Chương 1: TONG QUAN TÀI LIEU: 1.1 Các nghiên cứu nước ngoài: Đã có một số nghiên cứu trước đây về quản lý nhà nước về thương mại điện tử ở các nước trên thế giới. Những nghiên cứu này đã tập trung vào việc phân tích các chính sách và quy định được thực hiện bởi các chính phủ khác nhau dé dam bao sự tăng trưởng và phát triển của lĩnh vực thương mại điện tử. (Fazlollahi 2001) Năm 2001, trong cuốn: "Những chiến lược cho sự thành công của TMĐT" của Giáo su Bian Fazlollahi trường đại hoc Georgia State University, USA do nhà xuất bản IRM Press phát hành đã dé cập tới một số nội dung tương đối cụ thé dé ứng dụng thành công TMĐT trong mỗi DN và quản lý các hoạt động TMĐT của các cơ quan có thâm quyên. Tiếp theo công trình của giáo su Bijan Fazlollahi, vào năm 2002, dự án nghiên cứu về những tác động của TMĐT trong nền kinh tế toàn cầu thuộc trung tâm nghiên cứu của trường đại học Irvine đã nghiên cứu các tác tộng của môi trường và chính sách của các quốc gia tới sự hình thành và phát triển của TMĐT.
Các nghiên cứu này đã mở rộng phạm vi nghiên cứu 10 quốc gia khác nhau gồm: Mỹ, Brazin, Trung Quốc, Đan Mạch, Pháp, Đức, Nhat, Mexico, Singapore va Dai Loan với 2.139 DN tại các nước được phỏng van. Kết quả của nghiên cứu này đã chỉ ra sự tác động của môi trường và chính sách của các quốc gia tới quá trình hình thành và phát triển của TMĐT. Khác với những nghiên cứu ở trên, (Heerden 2003) vào năm 2003, trong cuốn "những tác động về kinh tế và xã hội của TMĐT" của các tác giả Sam Lubbe và Johanna Maria van Heerden đã tập hợp nhiều công trình nghiên cứu về các tác động về mặt kinh tế và xã hội của TMĐT của các học giả thuộc nhiều trường đại học khác nhau trên thể giới làm cơ sở cho việc xây dung các chính sách QLNN về TMĐT. Tiếp tục các nghiên cứu về tác động của TMĐT, (Khosrow-Pour 2004) vào năm 2004 trong cuốn: "Các tác động về mặt nhận thức và xã hội của TMĐT trong những tổ chức hiện đại" của các tác giả Mehdi Khosrow-Pour và nhiều người khác do Idea Group Publishing phát hành đã nghiên cứu khá chi tiết các tác động về mặt xã hội, nhận thức và văn hóa của TMĐT đến hoạt động của các tổ chức.
Tiếp tục các nghiên cứu về tác động của TMĐT, vào năm 2004 trong cuốn: "Các tác động về mặt nhận thức và xã hội của TMĐT trong những tô chức hiện đại" của các tác giả Mehdi Khosrow-Pour và nhiều người khác do Idea Group Publishing phát hành đã nghiên cứu khá chi tiết các tác động về mặt xã hội, nhận thức và văn hóa của TMĐT đến hoạt động của các tô chức. Đặc biệt các nghiên cứu đã đề cập đến các tác động của TMDT lên hành vi của người tiêu dùng cũng như sự tác động của TMĐT lên hành vi của tô chức, sự phát triển và quan tri tổ chức. Tại Hoa Kỳ, một số nghiên cứu đã được tiến hành dé xem xét khung pháp lý điều chỉnh thương mại điện tử. Chang hạn, một nghiên cứu do Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia (NBER) thực hiện đã phân tích tác động của thuế doanh thu đối với thương mại điện tử ở Hoa Kỳ.
((NBER) 2023) Nghiên cứu cho thấy việc không có thuế ban hàng đối với mua hàng trực tuyến đã tạo ra lợi thé đáng ké cho các nha bán lẻ trực tuyến so với các cửa hàng truyền thống, dẫn đến một môi trường cạnh tranh không bình đăng. Tương tự, ở Trung Quốc, một số nghiên cứu đã được tiến hành dé phân tích môi trường pháp lý cho thương mại điện tử. Ví dụ, một nghiên cứu của Trung tâm Thông tin Mạng Internet Trung Quốc (CNNIC) đã xem xét khung pháp lý cho thương mại điện tử ở Trung Quốc và phát hiện ra rằng chính phủ đã thực hiện một số chính sách dé thúc day sự phát triển của ngành. Những chính sách này bao gồm việc thành lập các khu thương mại điện tử và cung cấp các ưu đãi tài chính cho các nhà bán lẻ trực tuyến.
(CNNIC, Trung tâm Thông tin Mạng Internet Trung Quốc 2023) Tai Nhật Bản, các nghiên cứu đã tập trung vao vai trò của chính phủ trong việc thúc đây sự phát triển của thương mại điện tử. Chăng hạn, một nghiên cứu của Tổ chức Ngoại thương Nhật Bản (JETRO) đã phân tích những nỗ lực của chính phủ nhằm thúc đây thương mại điện tử xuyên biên giới và xác định một số thách thức mà các công ty Nhật Bản phải đối mặt trong việc mở rộng sự hiện diện trực tuyến của họ ra quốc tế. (JETRO, Tổ chức Ngoại thương Nhật Bản 2022) Tại Singapore, các nghiên cứu đã tập trung vào khung pháp lý quản lý thương mại điện tử ở nước này. Ví dụ, một nghiên cứu do Đại học Quản lý Singapore thực hiện đã phân tích khung pháp lý cho thương mại điện tử ở Singapore (Singapore 2023)và phát hiện ra rằng chính phủ đã thực hiện một số biện pháp dé bảo vệ người tiêu dùng, chang hạn như yêu cầu các nền tảng thương mại điện tử cung cấp thông tin sản phẩm chính xác và thực hiện dữ liệu nghiêm ngặt.
luật bảo vệ. Nhìn chung, các nghiên cứu trước đây nêu bật tầm quan trọng của quản lý nhà nước trong việc thúc đây sự tăng trưởng và phát triển của thương mại điện tử. Khung pháp lý do các chính phủ thực hiện đóng một vai trò quan trọng trong việc tạo ra một môi trường cạnh tranh và công băng cho các doanh nghiệp phát triển mạnh trong lĩnh vực thương mại điện tử.2 Các nghiên cứu trong nước: Tuy TMĐT mới phát triển ở Việt nam trong khoảng gần 20 năm trở lại đây nhưng đã có khá nhiều công trình nghiên cứu về TMĐT nói chung và QLNN về TMĐT nói riêng. Nhận thấy tầm quan trọng của việc ứng dụng TMĐT, năm 2003 đề tài nghiên cứu khoa học cấp Nhà nước "Nghiên cứu một số vấn đề kỹ thuật và công nghệ chủ yếu trong TMDT và triển khai thử nghiệm".
Lê Danh Vĩnh - Thứ trưởng Bộ Thương mại (nay là Bộ Công Thương) làm chủ nhiệm, Trung tâm thông tin thương mại là cơ quan thực hiện với sự tham gia của các cán bộ nghiên cứu khoa học của các bộ ngành : Bưu chính viễn thông (nay là Bộ Thông tin và Truyền thông), Ban cơ yếu Chính phủ, Ngân hàng, Bộ Tài chính, Bộ Văn hoá thông tin, Liên minh các hợp tác xã, Viện công nghệ thông tin, Hội tin học viễn thông Hà Nội, Uỷ ban nhân dân thành phố Hà Nội và nhiều doanh nghiệp thực hiện. Đề tai là nghiên cứu những công nghệ chủ yếu của TMĐT và thử nghiệm chúng trong một hệ thống TMĐT hoàn chỉnh bao gồm đầy đủ các khâu từ tìm kiếm hàng hoá, đặt hàng, thanh toán, giao hàng và làm nghĩa vụ thuế với nhà nước. Lê Danh Vĩnh 2003) Giao trình Thuong mại điện tử căn bản, chủ biên TS.Trần Văn Hòe (2010) bao gồm 13 chương đã cung cấp những khái niệm căn bản về TMĐT như : khái niệm TMĐT, các mô hình TMDT, các hình thức thanh toán trong TMĐT, an ninh TMDT; các điều kiện dé ứng dụng TMĐT như: ha tang kinh tế-xã hdiha tầng pháp lý, hạ tang công nghệ mạng. Giáo trình Thương mại điện tử căn bản, chủ biên PGS.TS Nguyễn Văn Minh (2015) đã giới thiệu những nội dung cơ bản về sự hình thành và phát triển của TMDT trên thé giới, các khái niệm về TMĐT; các mô hình TMĐT; An toàn trong TMĐT; Các hệ thống thanh toán điện tử và phương pháp xây dựng, triển khai dự án TMĐT trong DN.
Giáo trình Thương mại điện tử căn bản, chủ biên TS.Nguyễn Văn Thoan (2018) đã giới thiệu sau nội dung căn bản của TMĐT, các nội dung này bao gồm: tổng quan về TMDT; giao dịch điện tử; Marketing điện tử; rủi ro và phòng tránh rủi ro trong TMĐT; ứng dụng TMĐT trong doanh nghiệp và Luật giao dịch điện tử. “Quản lý nhà nước về thương mại điện tử tại Việt Nam: Thực trạng, vấn đề và giải pháp” của Phạm Thanh Bình (2016) - Nghiên cứu này đã phân tích thực trạng thương mại điện tử tại Việt Nam và xác định những thách thức chính trong quản lý nhà nước. Tác giả đề xuất các giải pháp như hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao năng lực của các cơ quan nhà nước, thúc đây hợp tác công tư. "Phát triển thương mại điện tử tại Việt Nam: Cơ hội và thách thức đối với quản lý nhà nước" của Lê Văn Chiến (2018) - Nghiên cứu này xem xét những thách thức mà Việt Nam phải đối mặt trong việc phát triển thương mại điện tử và đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước, bao gồm xây dựng khung pháp lý toàn diện , nâng cao năng lực của các cơ quan nhà nước và tăng cường hợp tác quôc tê.
10 “Phát triển thương mại điện tử tại Việt Nam: Khung pháp lý và khuyến nghị chính sách” của Nguyễn Thị Minh Huyền và Nguyễn Thị Thanh Thủy (2019) - Nghiên cứu này đánh giá khung pháp lý về thương mại điện tử tại Việt Nam và đề xuất các khuyến nghị chính sách nhằm tăng cường quản lý nhà nước, bao gồm cải thiện việc thực thi các luật hiện hành, xây dựng các quy định mới để giải quyết các van đề mới nồi và thúc đây phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật SỐ. “Quản lý nhà nước về thương mại điện tử” của Đào Anh Tuấn (2014) - Nghiên cứu này đã hệ thống hoá những lý luận cơ bản của QLNN về thương mại nói chung trên cơ sở đó phát triển một số lý luận về QLNN đối với TMĐT và đề xuất bộ tiêu chí đánh giá các nội dung QLNN về TMĐT, các giải pháp nhằm nhằm hoàn thiện QLNN về TMĐT ở Việt Nam. Nhìn chung, các nghiên cứu này nhắn mạnh sự cần thiết của Việt Nam trong việc cải thiện quản lý nhà nước về thương mại điện tử bằng cách khắc phục những lỗ hồng trong khung pháp lý, nâng cao năng lực của các cơ quan nhà nước và thúc đây hợp tác quốc tế.