CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN TRƯỜNG CAO ĐẲNG 1. Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề về quản lý phát triển đội ngũ giảng viên trường cao đẳng. Ở nước ngoài Chất lượng của đội ngũ nhà giáo là điều kiện quyết định để nâng cao chất lượng giáo dục, vì vậy vấn đề nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo là trung tâm của các chương trình cải cách, cải tổ, đổi mới giáo dục. Đối với các trường đại học, cao đẳng trong giai đoạn hiện nay, việc nghiên cứu phát triển đội ngũ nhà giáo là một vấn đề hết sức quan trọng.
Điều này không chỉ đúng với Việt Nam mà đã được chứng minh ở nhiều nước có nền giáo dục phát triển với nhiều bài học đi trước như Mỹ, Úc, Phần Lan, Nhật Bản, Hàn Quốc.Hầu hết các quốc gia đều nhận thức được vai trò quan trọng của đội ngũ nhà giáo, đó là lý do nền giáo dục của các quốc gia phát triển trên thế giới đều đưa ra những tiêu chuẩn rất khắt khe đối với việc quản lý chất lượng đội ngũ nhà giáo. Nhà giáo dục Ấn Độ Raja Roy Singh nhấn mạnh 5 vấn đề cốt lõi của người thầy giáo là: phải tận tâm với học sinh; phải làm chủ môn học, biết cách dạy môn học của mình và liên hệ với các bộ môn khác; phải có trách nhiệm trong giảng dạy, quản lý kiểm tra, đánh giá việc học của học sinh; phải thường xuyên suy nghĩ sáng tạo, phát triển kinh nghiệm nghề nghiệp và cuối cùng là phải là thành viên đáng tin cậy của cộng đồng học tập, biết cộng tác với đồng nghiệp, hợp tác với cha mẹ học sinh (Singh, 1991) Theo Daniel R. Beerens - người Mỹ - tác giả cuốn “Evaluating teachers for professional Growth: Creating a Culture of Motivation and Learning” cho rằng: học hỏi và phát triển luôn là tiêu chí trung tâm của đội ngũ nhà giáo, ông đưa ra các cách tiếp cận mới để đánh giá và phát triển giảng viên. Tầm quan trọng và sự cần thiết của các tiêu chuẩn của giảng viên.
Ông chủ trương tạo ra một nền văn hóa về sự thúc đẩy và thường xuyên học tập của đội ngũ giảng viên, coi đó là giá trị mới, chính yếu của nhà giáo (Beerens, 2003). Theo Blackwell và Blackmore, giảng viên ở Trường Đại học mở ở Anh cho rằng, phát triển đội ngũ giảng viên luôn nằm trong chiến lược của các trường đại học, tác giả 7 đưa ra nhiều giải pháp khác nhau về phát triển đội ngũ: Xây dựng các khoa thành những cộng đồng học tập và đào tạo giảng viên, khuyến khích việc dạy học dựa trên các kết quả nghiên cứu; đưa công nghệ thông tin vào quá trình bồi dưỡng đội ngũ và tạo các điều kiện hỗ trợ việc phát triển đội ngũ (Blackwell và Blackmore, 2003). Viện lãnh đạo trường học và sư phạm Úc (Australian Institute for Teaching and School Leadership - AITSL) đã ban hành Bộ chuẩn nghề nghiệp nhà giáo (Australian Professional Standards for Teachers) vào tháng 2/2011 nêu tầm quan trọng của nhà giáo như sau: "Năng lực của người nhà giáo là nguồn lực quan trọng nhất trong giáo dục. Nó ảnh hưởng nhiều nhất tới quá trình học tập của học sinh, sinh viên nhiều hơn bất cứ một chương trình hay chính sách giáo dục nào.
Việc nâng cao chất lượng nhà giáo được coi là một cải cách cần thiết trong cải thiện chất lượng học sinh và đảm bảo hệ thống giáo dục mang đẳng cấp quốc tế" (Hiếu Nguyễn, 2018). Tại Nhật Bản: “Cả hệ thống giáo dục của Nhật Bản được lập ra để nhấn mạnh vai trò của những người thầy”. Họ được kỳ vọng sẽ cống hiến cả cuộc đời mình để thực hiện sứ mệnh dạy dỗ những đứa trẻ trở thành những công dân gương mẫu. Phần lớn các giáo viên Nhật Bản sở hữu ít nhất một bằng cử nhân.
Ngoài bằng cử nhân theo chương trình mà sinh viên theo học, để có được giấy chứng nhận giáo viên, sinh viên phải vượt qua kỳ thi nghiêm ngặt, đáp ứng yêu cầu của Bộ Giáo dục – Văn hoá – Thể Thao – Khoa học và Công nghệ (MEXT) và phải có trong tay nhiều chứng chỉ dạy học. Việc phát triển chuyên môn giảng dạy liên tục là một yêu cầu bắt buộc đối với giáo viên Nhật Bản. Các chương trình phát triển chuyên môn được xây dựng từ cấp trường đến cấp quốc gia. Từ năm 2009, các giáo viên Nhật Bản có thêm yêu cầu phải cập nhật các kỹ năng và thực tiễn giảng dạy của mình cứ 10 năm một lần nhằm làm mới các chứng chỉ giảng dạy của họ.
Điều này bao gồm việc tham gia ít nhất 30 giờ thuộc chương trình phát triển chuyên môn chính thức (Hải Linh, 2018). Hàn Quốc đã có rất nhiều đổi mới về đào tạo giáo viên, cải cách giáo dục ở Hàn Quốc gần đây được đưa ra với mục tiêu đào tạo ra những giáo viên giỏi có thể đáp ứng yêu cầu của thời kỳ toàn cầu hoá và cuộc cách mạng công nghiệp 4. Trong quá trình đổi mới, các lĩnh vực như phát triển chương trình đào tạo giáo viên; phương pháp dạy học, giáo dục; năng lực ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học; năng lực quản lý thông tin, quản lý lớp học và đạo đức của giáo viên đã được nhấn mạnh. Bên cạnh đó, 8 các vấn đề đánh giá giáo viên, tuyển dụng giáo viên và phân công, sử dụng giáo viên cũng được quan tâm đổi mới.
UNESCO xem chất lượng nhà giáo là một trong mười yếu tố tạo thành chất lượng giáo dục. Chiến lược giáo dục của UNESCO khẳng định nhà giáo phải được đào tạo trở thành nhà giáo dục hơn là những chuyên gia truyền đạt kiến thức. Giảng dạy phải thích ứng với người học chứ không phải bắt buộc người học tuân theo các quy định có sẵn từ trước theo thông lệ cổ truyền (UNESCO, 2000). Tại Hội nghị “Nâng cao hiệu quả hoạt động của các trường cao đẳng cộng đồng Việt Nam - Hoa Kỳ”, ngày 27-28 tháng 3 năm 2007 và Hội thảo khoa học: Các trường cao đẳng cộng đồng Việt Nam – Hoa Kỳ, ngày 24-25 tháng 4 năm 2008, tổ chức tại Kiên Giang; trong rất nhiều báo cáo và tham luận được đọc tại hội nghị, hội thảo trên, những báo cáo và tham luận của các tác giả nước ngoài có nội dung rất liên quan đến đề tài luận văn này như: - Đỗ Quốc Trung (2007) với tham luận: “Trường CĐCĐ Việt Nam và Trường CĐCĐ Hoa Kỳ”, cho biết giáo dục Hoa Kỳ luôn luôn yêu cầu cán bộ giảng dạy cao đẳng phải có trình độ thạc sĩ, ngoại trừ các ngành nghề chuyên môn (như kỹ thuật hàn).
- Goerner (2008) Trường CĐCĐ Mohawk Valley, Hoa Kỳ có tham luận: “Các yêu cầu đòi hỏi giảng viên và sinh viên thay đổi trong nền kinh tế thị trường”. Tác giả đã nêu yêu cầu: “Người thầy trong tương quan với toàn thế giới; thay đổi từ “nơi dạy” thành “nơi học tập” và giáo viên dạy sao cho học sinh có thể tồn tại được trong môi trường thế giới hiện tại". - Murray (2007) với tham luận: “Sự phát triển đổi mới đội ngũ nhà giáo”, đã nêu chìa khóa để chương trình phát triển đội ngũ giáo viên thành công là 7 vấn đề sau: (1) Tạo một môi trường để thúc đẩy cho sự phát triển đội ngũ giáo viên; (2) Chính thức hóa một chương trình được cân nhắc kỹ và liên quan chặt chẽ đến nhiệm vụ của trường đại học; (3) Cân bằng các ưu tiên cho trường và các nhu cầu cá nhân; (4) Nối kết sự phát triển đội ngũ giáo viên với kết cấu khen thưởng; (5) Xây dựng một ý thức về quyền sở hữu đội ngũ giáo viên trong suốt quá trình; (6) Hỗ trợ việc đầu tư của đồng nghiệp trong giảng dạy; (7) Đề cao ý tưởng cho rằng việc giảng dạy tốt được đánh giá qua nhà quản lý. 9 Từ các nghiên cứu trên cho thấy, đội ngũ giảng viên có vai trò hết sức quan trọng và có ảnh hưởng mang tính quyết định đến việc nâng cao chất lượng dạy học.
Chính vì vậy việc quản lý phát triển đội ngũ giảng viên sao cho đảm bảo cả về số lượng, chất lượng và cơ cấu, trong đó chất lượng đội ngũ giảng viên luôn được đặc biệt quan tâm nghiên cứu. Ở trong nước Trong 15 năm qua Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều chương trình, chính sách về phát triển nguồn lực giảng viên như: - Ban chấp hành TW khóa IX (2004) đã ban hành Chỉ thị 40/CT - TW về việc xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục. Chỉ thị đã đề cao vai trò quan trọng của cán bộ quản lý giáo dục và thể hiện rõ: “Mục tiêu là xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục được chuẩn hóa, đảm bảo chất lượng, đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, đặc biệt chú trọng nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất, lối sống, lương tâm, tay nghề của nhà giáo; thông qua việc quản lý, phát triển đúng định hướng và có hiệu quả sự nghiệp giáo dục để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”. - Thủ tướng Chính phủ ban hành Nghị quyết số: 14/2005/NQ-CP ngày 2/11/2005 của chính phủ về đổi mới cơ bản và toàn diện giáo dục Đại học Việt Nam giai đoạn 2006-2020 đã nêu: “Đổi mới công tác quy hoạch đào tạo bồi dưỡng, sử dụng giảng viên và cán bộ quản lý; xây dựng và thực hiện quy hoạch đội ngũ giảng viên và các cán bộ quản lý giáo dục Đại học.
Đổi mới mạnh mẽ nội dung, chương trình và phương pháp đào tạo, bồi dưỡng giảng viên và cán bộ quản lý giáo dục đại học. Chú trọng nâng cao trình độ chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm của giảng viên, tầm nhìn chiến lược, nâng cao tính sáng tạo và tính chuyên nghiệp của cán bộ lãnh đạo, quản lý. Đổi mới phương thức tuyển dụng theo hướng khách quan, công bằng có yếu tố cạnh tranh" (Chính phủ, 2005). - Bác Hồ của chúng ta đã từng làm thầy giáo nhiều năm, đã từng đào tạo nhiều thế hệ cách mạng cho nên Người rất hiểu công lao to lớn và thầm lặng của người thầy.
Trong Hồ Chí Minh toàn tập (2000) tập 10, Người nhấn mạnh: “Không có thầy giáo thì không có giáo dục. không có cán bộ thì cũng không nói đến kinh tế - văn hoá", chính vì vậy dù 10 có chương trình, chính sách, tài liệu giáo khoa có hay đến đâu đi chăng nữa nếu không có thầy giáo tốt thì không có tác dụng gì với thế hệ trẻ.