Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC QUA KHO BẠC NHÀ NƯỚC CẤP HUYỆN 1. Cơ sở lý luận về quản lý chi thường xuyên NSNN qua KBNN cấp huyện 1. Ngân sách nhà nước 1. Khái niệm Theo Luật NSNN năm 2015 định nghĩa: “Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”.
Ngân sách được ra đời cùng với quá trình xuất hiện của nhà nước, điều này được nảy sinh từ nhu cầu về tài chính quốc gia nhằm đảm bảo khả năng thực hiện chức năng, nhiệm vụ của nhà nước trong xây dựng và phát triển tổ quốc. Mỗi một quốc gia có chính sách phản ánh quỹ tiền tệ tập trung khác nhau, lượng NSNN của quốc gia có được là do có được từ nguồn thu từ thuế, phí, lệ phí…và nhà nước đồng thời thực hiện các khoản chi gồm chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển, phân bổ cho các địa phương, ngành, lĩnh vực trong nền kinh tế quốc dân. Mỗi nhà nước đều thực hiện các khoản thu và nguồn chi cho mỗi cấp ngân sách ở trung ương, tỉnh, huyện/quận, xã/thị trấn, yêu cầu là thu chi đúng, đủ, phù hợp với khả năng quản lý từng cấp ngân sách. Khái niệm, đặc điểm chi ngân sách nhà nước a.
Khái niệm “Chi ngân sách nhà nước là việc phân phối và sử dụng quỹ NSNN theo dự toán ngân sách đã được cơ quan có thẩm quyền quyết định nhằm duy trì hoạt động của bộ máy nhà nước và đảm bảo thực hiện các chức năng của Nhà nước theo những nguyên tắc luật định”. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn download by : skknchat@gmail.com 7 Chi NSNN là quá trình thực hiện phân phối lại các khoản thu nhập phát sinh trong quá trình sử dụng NSNN có kế hoạch quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước. Chi NSNN, thu NSNN có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Thu NSNN để đảm bảo cho chi NSNN, và khi sử dụng các khoản Thu NSNN để chi tiêu cho mục tiêu tăng trưởng và phát triển kinh tế hợp lý, hiệu quả, tiết kiệm thì sẽ làm tăng thu nhập cho ngân sách.
Đặc điểm - Chi NSNN phải gắn với bộ máy NN và những nhiệm vụ KT, chính trị, XH của NN trong từng thời kỳ; do nguồn chi được hình thành từ các cấp quản lý chi NSNN nên gắn với bộ máy theo cấp quản lý, như chi NSNN từ trung ương, chi NSNN từ địa phương (tỉnh, huyện, xã), mục đích chi để phục vụ cho hoạt động phát triển KT-XH của địa bàn, nhằm nâng cao đời sống và phát triển cả hạ tầng vật chất cho người dân. - Chi NSNN gắn liền với quyền lực NN, NSNN được phân cấp từ trung ương về địa phương hoặc do địa phương quyết định nhưng đều gắn với quyền lực sử dụng, mục đích chi, hạng mục chi, tiêu chuẩn, định mức,…đều được ghi trong pháp lệnh, do đó mà chi ở cấp nào gắn với quyền lực QLNN ở cấp đó; - Các khoản chi của NSNN được xem xét hiệu quả trên tầm vĩ mô, về bản chất các khoản chi NSNN gồm chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển, mục tiêu của CTX đảm bảo điều kiện chăm lo đời sống cho người dân một địa bàn nào đó, còn chi ĐTPT là hoạt động chi cho lĩnh vực, ngành giúp cho nền kinh tế địa phương phát triển, do đó hiệu quả chi thể hiện quy mô chi đem lại sự thay đổi về CSHT, thay đổi về KT-XH,…làm cho người dân hưởng lợi, kinh tế địa phương có cơ hội phát triển. - Các khoản chi NSNN thường mang tính hoàn trả gián tiếp, phải được hoàn trả thông qua việc người dân, DN tham gia sử dụng và đảm bảo điều kiện làm việc phục vụ xã hội phát triển và thông qua đóng thuế cá nhân, DN, làm cho quỹ tiền tệ chung được thu hồi đảm bảo nguồn chi cho các năm tiếp theo. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn download by : skknchat@gmail.com 8 - Các khoản chi luôn gắn chặt với quá trình vận động của các cặp phạm trù giá trị khác nhau như lạm phát, giá cả, tiền lương, tỷ giá hối đoái.1: Nội dung các khoản chi NSNN Chi NSNN Các mục chi 1.
Chi đầu tư phát triển - Chi đầu tư xây dựng cơ bản cho các dự án theo các lĩnh vực quy định. - Đầu tư và hỗ trợ vốn cho các doanh nghiệp cung cấp sản phẩm, dịch vụ công ích do Nhà nước đặt hàng, các tổ chức kinh tế, các tổ chức tài chính của trung ương và địa phương, đầu tư vốn nhà nước vào doanh nghiệp theo qui định của pháp luật 2. Chi dự trữ quốc gia 3. Chi thường xuyên a.
Quốc phòng; b. An ninh và trật tự, an toàn xã hội; c. Sự nghiệp giáo dục - đào tạo và dạy nghề; d. Sự nghiệp khoa học và công nghệ; d.
Sự nghiệp y tế, dân số và gia đình; e. Sự nghiệp văn hóa thông tin; g. Sự nghiệp phát thanh, truyền hình, thông tin; h. Sự nghiệp thể dục thể thao; i.
Sự nghiệp bảo vệ môi trường; k. Các hoạt động kinh tế; l. Hoạt động của các cơ quan nhà nước, cơ quan Đảng cộng sản Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội bao gồm: Ủy ban Mặt trận tổ quốc Việt Nam, Liên đoàn lao động Việt Nam, Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Cựu chiến binh Việt Nam, Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam; hỗ trợ hoạt động cho các tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp theo qui định của pháp luật; m. Chi bảo đảm xã hội, bao gồm cả chi hỗ trợ thực hiện các chính sách xã hội theo qui định của pháp luật; n.
Các khoản chi thường xuyên khác theo qui định của pháp luật. Chi trả lãi, phí và chi phí phát sinh khác từ các khoản tiền do Chính phủ, chính quyền địa phương cấp tỉnh vay 5. Chi viện trợ của ngân sách trung ương cho các Chính phủ, tổ chức ngoài nước 6. Chi cho vay theo qui định của pháp luật.
Chi bổ sung quỹ dự trữ tài chính 8. Chi chuyển nguồn từ ngân sách năm trước sang ngân sách năm sau 9. Chi bổ sung cân đối ngân sách, bổ sung có mục tiêu từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn download by : skknchat@gmail.
Chi thường xuyên ngân sách nhà nước cấp huyện 1. Khái niệm Theo Luật Ngân sách 2015, “Chi thường xuyên NSNN là nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nước nhằm bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, hỗ trợ hoạt động của các tổ chức khác và thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên của Nhà nước về phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh”. (Quốc hội (2015), Luật NSNN, 2015) Như vậy, CTX từ NSNN cấp huyện sẽ là quá trình phân phối, sử dụng các nguồn lực tài chính của ngân sách cấp huyện đáp ứng những nhu cầu của các cơ quan NN, các tổ chức CT- XH thuộc khu vực công tại huyện đó, từ đó thực hiện chức năng, nhiệm vụ QLNN trên các hoạt động sự nghiệp kinh tế, giáo dục đào tạo, y tế, văn hóa, xã hội… và các hoạt động sự nghiệp khác trên địa bàn huyện. Đặc điểm của chi thường xuyên NSNN cấp huyện - CTX từ NSNN cấp huyện có tính ổn định, liên tục: đa số các khoản CTX từ NSNN đều mang tính liền kề, mang tính chu kỳ trong một khoảng thời gian nhất định của một năm tài chính.
- CTX từ NSNN cấp huyện chủ yếu nhằm mục đích tiêu dùng cho địa bàn huyện: CTX cấp huyện nhằm phục vụ cho các nhu cầu về quản lý hành chính cấp huyện, hoạt động sự nghiệp cấp huyện, về ANQP cấp huyện, trật tự an toàn xã hội cấp huyện và các hoạt động xã hội khác trên địa bàn một huyện. Thông thường các khoản chi này không tạo ra lợi nhuận trực tiếp cho địa bàn nhưng lại có tác dụng quan trọng đối với phát triển KT-XH vì nó tạo ra một hệ thống CSHT, môi trường KT-XH ổn định. - CTX từ NSNN cấp huyện gắn với tổ chức bộ máy QLNN và thực hiện các chính sách KT-XH, chính trị của Nhà nước trong từng thời kỳ: các khoản CTX từ NSNN cấp huyện nhằm duy trì hoạt động, hiệu quả của bộ máy QLNN, Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn download by : skknchat@gmail.com 10 các cơ quan quyền lực cập huyện như HĐND, UBND huyện là đơn vị thực hiện chỉ đạo nguồn chi này. - CTX từ NSNN cấp huyện với mục tiêu đảm bảo đời sống ổn định cho người dân trên địa bàn một huyện trong phát triển KT-XH: thông qua các khoản chi này sẽ thực hiện các chức năng văn hóa, giáo dục, quản lý, an ninh - quốc phòng… Nguồn chi cho mục đích công cộng này được huy động từ nhiều nguồn vốn khác nhau: từ nguồn NSNN; nguồn tự tạo của các đơn vị thông qua hoạt động sự nghiệp; nguồn tài chính của các tổ chức kinh tế, các doanh nghiệp, của các TCXH; nguồn huy động từ sự đóng góp của dân cư theo chính sách hoặc tự nguyện, biếu tặng và nguồn từ nước ngoài thông qua hợp tác trong hoạt động sự nghiệp… (Dương Đăng Ninh, Phạm Văn Khoan, 2009).
Nội dung của chi thường xuyên NSNN cấp huyện Nội dung các khoản chi thường xuyên ngân sách được phân thành các nhóm chính như sau: Bảng 1.2: Khoản mục chi thường xuyên NSNN cấp huyện Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn download by : skknchat@gmail. Quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước qua kho bạc nhà nước cấp huyện 1. Khái niệm “Quản lý CTX từ NSNN là quá trình Nhà nước vận dụng các chính sách của Đảng và Pháp luật của nhà nước trong quản lý thường xuyên NSNN, đồng thời sử dụng các công cụ và phương pháp quản lý nhằm tác động đến quá trình sử dụng các nguồn vốn của NSNN để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ do nhà nước đảm nhiệm một cách có hiệu quả nhất”. Như vậy có thể thấy, quản lý CTX từ NSNN cấp huyện là quá trình thực hiện các phương thức phân phối, sử dụng NS đúng mục đích, duy trì Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.