Hoàn Thiện Công Tác Quản Lý Nguồn Vốn Vay Ủy Thác Tại Ngân Hàng Chính Sách Xã Hội Tỉnh Hòa Bình

Bài viết phân tích công tác quản lý nguồn vốn vay ủy thác tại ngân hàng chính sách xã hội tỉnh Hòa Bình, đề xuất giải pháp cải thiện hiệu quả.

• Tác giả: Trần Thị Thuỳ Phương
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Thị Thu Hà
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản Lý Nguồn Vốn Vay Ủy Thác Tại Ngân Hàng Chính Sách Xã Hội Tỉnh Hòa Bình
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ VỐN VAY UỶ THÁC CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI
• 1.1. Cơ sở lý luận về công tác quản lý vốn vay uỷ thác của Ngân hàng Chính sách xã hội
• 1.1.1. Tổng quan về Ngân hàng Chính sách xã hội
• 1.1.2. Quản lý nguồn vốn vay ủy thác Ngân hàng CSXH
• 1.1.3. Các nội dung NHCSXH thực hiện uỷ thác cho tổ chức Hội, Đoàn thể
• 1.1.4. Nội dung công tác quản lý nguồn vốn uỷ thác của Ngân hàng CSXH
• 1.1.5. Các yếu tố ảnh hưởng tới công tác quản lý nguồn vốn uỷ thác của NHCSXH
• 1.2. Cơ sở thực tiễn về công tác quản lý nguồn vốn vay ủy thác của Ngân hàng CSXH
• 1.2.1. Kinh nghiệm của các nước trên thế giới
• 1.2.2. Kinh nghiệm về công tác quản lý vốn vay uỷ thác vốn của các địa phương trong nước
• 1.2.3. Bài học kinh nghiệm cho công tác quản lý nguồn vốn vay uỷ thác tại NHCSXH tỉnh Hòa Bình
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của tỉnh Hòa Bình
• 2.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 2.1.2. Điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Hoà Bình
• 2.1.3. Đánh giá chung về những đặc điểm có ảnh hưởng đến công tác quản lý vốn vay uỷ thác tại tỉnh Hoà Bình
• 2.2. Giới thiệu về Ngân hàng chính sách xã hội tỉnh Hòa Bình
• 2.2.1. Chức năng của NHCSXH tỉnh Hoà Bình
• 2.2.2. Nhiệm vụ của NHCSXH tỉnh Hoà Bình
• 2.2.3. Cơ cấu tổ chức của NHCSXH tỉnh Hoà Bình
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu
• 2.3.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.3.3. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 2.4. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu sử dụng trong luận văn
• 2.4.1. Các chỉ tiêu về kết quả thực hiện công tác quản lý
• 2.4.2. Các chỉ tiêu về đánh giá hiệu quả công tác quản lý
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thực trạng về quản lý nguồn vốn vay uỷ thác tại Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Hoà Bình
• 3.1.1. Kết quả thực hiện cho vay qua uỷ thác
• 3.1.2. Công tác quản lý nguồn vốn vay uỷ thác
• 3.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý nguồn vốn vay uỷ thác tại NHCSXH tỉnh hoà Bình
• 3.2.1. Các yếu tố thuộc về Ngân hàng chính sách xã hội
• 3.2.2. Các yếu tố khác
• 3.3. Đánh giá chung về công tác quản lý nguồn vốn uỷ thác tại NHCSXH tỉnh Hoà Bình
• 3.3.1. Kết quả đạt được
• 3.3.2. Hạn chế và nguyên nhân
• 3.4. Các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý nguồn vốn vay uỷ thác tại NHCSXH tỉnh Hoà Bình
• 3.4.1. Giải pháp tăng cường hiệu quả về chính sách vay vốn uỷ thác của NHCSXH
• 3.4.2. Giải pháp phối hợp với NHCSXH thực hiện
• 3.4.3. Giải pháp công tác tuyên truyền, vận động
• 3.4.4. Giải pháp nâng cao năng lực đội ngũ quản lý, cán bộ ngân hàng có trình độ, tâm huyết với nghề nghiệp
• 3.4.5. Giải pháp về trách nhiệm của Hội, đoàn thể trong hoạt động uỷ thác cho vay
• 3.5. Khuyến nghị để thực hiện các giải pháp
• 3.5.1. Đối với Chính phủ
• 3.5.2. Đối với UBND tỉnh Hoà Bình
• 3.5.3. Đối với các tổ chức Hội nhận uỷ thác (Hội Phụ nữ, Hội Cựu chiến binh, Đoàn Thanh niên, Hội Nông dân)
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quản Lý Nguồn Vốn Vay Ủy Thác NHCSXH Hòa Bình

Trong bối cảnh đất nước đổi mới, Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm đến xóa đói giảm nghèo. Nhiều chương trình lớn của Chính phủ đã đạt được thành tựu đáng khích lệ, được nhân dân hưởng ứng và cộng đồng quốc tế đánh giá cao. Tín dụng ưu đãi là một chính sách ưu tiên hàng đầu để hỗ trợ người nghèo và các đối tượng chính sách. Chính sách này liên tục được hoàn thiện để phù hợp với sự thay đổi của kinh tế xã hội và nhu cầu của người nghèo. Ngân hàng Chính sách Xã hội (NHCSXH) được thành lập năm 2002 để đưa ưu đãi của Đảng, Nhà nước đến đúng đối tượng và hiệu quả. Sau 15 năm hoạt động, chính sách tín dụng ưu đãi đã khẳng định tính đúng đắn và kịp thời trong việc cải thiện đời sống người dân. Tín dụng chính sách là chủ trương đúng đắn, có ý nghĩa quan trọng trong phát triển kinh tế xã hội, tạo điều kiện cho người nghèo vươn lên làm giàu chính đáng.

1.1. Khái Niệm Tín Dụng Ngân Hàng Chính Sách Xã Hội

Theo Liên Hợp Quốc, nghèo là thiếu năng lực tham gia hiệu quả các hoạt động xã hội, bao gồm thiếu ăn, mặc, học hành, khám chữa bệnh, đất đai, nghề nghiệp và tiếp cận tín dụng. Nghị định 78/2002/NĐ-CP định nghĩa tín dụng chính sách là việc sử dụng nguồn lực tài chính do nhà nước huy động để hỗ trợ sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm và cải thiện đời sống cho người nghèo và các đối tượng chính sách. Mục tiêu là thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia xóa đói giảm nghèo và ổn định xã hội. NHCSXH được thành lập để thực hiện tín dụng ưu đãi này, kế thừa từ Ngân hàng Phục vụ người nghèo. NHCSXH thực hiện các nghiệp vụ huy động vốn, cho vay, thanh toán, ngân quỹ và nhận vốn ủy thác từ các tổ chức trong và ngoài nước để đầu tư vào các dự án phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

1.2. Vai Trò Của NHCSXH Trong Xóa Đói Giảm Nghèo

NHCSXH là một tổ chức tín dụng đặc biệt, hoạt động chủ yếu để phục vụ người nghèo và thực hiện các chính sách kinh tế, chính trị và xã hội đặc biệt của quốc gia. Mục tiêu chính của NHCSXH không phải là lợi nhuận mà là hỗ trợ tối đa về vốn cho các đối tượng trên. Do đó, NHCSXH không phải là một ngân hàng thương mại và không đáp ứng các tiêu chí kinh doanh thương mại thông thường. NHCSXH là một pháp nhân, có con dấu, vốn điều lệ, tài sản và hệ thống giao dịch từ Trung ương đến địa phương. Ngân hàng hoạt động không vì mục đích lợi nhuận, được Nhà nước đảm bảo khả năng thanh toán, tỷ lệ dự trữ bắt buộc bằng 0%, không phải tham gia bảo hiểm tiền gửi và được miễn thuế. Xóa đói giảm nghèo là mục tiêu hàng đầu của NHCSXH.

II. Thực Trạng Quản Lý Vốn Vay Ủy Thác NHCSXH Tỉnh Hòa Bình

Hòa Bình là tỉnh miền núi thuộc vùng Tây Bắc, với đa số dân tộc thiểu số sinh sống. Kinh tế chủ yếu là nông - lâm nghiệp, với nhiều khó khăn về giao thông và cơ sở vật chất. Tỷ lệ hộ nghèo còn cao, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa. Nhu cầu vay vốn ưu đãi ngày càng tăng, đòi hỏi phải tăng cường công tác quản lý vốn ủy thác tại NHCSXH. Tín dụng chính sách xã hội là chủ trương đúng đắn của Đảng, Nhà nước, có ý nghĩa quan trọng trong phát triển kinh tế xã hội, tạo điều kiện cho người nghèo và các đối tượng chính sách có cơ hội vươn lên làm giàu chính đáng. Đồng thời, đây cũng là chức năng quan trọng của ngân hàng chính sách trong công tác chăm lo, bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp chính đáng của hội viên các tổ chức hội nhận ủy thác.

2.1. Đặc Điểm Kinh Tế Xã Hội Tỉnh Hòa Bình

Hòa Bình là tỉnh miền núi thuộc vùng Tây Bắc, diện tích tự nhiên 4.600,3 km2, dân số 854.005 hộ, với 07 dân tộc (Mường, Kinh, Thái, Tày, Dao, Mông, Hoa), tỷ lệ người dân tộc thiểu số chiếm trên 74,31%. Tỉnh có 11 đơn vị hành chính cấp huyện (10 huyện, 01 thành phố) và 210 đơn vị hành chính cấp xã. Kinh tế phát triển chủ yếu là nông - lâm nghiệp, chủ lực là trồng rừng, cây ăn quả, chăn nuôi đại gia súc. Giao thông và cơ sở vật chất còn nhiều khó khăn. Tỷ lệ hộ nghèo năm 2019 là 11,36% (24.771 hộ), tỷ lệ hộ cận nghèo là 14,0%. Phát triển kinh tế của tỉnh có bước chuyển dịch tích cực, giảm dần tỷ trọng nông nghiệp, tăng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ.

2.2. Vai Trò Của Các Tổ Chức Hội Trong Quản Lý Vốn

NHCSXH phối hợp với các tổ chức hội (Hội Nông dân, Đoàn TNCSHCM, Hội Cựu chiến binh, Hội Phụ nữ) để đưa vốn đến người thụ hưởng. Trách nhiệm của NHCSXH là đảm bảo cung ứng vốn, tạo điều kiện cho các cấp hội thực hiện tốt các nội dung ủy thác, thanh toán đầy đủ phí ủy thác và thông báo kịp thời các thay đổi về chính sách tín dụng. Trách nhiệm của tổ chức hội là thực hiện tốt các nội dung ủy thác, tăng cường công tác thông tin, tuyên truyền, phối hợp cùng NHCSXH triển khai các chương trình tín dụng và củng cố chất lượng hoạt động tổ tiết kiệm và vay vốn. Tổ chức hội đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý và sử dụng vốn vay hiệu quả.

III. Giải Pháp Hoàn Thiện Quản Lý Vốn Vay Ủy Thác NHCSXH

Trong những năm qua, công tác nhận ủy thác nguồn vốn NHCSXH và việc quản lý nguồn vốn này theo hợp đồng ủy thác với NHCSXH tỉnh Hòa Bình đã đạt được các kết quả nhất định, tuy nhiên, vẫn còn những bất cập hạn chế cần được giải quyết trong những năm tới nhằm nâng cao hiệu quả quản lý vay vốn và sử dụng vốn vay đối với các hội viên, hộ nghèo trên địa bàn. Đến nay, công tác tín dụng đối với hộ nghèo thông qua ủy thác của NHCSXH tỉnh Hòa Bình còn nhiều vấn đề cần được giải quyết: Quy trình thẩm định vay vốn, công tác quản lý nguồn vốn, công tác kiểm tra giám sát, đôn đốc công nợ vấn đề vay vốn uỷ thác cho các tổ chức xã hội, thực hiện giải ngân tại xã, kiểm tra sử dụng vốn vay, thực hiện thu lãi thu nợ.

3.1. Nâng Cao Hiệu Quả Chính Sách Vay Vốn Ủy Thác

Cần tăng cường hiệu quả về chính sách vay vốn ủy thác của NHCSXH. Điều này bao gồm việc rà soát và điều chỉnh các quy định, thủ tục vay vốn để phù hợp hơn với điều kiện thực tế của địa phương và nhu cầu của người dân. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa NHCSXH và các tổ chức hội để đảm bảo chính sách được triển khai hiệu quả. Công tác tuyên truyền, vận động cần được đẩy mạnh để người dân hiểu rõ về chính sách và các lợi ích mà nó mang lại. Chính sách vay vốn cần được điều chỉnh linh hoạt để đáp ứng nhu cầu thực tế.

3.2. Nâng Cao Năng Lực Cán Bộ Quản Lý Vốn Vay

Cần nâng cao năng lực đội ngũ quản lý, cán bộ ngân hàng có trình độ, tâm huyết với nghề nghiệp. Điều này bao gồm việc đào tạo, bồi dưỡng kiến thức chuyên môn và kỹ năng quản lý cho cán bộ. Cần có cơ chế khuyến khích, động viên cán bộ làm việc hiệu quả. Trách nhiệm của Hội, đoàn thể trong hoạt động ủy thác cho vay cần được nâng cao. Điều này bao gồm việc tăng cường kiểm tra, giám sát việc sử dụng vốn vay và đôn đốc thu hồi nợ. Năng lực cán bộ là yếu tố then chốt để quản lý vốn vay hiệu quả.

IV. Đề Xuất Giải Pháp Quản Lý Vốn Vay Ủy Thác Hiệu Quả

Để hoàn thiện công tác quản lý nguồn vốn vay ủy thác tại NHCSXH tỉnh Hòa Bình, cần có các giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp này cần tập trung vào việc tăng cường hiệu quả chính sách vay vốn, nâng cao năng lực cán bộ quản lý, tăng cường trách nhiệm của các tổ chức hội và cải thiện công tác kiểm tra, giám sát. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành để đảm bảo các giải pháp được triển khai hiệu quả. Quản lý vốn vay hiệu quả là chìa khóa để xóa đói giảm nghèo bền vững.

4.1. Tăng Cường Kiểm Tra Giám Sát Vốn Vay

Cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc sử dụng vốn vay. Điều này bao gồm việc kiểm tra định kỳ và đột xuất việc sử dụng vốn vay của người dân. Cần có cơ chế xử lý nghiêm các trường hợp sử dụng vốn vay sai mục đích. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa NHCSXH, các tổ chức hội và chính quyền địa phương trong công tác kiểm tra, giám sát. Kiểm tra, giám sát là công cụ quan trọng để đảm bảo vốn vay được sử dụng đúng mục đích.

4.2. Nâng Cao Trách Nhiệm Của Các Bên Liên Quan

Cần nâng cao trách nhiệm của các bên liên quan trong công tác quản lý vốn vay ủy thác. Điều này bao gồm trách nhiệm của NHCSXH, các tổ chức hội, chính quyền địa phương và người dân. Cần có cơ chế phân công trách nhiệm rõ ràng và quy định chế tài xử lý các trường hợp vi phạm. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên để đảm bảo công tác quản lý vốn vay được thực hiện hiệu quả. Trách nhiệm là yếu tố quan trọng để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý vốn vay.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tín dụng chính sách xã hội là trụ cột quan trọng trong chiến lược xóa đói giảm nghèo và bảo đảm an sinh xã hội của Việt Nam. Tại tỉnh Hòa Bình, địa bàn miền núi cửa ngõ Tây Bắc với diện tích tự nhiên 4.600,3 km2 và tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 74,31%, điều kiện phát triển kinh tế gặp nhiều thách thức đặc thù. Mặc dù tốc độ tăng trưởng kinh tế năm 2019 của tỉnh đạt 9,05% (cao hơn 2,03% so với mức tăng trưởng bình quân toàn quốc), tỷ lệ hộ nghèo cuối năm 2019 vẫn ở mức 11,36% (tương đương 24.771 hộ) và tỷ lệ hộ cận nghèo chiếm 14,0%. Với hơn 80% dân số sinh sống tại khu vực nông thôn và 88 trên tổng số 210 xã thuộc diện đặc biệt khó khăn, nhu cầu tiếp cận vốn ưu đãi để chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi là vô cùng cấp thiết.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm đặt ra là phương thức quản lý nguồn vốn vay ủy thác từ Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) thông qua 4 tổ chức chính trị - xã hội còn bộc lộ một số tồn tại về quy trình thẩm định, kiểm tra sau giải ngân và xử lý nợ đọng. Mục tiêu nghiên cứu nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá toàn diện thực trạng quản lý vốn ủy thác tại Chi nhánh NHCSXH tỉnh Hòa Bình giai đoạn 2017 - 2019, nhận diện các nhân tố ảnh hưởng, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực quản lý nguồn vốn đến năm 2025. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, góp phần tối ưu hóa hệ số sử dụng vốn, kiểm soát tỷ lệ nợ quá hạn dưới ngưỡng an toàn và bảo đảm vốn tín dụng chính sách đến đúng đối tượng thụ hưởng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết tài chính công và mô hình tín dụng vi mô (Microfinance) dành cho người nghèo. Nổi bật là việc vận dụng mô hình Ngân hàng Grameen (Bangladesh) về quản lý vốn tín chấp cộng đồng và cơ chế tiết kiệm bắt buộc, kết hợp với các bài học thực tiễn từ Ngân hàng Nông nghiệp Malaysia (BPM) và Ngân hàng Nông nghiệp và Hợp tác xã Tín dụng Thái Lan (BAAC).

Luận văn làm rõ các khái niệm nền tảng theo khuôn khổ pháp lý của Nghị định 78/2002/NĐ-CP và Quyết định 15/QĐ-HĐQT:

• Tín dụng chính sách xã hội: Việc sử dụng nguồn lực tài chính công do Nhà nước huy động để cung cấp các khoản vay ưu đãi cho người nghèo và đối tượng chính sách phục vụ sản xuất kinh doanh.
• Quản lý nguồn vốn vay ủy thác: Quá trình phối hợp giữa ngân hàng và bên nhận ủy thác nhằm lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, giám sát việc giải ngân và thu hồi nợ vay theo hợp đồng ủy thác.
• Tổ Tiết kiệm và vay vốn (Tổ TK&VV): Cầu nối trực tiếp giữa ngân hàng và người thụ hưởng tại cơ sở, thực hiện chức năng bình xét công khai và giám sát việc sử dụng vốn.
• Phí ủy thác: Khoản kinh phí NHCSXH chi trả cho các tổ chức chính trị - xã hội để thực hiện các công đoạn quản lý được phân công.
• Nợ bị chiếm dụng: Chỉ số đo lường rủi ro khi nguồn tiền gốc, lãi hoặc tiền gửi tiết kiệm bị giữ lại trái quy định pháp luật.

Theo quy định, NHCSXH hoạt động với vốn điều lệ ban đầu 5.000 tỷ đồng, vận hành không vì mục tiêu lợi nhuận, tỷ lệ dự trữ bắt buộc 0% và hiện đang triển khai 18 chương trình tín dụng ưu đãi rộng khắp cả nước.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp được thu thập trong khung thời gian từ tháng 7 đến tháng 11 năm 2020. Dữ liệu thứ cấp phản ánh kết quả hoạt động của NHCSXH tỉnh Hòa Bình giai đoạn 2017 - 2019 cùng các báo cáo kinh tế - xã hội của UBND tỉnh.

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua hai công cụ chính:

• Khảo sát bằng bảng hỏi: Cỡ mẫu bao gồm 180 hộ vay vốn tín dụng chính sách. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu xác suất ngẫu nhiên phân tầng tại 3 địa bàn đại diện: huyện Kim Bôi (60 phiếu), huyện Lương Sơn (60 phiếu) và huyện Mai Châu (60 phiếu). Ba huyện này đại diện cho 3 khu vực địa hình: vùng động lực kinh tế tiếp giáp đồng bằng, vùng bán sơn địa và vùng cao đặc biệt khó khăn.
• Phỏng vấn sâu: Tiến hành phỏng vấn 30 cán bộ chuyên trách, bao gồm lãnh đạo, cán bộ tín dụng NHCSXH và đại diện 4 tổ chức chính trị - xã hội nhận ủy thác (Hội Liên hiệp Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh, Đoàn Thanh niên) từ cấp tỉnh đến cấp xã.

Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm chuyên dụng thông qua các phương pháp thống kê mô tả, phân tổ dữ liệu và so sánh số tuyệt đối - số tương đối. Việc lựa chọn các phương pháp này nhằm lượng hóa chính xác các chỉ tiêu quản trị: hệ số sử dụng vốn (Tổng dư nợ / Tổng nguồn vốn), tỷ lệ nợ quá hạn (Dư nợ quá hạn / Tổng dư nợ), tỷ lệ thu lãi và chất lượng phân loại hoạt động của Tổ TK&VV.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thực trạng quản lý nguồn vốn vay ủy thác tại NHCSXH tỉnh Hòa Bình giai đoạn 2017 - 2019 cho thấy nhiều kết quả tích cực song hành cùng các điểm nghẽn cần tháo gỡ:

• Quy mô và độ bao phủ của dòng vốn: Kênh dẫn vốn ủy thác qua 4 tổ chức chính trị - xã hội chiếm trên 98% tổng dư nợ tại chi nhánh. Vốn tín dụng đã tiếp cận 210 xã, phường, thị trấn, đóng vai trò đòn bẩy quan trọng giúp tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh giảm từ 12,26% năm 2015 xuống 11,36% vào cuối năm 2019.
• Chất lượng kiểm soát tín dụng: Tỷ lệ nợ quá hạn toàn chi nhánh duy trì ở mức an toàn, dao động từ 0,25% đến 0,35% tổng dư nợ. Tuy nhiên, tình trạng nợ bị chiếm dụng và lãi tồn đọng vẫn xuất hiện rải rác tại các xã vùng sâu, vùng xa thuộc huyện Đà Bắc và Mai Châu do điều kiện địa lý hiểm trở.
• Hiệu quả hoạt động của Tổ TK&VV: Kết quả khảo sát 180 hộ dân chỉ ra rằng 81,5% người vay đánh giá cao tính công khai, minh bạch trong quy trình bình xét vay vốn tại cơ sở. Tuy nhiên, tỷ lệ kiểm tra việc sử dụng vốn trong vòng 30 ngày sau giải ngân chỉ đạt khoảng 88% so với yêu cầu 100% của quy chế, chủ yếu do cán bộ hội cơ sở thiếu phương tiện đi lại.
• Công tác huy động tiền gửi tiết kiệm: Hoạt động thu tiền gửi tiết kiệm thông qua Tổ TK&VV đạt mức tăng trưởng khá, tuy nhiên số dư tiết kiệm bình quân trên mỗi thành viên còn thấp hơn khoảng 15% so với mức trung bình của các tỉnh lân cận như Phú Thọ (nơi có 3.725 trên tổng số 4.560 tổ thực hiện tốt việc thu tiết kiệm với số dư gần 30 tỷ đồng).

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ cả yếu tố chủ quan và khách quan. Về khách quan, địa bàn tỉnh có 88 xã đặc biệt khó khăn, địa hình chia cắt phức tạp khiến chi phí quản lý món vay nhỏ lẻ tăng cao. Trình độ dân trí của một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số còn hạn chế, dẫn đến việc lập phương án sản xuất chưa thực sự hiệu quả. Về chủ quan, đội ngũ cán bộ hội đoàn thể nhận ủy thác cấp xã hoạt động theo chế độ kiêm nhiệm, thường xuyên biến động sau các kỳ đại hội, dẫn đến việc nắm bắt quy trình nghiệp vụ tín dụng chưa đồng đều.

Khi so sánh với kinh nghiệm quản lý của tỉnh Sơn La (doanh số cho vay 13 năm đạt 5.606 tỷ đồng, nợ quá hạn chiếm 0,23%) hay tỉnh Lai Châu (dư nợ chương trình hộ mới thoát nghèo đạt 66.686 triệu đồng), Hòa Bình có lợi thế về mạng lưới điểm giao dịch cố định tại 100% xã nhưng cần củng cố kỷ luật thanh toán và cơ chế giám sát chéo.

Để hỗ trợ công tác phân tích quản trị, các số liệu này có thể được biểu diễn trực quan qua biểu đồ cột chồng (Stacked Bar Chart) thể hiện cơ cấu dư nợ ủy thác của 4 tổ chức hội qua các năm 2017 - 2019, kết hợp bảng ma trận phân loại chất lượng Tổ TK&VV theo 4 cấp độ (Tốt, Khá, Trung bình, Yếu) nhằm nhận diện sớm các điểm nóng rủi ro tín dụng.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện công tác quản lý nguồn vốn vay ủy thác tại NHCSXH tỉnh Hòa Bình giai đoạn 2021 - 2025, hệ thống 4 giải pháp trọng tâm được xác định như sau:

1. Nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ quản lý cơ sở: Chi nhánh NHCSXH tỉnh Hòa Bình chủ trì tổ chức các khóa tập huấn nghiệp vụ định kỳ 2 lần/năm cho 100% Tổ trưởng Tổ TK&VV và cán bộ phụ trách ủy thác cấp xã. Mục tiêu hướng tới là kéo giảm tỷ lệ nợ quá hạn toàn tỉnh xuống dưới 0,20% và triệt tiêu hoàn toàn các trường hợp nợ bị chiếm dụng trước năm 2024.
2. Siết chặt quy trình kiểm tra, giám sát sau giải ngân: Các tổ chức chính trị - xã hội nhận ủy thác cấp cơ sở cam kết thực hiện kiểm tra 100% các món vay mới trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày giải ngân. Hằng quý, ban kiểm tra nội bộ ngân hàng tiến hành kiểm tra đột xuất tối thiểu 15% đến 20% số hộ vay vốn tại 210 xã, phường nhằm bảo đảm vốn được sử dụng đúng phương án sản xuất kinh doanh.
3. Mở rộng và đổi mới phương thức huy động tiền gửi tiết kiệm: Học tập mô hình của tỉnh Phú Thọ và chuẩn mực Grameen, vận động 100% thành viên Tổ TK&VV tham gia gửi tiết kiệm định kỳ với mức linh hoạt từ 20.000 đồng/tháng. Động thái này giúp xây dựng quỹ dự phòng tự chi trả nợ gốc và nâng tỷ lệ thu hồi lãi đúng hạn đạt trên 98,5% vào năm 2025.
4. Tăng cường cơ chế phối hợp và bổ sung nguồn vốn địa phương: Đề xuất UBND tỉnh Hòa Bình định kỳ hàng năm trích từ 30 đến 50 tỷ đồng từ nguồn ngân sách địa phương ủy thác qua NHCSXH để bổ sung nguồn vốn cho vay hộ nghèo. Đồng thời, nâng mức trích chi phí ủy thác cho cán bộ hội đoàn thể cơ sở thêm 10% nhằm khuyến khích tinh thần trách nhiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và khung phân tích của công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

• Ban Giám đốc và Cán bộ tín dụng hệ thống NHCSXH: Cung cấp bộ chỉ tiêu định lượng và phương pháp đánh giá rủi ro ủy thác tín dụng, hỗ trợ xây dựng kế hoạch phân bổ vốn và tối ưu hóa quy trình giao dịch lưu động tại cấp xã.
• Lãnh đạo 4 tổ chức Chính trị - Xã hội nhận ủy thác: Cung cấp khung hướng dẫn chuẩn hóa về quản lý, sinh hoạt chi hội và nâng cao năng lực bình xét, kiểm tra đối với mạng lưới Tổ TK&VV tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
• Cơ quan quản lý Nhà nước và UBND các cấp: Cung cấp luận cứ khoa học để hoạch định chính sách an sinh xã hội địa phương, tích hợp vốn tín dụng chính sách với các Chương trình Mục tiêu Quốc gia về Giảm nghèo bền vững và Xây dựng nông thôn mới.
• Giảng viên, Học viên cao học và Nhà nghiên cứu kinh tế: Đóng vai trò tài liệu tham khảo học thuật về phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa khảo sát xã hội học (180 mẫu) và phân tích định lượng tài chính trong lĩnh vực tín dụng vi mô vùng Tây Bắc.

Câu hỏi thường gặp

Vai trò của 4 tổ chức chính trị - xã hội trong quản lý vốn ủy thác tại Hòa Bình là gì? Bốn tổ chức đoàn thể (Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh, Đoàn Thanh niên) đóng vai trò cầu nối chiến lược, trực tiếp quản lý hơn 98% tổng dư nợ tín dụng chính sách tại Hòa Bình. Các tổ chức này đảm nhiệm việc thành lập Tổ TK&VV, tổ chức bình xét công khai, đôn đốc thu hồi nợ và kiểm tra việc sử dụng vốn trong vòng 30 ngày sau giải ngân nhằm ngăn chặn thất thoát vốn ngân sách.

Tín dụng chính sách xã hội tác động cụ thể ra sao đến công tác giảm nghèo tại tỉnh Hòa Bình? Trong giai đoạn 2015 - 2019, nguồn vốn vay ưu đãi đã hỗ trợ hàng chục nghìn lượt hộ nghèo và cận nghèo đầu tư trồng rừng, trồng cây ăn quả và phát triển chăn nuôi đại gia súc. Nhờ đó, tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh đã giảm mạnh từ 12,26% năm 2015 xuống 11,36% vào cuối năm 2019 (giảm 0,90%), đóng góp tích cực vào mức tăng trưởng kinh tế 9,05% của địa phương.

Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu khảo sát trong luận văn được thực hiện như thế nào? Tác giả đã triển khai điều tra 180 phiếu bảng hỏi ngẫu nhiên phân tầng đối với các hộ vay vốn tại 3 huyện đại diện (Kim Bôi 60 phiếu, Lương Sơn 60 phiếu, Mai Châu 60 phiếu), kết hợp 30 cuộc phỏng vấn sâu với cán bộ quản lý tín dụng và lãnh đạo hội cấp xã. Cỡ mẫu này bảo đảm độ tin cậy và tính đại diện thống kê cao cho bức tranh tín dụng toàn tỉnh.

Làm thế nào để hạn chế và xóa bỏ triệt để tình trạng nợ bị chiếm dụng tại cơ sở? Giải pháp then chốt là thực hiện nghiêm việc công khai lịch giao dịch cố định tại xã, thực hiện giải ngân và thu tiền trực tiếp có chữ ký xác nhận của hộ vay. Đồng thời, NHCSXH cần tăng cường kiểm tra nội bộ đột xuất, tuyệt đối không để ban quản lý tổ hoặc cán bộ hội giữ tiền của người dân qua đêm và xử lý nghiêm minh các sai phạm phát sinh.

Bài học quốc tế từ Ngân hàng Grameen có thể áp dụng tại Hòa Bình như thế nào? Mô hình Grameen (Bangladesh) cung cấp bài học về cơ chế bảo lãnh nhóm tín chấp và thói quen tiết kiệm vi mô bắt buộc hàng tuần. Tại Hòa Bình, việc đẩy mạnh huy động tiền gửi từ 20.000 đồng/tháng thông qua Tổ TK&VV sẽ tạo nguồn dự phòng tài chính tại chỗ, giúp người nghèo giảm bớt gánh nặng trả nợ khi gặp rủi ro thiên tai hoặc dịch bệnh.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về quản lý vốn vay ủy thác và tổng kết bài học kinh nghiệm thực tiễn từ các định chế tài chính vi mô trong và ngoài nước.
• Đánh giá thực trạng quản lý vốn ủy thác tại NHCSXH tỉnh Hòa Bình giai đoạn 2017 - 2019 thông qua phân tích dữ liệu thứ cấp và khảo sát thực địa 180 hộ vay vốn cùng 30 chuyên gia quản lý.
• Làm rõ các điểm nghẽn về địa bàn miền núi chia cắt, năng lực cán bộ kiêm nhiệm và nhận diện 5 nhóm nhân tố cốt lõi chi phối chất lượng tín dụng chính sách tại địa phương.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao cùng lộ trình thực hiện đến năm 2025 nhằm kiểm soát tỷ lệ nợ quá hạn dưới 0,20% và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn.
• Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng cho công tác điều hành của cấp ủy, chính quyền địa phương và hệ thống NHCSXH trong việc tối ưu hóa dòng vốn an sinh xã hội.

Các cơ quan quản lý, tổ chức đoàn thể và nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác các mô hình và đề xuất trong luận văn để áp dụng vào thực tiễn quản lý tài chính công tại các địa phương có điều kiện tương đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ VỐN VAY UỶ THÁC CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI 1. Cơ sở lý luận về công tác quản lý vốn vay uỷ thác của Ngân hàng Chính sách xã hội 1. Tổng quan về Ngân hàng Chính sách xã hội 1. Khái niệm về tín dụng Ngân hàng Chính sách xã hội Theo Tổ chức Liên Hợp quốc (United Nations-UN): Nghèo là thiếu năng lực tối thiểu để tham gia hiệu quả các hoạt động xã hội.

Nghèo có ý nghĩa là không đủ ăn, đủ mặc, không được đi học, không được khám chữa bệnh, không có đất đai để trồng trọt hoặc không có nghề nghiệp để nuôi sống bản thân, không được tiếp cận tín dụng. Nghèo cũng có nghĩa là không an toàn, không có quyền và bị loại trừ, dễ bị bạo hành, phải sống trong các điều kiện rủi ro không tiếp cận được nước sạch và công trình vệ sinh. Theo Nghị định số 78/2002/NĐ-CP về tín dụng đối với người nghèo và các đối tượng chính sách khác ban hành ngày 4/10/2002 thì tín dụng chính sách được hiểu như sau: Tín dụng đối với người nghèo và các đối tượng chính sách khác là việc sử dụng các nguồn lực tài chính do nhà nước huy động để cho người nghèo và các đối tượng chính sách khác phục vụ sản xuất, kinh doanh tạo việc làm, cải thiện đời sống; góp phần thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia xoá đói giảm nghèo, ổn định xã hội. Cũng tại Nghị định 78/2002/NĐ-CP có nêu: Thành lập Ngân hàng chính sách xã hội (CSXH) để thực hiện tín dụng ưu đãi đối với hộ nghèo và các đối tượng chính sách khác trên cơ sở tổ chức tại ngân hàng phục vụ người nghèo được thành lập theo Quyết định số 230 ngày 01/9/1995 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Ngân hàng CSXH được thực hiện các nghiệp vụ: Huy động vốn, cho vay, thanh toán, ngân quỹ và được nhận vốn uỷ thác 9 cho vay ưu đãi của Chính quyền địa phương, các tổ chức kinh tế, tổ chức chính trị - xã hội, các hiệp hội, các hội đoàn thể, các tổ chức phi Chính phủ, các cá nhân trong và ngoài nước đầu tư cho các chương trình dự án phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương. Ngân hàng CSXH là một tổ chức tín dụng với hoạt động chủ yếu là phục vụ người nghèo và các chính sách kinh tế, chính trị và xã hội đặc biệt của một quốc gia. Mục tiêu chính của các ngân hàng CSXH không phải là lợi nhuận trong kinh doanh mà là hỗ trợ hỗ trợ tối đa về vốn cho các đối tượng trên. Chính vì thế, ngân hàng CSXH không phải là một ngân hàng thương mại và không đáp ứng các tiêu chí về kinh doanh thương mại.

Ngân hàng CSXH là một pháp nhân, có con dấu, có vốn điều lệ, có tài sản và hệ thống giao dịch từ Trung ương đến địa phương, trụ sở chính đặt tại Hà Nội, có vốn điều lệ ban đầu là 5.000 tỷ đồng và được cấp bổ sung phù hợp với yêu cầu hoạt động từng thời kỳ. Ngân hàng CSXH hoạt động không vì mục đích lợi nhuận, được Nhà nước đảm bảo khả năng thanh toán, tỷ lệ dự trữ bắt buộc bằng 0%, không phải tham gia bảo hiểm tiền gửi, được miễn thuế và các khoản phải nộp Ngân sách Nhà nước. Ngân hàng CSXH có thời hạn hoạt động là 99 năm. Ngân hàng CSXH là ngân hàng đặc thù của Chính phủ, hoạt động trong lĩnh vực XĐGN nên có nhiều điểm khác biệt so với các ngân hàng thương mại.