phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, danh mục các tài liệu tham khảo luận văn được trình bầy trong 3 chương Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn Địa lí lớp 10 theo hướng phát triển năng lực chuyên biệt cho học sinh ở trường THPT. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Địa lí lớp 10 theo hướng phát triển năng lực chuyên biệt cho học sinh ở các trường THPT quận Ba Đình, TP Hà Nội. Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Địa lí lớp 10 theo hướng phát triển năng lực chuyên biệt cho học sinh ở các trường THPT quận Ba Đình, TP Hà Nội. 7 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN ĐỊA LÍ LỚP 10 THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHUYÊN BIỆT CHO HỌC SINH Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực Dạy học phát triển năng lực, phẩm chất người học là một xu hướng tất yếu của giáo dục Việt Nam và của các nước trên thế giới hiện nay. Trước sự thay đổi mạnh mẽ của khoa học, công nghệ thì dạy học định hướng nội dung, kinh viện, nặng về truyền thụ kiến thức bộc lộ nhiều điểm bất cập. Chính vì vậy đã có nhiều nghiên cứu về dạy học phát triển năng lực học sinh.
Có thể nhận định rằng tư tưởng dạy học phát triển năng lực đã có từ thời cổ đại. “Vạn thế sư biểu” – người thầy của muôn đời Khổng Tử (551-479 TCN) đã khẳng định: giáo dục là một thành tố không thể thiếu được của mỗi dân tộc, mỗi quốc gia, và là việc cần thiết đối với mỗi người. Ông cũng đưa ra quan điểm dạy học kết hợp với thực hành, phát triển động cơ học tập đúng đắn, tạo hứng thú và ý chí quyết tâm của người học. Ta có thể thấy phương pháp giáo dục của Khổng Tử vẫn phù hợp với định hướng giáo dục hôm nay.
Quan điểm của ông vẫn là bài học cho những người đang công tác trong ngành Giáo dục và Đào tạo. Học tập dựa vào năng lực (Competency-based on Learning); Giáo dục dựa vào năng lực (Competency-based on Education) hay Đào tạo dựa vào năng lực (Competency-based Training) là những tư tưởng giáo dục hiện đại có nền tảng từ triết học đã được các nhà khoa học như Xavier Roegirs, L.X Vygotsky, 7 Dubois, D & Rothwell, W. John Dewey và J. Trong đó có 2 nội dung: tận dụng năng lực có sẵn của người học và thông qua quá trình dạy học để phát triển năng lực mới của người học.
Theo nghiên cứu Competency-based education and training, ERIC 8 Clearinghouse on Adult, đã đề cập đến những ưu thế của dạy học dựa trên tiếp cận NL như: Tiếp cận NL cho phép cá nhân hóa việc học: trên cơ sở mô hình NL, người học sẽ bổ sung những thiếu hụt của mình để thực hiện những nhiệm vụ cụ thể; Tiếp cận NL chú trọng vào kết quả đầu ra (outcomes); Tiếp cận NL tạo ra những linh hoạt trong việc đạt tới các kết quả đầu ra, theo những cách thức riêng phù hợp với đặc điểm và hoàn cảnh của cá nhân; Tiếp cận NL còn giúp xác định một cách rõ ràng những gì cần đạt được và những tiêu chuẩn cho việc đo lường các thành quả học tập của người học. Trong những ưu thế đó, việc chú trọng vào kết quả đầu ra và những tiêu chuẩn đo lường khách quan của những NL cần thiết để tạo ra các kết quả này là điểm được các nhà hoạch định chính sách GD&ĐT và phát triển nguồn nhân lực đặc biệt quan tâm nhấn mạnh (S. Phát triển dạy học dựa trên mô hình NL cần xử lý một cách có hệ thống ba khía cạnh sau: Xác định các NL; Phát triển chúng; và Đánh giá chúng một cách khách quan. Để xác định được các NL, điểm bắt đầu thường là các kết quả đầu ra (E.
Dạy học hướng vào người học, chú ý khai thác tiềm năng của mỗi cá nhân người học là quan điểm của nhiều nhà giáo dục có tư tưởng tiến bộ, trong đó có nhà giáo, nhà triết gia, nhà cải cách và nhà tư tưởng lớn của Mỹ thế kỷ XX, John Dewey (1859 - 1952). Theo Dewey, giáo dục và dạy học là sự chỉ dẫn phát triển tiềm năng, năng lực vốn có của học sinh; quá trình dạy học phải hướng vào người học, đảm bảo cho họ học bằng sự phân tích kinh nghiệm của mình. Như vậy, dạy học cần phải chú ý đến sự khác biệt, cái riêng của cá thể, trong đó cần chú trọng đến nhu cầu, hứng thú. John Dewey cũng cho rằng: giáo dục không chỉ để chuẩn bị cho cuộc sống, mà giáo dục chính là cuộc sống, bởi học tập là học qua trải nghiệm.
Những giá trị trải nghiệm học tập cần được là trải nghiệm, được học thật, sống thật và tôn trọng những giá trị nhân bản của con người thật. Các nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực Trong những năm gần đây, có nhiều nghiên cứu viết về công tác quản lý hoạt động dạy học theo hướng tiếp cận năng lực học sinh, trong đó có quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Anh nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học nói chung và môn Tiếng Anh nói riêng. Với nghiên cứu Quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Anh theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh trung học cơ sở, tác giả đã chỉ rõ 6 nội dung quản lí HĐDH tiếng Anh THCS theo tiếp cận năng lực bao gồm: 1) Quản lí mục tiêu, nôi dung, chương trình dạy tiếng Anh THCS theo tiếp cận năng lực; 2) Chỉ đạo hoạt động giảng dạy của GV THCS theo định hướng PTNL HS; 3) Quản lí hoạt động học của HS theo tiếp cận năng lực; 4) Quản lí đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng PTNL HS; 5) Xây dựng các điều kiện hỗ trợ quản lí HĐDH tiếng Anh THCS theo định hướng PTNL HS; 6) Quản lí kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS theo tiếp cận năng lực (Nguyễn Mai Khanh, 2019) Tác giả Nguyễn Thị Phương Lan (2016) với đề tài “Quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng anh theo định hướng phát triển năng lực thực hành của người học tại trường Trung học phổ thông Yên Hưng, Quảng Yên, Quảng Ninh”. Luận văn đã nêu bật lên những vấn đề liên quan đến phát triển năng lực thực hành của người học, cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng anh theo định hướng phát triển năng lực thực hành của người học tại trường Trung học phổ thông Yên Hưng, Quảng Yên, Quảng Ninh, từ đó đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động này.
“Quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học ở các trường Trung học phổ thông huyện Sông Lô, Vĩnh Phúc” của Triệu Văn Hải. Nghiên cứu đã trình bày cụ thể cơ sở ý luận về quản lý hoạt động 10 dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học ở các trường Trung học phổ thông, dựa trên cơ sở lý luận tác giả đã khảo sát và phân tích thực trạng để từ đó đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học ở các trường Trung học phổ thông huyện Sông Lô, Vĩnh Phúc. Tác giả Nguyễn Thị Tuyết Hồng (2018) với đề tài “Quản lý hoạt động dạy học môn Ngữ Văn theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường Trung học phổ thông Hòn Gai, Hạ Long”. Qua luận văn, tác giả đã nghiên cứu cơ sở lý luận quản lý hoạt động dạy học môn Ngữ Văn theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường Trung học phổ thông, phân tích thực trang để từ đó đề xuất biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học môn Ngữ Văn theo định hướng phát triển năng lực học sinh.
Tác giả Nguyễn Hồng Đào (2018) với đề tài “Quản lý dạy học môn Toán ở các trường Trung học cơ sở huyện Hải Hà, tỉnh Quảng Ninh theo định hướng phát triển năng lực học sinh”. Luận văn đã chỉ rõ những kết quả đạt được nếu áp dụng và khó khăn, vướng mắc thi hành trong thực tế cũng như đưa ra các biện pháp nhằm hoàn thiện vấn đề này trong thực tế. Công tác QL HĐDH bao gồm rất nhiều nội dung công việc, nhưng có 2 nội dung chính mà nhà trường cần quan tâm thực hiện là QL hoạt động dạy của GV và QL hoạt động học của HS. Để nâng cao hiệu quản lý nhà trường, đặc biệt là quản lý hoạt động dạy học theo định hướng PTNL của học sinh các nhà quản lý phải nghiên cứu để tìm ra các giải pháp phù hợp với thực tế ở địa phương.
Trong luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục “Quản lý dạy học môn Toán ở các trường THCS huyện Mỹ Đức, thành phố Hà Nội theo định hướng phát triển năng lực học sinh”, đã xác định được hệ thống 6 biện pháp quản lý, gồm: Phân cấp trong công tác quản lí, chú trọng phát huy vai trò của tổ chuyên môn trong quản lí hoạt động dạy học; Chỉ đạo đổi mới sinh hoạt tổ chuyên môn 11 chú trọng vào hoạt động dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh nhằm nâng cao trình độ chuyên môn và nghiệp vụ; Tăng cường hoạt động bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ giáo viên Toán theo hướng đổi mới PPDH nhằm nâng cao chất lượng dạy học; Quản lí việc khai thác và sử dụng có hiệu quả thiết bị dạy học, ứng dụng công nghệ thông tin trong việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục; Chỉ đạo đổi mới kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS nhằm nâng cao chất lượng dạy học; Đổi mới công tác thi đua, khen thưởng nhằm phát huy trách nhiệm và sự sáng tạo trong dạy học môn Toán theo định hướng phát triển năng lực HS của đội ngũ giáo viên (Lê Văn Hiến, 2017). Tác giả khái quát lại các kết quả của những công trình nghiên cứu: - Các công trình đều nhận thức và đánh giá cao về tầm quan trọng của dạy học theo hướng phát triển năng lực nói chung, dạy học theo hướng phát triển năng lực chuyên biệt nói riêng đối với người học và đối với chất lượng giáo dục của nhà trường. Đã hệ thống được những vấn đề lý luận liên quan đến dạy học và quản lý dạy học theo tiếp cận năng lực/ năng lực chuyên biệt: mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức dạy học .