Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ ĐÁP ỨNG CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu về đánh giá kết quả học tập ở trường phổ thông Benjamin Bloom (1956) cho rằng “học tập có thể làm thay đổi người học ở 3 phương diện: Nhận thức; Kỹ năng và Thái độ. Các phương diện lại chia thành nhiều bậc khác nhau bắt đầu từ hành vi đơn giản nhất đến phức tạp nhất.
Về nhận thức được chia thành các cấp độ từ thấp đến cao tương ứng với cấp 1 là thấp nhất và cấp 6 là cao nhất: 1. Đánh giá (Evaluation); Về kỹ năng được chia thành các cấp độ từ thấp đến cao tương ứng với cấp 1 là thấp nhất và cấp 5 là cao nhất: 1. Bắt chước (perception), 2. Làm chính xác (guide response), 4.
Làm biến hoá (mechanism). Làm thuần thục (Complex over response); Về thái độ: Vì thái độ là một khái niệm tương đối trừu tượng nên Benjamin Bloom đã đưa ra các tiêu chí đánh giá như: lòng yêu nghề, tinh thần trách nhiệm, dám nghĩ dám làm, tính kỷ luật, tính trung thực, tác phong công nghiệp, tinh thần làm việc nhóm.tuy nhiên, thái độ là một lĩnh vực rất phức tạp và rất khó đánh giá” [42]. Theo Benjamin Bloom sau một quá trình học tập và rèn luyện, việc ĐGKQHT của HS là một quá trình gồm 03 nội dung đánh giá như đã nêu trên. Trần Bá Hoành “Đánh giá trong giáo dục” [21]: Tác giả cho rằng “Đánh giá là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả công việc, dựa vào sự phân tích những thông tin thu được, đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực 6 trạng, điều chỉnh nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc.
Đánh giá là một mắt xích trọng yếu trong quá trình đánh giá. Nó không chỉ dừng lại ở việc giải thích thông tin về trình độ kiến thức, kĩ năng hoặc thái độ của học sinh mà còn gợi ra những định hướng "bổ khuyết sai sót hoặc phát huy kết quả” [ 21]. Nguyễn Đức Trí với nghiên cứu “Xây dựng hệ thống tiêu chuẩn năng lực nghề nghiệp, đánh giá và cấp chứng chỉ quốc gia” [ Dẫn theo 17]. Tác giả đi sâu nghiên cứu phương pháp và qui trình xây dựng tiêu chuẩn kỹ năng nghề, đặc biệt là về hệ thống thống kiểm tra đánh giá và việc cấp văn bằng chứng chỉ.
Đánh giá là một quá trình đo lường, thu thập chứng cứ và đưa ra những phán xét về một NLTH nào đó đã đạt hay chưa ở người học tại một thời điểm nhất định theo những yêu cầu thực hiện đã xác định trong tiêu chuẩn kĩ năng nghề hoặc mục tiêu dạy học. Việc ĐGKQHT của người học dựa vào tiêu chí thực hiện. Các tiêu chí thực hiện được xác định chủ yếu từ các tiêu chuẩn nghề trong công nghiệp; chỉ khi nào người học đã “đạt” tất cả các tiêu chí đặt ra thì mới được công nhận đã học xong chương trình đào tạo. Trần Thị Tuyết Oanh( 2007) và các cộng sự đã đề cập đến ĐG nói chung và ĐG trong GDĐH nói riêng như mục đích, chức năng, hình thức và các bước cơ bản của ĐG, tập trung trình bày cụ thể những cơ sở lý thuyết, những phương pháp và kỹ thuật đánh giá KQHT của SV, đồng thời đã đưa ra quan điểm của tác giả về đánh giá dựa vào năng lực [ 38].
Nguyễn Công Khanh(2013), nghiên cứu về đổi mới đánh giá học sinh phổ thông đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông theo hướng phát triển năng lực học sinh, tác giả đã đề xuất các nội dung, quy trình và phương pháp đánh giá [ 30]. Lê Thu Phương(2018) nghiên cứu về ĐGNL giải quyết vấn đề của HS trong DHMT ở trường phổ thông đã xác định các nội dung ĐG, nguyên tắc và phương pháp ĐGNL giải quyết vấn đề của HS trong DHMT[ 36]. Nghiên cứu về quản lý ĐGKQHT nói chung và quản lý ĐGKQHT môn KHTN Trần Thị Hoài, Phạm Văn Phong (2005), nghiên cứu về tiếp cận năng lực người học trong ĐGKQHT và quản lý HĐ ĐGKQHT, tác giả làm rõ về bản chất của cách làm này và đề xuất các biện pháp cần quán triệt trong quản lý ĐGKQHT theo tiếp cận NL người học[24] Tác giả Trần Đăng An đã nghiên cứu về “Quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá KQHT của HS các trường THPT trên địa bàn miền núi, tỉnh Quảng Trị” tác giả chỉ ra những hạn chế bất cập về nội dung ĐG, Phương pháp và hình thức ĐG và sử dụng KQĐG của GV và nhà trường. Đào Thanh Hải( 2019), nghiên cứu về quản lý ĐGKQHT của HS theo tiếp cận năng lực, tác giả đã xây dựng cơ sở lý luận về quản lý ĐGKQHT của HS trường trung cấp theo tiếp cận NL khảo sát đánh giá thực trạng và đề xuất được quy trình và các biện pháp ĐGKQHT của HS trường trung cấp theo tiếp cận NL.[20] Gần đây có nhiều đề tài luận văn nghiên cứu về quản lý ĐGKQHT của học sinh THCS và THPT theo tiếp cận năng lực tuy nhiên chưa có công trình nghiên cứu nào đi vào một môn học cụ thể như môn KHTN ở trường THCS huyện Gia Lộc tỉnh Hải Dương vì vậy tác giả luận văn chọn đề tài này để nghiên cứu.
Các khái niệm công cụ 1. Quản lý giáo dục Trần kiểm khi nói về quản lý giáo dục đã chia thành hai khái niệm đó là quản lý mang tính hệ thống gọi là quản lý GD vĩ mô và quản lý nhà trường gọi 8 là quản lý GD vi mô. Tác giả định nghĩa quản lý nhà trường hay quản lý giáo dục vi mô như sau: “QLGD là những tác động có mục đích, có KH của chủ thể quản lý nhà trường tới QTGD, GV, HS và các lực lượng liên đới nhằm vận hành QTGD nhà trường đạt được mục tiêu giáo dục đề ra”. Trong luận văn này, tác giả hiểu: QLGD là những tác động có có mục đích, có kế hoạch của Hiệu trưởng nhà trường lên QTGD, GV, HS và các lực lượng liên đới làm cho QTGD đạt được mục đích và yêu cầu về PC, NL cần đạt ở HS theo CTGDPT đề ra 1.
Đánh giá kết quả học tập Trần Bá Hoành nghiên cứu về ĐG trong GD đã định nghĩa: “Đánh giá trong giáo dục là quá trình thu thập, xử lý thông tin về thực trạng giáo dục trên cơ sở đó chỉ ra điểm mạnh, điểm hạn chế, tồn tại đề xuất các biện pháp cải tạo thực trạng” [21]. Như vậy mục tiêu của ĐG là phải chỉ ra điểm mạnh, điểm tồn tại và có biện pháp cải tạo thực trạng. Nguyễn Phương Dung định nghĩa: “Đánh giá KQHT của HS là quá trình thu thập, xử lý thông về mức độ đạt mục tiêu học tập so với yêu cầu của CTGD đã xác định, từ đó GV, HS có những biện pháp điều khiển, điều chỉnh QTDH nhằm nâng cao CLDH”. [17] Từ khái niệm ĐG và ĐGKQHT nêu trên tác giả hiểu: “ĐG KQHT là quá trình thu nhận và xử lý thông tin một cách có hệ thống nhằm xác định những kết quả đạt được ở HS về phẩm chất, NL so với mục tiêu, YCCĐ, trên cơ sở đó điều chỉnh QTDH để nâng cao CLDH và thành tích học tập của HS”.
Đánh giá kết quả học tập bao gồm: -Thu thập thông tin về quá trình học tập và kết quả học tập của học sinh; 9 - Xác định những kết quả đạt được về phẩm chất, năng lực chung và năng lực đặc thù môn học; -So sánh đối chiếu kết quả đạt được đối với yêu cầu cần đạt chương trình môn học đề ra. - Ra quyết định điều chỉnh quá trình dạy học và học tập của học sinh. Hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Khoa học Tự nhiên Hoạt động là quá trình con người thực hiện mối quan hệ của mình với thế giới tự nhiên, xã hội, người khác và bản thân. Trong hoạt động con người vừa tạo ra sản phẩm về phía thế giới, vừa tạo ra tâm lý, ý thức của mình.
Hoạt động bao giờ cũng có mục đích, gắn với đối tượng nhất định và do chủ thể tiến hành. Từ khái niệm ĐG KQHT và khái niệm hoạt động có thể hiểu: Hoạt động ĐG KQHT của HS là quá trình xác nhận KQ đạt được ở HS về mức độ đạt được hay chưa đạt được mục tiêu học tập của HS so với yêu cầu của CTGD đã xác định, từ đó các chủ thể (CBQL, GV, HS) có những tác động điều chỉnh nhằm nâng cao CLGD. Hoạt động ĐGKQHT môn KHTN là quá trình thu thập, xử lý thông về quá trình học tập, kết quả học tập môn KHTN của học sinh; Xác nhận các kết quả đạt được về phẩm chất; năng lực chung và năng lực khoa học đạt được ở học sinh; So với yêu cầu cần đạt của CT môn KHTN đã xác định để nhận diện năng lực đã đáp ứng yêu cầu và những năng lực còn hạn chế, từ đó các chủ thể (CBQL, GV, HS) có những biện pháp điều chỉnh quá trình dạy học nhằm nâng cao CLDH môn KHTN ở trường THCS. Quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Khoa học tự nhiên Quản lý ĐGKQHT của HS là một nội dung QL HĐ DH ở trường THCS nhằm đảm bảo QTDH thực hiện theo mục tiêu và KHGD của nhà trường và CTDH đề ra dựa trên các nguồn lực hiện có.
Hoạt động này có tác dụng tạo động lực cho QTDH vận động và phát triển. Tác giả luận văn hiểu: Quản lý hoạt động ĐGKQHT của HS ở trường THCS là quá trình Hiệu trưởng căn cứ vào NL cần đạt ở HS trong từng môn 10 học, xây dựng KH, tổ chức, chỉ đạo và KT, ĐG quá trình thực hiện HĐĐG của GV, HS nhằm đạt được mục tiêu của HĐ ĐG đề ra đó là xác nhận NL đạt được ở HS so với mục tiêu và YCCĐ, theo dõi sự tiến bộ của HS, đề xuất các biện pháp cải tiến thành tích học tập ở HS; Quản lý hoạt động ĐGKQHT môn KHTN của HS ở trường THCS là quá trình Hiệu trưởng căn cứ vào NL cần đạt ở HS trong môn KHTN với mỗi QTDH, xây dựng kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và KT,ĐG quá trình thực hiện HĐ ĐG của GV, HS nhằm xác nhận NL đạt được ở HS về các PC, NL chung và năng lực KHTN so với yêu cầu đề ra, xác định những kết quả đạt được, những điểm còn hạn chế, theo dõi sự tiến bộ của HS, đề xuất các biện pháp cải tiến thành tích học tập môn KHTN ở HS; 1.