.

Thứ ba, rào cản tương tác giữa các tác nhân sư phạm: Quan hệ giữa GV và HS trong quá trình thực hiện nhiệm vụ học tập còn mang nặng tính áp đặt; mức độ phối hợp giữa nhà trường và CMHS đa phần dừng lại ở việc huy động tài chính thay vì đồng hành tạo dựng môi trường học tập an toàn tại gia đình và cộng đồng.

Thứ tư, hiệu quả can thiệp thực nghiệm vượt trội: Kết quả thực nghiệm sư phạm trong năm học 2021-2022 chứng minh rằng khi Hiệu trưởng áp dụng đồng bộ nhóm biện pháp quản lý các yếu tố ảnh hưởng, nhận thức và hành vi của CBQL, GV và CMHS về xây dựng MTHT có sự chuyển biến mang ý nghĩa thống kê ($p < 0.05$), nâng cao rõ rệt tính tích cực học tập của học sinh.

Implications đa chiều

• Đóng góp lý thuyết: Cung cấp mô hình quản trị hệ thống đa thành tố, liên kết biện chứng giữa Thuyết Hành vi (Pavlov, Skinner) trong việc kiểm soát điều kiện kích thích vật chất với Thuyết Hoạt động văn hóa - lịch sử (Vygotsky) trong thúc đẩy tương tác đồng đẳng.
• Đổi mới phương pháp luận: Cung cấp bộ công cụ khảo sát thực trạng và ma trận đánh giá hiệu quả quản trị MTHT chuẩn hóa, có thể chuyển giao cho các cơ sở giáo dục phổ thông.
• Ứng dụng thực tiễn: Đề xuất 2 nhóm giải pháp chiến lược bao gồm:
  1. Nhóm biện pháp quản lí trực tiếp: Chuẩn hóa quy trình 4 chức năng (lập kế hoạch chiến lược phát triển MTVC-MTTT, phân công tổ chức linh hoạt, lãnh đạo chuyển đổi tạo động lực sư phạm, kiểm tra đánh giá dựa trên minh chứng định lượng và cảm xúc).
  2. Nhóm biện pháp tạo yếu tố thuận lợi: Tăng cường nguồn lực tài chính, bồi dưỡng năng lực quản trị cảm xúc cho giáo viên, xây dựng cơ chế phối hợp ba môi trường (Nhà trường - Gia đình - Xã hội).
• Khuyến nghị chính sách: Cung cấp căn cứ khoa học cho Sở GD-ĐT TP.HCM và các Phòng GD-ĐT trong việc định hình tiêu chí đánh giá trường học hạnh phúc và chuẩn hóa cơ sở vật chất theo định hướng CTGDPT 2018.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận 3 giới hạn nghiên cứu khách quan:

1. Giới hạn không gian và địa bàn: Mặc dù mẫu nghiên cứu $N = 966$ tại 6 quận, huyện có tính đại diện cao cho TP.HCM, kết quả chưa bao quát hết các trường tư thục, trường quốc tế hoặc các mô hình trường chuyên biệt.
2. Giới hạn thời gian thực nghiệm: Giai đoạn can thiệp thực nghiệm chịu ảnh hưởng một phần bởi các biến động sau đại dịch COVID-19 trong năm học 2021-2022, làm thay đổi nhịp sinh hoạt học đường.
3. Đo lường các biến số tâm lý trừu tượng: Việc lượng hóa các thuộc tính môi trường tinh thần (hứng thú, sự gắn kết, văn hóa chia sẻ) thông qua bảng hỏi tự thuật có thể chịu tác động nhất định bởi thiên lệch mong muốn xã hội (social desirability bias).

Chương trình nghiên cứu 5–10 năm tới mở ra các hướng đi mới:

• Mở rộng mô hình nghiên cứu theo chiều dọc (longitudinal study) để đánh giá tác động bền vững của MTHT lên kết quả học tập và sức khỏe tâm thần của học sinh qua từng khối lớp.
• Ứng dụng mô hình phương trình cấu trúc (SEM - Structural Equation Modeling) để phân tích sâu hơn các biến trung gian (mediators) và biến điều tiết (moderators).
• Nghiên cứu không gian học tập số (Digital/Hybrid Learning Environment) và tác động của Trí tuệ nhân tạo (AI) đến việc tái cấu trúc MTHT hiện đại.

Tác động và ảnh hưởng

Nghiên cứu tạo lập giá trị ảnh hưởng sâu rộng trên nhiều bình diện:

• Giá trị học thuật: Công trình đóng vai trò tài liệu tham khảo cốt lõi cho các chương trình đào tạo sau đại học chuyên ngành Quản lí giáo dục tại các trường đại học sư phạm trên cả nước, cung cấp hệ thống thang đo đã được chuẩn hóa.
• Chuyển đổi thực tiễn cơ sở: Cung cấp cẩm nang hành động thực tế cho đội ngũ Hiệu trưởng trường THCS tại TP.HCM trong việc tối ưu hóa nguồn lực công, ngăn ngừa bạo lực học đường và xây dựng môi trường sư phạm nhân bản.
• Tác động xã hội và chính sách: Đóng góp trực tiếp vào việc thực thi Nghị định số 80/2017/NĐ-CP về môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện và Quyết định 1299/QĐ-TTg về văn hóa ứng xử trường học, thúc đẩy hiện thực hóa mục tiêu đào tạo thế hệ công dân toàn cầu tự tin, sáng tạo.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học: Tiếp cận khung lý luận quản lí giáo dục cập nhật, hệ thống thang đo định lượng tin cậy và phương pháp tiếp cận sư phạm tương tác.
• Hiệu trưởng và Cán bộ quản lý giáo dục: Sở hữu bộ giải pháp quản trị 4 chức năng rõ ràng, có khả năng áp dụng trực tiếp để cải tiến môi trường vật chất và tinh thần tại đơn vị.
• Giáo viên THCS: Hiểu rõ cơ chế tương tác đa chiều qua nhiệm vụ học tập, từ đó đổi mới phương pháp giảng dạy, phong cách giao tiếp và kiến tạo không khí lớp học tích cực.
• Học sinh và Cha mẹ học sinh: Học sinh được học tập trong môi trường an toàn, hạnh phúc, được tôn trọng nhân cách; phụ huynh có cơ chế tham gia hiệu quả, minh bạch vào quản trị học đường.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Luận án đã mở rộng Thuyết Sư phạm tương tác (Interactive Pedagogy) của Denommée & Roy khi tích hợp trực tiếp vai trò quản trị của Hiệu trưởng thông qua chu trình 4 chức năng (POLC) vào việc điều phối MTVC và MTTT. Luận án chỉ ra rằng MTHT không đơn thuần là không gian vật lý tĩnh mà là một thành tố động có chức năng sư phạm trực tiếp, chi phối sự biến đổi nhân cách học sinh.

2. Điểm đổi mới phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây? So với các nghiên cứu của Trần Thị Ngọc Phương (2011) hay Dương Thị Sim (2017) vốn chủ yếu dùng thống kê mô tả đơn biến, luận án kết hợp phương pháp hỗn hợp quy mô lớn ($N = 966$), kiểm định thang đo đa thành tố bằng Cronbach's Alpha ($\alpha > 0.82$), tam giác đạc dữ liệu đa nguồn và tiến hành thực nghiệm sư phạm can thiệp có đo lường trước - sau (Pre-test vs. Post-test).

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực tiễn là gì? Sự đứt gãy giữa nhận thức và hành động quản lí: Mặc dù nhận thức về vai trò của MTTT đạt mức rất cao ($\text{Mean} > 4.20$), thực tế quản trị của hiệu trưởng lại bị cuốn vào các hoạt động hành chính và cải tạo cơ sở vật lý, trong khi chức năng Lãnh đạo truyền cảm hứng và Kiểm tra khí hậu tâm lý bị xem nhẹ nhất ($\text{Mean} \approx 3.30 - 3.48$).

4. Nghiên cứu có cung cấp giao thức nhân rộng (Replication Protocol) không? Có. Hệ thống phiếu khảo sát cấu trúc, thang đo Likert, bộ câu hỏi phỏng vấn sâu và quy trình can thiệp thực nghiệm 4 bước được chuẩn hóa hoàn toàn trong phần phụ lục, cho phép các cơ sở giáo dục khác nhân rộng và đối sánh dữ liệu.

5. Định hướng nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo ra sao? Tập trung vào sự hội tụ giữa môi trường học tập vật lý truyền thống và không gian số hóa/AI, xây dựng mô hình quản trị sinh thái học đường đa chiều thích ứng với thế hệ người học số (Gen Alpha).

Kết luận

1. Hệ thống hóa thành công khung lý luận chuẩn mực về MTHT và quản lí xây dựng MTHT ở trường THCS, định vị rõ vai trò trung tâm của Hiệu trưởng trong việc điều phối hai thành tố then chốt: Môi trường vật chất và Môi trường tinh thần.
2. Đánh giá khách quan, đa chiều thực trạng tại 12 trường THCS công lập ở TP.HCM ($N = 966$), chỉ rõ điểm nghẽn nằm ở chức năng Lãnh đạo và Kiểm tra của chủ thể quản lý.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ gồm 2 nhóm biện pháp chính (quản lý trực tiếp chu trình POLC và kiến tạo các yếu tố hỗ trợ) có tính khoa học, mục đích, thực tiễn và đồng bộ cao.
4. Chứng minh thực nghiệm tính hiệu quả và khả thi của các biện pháp can thiệp trong năm học 2021-2022 với sự cải thiện có ý nghĩa thống kê ($p < 0.05$).
5. Mở ra các hướng nghiên cứu mới về quản trị khí hậu học đường trong kỷ nguyên số hóa, đóng góp luận cứ khoa học vững chắc cho công cuộc đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lí luận về quản lí xây dựng MTHT cho HS ở trường trung học cơ sở. Chương 2: Thực trạng quản lí xây dựng MTHT ở trường trung học cơ sở tại TP. Chương 3: Biện pháp quản lí xây dựng MTHT ở trường trung học cơ sở tại TP. CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG HỌC TẬP Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.

Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về xây dựng môi trường học tập ở trường trung học cơ sở 1. Nghiên cứu về vai trò của môi trường học tập và tầm quan trọng của xây dựng môi trường học tập Tổng quan các nghiên cứu ở nước ngoài cho thấy có các hướng nghiên cứu sau đây được các tác giả trên thế giới quan tâm: Kết quả từ những nghiên cứu của Pavlov và Skinner về sự hình thành phản xạ có điều kiện trong môi trường được kiểm soát chặt chẽ cho thấy rằng: yếu tố môi trường trong giáo dục không chỉ góp phần quyết định đến sự hình thành và phát triển nhân cách con người mà quan trọng hơn là yếu tố môi trường thực tế đã kích thích chủ thể hoạt động năng động và sáng tạo hơn. Hướng nghiên cứu về vai trò của MTHT và tầm quan trọng của xây dựng MTHT tuy chưa được nhiều các nghiên cứu đề cập đến nhưng đã có một số tác giả sau đây quan tâm nghiên cứu: Nghiên cứu về môi trường dạy học phải kể đến công trình của Denomme & Roy về phương pháp sư phạm tương tác.

Trong đó, mô hình quen thuộc: Người dạy - Người học - Tri thức được chuyển thành: Người dạy - Người học - Môi trường. Tác giả coi môi trường là yếu tố tham gia trực tiếp đến QTDH chứ không đơn thuần chỉ là nơi diễn ra hoạt động học. Đặc biệt, tác giả đi sâu vào các yếu tố môi trường của việc học, các yếu tố môi trường của việc dạy. Trên cơ sở đó, các tác giả đã nhấn mạnh đến một quy luật quan trọng: môi trường ảnh hưởng đến người dạy, người học; người học và người dạy phải thích nghi với môi trường ảnh hưởng và thích nghi đó chính là hệ quả của phương pháp sư phạm tương tác liên quan đến môi trường.

Durkheim quan niệm rằng môi trường học đường không chỉ bao gồm lớp học mà còn liên quan đến cách tổ chức lớp học, tạo nên một liên kết có phạm vi rộng lớn hơn cả gia đình và không trừu tượng như xã hội. Đối với Durkheim, lớp học không chỉ đơn giản là một nhóm cá nhân tụ tập mà còn là một xã hội thu nhỏ. Trong không 14 gian lớp học, học sinh không chỉ đơn thuần suy nghĩ, hành động và cảm nhận theo cách cá nhân khi chúng tách rời lẻ tẻ, mà còn thể hiện các biểu hiện khác biệt, độc đáo và quan trọng hơn khi tương tác với nhau (Dẫn theo Phạm Hồng Quang, 2006). Điều này làm tăng cường vai trò quan trọng của lớp học như một không gian xã hội ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển của học sinh.

Nhóm tác giả Grubaugh và Houston nghiên cứu về việc “Thiết lập MTHT giúp HS tương tác và học tốt hơn”. Nghiên cứu của hai tác giả đề cập đến tiêu chuẩn sắp xếp bàn học theo hàng trong các lớp học, khuyến khích sự tương tác giữa các HS và tập trung nhiều hơn vào HS khi một cá nhân hoàn thành công việc của mình. Cách mà GV thiết lập lớp học cho phép họ giao tiếp với HS bằng các hoạt động, phương tiện học tập, hoạt động khác nhau để HS thấy rằng đây là một lớp học được sử dụng cho việc thực hành. Kết quả của nghiên cứu cho thấy môi trường học tốt giúp tăng cường tính tương tác trong lớp học, thông qua các hoạt động trong lớp sẽ giúp HS có kết quả học tập tốt hơn.

Tác giả Suwanwong cho rằng MTHT là môi trường trong nhà trường bao gồm các yếu tố khác nhau nhằm khuyến khích người học tập phát triển bản thân về mọi mặt, như nhà trường đẹp đẽ, mát mẻ, an toàn, trật tự, có bầu không khí dễ chịu, đầy đủ các phương tiện, thiết bị giúp phát triển và nâng cao việc học tập của sinh viên. Cùng quan điểm về vai trò của MTHT tích cực, Khamcot và Thepprasit cho rằng việc xây dựng một môi trường phù hợp với lứa tuổi và trình độ của người học là yếu tố khuyến khích người học ham muốn học tập để đạt hiệu quả tốt hơn. Đối với các nghiên cứu trong nước, trong những năm qua, vấn đề xây dựng MTHT ở các cấp học, bậc học được Đảng và nhà nước ta rất quan tâm nhằm nâng cao chất lượng giáo dục. Thực hiện Chỉ thị số 40/CT-BGD&ĐT ngày 22 tháng 7 năm 2008 của Bộ trưởng Bộ GD-ĐT về xây dựng trường học thân thiện, HS tích cực đã trở thành phong trào có sức lan tỏa lớn trong toàn bộ hệ thống giáo dục Việt Nam, từ đó làm thay đổi căn bản nhận thức của người dạy và người học về vấn đề MTHT.

Việc xây dựng MTHT được nghiên cứu ở nhiều góc độ khác nhau. Các nghiên cứu của tác giả trong nước tập trung vào các hướng chính sau đậy: 15 Tác giả Bùi Thị Mùi trong bài viết “Xây dựng MTHT cho sinh viên trong các tiết lên lớp” đưa ra quan điểm rằng MTHT của sinh viên không chỉ là sự tác động giáo dục mà còn là toàn bộ các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình học tập của họ trong lớp học. MTHT trong các buổi học trực tiếp định hình trực tiếp kết quả học tập của sinh viên. Việc xây dựng một MTHT thuận lợi cho sinh viên trong các buổi học không chỉ là điều kiện quyết định chất lượng và hiệu quả học tập mà còn là quá trình tập trung vào việc lựa chọn và kết hợp các biện pháp để kiểm soát và điều chỉnh tất cả các yếu tố tác động đến, nhằm tạo điều kiện cho sinh viên tham gia tích cực vào quá trình học tập.

Các yếu tố này bao gồm không gian lớp học, sự kích thích giá trị của mục tiêu và nhiệm vụ học tập của sinh viên, quá trình xây dựng và sử dụng giá trị của nội dung dạy học, việc chọn lựa và áp dụng phương pháp, phương tiện và cách tổ chức buổi học, cũng như tạo ra môi trường mẫu mực dựa trên nhân cách của giáo viên và sự quan tâm đến việc phát triển toàn diện của sinh viên (Bùi Thị Mùi, 2013) Công trình nghiên cứu của tác giả Trần Đức Minh trong bài viết về “Xây dựng môi trường sư phạm trong trường cao đẳng sư phạm - nhận thức và hành động thực tiễn” chỉ ra khái niệm môi trường sư phạm gồm các thành tố cơ bản sau đây: “Là một tổ chức học tập, hạt nhân của một xã hội học tập. Môi trường chứa đựng tổ chức học tập là MTGD tốt mà ở đó từ nhận thức đến hành động, mọi thành viên trong trường đều nêu gương về kỷ cương, tình thương trách nhiệm và có khát vọng học tập không ngừng. Giảng viên gương mẫu trong dạy học, trong nghiên cứu khoa học, trong nền nếp chuyên môn, trong tự học, tự bồi dưỡng, luôn đạt được các thành tựu mới trong các nấc thang chuyên môn của mình, giảng dạy có uy tín có chất lượng. Đặc biệt, họ phải luôn có ý thức, có năng lực và tư duy đổi mới cách dạy cách học, tích cực tìm tòi, khám phá nhằm không ngừng nâng cao hiệu quả đào tạo và bồi dưỡng”.

Tác giả Nguyễn Thị Tín và Phạm Duy Hưng với bài viết “Xây dựng MTHT thân thiện ở trường tiểu học vùng khó khăn tỉnh Bắc Kạn” cho rằng MTHT thân thiện là môi trường mà ở đó cảnh quan, cơ sở vật chất gần gũi với người học, tạo cho họ có cảm giác an toàn, thoải mái và được trợ giúp về mặt phương tiện, hỗ trợ về mặt tinh thần, khiến họ hứng thú đối với học tập; cảm thấy được tôn trọng và phát huy 16 tiềm năng một cách tốt nhất và thu hút người học tham gia một cách tích cực, đồng thời có sự tham gia chia sẻ của cộng đồng, cha mẹ HS trong hoạt động quản lí và giáo dục HS. Có thể nói, MTHT thân thiện có vai trò rất quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường nói chung và chất lượng học tập của HS nói riêng vì nó đã góp phần tạo nên mục đích, động cơ, hứng thú học tập ở HS và là phương tiện để các em tự hoàn thiện nhân cách. Theo Kiều Thị Bích Thủy và Nguyễn Trí môi trường góp phần tạo nên mục đích, động cơ, cung cấp phương tiện cho hoạt động và giao tiếp của HS. Nhờ đó, mỗi HS chiếm lĩnh được những tri thức, kĩ năng, kĩ xảo, thái độ, hành vi và thói quen tốt đẹp trong học tập và cuộc sống.

GV cần đánh giá đúng vai trò của MTGD đối với việc học tập, rèn luyện của HS, trên cơ sở đó tích cực tổ chức cho HS và cùng với HS, GV và CB khác trong nhà trường cải tạo và xây dựng MTHT theo hướng tích cực, an toàn và thân thiện với mọi HS. Nghiên cứu về các yếu tố thuộc MTHT và nội dung xây dựng MTHT Hiện vẫn còn hạn chế về số lượng nghiên cứu quốc tế nói về các yếu tố thuộc MTHT và chi tiết về quá trình xây dựng MTHT. Tuy nhiên, đã có một số nghiên cứu tập trung vào một số nội dung có liên quan đến MTHT như: Trong nghiên cứu của Khamcot và Thepprasit xác định MTHT được coi là tốt, tích cực, lí tưởng bao gồm nhiều phương diện: Thứ nhất, về mục đích đào tạo, mục đích quan trọng của giáo dục suy đến cùng là giúp cho người học có được một nhân cách tốt. Việc hình thành nhân cách tốt đòi hỏi phải có thời gian và phụ thuộc vào nhiều yếu tố.

Đó chính là MTHT có bầu không khí ấm áp, thân thiện, dân chủ, thừa nhận những ý kiến lẫn nhau, giải quyết vấn đề một cách hợp lí,… Thứ hai, về chương trình giảng dạy, đó là trang bị một hệ thống những tri thức cơ bản, cốt lõi của ngành học và kỹ năng thực hành nghề để giúp người học tích lũy được nhiều kinh nghiệm mong muốn. Kinh nghiệm học tập phụ thuộc vào MTHT. Thứ ba, về năng lực sư phạm của giảng viên, giảng viên phải có năng lực sư phạm toàn diện về nhiều mặt để tạo được ấn tượng đẹp và mạnh cho người học, biết động viên người học có hứng thú, có động lực trong học tập để thay đổi thái độ theo chiều hướng tích cực, hài lòng trong việc học giúp đạt được thành tích tốt hơn.