Luận văn thạc sĩ quan hệ philippines mỹ trong lĩnh vực an ninh quân sự từ 2001 tới 2017

Luận văn thạc sĩ phân tích quan hệ Philippines - Mỹ trong an ninh quân sự giai đoạn 2001 - 2017, nêu bật các yếu tố chính và tác động.

• Tác giả: Vũ Vĩnh Hà
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thu Mỹ
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Quan hệ Philippines - Mỹ trong an ninh quân sự 2001-2017
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI QUAN HỆ PHILIPPINES – MỸ TRONG LĨNH VỰC AN NINH, QUÂN SỰ TỪ 2001-2017
• 1.1. Nhân tố khách quan
• 1.1.1. Môi trường chính trị-an ninh quốc tế
• 1.1.2. Sự kiện 11/9 và chủ nghĩa khủng bố
• 1.1.3. Sự trỗi dậy của Trung Quốc. Vấn đề Biển Đông và tầm quan trọng của yếu tố biển
• 1.1.4. Những thách thức mới từ bên trong khu vực
• 1.2. Các nhân tố chủ quan
• 1.2.1. Quan hệ truyền thống giữa Philippines và Mỹ
• 1.2.2. Nhu cầu tăng cường quan hệ an ninh, quân sự song phương
• 1.2.3. Những thách thức đối với an ninh, chính trị của Philippines
• 1.2.4. Nhu cầu gia tăng hợp tác an ninh, quân sự giữa hai nước
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUAN HỆ PHILIPPINES-MỸ TRONG LĨNH VỰC AN NINH, QUÂN SỰ TỪ 2001-2017
• 2.1. Cơ sở quan hệ Philippines – Mỹ trong lĩnh vực an ninh, quân sự
• 2.1.1. Căn cứ về thể chế hợp tác
• 2.1.2. Quan hệ an ninh Philippines- Mỹ
• 2.1.3. Hợp tác bảo đảm an ninh
• 2.1.4. Hợp tác ứng phó với các mối đe dọa từ bên ngoài của Philippines
• 2.2. Quan hệ quân sự Philippines – Mỹ
• 2.2.1. Mục tiêu hợp tác
• 2.2.2. Các hình thức hợp tác cụ thể trong lĩnh vực quân sự
• 2.2.3. Đối thoại chiến lược song phương
• 2.2.4. Tận trận quân sự chung
• 2.2.5. Trợ giúp quân sự
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ VỀ QUAN HỆ AN NINH, QUÂN SỰ PHILIPPINES – MỸ GIAI ĐOẠN 2001-2017 VÀ TRIỂN VỌNG TRONG NHỮNG NĂM SẮP TỚI
• 3.1. Đặc điểm của quan hệ Philippines- Mỹ trong lĩnh vực an ninh, quân sự
• 3.2. Tác động quan hệ Philippines – Mỹ trong lĩnh vực an ninh, quân sự
• 3.2.1. Tác động tới mỗi nước
• 3.2.2. Tác động tới an ninh và ổn định ở Đông Nam Á
• 3.2.3. Tác động tới Trung Quốc, Nhật Bản
• 3.2.4. Tác động đối với Việt Nam
• 3.3. Triển vọng quan hệ Philippines –Mỹ trong lĩnh vực an ninh, quân sự
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quan hệ Philippines Mỹ trong an ninh quân sự 2001 2017

Quan hệ giữa Philippines và Mỹ trong lĩnh vực an ninh quân sự từ năm 2001 đến 2017 đã trải qua nhiều biến động. Sự kiện 11/9 đã làm thay đổi cách nhìn nhận của Mỹ về an ninh toàn cầu, đồng thời thúc đẩy hợp tác quân sự với các đồng minh, trong đó có Philippines. Mối quan hệ này không chỉ nhằm bảo vệ lợi ích của Mỹ mà còn giúp Philippines đối phó với các mối đe dọa từ bên ngoài, đặc biệt là từ Trung Quốc.

1.1. Tình hình an ninh khu vực Đông Nam Á

Tình hình an ninh khu vực Đông Nam Á trong giai đoạn này có nhiều thách thức, từ chủ nghĩa khủng bố đến sự trỗi dậy của Trung Quốc. Philippines, với vị trí địa chiến lược, đã trở thành một trong những đồng minh quan trọng của Mỹ trong việc duy trì ổn định khu vực.

1.2. Lợi ích của Mỹ trong quan hệ với Philippines

Mỹ coi Philippines là một đồng minh chiến lược, giúp bảo vệ lợi ích của mình tại Biển Đông. Hợp tác quân sự không chỉ giúp Mỹ duy trì sự hiện diện quân sự mà còn hỗ trợ Philippines trong việc bảo vệ chủ quyền lãnh thổ.

II. Những thách thức trong quan hệ Philippines Mỹ giai đoạn 2001 2017

Mặc dù có nhiều lợi ích từ việc hợp tác, nhưng quan hệ Philippines - Mỹ cũng đối mặt với nhiều thách thức. Sự thay đổi trong chính sách của các lãnh đạo Philippines và sự gia tăng ảnh hưởng của Trung Quốc đã tạo ra những khó khăn trong việc duy trì mối quan hệ này.

2.1. Sự thay đổi trong chính sách đối ngoại của Philippines

Chính sách đối ngoại của Philippines đã có nhiều thay đổi, đặc biệt là dưới thời Tổng thống Duterte. Sự chuyển hướng này đã ảnh hưởng đến mối quan hệ an ninh quân sự với Mỹ, gây ra những lo ngại về sự ổn định trong khu vực.

2.2. Tác động của Trung Quốc đến quan hệ Philippines Mỹ

Sự trỗi dậy của Trung Quốc đã tạo ra nhiều thách thức cho Philippines. Các hành động của Trung Quốc tại Biển Đông đã khiến Philippines phải cân nhắc lại mối quan hệ với Mỹ, đồng thời tìm kiếm các giải pháp độc lập hơn.

III. Phương pháp hợp tác an ninh quân sự giữa Philippines và Mỹ

Hợp tác an ninh quân sự giữa Philippines và Mỹ diễn ra qua nhiều hình thức, từ các hiệp định quân sự đến các cuộc tập trận chung. Những phương pháp này không chỉ giúp tăng cường khả năng phòng thủ của Philippines mà còn củng cố sự hiện diện của Mỹ trong khu vực.

3.1. Các hiệp định quân sự quan trọng

Các hiệp định như Mutual Defense Treaty và Visiting Forces Agreement đã tạo cơ sở pháp lý cho sự hợp tác quân sự giữa hai nước. Những hiệp định này giúp tăng cường khả năng phối hợp trong các tình huống khẩn cấp.

3.2. Tập trận quân sự chung và các hoạt động hợp tác

Các cuộc tập trận quân sự chung giữa Philippines và Mỹ đã diễn ra thường xuyên, giúp nâng cao khả năng chiến đấu và sự phối hợp giữa hai lực lượng. Những hoạt động này không chỉ mang lại lợi ích cho quân đội Philippines mà còn củng cố mối quan hệ đồng minh.

IV. Kết quả và ứng dụng thực tiễn của quan hệ Philippines Mỹ

Hợp tác an ninh quân sự giữa Philippines và Mỹ đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Philippines đã nhận được sự hỗ trợ về quân sự và tài chính từ Mỹ, giúp nâng cao khả năng phòng thủ và ứng phó với các mối đe dọa từ bên ngoài.

4.1. Tác động tích cực đến an ninh quốc gia Philippines

Sự hỗ trợ từ Mỹ đã giúp Philippines cải thiện khả năng phòng thủ, đặc biệt là trong việc đối phó với các mối đe dọa từ Trung Quốc và các nhóm khủng bố. Điều này đã góp phần nâng cao an ninh quốc gia và ổn định chính trị trong nước.

4.2. Ảnh hưởng đến an ninh khu vực Đông Nam Á

Hợp tác an ninh quân sự giữa Philippines và Mỹ không chỉ ảnh hưởng đến an ninh của Philippines mà còn có tác động lớn đến an ninh khu vực Đông Nam Á. Sự hiện diện của Mỹ tại khu vực đã giúp kiềm chế các hành động của Trung Quốc và duy trì ổn định trong khu vực.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của quan hệ Philippines Mỹ

Mối quan hệ giữa Philippines và Mỹ trong lĩnh vực an ninh quân sự từ 2001 đến 2017 đã có những bước tiến đáng kể, nhưng cũng không thiếu thách thức. Triển vọng tương lai của mối quan hệ này sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm chính sách đối ngoại của Philippines và tình hình an ninh khu vực.

5.1. Dự báo về quan hệ an ninh quân sự trong tương lai

Trong bối cảnh tình hình an ninh khu vực ngày càng phức tạp, mối quan hệ an ninh quân sự giữa Philippines và Mỹ có thể sẽ tiếp tục được củng cố. Tuy nhiên, sự thay đổi trong chính sách của các lãnh đạo Philippines có thể tạo ra những biến động trong mối quan hệ này.

5.2. Những yếu tố ảnh hưởng đến quan hệ trong tương lai

Các yếu tố như sự trỗi dậy của Trung Quốc, tình hình chính trị nội bộ của Philippines và các mối quan hệ quốc tế khác sẽ ảnh hưởng lớn đến quan hệ an ninh quân sự giữa hai nước trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Từ năm 2001 đến 2017, quan hệ Philippines – Mỹ trong lĩnh vực an ninh, quân sự đã có những chuyển biến đáng kể với nhiều diễn biến phức tạp do tác động của sự kiện 11/9, chủ nghĩa khủng bố quốc tế, sự trỗi dậy của Trung Quốc và tình hình tranh chấp Biển Đông. Theo các báo cáo, ngân sách quốc phòng của Trung Quốc tăng từ 6,06 tỷ USD năm 1990 lên 144 tỷ USD năm 2015, tạo áp lực lớn đối với an ninh khu vực và buộc Philippines phải gia tăng hợp tác an ninh với Mỹ nhằm đối phó các thách thức từ bên trong và bên ngoài. Luận văn tập trung nghiên cứu phạm vi 2001-2017, giai đoạn Philippines và Mỹ thiết lập lại hợp tác quân sự sau khi Mỹ rút khỏi Philippines năm 1992, phân tích các nhân tố ảnh hưởng, thực trạng hợp tác và tác động tới an ninh khu vực, đặc biệt là Việt Nam.

Mục tiêu nghiên cứu bao gồm làm rõ tiến trình và bản chất hợp tác an ninh-quân sự giữa hai nước, đánh giá tác động tới an ninh khu vực Đông Nam Á, cũng như dự báo triển vọng phát triển trong tương lai. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh an ninh khu vực đang chịu sức ép lớn từ chủ nghĩa khủng bố quốc tế, các lực lượng ly khai tại miền Nam Philippines và tham vọng quân sự của Trung Quốc tại Biển Đông. Với hơn 15 năm theo dõi, khảo sát các văn kiện pháp lý, các phát biểu chính thức và báo cáo quân sự, luận văn góp phần cung cấp một cái nhìn toàn diện về quan hệ đồng minh Philippines – Mỹ trong lĩnh vực an ninh-quân sự.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lenin, kết hợp với các lý thuyết về quan hệ quốc tế, đặc biệt là chủ nghĩa hiện thực. Chủ nghĩa hiện thực giúp giải thích động lực quốc gia trong việc gia tăng hợp tác quốc phòng dựa trên lợi ích an ninh và cân bằng quyền lực trong bối cảnh quốc tế thay đổi nhanh chóng suốt giai đoạn 2001-2017. Ngoài ra, tác giả sử dụng mô hình phân tích hệ thống – cấu trúc để xem xét ảnh hưởng đa chiều từ môi trường toàn cầu, khu vực đến các yếu tố nội tại của hai quốc gia. Các khái niệm chính bao gồm: đồng minh an ninh, hợp tác quân sự song phương, chiến lược “xoay trục” của Mỹ, vai trò của nhân tố lãnh đạo và ảnh hưởng môi trường chiến lược đến quan hệ quốc tế.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp phân tích chính sách đối ngoại qua các cấp độ liên quốc gia, khu vực và toàn cầu, kết hợp với các phương pháp phân tích văn bản, lịch đại và đồng đại nhằm khảo sát kỹ lưỡng các văn kiện chính thức của Philippines và Mỹ như Hiệp ước Phòng thủ chung (MDT, 1951), Hiệp định Hỗ trợ hậu cần (MLSA, 2002), Hiệp định Hợp tác quốc phòng tăng cường (EDCA, 2014), và các văn bản chính sách quốc gia, phát biểu của lãnh đạo hai nước. Dữ liệu được thu thập từ nguồn cấp 1 (văn bản pháp luật, báo cáo chính phủ, tài liệu ngoại giao) và thứ cấp (nghiên cứu học thuật, báo chí, báo cáo của các tổ chức quốc tế). Nghiên cứu chọn mẫu tập trung vào các tài liệu pháp lý, lịch sử diễn biến, chính sách và các sự kiện tiêu biểu có ảnh hưởng trực tiếp đến quan hệ an ninh-quân sự giữa Philippines và Mỹ.

Quá trình nghiên cứu trải dài suốt giai đoạn 2001-2017, tương ứng với sự kiện mang tính bước ngoặt là vụ khủng bố 11/9/2001 làm thay đổi chính sách đối ngoại Mỹ, cũng như sự phát triển năng lực quân sự và hội nhập khu vực của Philippines. Phương pháp phân tích bao gồm so sánh số liệu ngân sách quốc phòng, đánh giá diễn biến hợp tác tập trận quân sự, viện trợ quân sự và phân tích tác động địa chiến lược khu vực. Các mức độ phân tích từ vĩ mô (chiến lược toàn cầu của Mỹ) đến vi mô (chính sách quốc gia, các diễn biến hợp tác cụ thể) đều được chú trọng nhằm đảm bảo tính toàn diện và đa chiều.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Sự hồi phục và gia tăng hợp tác an ninh-quân sự sau giai đoạn gián đoạn (1992-2001): Từ khi Mỹ rút quân khỏi Philippines năm 1992, quan hệ hai nước có bước trầm lắng. Tuy nhiên, sau sự kiện 11/9/2001, Mỹ coi Đông Nam Á là mặt trận thứ hai trong cuộc chiến chống khủng bố toàn cầu, thúc đẩy Mỹ tăng viện trợ quân sự cho Philippines, đồng thời cam kết duy trì và phát triển liên minh an ninh. Số lượng binh sĩ Mỹ tại Philippines dao động từ 500-1300 người trong các chiến dịch từ năm 2002. Quy mô hợp tác tăng lên rõ rệt thông qua các văn kiện như Hiệp định Hỗ trợ hậu cần quân sự (2002), Hiệp định EDCA (2014).

2. Ảnh hưởng của sự trỗi dậy quân sự và kinh tế của Trung Quốc: Trung Quốc tăng ngân sách quốc phòng gấp hơn 11 lần trong 20 năm (từ 6,06 tỷ USD năm 1990 lên 144 tỷ USD năm 2015), thúc đẩy hiện đại hóa quân đội với trọng tâm hải quân và không quân. Điều này đã đặt Philippines vào thế bí trong việc đảm bảo chủ quyền, đặc biệt tại Biển Đông nơi Trung Quốc liên tục có các hành động đơn phương như xây dựng đảo nhân tạo, đưa giàn khoan trái phép. Các hành động này kích thích chính sách gia tăng hợp tác an ninh-quân sự với Mỹ của Philippines để duy trì thế cân bằng lực lượng và bảo vệ lợi ích.

3. Phân bổ ngân sách quốc phòng và các chương trình hiện đại hóa: Ngân sách quốc phòng Philippines vẫn còn thấp và dàn trải chủ yếu giải quyết các vấn đề an ninh nội địa như phong trào ly khai, khủng bố. Việc vay mượn và nhận hỗ trợ từ Mỹ đã giúp rút ngắn thời gian hiện đại hóa, tuy nhiên vẫn còn hạn chế do nguồn lực tài chính yếu. Malaysia làm ví dụ đối chiếu khi tăng ngân sách từ 1,58 tỷ USD năm 2000 lên 4,21 tỷ USD năm 2016 để đối phó với các nguy cơ tương tự.

4. Tác động đa chiều tới an ninh khu vực và Việt Nam: Quan hệ an ninh-quân sự Philippines – Mỹ không chỉ góp phần ổn định Philippines mà còn tạo ra vùng ảnh hưởng quan trọng trong chiến lược tái cân bằng của Mỹ tại Đông Nam Á. Điều này làm gia tăng sức ép với Trung Quốc, đồng thời tạo ra những biến động phức tạp trong khu vực, có ảnh hưởng gián tiếp đến an ninh và chính sách quốc phòng của Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh tranh chấp Biển Đông.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện trên cho thấy sự liên kết chặt chẽ giữa chính sách quốc phòng, an ninh nội địa của Philippines và sự can dự sâu rộng của Mỹ trong khu vực. Sự kiện 11/9 chính là bước ngoặt, khi Mỹ chuyển hướng chính sách từ thờ ơ sang ưu tiên mặt trận Đông Nam Á chống lại khủng bố và kiềm chế Trung Quốc. Sự kiện này được minh họa tốt qua việc tăng cường các hiệp định pháp lý và quân sự giữa hai nước, cùng các chương trình huấn luyện, hỗ trợ kỹ thuật, cũng như triển khai các lực lượng Mỹ.

Luận văn chỉ ra rằng sự trỗi dậy của Trung Quốc là nhân tố khách quan quan trọng thúc đẩy Philippines tăng cường quan hệ an ninh với Mỹ, nhằm đảm bảo khả năng tự vệ trong bối cảnh quân sự khu vực thay đổi. Điều này phù hợp với mô hình chủ nghĩa hiện thực, khi quốc gia nhỏ tìm liên minh mạnh hơn để cân bằng ảnh hưởng các cường quốc lớn.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, luận văn đi sâu vào phân tích thực trạng hợp tác quân sự cụ thể, ví dụ trong chiến dịch Operation Enduring Freedom – Philippines (OEF-P) và các cuộc tập trận Balikatan, đồng thời mở rộng xem xét tác động tới khu vực Đông Nam Á và Việt Nam, điểm còn thiếu trong các nghiên cứu trước. Dữ liệu số liệu viện trợ quân sự, ngân sách quốc phòng và tỷ lệ chuyển giao công nghệ được minh họa qua biểu đồ giúp người đọc nắm bắt rõ xu hướng phát triển.

Ý nghĩa của nghiên cứu không chỉ giúp hiểu rõ cơ chế hợp tác và các yếu tố thúc đẩy, mà còn là căn cứ khoa học quan trọng để hoạch định chính sách hợp tác quốc phòng và an ninh đối với Philippines và khu vực Đông Nam Á, đặc biệt trong bối cảnh địa chính trị nhiều biến động hiện nay.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thúc đẩy cơ chế hợp tác đa phương trong khu vực Đông Nam Á: Cần tăng cường vai trò của ASEAN và các diễn đàn an ninh khu vực như ADMM, ARF để xây dựng khung khổ hợp tác minh bạch, ổn định, giảm thiểu rủi ro xung đột do tranh chấp lãnh thổ, tạo điều kiện cho sự phối hợp giữa các đối tác, trong đó có Việt Nam, Philippines và Mỹ. Mục tiêu cụ thể: giảm 20% rủi ro xung đột cục bộ trong vòng 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng các nước.

2. Nâng cao năng lực quốc phòng Philippines thông qua hỗ trợ kỹ thuật và đào tạo: Mỹ và các quốc gia đồng minh tiếp tục cung cấp các chương trình huấn luyện quân sự, chuyển giao công nghệ phù hợp nhằm hiện đại hóa quân đội Philippines, đặc biệt trong lĩnh vực hàng hải và tác chiến mạng nhằm đối phó với các thách thức mới. Timeline 5 năm nhằm đạt được năng lực phòng thủ chủ động hơn 30% so với 2017. Chủ thể thực hiện: Bộ Quốc phòng Mỹ và Philippines phối hợp.

3. Đẩy mạnh hợp tác thông tin tình báo và chia sẻ dữ liệu an ninh: Thiết lập hệ thống chia sẻ thông tin kịp thời, chính xác giữa các cơ quan an ninh Việt Nam, Philippines và Mỹ để nhanh chóng nhận diện và đối phó các mối đe dọa khủng bố, tội phạm xuyên quốc gia và các nguy cơ an ninh phi truyền thống. Mục tiêu cải thiện tốc độ phản ứng khủng hoảng 25% trong 2 năm tới. Chủ thể thực hiện: Các bộ quốc phòng, an ninh quốc gia.

4. Tăng cường đối thoại chiến lược và tham vấn chính sách: Thiết lập các vòng họp chiến lược thường niên giữa Philippines, Mỹ và các quốc gia ASEAN, trong đó có Việt Nam, nhằm xây dựng các kịch bản ứng phó linh hoạt với các tình huống an ninh biển Đông, đồng thời giảm thiểu những hiểu lầm gây căng thẳng. Mục tiêu thiết lập cơ chế tham vấn ổn định vào năm 2024. Chủ thể thực hiện: Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng các nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ hoạch định chính sách quốc phòng, an ninh: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu và phân tích toàn diện giúp xây dựng chiến lược đối ngoại và an ninh phù hợp trong bối cảnh quan hệ khu vực phức tạp, đặc biệt là trong việc xử lý các nguy cơ tranh chấp lãnh thổ và an ninh phi truyền thống.

2. Giảng viên, nghiên cứu sinh chuyên ngành Quan hệ quốc tế, Quốc phòng: Luận văn là tư liệu tham khảo quan trọng về diễn biến và cơ chế hợp tác an ninh quân sự quốc tế, cũng như ảnh hưởng của các cường quốc tại khu vực Đông Nam Á trong giai đoạn hiện đại.

3. Các nhà nghiên cứu chính sách đối ngoại và an ninh khu vực Đông Nam Á: Cung cấp góc nhìn mới về sự tác động qua lại giữa các nhân tố quốc tế và trong nước đối với quan hệ đồng minh Philippines – Mỹ, từ đó rút ra bài học cho các chính sách khu vực.

4. Cán bộ ngoại giao và an ninh các nước Đông Nam Á, đặc biệt Việt Nam: Giúp hiểu rõ cách thức phối hợp ngoại giao và quân sự song phương, tác động chính trị quân sự của các mối quan hệ đồng minh, từ đó đưa ra lựa chọn chiến lược phù hợp với lợi ích quốc gia.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao quan hệ an ninh, quân sự Philippines – Mỹ lại quan trọng trong giai đoạn 2001-2017?
Sự kiện 11/9/2001 và sự trỗi dậy quân sự của Trung Quốc đã làm cho Mỹ coi Philippines là đối tác chiến lược quan trọng ở Đông Nam Á, tạo điểm tựa quân sự và chính trị nhằm kiểm soát thách thức an ninh trong khu vực, đặc biệt tại Biển Đông.

2. Những hiệp định pháp lý nào là nền tảng cho hợp tác quân sự hai bên?
Hiệp ước Phòng thủ chung năm 1951 (MDT), Hiệp định Thăm viếng (VFA, 1999), Hiệp định Hỗ trợ hậu cần quân sự (MLSA, 2002), và Hiệp định Hợp tác quốc phòng tăng cường (EDCA, 2014) là những văn bản pháp lý quan trọng tạo khung pháp lý cho hợp tác quân sự song phương.

3. Những thách thức an ninh chính của Philippines ảnh hưởng đến hợp tác với Mỹ là gì?
Philippines phải đối mặt với lực lượng khủng bố Abu Sayyaf và các nhóm ly khai tại miền Nam, tranh chấp lãnh thổ với Trung Quốc ở Biển Đông, cũng như hạn chế về ngân sách quốc phòng và năng lực quân sự, khiến cần sự hỗ trợ từ Mỹ.

4. Mỹ đã hỗ trợ Philippines như thế nào trong chống khủng bố?
Mỹ triển khai lực lượng đặc nhiệm, cung cấp huấn luyện, hỗ trợ tình báo và tổ chức tập trận chung như Balikatan để tăng cường năng lực quân sự đồng thời thực hiện hoạt động quân-dân nhằm gia tăng sự ủng hộ của người dân trong các khu vực có xung đột.

5. Quan hệ hợp tác quân sự giữa Philippines và Mỹ ảnh hưởng ra sao đến các nước trong khu vực?
Quan hệ này góp phần cân bằng lực lượng trong khu vực Đông Nam Á, kiềm chế tham vọng của Trung Quốc, đồng thời tạo ra các nhân tố mới về an ninh trong khu vực, đòi hỏi các nước như Việt Nam phải điều chỉnh chính sách để bảo đảm lợi ích quốc gia.

Kết luận

• Quan hệ an ninh, quân sự Philippines – Mỹ từ 2001 tới 2017 được thúc đẩy bởi sự kiện 11/9, sự trỗi dậy của Trung Quốc và các thách thức nội địa của Philippines.
• Các hiệp định pháp lý như MDT, VFA, MLSA, EDCA tạo nền tảng vững chắc cho hợp tác quân sự sâu rộng.
• Hợp tác thực chất với các chiến dịch chống khủng bố, tập trận chung và hỗ trợ kỹ thuật giúp nâng cao năng lực quân sự của Philippines.
• Quan hệ này có tác động đa chiều tới an ninh khu vực Đông Nam Á và góp phần hình thành chính sách cân bằng chiến lược của Mỹ tại châu Á - Thái Bình Dương.
• Các đề xuất về tăng cường hợp tác đa phương, nâng cao năng lực quốc phòng, chia sẻ thông tin và đối thoại chiến lược là định hướng thiết thực cho tương lai.

Next steps: Đẩy mạnh nghiên cứu chuyên sâu về tác động của hợp tác song phương đối với chính sách quốc phòng của các quốc gia trong khu vực, đồng thời tăng cường phân tích các kịch bản địa chính trị.

Các nhà hoạch định chính sách và nghiên cứu viên cần cập nhật và áp dụng các kết quả luận văn để xây dựng chính sách hợp tác an ninh phù hợp, góp phần duy trì hòa bình và ổn định khu vực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 tập trung vào các nhân tố chủ quan và nhân tố khách quan tác động tới quan hệ Philippines – Mỹ trong lĩnh vực an ninh, quân sự. Theo đó các nhân tố này vừa là động lực, vừa là chất xúc tác đẩy quan hệ Philippines – Mỹ trong lĩnh vực an ninh, quân sự gần nhau hơn; Chương 2: Thực trạng quan hệ an ninh, quân sự giữa Philippines và Mỹ từ 2001 -2017. Chương 2 làm rõ các cơ chế pháp lý và thể chế hợp tác của Philippines – Mỹ. Đây là cơ sở để tăng cương quan hệ hai nước trên lĩnh vực an ninh, quân sự.

Từ cơ sở đó, Chương 2 chỉ ra hợp tác trong lĩnh vực an ninh: triển khai chiến dịch tự do bên vững đảm bảo an ninh nội địa; hợp tác chống lại mối đe dọa từ Trung Quốc và an ninh phi truyền thống (thiên tai). Trong khi đó, quan hệ quân sự tập trung vào diễn tập trung hai nước và viện trợ quân sự của Mỹ cho Philippines; Chương 3: Đánh giá về quan hệ Philippines – Mỹ trong lĩnh vực an ninh, quân sự từ đầu thế kỷ 21 tới nay và triển vọng trong những năm sắp tới. Chương 3 đã chỉ ra 4 đặc điểm trong hợp tác Philippines – Mỹ trong lĩnh vực an ninh, quân sự trong giai đoạn 2001-2017: Tiếp tục phát triển mối quan hệ với mức độ rộng hơn, sâu hơn; mối quan hệ không ổn định; phụ thuộc vào cá nhân lãnh đạo Philippines và yếu tố Trung Quốc. Từ đó, Chương 3 cũng chỉ rõ những tác động của quan hệ này tới bản thân Philippines và Mỹ đồng thời tác động tới Trung Quốc, Nhật Bản và Việt Nam.

Từ việc chỉ ra tác động, tác giả cũng đã đưa ra dự báo chiều hướng phát triển hiện nay của hợp tác Philippines – Mỹ trong lĩnh vực an ninh, quân sự thời gian tới. 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI QUAN HỆ PHILIPPINES – MỸ TRONG LĨNH VỰC AN NINH, QUÂN SỰ TỪ 2001-2017 1. Nhân tố khách quan 1.1 Môi trường chính trị-an ninh quốc tế 1. Sự kiện 11/9 và chủ nghĩa khủng bố Chủ nghĩa khủng bố quốc tế được Mỹ xem như là một trong những mối đe dọa chủ yếu đối với an ninh quốc gia và an ninh thế giới.

Cuộc tấn công khủng bố nhằm vào nước Mỹ ngày 11/9/2001 là sự kiện mang tính biến đổi đối với nước Mỹ vì nó cho thấy các xu hướng diễn ra ngoài lãnh thổ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sự an toàn của người dân Mỹ. Các cuộc tấn công đã nhằm vào chính vị thế siêu cường của nước Mỹ, gây tổn hại đến lợi ích của Mỹ ở cả trong nước và nước ngoài. Mỹ cho rằng những kẻ cực đoan đang phát động một cuộc chiến toàn cầu để giành quyền lực, coi Mỹ và phương Tây là trở lực chủ yếu ngăn chặn chúng; rằng những kẻ cực đoan sẽ sử dụng mọi phương tiện để tấn công khủng bố vào Mỹ cũng như các xã hội “mở” và “tự do” khác. Lực lượng khủng bố tìm cách sử dụng mọi phương tiện, kể cả vũ khí hủy diệt hàng loạt, nhằm vào các mục tiêu ở trong và ngoài nước Mỹ, đặc biệt “sự tiếp cận của các phần tử khủng bố với các thiết bị hạt nhân có khả năng gây ra những hậu quả tàn phá đối với nước Mỹ”1.

Theo đánh giá của Mỹ, các mạng lưới khủng bố phân tán hơn và ít tập trung hơn. Lực lượng khủng bố đã tấn công ở nhiều nơi kể cả ở Afghanistan, Ai Cập, Indonesia, Iraq, Israel, Jorrdan, Marocco, Pakistan, Nga, Arab Saudi, Tây Ban Nha và Anh. Mối đe dọa của chủ nghĩa cực đoan bạo lực không chỉ bó hẹp ở Nam Á. Các nhóm như Al-Qeada ở Bán đảo Ảrập, Al-Qeada trong tổ chức Islamic Maghreb, tổ chức al-Shabaab, tổ chức Lashkar-e-Tayyiba và những tổ chức khác có nguồn gốc từ Somali, Yemen và những nơi khác trên toàn thế giới đều là những mối 1 US Department of Defense (2012), Sustaining US Global Leadership: Priorities for 21st Century Defense, January 2012, pg 3.

12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đe doạ đến Mỹ2. Mỹ nhận định một số chế độ “độc tài” hậu thuẫn cho chủ nghĩa khủng bố, “một số nhà nước như Syria và Iran tiếp tục trở thành nơi ẩn náu của lực lượng khủng bố và đỡ đầu cho hoạt động khủng bố ở nước ngoài” 3 đe doạ trực tiếp an ninh cũng như những lợi ích của Mỹ. Trước sự nguy hiểm của chủ nghĩa khủng bố, chiến lược an ninh quốc gia Mỹ năm 2002 nhấn mạnh: “Nước Mỹ đang tiến hành một cuộc chiến chống khủng bố trên phạm vi toàn cầu. Ưu tiên hàng đầu của Mỹ là đập tan và tiêu diệt các tổ chức khủng bố trên phạm vi toàn cầu, tấn công vào hàng ngũ cầm đầu, chỉ huy, kiểm soát, thông tin liên lạc; các nguồn hỗ trợ vật chất và tài chính của các tổ chức đó”4.

Mỹ cho rằng, việc tiêu diệt Osama Bin Laden và bắt giữ hoặc tiêu diệt nhiều lãnh đạo cao cấp khác của Al Qaeda đã làm cho tổ chức này giảm bớt khả năng. Tuy nhiên, Al Qaeda và các chi nhánh của nó vẫn hoạt động ở Pakistan, Afghanistan, Yemen, Somali và những nơi khác, tiếp tục đe dọa những lợi ích, các đồng minh, các đối tác và nước Mỹ5. Trong Chiến lược an ninh quốc gia năm 2015, Tổng thống Obama cam kết nước Mỹ tiếp tục lãnh đạo liên minh quốc tế gồm hơn 60 đối tác trong chiến dịch toàn cầu nhằm làm suy yếu và cuối cùng là đánh bại Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS) ở Iraq và Syria, trong đó có việc ngăn chặn các chiến binh nước ngoài đổ về hai nước này và tiếp tục gây áp lực với Al-Qaeda6. “Chống khủng bố” trở thành một ngọn cờ triệu tập lực lượng mới của Mỹ và cụm từ này như một ranh giới phân chia khu vực bạn – thù với Washington: hoặc đứng về phía Mỹ chống chủ nghĩa khủng bố, hoặc là những kẻ khủng bố (dù chỉ cung cấp vũ khí, hay chứa chấp hoặc chỉ đơn giản là không ủng hộ Mỹ trong cuộc chiến mới do Tổng thống Bush phát động)7.

Theo đó, Mỹ chủ trương củng cố sức mạnh đồng minh, ngăn chặn kẻ thù không đe dọa đến Mỹ và đồng minh, đặc biệt là 2 Joint Chiefs of Staff of the US (2011), The National Military Strategy of the United States of America, 02/2011. 3 The White House (2006), The National Security Strategy of the United States of America, 03/2006. 4 The White House (2002), The National Security Strategy of the United States of America, 09/2002. 5 US Department of Defense (2012), Sustaining US Global Leadership: Priorities for 21st Century Defense, 01/ 2012, pg 1 6 The White House (2015), National Security Strategy, 02/2015 7 Đào Minh Hồng – Lê Hồng Hiệp (2013), Khoa QHQT-Đại học KHXH&NV, Sổ tay Thuật ngữ Quan hệ quốc tế 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] bằng vũ khí hủy diệt hàng loạt (WMD).

Với chiến lược “đánh đòn phủ đầu”, Mỹ đã khởi xướng và lôi kéo các đồng minh của mình vào các cuộc tấn công vào Afghanistan (2001) và Iraq (2003) để truy đuổi tàn quân Taliban và Al-Qaeda. Chính những cuộc chiến sa lầy, đầy tốn kém và nhiều thương vong này mà nước Mỹ từ chỗ được cộng đồng thế giới ủng hộ “chống khủng bố” đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng về uy tín – cả trên phương diện quốc tế và trong nước. Philippines, một trong những nước được Mỹ liệt vào danh sách có những tổ chức dính líu đến mạng lưới khủng bố của Al Qaeda, đồng thời cũng là nạn nhân của hàng loạt các hành động khủng bố diễn ra thường xuyên những năm qua. Chính phủ Philippines đã có nhiều nỗ lực đấu tranh chống khủng bố, chú trọng đến tăng cường hợp tác khu vực và quốc tế.

Nhờ đó Philippines đã đảm bảo được sự ổn định chính trị, xã hội, không để xảy ra những biến động lớn. Sự trỗi dậy của Trung Quốc i) Sự trỗi dậy của Trung Quốc Sau hơn 20 năm thực hiện công cuộc cải cách mở cửa, đến đầu thế kỷ 21, Trung Quốc đã trỗi dậy mạnh mẽ về mọi phương diện, nhất là kinh tế và quân sự. Về kinh tế, mức tăng trưởng trung bình trong suốt thập kỷ đầu tiên, thế kỷ 21 của Trung Quốc đạt mức 9,5%, cao nhất thế giới. Tính đến 2010, Trung Quốc vươn lên đứng thứ 2 thế giới về kinh tế.

Tổng GDP từ năm 2001- 2011 tăng 4,72 lần (theo đồng NDT), tăng khoảng 6 lần (theo USD). Năm 2009, xuất khẩu của Trung Quốc vượt qua Đức, đứng đầu thế giới. Như vậy, chỉ trong vòng 1 thập kỷ, kinh tế Trung Quốc đã từ vị trí thứ 9 tăng lên vị trí thứ 2, chỉ đứng sau Mỹ.8 Song song với sự phát triển kinh tế, Trung Quốc luôn quan tâm tới việc hiện đại hóa quân đội để nâng cao sức mạnh quân sự. Ngân sách quốc phòng của Trung Quốc vào năm 1990 mới là 6,06 tỷ USD , đến năm 2009 đã lên tới 70,30 tỷ USD9.

Như vậy, chỉ trong vòng 20 năm, ngân sách quốc phòng của nước này đã tăng gấp 11,6 lần. Theo Bộ Quốc phòng Mỹ, năm 2015, ngân sách quốc phòng của Trung 8 Viện kinh tế và chính trị thế giới, Trung Quốc và Ấn Độ trỗi dậy, tác động đối với chính sách của các nước ĐNA, trang 42-44 9 Koichi Sato (2010), “Biển Đông: Sự trỗi dậy của Trung Quốc và tác động tới hợp tác an ninh, truy cập tại http://nghiencuubiendong.vn/trung-tam-du-lieu-bien-dong/doc_details. Ngày truy cập 12/8/2017 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Quốc là 144 tỷ USD, khoảng 40% chi tiêu quân sự của Trung Quốc dùng cho phát triển vũ khí công nghệ cao, hải quân và không quân .10 Còn theo tạp chí quốc phòng Jane, ngân sách quốc phòng của Trung Quốc, tăng hàng năm 7%, dự kiến năm 2020 sẽ là 260 tỷ USD11. Nguồn nhân sách quốc phòng khổng lồ đó được tập trung vào hiện đại hóa quân đội với mục tiêu: xây dựng một đội quân lớn mạnh của Đảng trong tình hình mới; tăng cường sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng đối với quân đội; từ bỏ hoàn toàn mô hình quân đội hiện nay (vốn theo mô hình của Liên Xô cũ); nâng cao năng lực tác chiến, xây dựng một quân đội tinh nhuệ, có thể giành chiến thắng trong chiến tranh hiện đại, tương xứng với vị thế quốc tế, bảo vệ lợi ích an ninh và phát triển của Trung Quốc.