CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ KHỦNG HOẢNG DO SỰ CỐ TRONG XÂY DỰNG CẦU 1. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 1. Yêu cầu thực tiễn Sự cố trong xây dựng nói chung và trong xây dựng cầu nói riêng hiện nay đang là một vấn đề lớn cần giải quyết, khắc phục. Trong một vài năm gần đây tại khu vực miền Nam Việt nam, không ít công trình xây dựng kể cả những công trình hiện đại, phức tạp đã xảy ra sự cố nghiêm trọng.
Những rủi ro xẩy ra trong xây dựng cầu do nguyên nhân khách quan hay chủ quan đã và đang gây hậu quả rất nghiêm trọng cho cá nhân, tổ chức và xã hội. Ngoài những nguyên nhân do thiên tai gây ra còn có những nguyên nhân đặc thù về kỹ thuật, ví dụ như: sập dàn giáo cầu Cần Thơ, nứt hầm Thủ Thiêm, gãy dầm cầu chợ Đệm. nó đã gây ra nhiều thiệt hại về con người và của cải. Sự thành công của một dự án công trình phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố khách quan và chủ quan.
Có nhiều yếu tố dẫn đến những sự cố và rủi ro cho dự án. Yếu tố khách quan như điều kiện khí tượng, thuỷ văn, điều kiện tự nhiên phức tạp, bão lũ, lụt. Yếu tố chủ quan là do con người, điều tra đo đạc thiếu chính xác, thiết kế, tính toán không chính xác, không đầy đủ, thi công công trình chất lượng không đảm bảo, kỹ thuật thi công không an toàn. Đứng trước những nguy cơ do các yếu tố này gây ra thì các nhà quản lý dự án phải làm gì để giảm thiểu đến mức tối đa những thiệt hại đồng thời dự đoán và ngăn chặn các rủi ro tiếp theo có thể xảy đến với dự án? Đây là vấn đề vẫn luôn được quan tâm, nhưng cho đến nay chưa thể có câu trả lời chính xác và biện pháp triệt để.
Vì vậy cần phải có những nghiên cứu và trải nghiệm để đưa ra các giải pháp khắc phục và hướng tới hoàn thiện. Lê Văn Dũng - Cầu Hầm - Khóa 15 5 Luận văn Thạc sỹ kỹ thuật Chuyên ngành Xây dựng Cầu Hầm Một dự án thường bị đe dọa bởi các lý do không được nhận dạng một cách rõ ràng và các hành động kiểm soát chúng không được thực hiện một cách đúng đắn. Do đó, nhà quản lý cần phải chủ động cảnh giác và đặt ra các tình huống đe dọa tiềm tàng đến dự án để có những phản ứng kịp thời, hiệu quả. Nhà quản lý cần trang bị cho mình những kỹ thuật quản lý, phương pháp tổ chức và giải quyết sự việc.
Bất kỳ một sự cố công trình hay một tai nạn nghề nghiệp nào trong xây dựng, trước hết bản thân nó phải được coi là một phần hay là một mắt xích trong hệ thống nhiều mắt xích của hoạt động xây dựng. Điều này không có nghĩa chúng ta coi trọng sự cố hoặc những sai phạm kỹ thuật là đương nhiên trong hoạt động xây dựng, mà chúng ta cần thừa nhận thực tế đó để chủ động phòng ngừa các rủi ro kỹ thuật. Chỉ có thể tránh khỏi các rủi ro đó khi đã xác định rõ các nguyên nhân của rủi ro và chủ động có các giải pháp phòng ngừa trong quản lý chất lượng công trình. Những rủi ro này khi xảy ra nó dẫn đến khủng hoảng trong công tác quản lý cũng như quá trình thực hiện dự án.
Vì vậy, để giải quyết vấn đề này các nhà quản lý cần có phương pháp điều hành, chỉ đạo để vượt qua khủng hoảng một cách an toàn nhất. Nhận diện những sự cố Những sự cố xảy ra trong những năm vừa qua đều ở trong giai đoạn đang thi công và có chung nguồn gốc là sự hiểu biết của chúng ta còn chưa đầy đủ về những tác động đặc biệt của thiên nhiên, sự thiếu độ dự trữ về độ bền, độ ổn định của chính bản thân các giải pháp trong quá trình xây dựng. Việc điều tra, tìm ra nguyên nhân của bất kỳ sự cố nào đều phải hết sức khoa học, khách quan với sự tham gia của các chuyên gia có kinh nghiệm cùng các trang thiết bị kỹ thuật hiện đại, bởi bất kỳ một sai sót nhỏ nào làm Lê Văn Dũng - Cầu Hầm - Khóa 15 6 Luận văn Thạc sỹ kỹ thuật Chuyên ngành Xây dựng Cầu Hầm sai lệch bức tranh toàn cảnh sự cố, sẽ đưa ra những kết luận không khách quan, hoặc thậm chí sai lầm, chẳng giúp ích gì cho việc giải quyết sự cố cũng như sự phát triển bền vững ngành xây dựng. Có thể chia nguyên nhân của sự cố công trình thành 3 nhóm cơ bản: • Nhóm thứ nhất, gồm những lỗi và vi phạm nặng các tiêu chuẩn, định mức trong thiết kế và thi công.
Khi mắc phải những lỗi này thì sự phá hoại một phần hay toàn bộ công trình, về nguyên tắc sẽ xảy ra khi còn trong giai đoạn thi công. • Nhóm thứ hai, có thể gồm một loạt nguyên nhân mà sự kết hợp của chúng có thể dẫn tới sự cố. Đó là những thiếu sót và những lỗi lầm khác nhau trong thiết kế và thi công đã làm giảm mức dự trữ độ bền của các chi tiết kết cấu riêng lẻ, dù những công trình bị những lỗi lầm này cũng chưa đủ gây nên sự cố. • Nhóm thứ ba, là những tác động nguy hiểm từ môi trường địa kỹ thuật và môi trường thiên nhiên mà các kết cấu của công trình không được thiết kế để sẵn sàng tiếp nhận và có xu hướng vượt quá những những gì mà tiêu chuẩn kỹ thuật quy định hoặc không quy định.
Những tác động thuộc nhóm thứ ba này hiện đang là nguy cơ lớn nhưng không dễ loại trừ. Quản lý và phòng ngừa sự cố Kết quả quan trắc trong quá trình thi công hố đào giúp người thiết kế và thi công biết được sự ứng xử của đất và nước trong nền đất xung quanh hố đào để kiểm tra, khẳng định những giả thiết của thiết kế, đồng thời kiểm soát sự an toàn nhờ thiết lập các hồ sơ quan trắc và cảnh báo sớm sự ứng xử bất lợi tiềm tàng và cung cấp các dữ liệu có liên quan tới những nguyên nhân gây ra sự ứng xử bất lợi nhằm thực hiện những biện pháp phòng tránh, sửa chữa, phục hồi. Lê Văn Dũng - Cầu Hầm - Khóa 15 7 Luận văn Thạc sỹ kỹ thuật Chuyên ngành Xây dựng Cầu Hầm Ngoài ra, cần bàn tới việc bảo đảm khả năng dự trữ an toàn của công trình trong công tác thiết kế, thi công. Theo đó, trong quá trình điều tra sự cố, yếu tố quan trọng cho phép định hướng trong việc tìm kiếm nguyên nhân sự cố là trình tự sập đổ.
Những gì liên quan đến chất lượng vật liệu, kết cấu thì hoàn toàn có thể kiểm tra bằng thiết bị, nhưng khi kiểm tra thiết kế, kết quả tính toán có độ chính xác tương đối và không cho phép đánh giá khả năng dự trữ thực tế về độ bền vững của công trình có tính đến toàn bộ hệ thống, đặc biệt tại thời điểm nằm ngoài thời điểm đàn hồi trước sự cố. Việc xác định rõ nguyên nhân của sự cố, rút ra các bài học để quản lý an toàn công trình xây dựng là vấn đề hết sức quan trọng trong tiến trình đổi mới hệ thống tiêu chuẩn xây dựng tại Việt Nam. Bởi tất cả những sự cố như đã nói, không chỉ liên quan tới những tác động đặc biệt của thiên nhiên, của việc khai thác, sử dụng quá khả năng cho phép hoặc của các nhân tố chủ quan khác mà còn liên quan đến những quan niệm vốn đã lỗi thời về độ an toàn của chính bản thân công trình, như một hệ thống phức tạp bền vững lâu dài tổng thể trong quá trình xây dựng, khai thác và sử dụng. Trên cơ sở đó, để quản lý khủng hoảng do sự cố xây dựng cầu tại Việt Nam về mặt kỹ thuật công trình, đề tài tập trung nghiên cứu những vấn đề cơ bản sau: • Xem xét, nhận định một số sự cố đã xảy ra trong thực tế và dự đoán các sự cố và các rủi ro xảy ra trong dự án xây dựng cầu.
• Nhận dạng các khủng hoảng khi xảy ra sự cố trong xây dựng cầu. Đưa ra được các dạng khủng hoảng cơ bản, phổ biến khi xảy ra sự cố tại các công Lê Văn Dũng - Cầu Hầm - Khóa 15 8 Luận văn Thạc sỹ kỹ thuật Chuyên ngành Xây dựng Cầu Hầm trình thực tế ở miền Nam Việt Nam đồng thời dự báo các tình huống có thể xảy ra trong tương lai. • Đề ra các giải pháp quản lý khủng hoảng về mặt kỹ thuật khi xảy ra các tình huống sự cố trong xây dựng cầu. • Đưa ra các kết luận cơ bản và nêu những kiến nghị góp phần giảm thiểu tình hình xảy ra sự cố trong xây dựng tại miền Nam Việt Nam.
PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI Quản lý dự án gồm nhiều lĩnh vực, tuy nhiên trong đề tài này chúng ta chỉ xem xét, nghiên cứu một số khía cạnh kỹ thuật trong quản lý khủng hoảng do sự cố dự án xây dựng cầu tại khu vực miền Nam Việt Nam. Đề tài sẽ đi sâu phân tích về các sự cố xảy ra trong quá trình thi công xây dựng công trình cầu và các biện pháp xử lý cũng như kiểm soát sự cố, làm rõ thêm một số vấn đề liên quan đến sự cố về mặt kỹ thuật trong xây dựng cầu. Một số sự cố vượt qua sự kiểm soát của con người, đó là những rủi ro do thiên tai gây ra như tác động của động đất, sóng thần, sự phun trào núi lửa, bão lụt lớn. Các sự kiện phi thường đó con người không đủ năng lực ngăn chặn được gọi là “tai hoạ tự nhiên” và nên được tách ra khỏi các sự cố kỹ thuật.
Sự cố kỹ thuật là những vấn đề mà nếu quản lý và thực hiện tốt thì con người hoàn toàn có thể khống chế được, như vấn đề lún nền móng, xói lở, gió lớn, va xô tàu thuyền, kỹ thuật thi công. Sự cố kỹ thuật là hoạt động hay quá trình thực hiện của con người trong xây dựng không hoàn thành như mục đích ban đầu lập dự án và thiết kế công trình, nó gây ra kết quả không mong muốn và việc khắc phục nó là khó khăn và tốn kém đồng thời gây ra một cuộc khủng hoảng cho dự án. Như vậy: Quản lý khủng hoảng do sự cố xây dựng công trình Cầu là việc tiên đoán, nhận dạng, đo lường mức độ rủi ro, trên cơ sở đó tổ chức, lựa chọn biện pháp, triển khai các hoạt động nhằm khắc phục sự cố đó.